Full text of "Chanaparhordutʻiwn i Babelon ěnd Hayastan"

See other formats

Շօս^հ 



7հւտ ւտ ձ Ճւ§ւ1ձ\ շօբյ օք ձ ^x>օ1^ էհՁէ ատտ բ^^տ^^V0(3 քօք §շոշքՁէւօոտ օո ԱհքՁքյ տհ^1V^տ հշքօրշ ւէ ատտ շա–շքս11>՛ տշՁՈՈօւՅ հյ Օօօ§1շ ձտ բա-է օք ձ բքօյշշէ 

էօ տՁէտ էհտ ՚^օք1Ա՚տ եօօէտ ս^տ^0V^^^Է|1^ օււ1ւււշ. 

1է հՁտ տս^V^V^(1 1օո§ շոօս^ էօէ էհտ օ)բ>ւ՝ւ§հէ էօ ^xբ^^^ Ձոմ էհշ հօօէ էօ շււէշք էհշ բսհ1^^ ԱօաՁւո. ճ բսէ|1^^ ԱօաՁւո եօօէ ւտ օոտ էհՅէ ՚^ձտ ո^V^^ տսհյշշէ 

էօ օ)բ>՚քւ§հէ օէ ՚^հօտտ 16§յ1 օ)բ>ւ՝ւ§հէ էտաւ հՁտ ^xբ^^^(3. \\՚հշէհշք ձ հօօէ ւտ ւււ էհշ բսԵԱշ ԱօաՁտ աՁ>՛ V^^>՚ օ)սոէէ>՛ էօ շօսոէքյ. ԲսհԱօ (ՅօաՁւււ հօօ1էտ 

316 օսք §Ձէ6՚^Ձ>՚տ էօ էհշ բՁտէ, ք6բք6Տ6ոէւո§ 3 ՝^6Ձ1էհ օք հւտէՕք>՚, շս1էսւ6 ՅոԱ էոօ՚^ւտԱ^տ էհՁէ՚տ օքէտո ԱւքՏշսԱ էօ ս^տ^ՕV^^. 

\1Ձւէտ, ոօէՅէւօոտ ՅոԱ օէհտէ աՁ1§ւոՁԱՁ բքտտտոէ ւո էհշ օքւ§ւոՁ1 Vօ1սա^ ՝^ւ11 ՁբբտՁք տ էհւտ Տ16 - յ քտաւոԱտք օք էհւտ հօօէէ՚տ 1օոջ յօսաշյ քրօա էհշ 

բսհԱտհշք էօ 3 ԱհքՁքյ 311(3 քաՁ11յ էօ յօս. 

ՍՏՅՏ6 Տսւժ61ա6տ 

(յօօ§1շ ւտ բաս(3 էօ բՁէէււշք աւէհ ԱԵքՅոշտ էօ ճւ$ւճշշ բսԵԱշ ԱօաՁւո աՁէ6ք131տ յոԱ ւոՁէտ էհտա ՝^ւԱ61>՛ Ձշշ6տտւԵ16. ՐսԵԱշ ԱօաՁտ եօօէտ ե61օո§ էօ էհշ 
բսհԱշ 311(3 աշ Ձէշ աշքշ1յ էհշւք շստէՕ(1ւՁոտ. Ի1^V^^էհ^1^տտ, էհւտ ՝^օքէ ւտ ^xբ^ոտ^V^, տօ ւո օէճշէ էօ էշշբ բ^0V^(1^ո§ էհւտ էտտօա՚է^, ՚^տ հ^V^ էշէճո տէշբտ էօ 
բքշ\՚շււէ Ձհստշ հյ շօտտշքշւՁ1 բտքէւշտ, ւււշ1ս(3ւււ§ բ1Ձշւււ§ 1շշհւււշՁ1 քշտէրւշէւօււտ օււ ՁսէօտՁէօՅ գսշքյւււջ. 
\\՚շ ձ1տօ ձտ1^ էհտէ յօս։ 

+ \էօհտ ոօո–շօտտտրժՌ1 ստտ օքէհտթտտ \\՚շ (ՅշտւջոօՅ Օօօ§1շ 6օօ1^ ՏշՁքշհ քօք ստշ հյ ^11(Յ^V^(ՅսՁ1տ, աւձ աշ քշգսշտէ էհտէ յօս ստշ էհշտշ քւ1շտ քօք 
բշքՏՕՈՁւ, ոօո–(^)աա6քշւՁ1 բաբօտտտ. 

+ Խք^^^ոխէ^ո օսէօտատճ զստւյաջ Օօ ոօէ Տ6Ո(1 ՁււէօտՁէօՅ գսշէւշտ օք ձո^ տօէէ էօ Օօօ§1շ՚տ տյտէշա։ Մ յօս Ձէշ շօււ(Յսշէւււ§ քշտշՁքշհ օո տՁշհւոշ 
էքՁ1ւտ13ճօո, օբէւշ31 շհՁ1Ձշէ6ք ք6(^)§ուճօո օէ օէհտէ ՁւտՁՏ ՚^հտէտ ճըըճճճ էօ յ 1ձ1§շ Ձաօսււէ օք էշxէ ւտ հշ1բքս1, բ1շՁտշ շօււէՁշէ ստ. \\՚շ շււշօսքՁ§շ էհշ 
ստտ օք բսԵԱշ (ՅօաՁւո աՁէ6ք131տ քօէ էհտտտ բսւրօտտտ ^աճ ա.ճ՝^ ետ Յե16 էօ հ61բ. 

+ ^աոէաո աէոհսէԽո՚ՀԽ (յօօ%\՚շ "՚^ՁէտոոՁւէ" յ՚օս տտտ օո տՁշհ Տւտ ւտ 6ՏՏ6ոէւՁ1 քօր ւոքօքոււոջբշօբ1շՁհօսէ էհւտբայշշէ ձո(3 հշ1բւոջ էհշա \\ոձ 
Ձ(3(1ւէւօոՁ1 աՁէ6ք131տ էհւօս§հ Օօօ§16 Տօօէ ՏտՅւշհ. Ր16ձտ6 Ճօ ոօէ ^^աօV^ ւէ. 

+ ^■&&/ւ (1 1տ^ռ1 \Vհ^էՇVՇ^ յօսք ստշ, քշտտաետք էհՁէ >՚օս 316 ւ«տբօոտւե16 քօէ տոտաւոջ էհտէ ահտէ յօս Ձ16 (1օւո§ ւտ 16§յ1. Օօ ոօէ Ձտտսատ էհՁէ յստէ 
հշշՁստշ աշ հշսշVՇ ձ հօօէ ւտ ւո էհշ բսեԱշ (ՅօաՁտ քօէ ստտէտ ւո էհշ Սուէ6(1 ՏէՅէտտ, էհՁէ էհշ ՝^օքէ ւտ յ1տօ տ էհշ բսե1ւշ է1օաաո Խ ստշւտ ւո օէհտէ 
շօսոէոշտ. \\՚հշէհշք ձ հօօէ ւտ տէւ11 ա շօբ>ւ՝ւ§հէ V^^^^տ քաա շօսոէէ>՛ էօ շօսոէէ>՚, ճոՃ ՝^շ շձո՚1 օքքտէ §ա1(1ձոշ6 օո ՚^հտէհտք ձո>՛ տբտշւՏշ ստշ օք 
ճո՝^ տբտշւՏշ եօօէ ւտ ձ11օ՚^6(1. Ր16ՁՏ6 ճօ ոօէ Ձտտսատ էհտէ յ եօօէ՛տ ՁբբտՁքՁոշշ ւո նօօ§1շ Քօօ1է Տշտքշհ տշտոտ ւէ շձո հշ ստօՅ ւո Ձոյ տտոոշք 
Ձո>՚՝^հ6ք6 ւո էհշ ՝^օք1(1. €օբ>ւ՝ւ§հէ ւոքքւո^տատոէ ԱՁեւԱ^ շյո ետ գսւէտ տ^V^^^. 

ՃԵօսէ 000^16 6օօհ Տ69ք0հ 

(յՕՕ§1շ՚տ աւտտւօո ւտ էօ օդձո\ւշ էհշ ^VՕ^I(3'տ ւոքօաւՁէւօո ձո(3 էօ ւււՁ1^շ ւէ սու\՚շքՏՁ11յ Ձշշշտտւհ1շ ձո(3 ստշքսԼ Օօօջ1շ 6օօ1^ Տշ^քշհ հշ1բտ ո։Ձ(Յշքտ 
(3^տ^ՕVՇ^ էհշ աօք1(3՚տ հօօէտ ահւ1շ հշ1բտ§ Ձսէհօրտ ձոձ բսհԱտհշրտ քշտշհ ոշ^V Ձս(3ւշոշշտ. Vօս շձո տշ^քշհ էհասջհ էհշ քս11 էշտէ օք էհւտ հօօ1^ օո էհշ ^Vշհ 

Յէ |հէէ)3։//հօօյ^տ.ցօօց16.շօա/| 



^/ծ«>V^՝^' 













ք 






.•՜ . • • • 


-• ՚ ■ 


է.՛ . 

• • 


ժ՚^։>՝՝. 


• 

• * 


«, 


.–.^ . 




« 


. .: .. .–;՛՛, 


^" 4 


• ՝ 






. •• 


•■ . 




՝• 




. • 


է 


• < ,*•-• 


* 




^ 


» 




Հ՛ 7– .. ^– ՚–՛ ՚, 


. ՚՛» 





յ. .- 






.»> 






3(57 



ՖԷՐՈԻՀԻԱն 

ՃԱ՚օԱՊԱՐՀՈՐԴՈԻԹԻԻ՚ե 
Ւ |4Ա(4ԵԼՈ՚Ն 

ԸՆԴ էԱՅԱՍՏԱՆ 

ՕԱՄԻ ՏԵԱՈ՚Ն 1847 



՜շ֊ձշ. 



ն ■18Ն0 Տ– V ■ աՏււԻտքԱԾԱ ՏԱՐՄԱՏ 

1876\ 



370 

II 0՛ ս 



սրտԱՆ օա՚ԵՐժաւտ. 

Ի ՑԻՏԱՏԱԿ 
ՎՕԵԱ՚ԱՇՈԻ* 

ԲԱՐՈՒՆԱԿ Պէ8Ի 

ԿԱնԳՆեԱԼ 

տոօւյՒՏՆ ն– ԵԻ V– ւտլԱ1եո,Ն 



11 



^ 



՚. 



\. 



քէարեյիշատակ Ապտիսլ Մէ^ճիտ կայսրը* 4847 թոսսկա. 
նին կամթ ըրաւ. այցելոսթեան քւանել իւ.ր երրորդ սենեկա^ 
պեա Րաղւււ.պ Պեյն , Աս)^ոյ զանազան կւււ.սակալու.րիւ.6ները 
մինջեւ. <1|արսկաց ^ոցը եւ. միանզամայն ԻըւըՀ ՚խաֆրաԱ մը 
ղրկել բարելոնի ընւլ(ւանու.ր կաո*ավարիջ Ափ ՚նեճիպ փա- 
շային յատո1.կ հրովարտակով մք փ րաչալերու.թիւ»ն եւ. ՛ի 
շնորքւակալու.թիւ.ն իր աջալոսրջ կաո»ավարու.րեանք քւամար է 

Օյս աո.թիւ. րաղու.պ <1)եյին ր^)իշկ կարզեցայ ք ես միան. 

զամայն Ասիոյ րւ^լոր ^՚^Ր ^՚^9^՚^ւՒբ րաւլարներոնն ու. զիւ.ւլե«. 
րոսն քւիսանդներք ւյարմանելա. եւ. պատոսսստելա. պաշտօնն 
ալ ինծի յանձնոսեցաւ. * 

Այն աաենեն ւքիտրս ւյրած եի օո մք այն ճամրորդու.« 
թեան յիշաաակազիրներես րաղելով* ՚շոսրշ եկած րաղարնե* 
րա.ս վրայ ժողոված աեղեկոսթիսններս ՛ի լոյս ընծայել • 
րայց զանազան պաաճաո^ներով ետ մնաց : Աքւա այսօր իմ 
ւ|իտաւ.որու.թիւ.նս կը կատարեմ ոսզեսորոսթեահս նկարազրին 
միացնելով այն ամեն տեզեկոսթիսներր^ որոնր ստոյզ սպ^ 
քիսրներե (ւետզքւետե ինծի քւասած են եւ. որով կք յոսսամ 
թե քւետարննին եւ. րանասեր մարդկան փորրիկ ծաո^այա.^ 
թիսն մը ըրած կ՛ըլլամ : 

4868 Մայիս 1 ք%ԱՐՈԻՆԱ1| ՖԷՐՈհձ|9ԱՆ 

դ 1)ոստանւլնոսպօլհս 



ՃԱՆԱՊԱՐՀ ՈՐԴ ՈԻԹԻԻՆ 



–♦ՕՕ-Օ-Օ ♦<»–0^*" 



\%^1 8ուձու.աբի 4՛"^ օրն էր՝ որ կ^պօ/սէն մեկնէր^ 
քքաեք գէպ դ յյինոպ^ ՚նե^եէ Լդ/^ ըհկ1րրութ1քան Ս՚ոա^^ 
ալփլ^ անուն շոգԽնաւովք եւ. հասանք *ի կէտ եգե՜աԼնա^ 
Ա.աէտ^աեգիսաըլյոսեու.արէ 6՛^ •րր քք՚աէՌլ ճ^/շք՚ն է 

ԱԻՆՈՊ 

է 9 որ շհնուաձ– է 1ք1ւ. ձ՚ովուն ե՚զրր Պ^՚Շ՝^^^^ անուե ցա^ 
*^քէ րէսեուկէ էֆ մր՚՚ք/ ^որէ մէ^ գէ՚՚ւ *է էե-ոձ *ի յե՚ր տ 
Ո^նի ա^Օրնակիլ^ 7ՏՍ աուն • 200 աա^կի ք Օեա^ 
^ւակյոսնաց . կան նաէո, քանի մշ Հայեր ես օտարներ » 
իրկու ՚/դկէք^ ք երկու, եկեղեցի աոմեսէը ք քանի մի փայ^ 
տոսէշէն աանգոէքեերք րափէի^եր ու. սր՜ճարասԱներ» մէկ ոռ 
չապա^իկ րնակարա՚հ , մևձ^ ՚նա,.աէ^ա՚նգիսա մ՚շ ձա՚ն^ա^ 
զու.էո 9 մէկ փոքրիկ նաւարաե ու. օ՜ոմեռո^ ՚էՐ՚՚Ա Գ^^ 
ղ^ցիկ Աէուն աքր որ (խուսաց ^իււաս§տոսէսրամե էր % \Հ^ 
$սաենէն Ձնացաձ– էֆ^արերգ էՌլ որ ՚էէրէք՚՜ՐԸ, ^"՚Ր"^ 



2 

գոլաՏ՛ է է ուր \ՃՕի չափ թեգաԽօթ%ե–բ կպ/ի՚հ և. §00 
ղքքնոսոր • աա՜ճեաց տոսնեոն ւսլ ստսոո մէքս 1էն % Լէուան 
վր^ ւՈէտ^արձան մլլ 11^;)\գ–^\\^լ^աեոսն ք ուոկէ յսաակ 

ըիբուէքան • քւեակի^ևրւլ Հ/ււրասէր^ 1^"ք/9 անկիրթ ա Ը^ 
րՒ՚ււՍ ՚ փ"11՚"է * ՚ֆգ՚՚՚Տք * *^Րէ^Հյ ^^/^ մա՚&§սուս»կաեու.^ 
թիւ% կ^ՐԱ՚՚Ա * Զ՚՚՚՜ՐԲ. Գ^շ.* ^՚ՒՌ ^՚^Ր ^ ե-ղանակր բա^ 
րէ-ԽստռՖ ♦ բնդ^^անոաաէս ւսոԼաէաէ-ան ^արաւաւ/ւէէ (դ–*^ 
յ^է *^9գ9*») ^ովեր կո փչէ՚՚ե X ^ևըմսԱ^ ^իւանգ՚ոէ,թ իւձտներ 
եր սէ էրե՛ն գ Լ. աւեէսկիՖերր վաա§տւո^ոզք ե՚ե % 

Սի%ոսր յաԳ* լ ^7– գարևրուե մէք^ Թէ՚՚ՐՔ Ւհ/"՛"– 
նութեան ԼՊՆ^^է՚հ^*^) *%, մաքրաքսւդա^ւ^ եղաւ. գ Փ^Ր^Ր 

^աեիկէ Փաշա^աադ\քաԱ մէկ քաոա,^ է X 

Գիտնաէ պէաք է որ այս նոր Աինոպէն քիչ էքր ^և^ 
ու ի էր Հին յյինոպր որ (կափղագոնիայի մէ^ Փ՚ԿԲՐ^Ա^ 
"է 11 Ք**"Ըքվ^ "^ աւֆոցն էր 9 Աե. ^ովուն ե-ղրր փոքրիկ 
գետակի ա/ր րերնքէն մրաք շ1»նու.աձ– է որ և ^ոնաոոսի թա^ 
գաւորեեոփէ նոէ-աճեալ աեոնռ սսորաքաոավՏև եոասւ % 
Լուկոպլոսի գէէՐ մէկ երեելի պայարմաէէ մր գիմա^աւ « 
/ւ քրիստոսի թոլ.ական1^ 70 աարի յառաք նուաճեցաւ.x 

Գիոգինէս ^նականր Հոս ձնաձ֊ էր գ Լ մեձն \Բի^ 
Հրգաա ալ Հոս թաոուեցաւ. Հրամաեաւ. ^ոմաէոսի ա 

Հոս 100 անձինք սլաաու.աստեցի և. 20 Հիւանգ. 
էէարաՈոնեցի X 

6 ^/շ ժաէՐ միայն գագարեցաեք *ի 1քինոպ ու. գի^ 
շերուան 9ին գարձեալ ՚ճամրսԱ ^կաեք ու ՚յոլնուար 7 
երեքշարթի մամ* 5 1^ $ "ց՚՚ինքե 8 մ ամոլ, մէ^ Հասանք 

յքամսուն ք՚^՚ր՚Հրբ * 



3 



ՈԱՄԱՈԻն 



մղոեի չափ ^եռի ք 1 200 աուեով ձ^ովէդէրեաք քաղաք 

ւՐ՝է , որոնց ՏՕՕ/; տաճկաց ք 240 ^"^^«՚յ > 60 ^այոց ել 
մէկ քանին ալ հսք»ոպացւ.ոց են ♦ րեակչաց թէ^1լ 6000^ 
կր Հա սեր է 

խ֊րաքանչիւո ազգ դատ դաա թաղթրու. մէ^ րաժ^ 
Դէուաձ– էԴւ X ^աՏկաց թաղլլ ձով1րդրն է՝^ որ Ոէ^ի վաճա^ 
ռաեոցգ ՚^Հք^Դ^ գ պաեգո1րէևր ք րավևի^ևր 1ւ 7 ^զկէք^ 9 

«(^յքն քէաղյ^ անուն ա ^ունաց և. Հստյոց թաղԽրր քաղաքի 
քքւչ էՈէ Հեռի գէսչ *է ւեռսՏն վրայ չ1^ու.աձ– 1Ոէ ք և ^հյ^ 
աէկկ եկեղեցի ու. վարժարամներ ունին է թուներն ը^ղ֊^ 
Հանրաաէէէ ՀայւՏա1^^ են ֆ ոչ ներկեալ և. ոչ րուաէ՚եփ * 
ք^ակէ^երր կոշա % 

^Սէղա^Փ՛ "^է փ*էէէԽ9ւՀ^^ա միք ոնգարձակնաւ$սՀան^ 
գհսէո մէէ օ՚անօ՚աղուա գ սոնա էս որ նաւերր չր կրնաոէէք 
եղԽրքէ% յլրձև՚եալ՝ ւ^ացյլ կլ կև՚եային, որՎ ճաՖապար^ 
Հորգներր մեՏ՝ գժուարուքժհւններ կր կրէէն նաւք^ն 
Ք՚՚՚ղաքր և քաղաքէն %աւր մանեչու. ՀԽէ/էսր * նաւն եր^ 
Թալու. Հասար նաւասսէքւներու. կռնակ եէնեչոմ ճ^ովեղ^ 
ր(/ն կ*երթաէքւն կր մս&էին նաւա^եերու. մէ9 ե աեկէ 
ա# նաւր • նաւէն աւ քաղաք մանեաւ Հասար նոէնր կր^ 
նպ§ն% ^ասսանակէ ետքո նաւ.աՀանգէսսէ է1ր չ^ւնուեցաւ. է 

160 էՅնգանօքւՒաձիգ ղ1էնու.որ կար < ԳլԽաւորաթար 
բերքերն են^ ^ա^քայ^ ձ-իաքսոա և. փայտ $ մամն ղե շատ 
ստնսէսէուներ ունի ա 

՚՛ ՕԳԸ րարեիաոՖ է > ձմեռր Հարաւայ^ և, ամէսէմն 
արև.ելեան Հով կըլ փչէ * ^ւրն աոսստ^ Բ՚է/Տ Քէէ. Պւ 1է^ 
զէ է • ամաօԼԱ քէբ^ք՚^է^ ՀէսածգուՔ՚ԷՀՏներ պակա$ֆ 



յյամսուն Հին ատեններչլ ^ոհէղացւոէք թագաւհրհւ.^ 
թևան քաղավ^ էր » զոր \րի^րգատ ամրացուց և ըն^ 
գէսր^ակեց > «. 71 էոարէ փրէսէոոսէ յսւո–էս9 Լունուչլոս 
սուէտտճե՜ց • ր՚ք/ց աքե Հհ՛ն յյէսմհա^ր Հիմաւ ստւրուստծ՛ է 
ե. էսսերա^ե-րն անգսօՐ քՒովէամե մէ9 ան^եա եղաձ– ե՛ն « 

Հոս 48 Ծ-աս կԽցանյչ ♦ ՑՕՕ /՚ Հ"՛^ պաաու.ս§սա րրէ 
Հւ շաա ՚Ր^ալ Հիւ.անգն1քր գաոմանեցի • 

^ոլնուար 9 Հէւ^գշաթԹԷ օր ՚&այբւա եսսնք ^Է^Բ"՛^ 
ԳաՀա^ անուՖ գէ^դն ^րք^՚՚՚Ր՛^ Համար $ 8 մաէՐ Հեռէ $ 
և. ՚եոքե օրր ժսօՐ \.՚Դէ էէե մէոանք ու. գէշ^Ր Լհ-ցահք է 

Գավաք էևռաե մի մրաք 30 աուՏտոմ աաճևի գիէ.ղ մ՝* 
է • աոսնէրրր փւսէաաշէն Հիւէչաէխէ՚ր են • ոսնի 200 բը^ 
%ասրՀ "Ր"ց արՀեսան էր Հոոագորօ–ու.թէւ^ % 

0ունուար 10 ուրրաթ– ժամ^^ քէե ՚ճամրսց "՜ըմնք Լա^ 
գի երթարւ. Համար ք 6 մւսմ* Հեռէ ք ճւ ՚եոն օրր մէոանք 

ու. գէշ^բ Կ^ււ՚"^յ^ * 

՜էաէոիք Լեուան սաորոար Դ-՚՚՚Ի՚ւամաքրքւ մր միա/ չէ^ 
նեւաձ– քաղաք մ** է 260 աոմնովգ 250 Հ» ^աճկի գ 10^^ 
ալ Հաքու. « րնակչաց թիւր 1500^ կր Համն ի % Ո^է ^ 
մեձ– մկկիթ I 10 մէսճիսէ ք 1 Հայու. ՓդքՐ ^Կ^Դ^յԷ * ^ 
րաէքսիք ք 1 Հէն պարէսսլ մի գ երկաթագոր&ի շոէ-կաք 
մի X ՕԴ֊Ր /էսւ ք քուր՛ն անոլգ ու պադ է 

^ունուար 1 1 չարաթ աէւաու. ժամ* 2^/ ք§ն ՚ճամրայ 
երմնք ՚Ամասհա երթէսաւ. Համար > 8 մաս Հեռի $ ճւ 
նան օրր ժամ* \0 ին մսէակք * 

Լաաիքէն 1 ժամ* Հեռի գէպ *ի Ամասիա երթալու 
■ճամիհւն ա9 կո՚բֆ Աք–«9>»«լ /ւ<#ւ»«.ւք>^ §եուան նեյքքե, կ*^^ 
րևայ Ա*՚՚Vայ^ գէ^՚Ալ • 



Գաբձէ՚աէ ՝Լաաիքէ% 3 ք^աէՐ Հէ՚ուի քար(; կամուր^ 
յէ մօտ փդքրիկ իան »Դլ կաք ♦ այս աեզին Տ^է^^^՚Լ «ք՚էք*. 

գՒղը* 

5 յ^սփէՐ Հեռի էս9 կուրֆ ՕԼ^՛՛^ րս"՛––՛՛*^ գէ^ԴՐ. ՚ 
7 յ՚սօՐ ^եռի ^^սէէՌւու% ՛էր՛՛ս Թ^է"*^՛^ ^է՚քքէ*՛ * 
փրչ սալյստռսէ^ գսՅոձեւսլ ՚ճայբաձ մր՚՚Ս Գ^՚՚Ղ ^ է 

Այս յվէրր2յի%է՚ն 1 ժսօՐ անգքւե է դմասէա քաոաքո * 

ԱՄԱՆԻԱ 

Այս աեուն գասառքէՆ գլիաէ֊հր քառպքն է էրկոս 
1հո%ևըու. ստորոսէէլ ձորի մէք չթէՈւսէՏ՛ ք որուն յէ9ին 
կանցնի ծէշքէ՜ըք^–»* (1) ըսուաձ– գեաշէ 

Աշխարհագրական չար§ութիւնն է 40^ Տ9՚ եւ է^րկ^^ 
նա.թիւնշ 33՛^ 4՛ է 



(1) հէչիլ ըրմաք կըս/էԼի %աեւ ք^օքաթ սույըլ , \Լմաեիա 

""ԿԸ. * ^՚^էչէ^պի^ սոէ֊յը • *ի ^էէէւաՈէ 1*բիս • ^"քր 1Լ**Ի՚*յ ^էկ 

գետ% է* որ կր գո^սէնայ երկոէ. մեձ՛ վտակ%եբէ • որոԻց էէեեսա*, 
գոյեր Արվազի ^էա.սիսակող»դ լեէւեերէն րդի*^լ՛"/^ կուղ այ կ՚անց^ 
%ի թ՚օքաթէն , ք^րխալէն , \ԼմասիԽյէն , |ք«. աքյեու-^եաեւ. կեր^ 
թսդ կր միաեայ միւ֊ս էիոակին ^եա* որ \3րլարպ–֊տազիէ% կր^ 
րզիի • նէշիլ ԸԲ՚^՚՚՚Ք ս»յապէս էր երկու. վաա1լեերո^ե միաէ-Ոա. 
րուՔ֊ե՚նէ՚Ն եաքր կերթայ կր թավփ ՛ի յ^եւ. ^ով . յ^եհ վաակր 
*է ^նոէ-Ան յու^արէ՚ե \իդ՚՚ս կրսու.էր* որ %ս՚յլ րսել է , ես 

էոքրր որ \յրրորզ–՚սէազեէ% կր րդի՚ի $ կ՚անու֊անէր \*րիս որ 
հիաձօ/ե ր»ել է • այս վերքյ»նր րոմե ղետը կր ^ամարուէր • 

ակ Լիգսս անոր մէկ վաակր ւ 



6 

Ամասէա 48 թաէլ ա.%է ք ամե՚Խշ Տ»000 տոմե * շՏքՕՕՕ/^ 
չափ բնակիչ կա։ $ 18)000 մէս^մեաական ք 6ւ000 Հպ/ 1ւ 
1>000 աէյոքև % 

Ունի 12 յեկիքք՛ մձՏ– և. ^ճ "՚լփ՚՚՚ՔՐ * "ր՚^ց Գւէ""^ 
Ա.§9ոներն 1քն ^«•^««^(«ւ» րսուստծ– ^^կէք^Ր սաըմարէէաեկ սէւ–^ 
ՂւԼրովյ ճւ \ւ\ա^ *1^՚^(է*'է ըսուէսձ՛ (էեր գմբէթով *^Կէ1՚^Ր * 
էսսոնց ե՚րկոէ-քԱ ա/ յյուչքժսա ^այառրսէ չրնաէ– է % ՕԼ)" 
վե՚ր^քնքէն գէմր կբ գանուին Ոլիճասչանայ մաոէՈսաէոեէ 
աաաանաւ. մա^սՅրձա1էն ու "՚-րէ) չէոէՏքնեո % 

ցիւ/արանոց ժէլ թէսլէսէ Հոյաէկաա շէՈտուստծ– է "ի*–^ 
՚եևըովյ բայց ^իմա լքեալ* 3 եկեղևըէ Հաքոց » մէյմէկ 

"՚ԼԳ-՚ԴՐ՚՚Յ * ^ եկեղեցէ յոլնաց • 1^2 Բ""^էք «1^ պան^ 
գոկ է էշևամներ ք ^աակասլ չոսկամնևր ք 1 «դ^էյէ՚է՚էւէււ է/ո » 
ե. չասէ ալ ^քէե շրեուէսծ՜ոց Տնացորգեերո • ^*»է^– *>*•»*((* /^^ 
էւաե էքրաւ ւքէ^րգ՚՚՚աէ շքէնւսձ՛ ռարյաեալէ քաուսփոր շի^ 
%ոէ–ւսօ՜%ե՚րու^է ճ&սէցորռնէ՜րր կր սէեսԱոէ–ք1ն • %ո§նաէս ե. 
գէսգստԹքքն մրայ չքէնուէսձ՛ թ^Րգր կհսէսւ.Խո ու. 1Տ."՚**1* 
լե-ռանր եոե-սե *ի մ^Ր կռաեստկոփ էսեծ^աւնեո ^էոուստ^ 
կուոէ գո^Խոովգ փոոոցեեո և. սանգուաեեո % 

բևրգին մէկ սէԴէեակին մէչ գն զրսՀներ , ե^րկա^ 
թեայ գլխստո1քեեր աէո^ուստՏ՝ կր կէԴէան $ և. աեոգէ՚ե մ^^ 
տէւ գեէո^ ^ԴԲՐ գե՚տեստփոո սստնգԽէսձէւ. ճւսյճսց աՈա 
փորուէսՏ է ՚՚՚րէ ՚եյաե^ որ ^իմէս /քլ;ր՝^*ւ«*^լ^ ԿՐ՚՚՚՚^է * 
\Լյ՚"՚1է"է կո-աեակոփ անձսէւ^եր կր գանոէ.քւե ՚ե§սև քա^ 
զաքէն գուրս շրքակա/ Փ՚ԱՐ^Ր"^ էսաէԱէւ.Աէժն1րրուՖ ^Ր^ 
րսո 9 է՛ր սլոեսէսէցսոց քէսէգստւորաց գ§գեռմա1էեե–րե րոալ 
կր կւսրօ՚ու1էե է ՚Աոէեսչէս ^ասէսրակսէց ՚ճանստպար^ին մրաք 
կր գանուէ քարսքչր էՌ ԱՏ^՚^ւ^է՚-^՚^^Ա^է՛* րսուաօ՝ • մասե դր 
ապակիէէվ բէսե՚աԼ է « ասոր ձե՚ղոէՖին 4ր*՚դ ^կ^՚^^^Լ ^ 



7 

գ§ւ.էսեը^ ճակատն ալ յաՖաբէն ԳՐ^Ր * կր կ^Ր^՜ոԱ-ի թէ 
յՐւ՚Հրգսքէոայ մէկ գաեձասաոմմե էէոաօ՛ րլր՚քք • Ո^րԽ "^ 
քքէ^ հէնութէւ^մն1քբ ալ կսք1^ ոէ^ գեաւ չե% քմե»9ւ.պձ՝ • 

փաղաքթւ մ1շ^ ա1ոէէն աեցոքլ ^^^^շ^^^շք^՚-Փ գետի՛ն վո 
ոաք սէեռ ^ոեո կամոԱ.ր^եր շինուած– են $ որոնք կո մհէս^ 
քՏնէքն ^***Դ՚**ՔՐ * նանպէս դ եէորն շ**9Աէ էոեոերոԱ^ ^/"՚՛/ 
ալ ւաիւրի ^աղա^եո չ1էնաձ– են • գետ/ան քրւրր ագու^ 
գ.աեեոու. մէ^ Կ"^Գ՚՚Ա Ք՚՚"Ըքք1ք^ պաըտկփւեոո էլոօ^ո^ 

՚խսզաքին գէ"1 *է Լատիքի կ՚՚ղ*^ 6 էէաէՐ շաոու.^ 

նակ գ և, գէպ *է Թր1"՚^Ժ հ"Գ^ ^ ^/շ ^՚"^ չարու^§ակ 
Թթ՜ենլոք անսէաո%եո կս1ն « ք^^էր ՚էեսէաքս կեքևկ ոաո 
շբ 420 ղուոուլ* ցորեն առ էստ ու. աատուական • սէմեն 
տեսակ միրգեր գ մանսռանգ իաղոէլք քմեձոր ե գէնի 
աատոԱ,ասկան % փաոաքիս մետաքսէ առեւսէուրր խիտո 
^ամասէ.եալ է « քՕէակի^երն ^գ^անրապէս Հոզագոր^ 
ձ–ոէ,թեաա1ր կ^ապրքէն • կտնաքք ՚^ռչակեալ են իրենը գե^ 
ոեցկու-թեէտտմր. է 

Օգր ո՚անր է է շասէ աքառաաուո կր1Ր*քէ • 2^րհ՛ Հ.""^ * 
ամառր շատ տաք ե ձմեռն ալ չատ ռ ուր աո կր^է > ^ու.^ 
րերր ՚ք՚7.* տնուլ եյստակ են $ ե կր կոչու.ին /ւ՚^է^՚^լ^ ք 
Թ^^ւ6էէ * Ս՚ն"* յէ»–1.–ք / որ 5–ք»է՚յ*ք /լ՚^՚՚ւաձ– չեռն^ն կու.^ 
գան և. ,^"՚(|է քւ»ա\ա^ •****՚յէ րսուաժէլ որ *բաձ-~գա^լ^ էեռնէն 
կուգա/ է 

քԼէէասէա յ1ու./յթան Սէլի՚ք* առա^ոան Հտ/րենիքն է և 
մքէնչև. ցարգ թսէգու^ւոյ (1/***–է^«»*^) էՈէ կսյչուաժն է « 

Հոս 2 օ/ք ձ. 3 գք՚շ^ր Կ^ց՚՚՚^ք • ՑՕՕ ի ^՚"փ ^է^՚՚՚^՚գ 

գաաՈսնեաե ճւ պսօոուաստ ոոէ է 

հունվար 1 4 ^Ր^քշ^բէ^է ^Ա՚աՐ 1 քքն ճաա/րսց եըսնք 
թ^րխալա երթալոլ. ^այար > 12 Ժաւ1* ^եռի $ ե նէսն օրը 



8 

ժսօՐ 1 1 \հդ ին մաանք է՛ 

•^աոաքէն ժ՚ԱԱէՐ մի ^ե՚ռր վիմաէէուոի աղբէւր մէէ 
ևաւ « էսսեէ ալ ժաէՐ մի ^եռէ յէ՚Փ փ՚՚րե՚լոմ պսէառ1րւոմ 
չքէնոէ^ւսծ– ագուգաներ կան \րէ^րգւսաայ ժսսյանանք^ 
աօս^ասէՒ ք որ սւա՜ճերսերր ^էք ^՚***» է**՚ք «•^•*Ը Լր եոտ1էե % 

յԼ^քասէոյ Հարաւայ^^է կոդպէ ^էյ^Պ1 Ջ^լէ անուն ՀԱն 
քաղաքն^ որ *ի ^%ու.Տե ^էէ^ կքէ կ"չք^էր* Հռ֊չակէ-ալ է ՚Ա^ 
.՚նա^ատսԼան գէո մե^ենոֆլ և. մանաւանգ աքն ա§սաե^ 
րառմովր ոոր Հոս րյրաւ. քբիՀրգաա թ»ռիարքէոսքէ ԼԼոլ^ 
եուլւոսէ սաարապեէո) գէէՐ •քրէսաոսէ 67 էոարք/ յաօւաքէ 
Հոս սէեսակ աեսակ ՀիւսուստՏՕ՚ր և. չոլիանէ՚ր կր շէ^ 
ա ք 4000 աա՚ճկի և. 250 Հպ/ո^ աուն կայ % փաղաքքքն 

յէյասիաւէն մքքնչև. թ՚րէւաըս ստ^ էւ ա^եակ 1ւ ՚ճաէէԼ 
բուն մրաէ գսէնուաօ՜ գք՚֊՚ւ/ք՚՚ԲՐ Հե-Աէեւե՚ԱՅչնէ՚րն ե% • 
1 ԺաէՐ Հևռէ ձաէէ կ՚^՚բքհ \^ւսղա դէ՚^՚է* 

3 9> 9է *յ ^ ՚Բ՚^չէ ^ 

4^ձ Դ9 99 ա^ քք Ուքկուր 99 

Ց 9ք էէ ձախ 99 թ՛աթար 99 

6 9» ք> 9» ^ ՜ճաաՈլէն ալ \ ԺաէՐ Հև՛ ռէ 

^վթէ գիւղ. 
6 ^ 9ք ա^ 9> ւճաէ/րէն ալ Vշ ժամ* Հե՚ո-ի 

իյնէ աաղար կա§Ր Ուռոէ֊^ ՚Ղ^Ղ""Լ Գէ^ՂԸ. * 
6 ժաս Հէէո-Է ճամրոԱ^ 4Բ*՚Ա Սու§թան Ա՚ա-րաաէ շէ^ 
սստա՜ քարաշէն մեծ՜ կարաւսանասէունր />յ^(՛ ՚7"*<ք*^ք ^««^ 
էսնուե ք որ ղոյգ ԴՊԳ 8 էէէորյարէոնէ ոիւ^ներու. ՚քր^ 
Հասսէասէուսէծ– է տ 

6*/ ժաաՐ Հեռի ա^ հ՚՚Դ^Օւ Ն^է՚է^է գ1՚*–՚Լ.* 
9 ժամ* Հևռ-ի ճամրուն վրայ ^ւ^կէոէ աէվրէ^ագ ե /ճ^^ 
ռան սաորոսէո սրճարան սր կա^ որ կրսուհ ^(1|(.լլ^ 1*«»^^* 



ԹՐԱհԱԼԱ (ՍԵԲԱՈՏՈԻՊՕԼԻՍ) 

Փոքր գէւղաքաղաք ւՐ* է , ռր կշսուէ նաև ^ևլա% 
Հիարըկամ՚^Օքչսձ քայֆսի , Ոմծի 1Տ0 աու՚ն և 500 
թակիչ մէս^յէաական . 5 էՐզկիթ , 2 քւա,ջ.էք , կ էքևվա՚ն , 
քւեըգ. սի լե՚ռան գագաթր ՚% 

Օգշ ձանր ֆ . ամառը սասաէկ աաք կ^կ , մ1խ^ 
ա%գաաՐչուրշ կէուայ • Հձ^^ւ/2^^% Հիէ–աեգա.թիւ1և%եր կը 
աիբե՚նէ քՏեակչաց գորձաձ^աձ^ և իմաՏ^ է՚՚^ԲԸ Թ^*^էհէէ^՚^Հէ 
ըսու^աձ^ վաակէ% ձա՚եր լու.րն է , որ գիպի% վարի ե^ 
պէրվ^է՚ն պարակ^երոս րոըէրաիքէ կ՝ա%ցեի , 

ք^՚֊^է V"՛» "՚յգէ՚^՚^Ս » յիգեղրՕքր ցորև% և ^\.\գ\ք ա^ 
ռաա ձ* • 444 ^ոխա ցորև%շ ա^ղուրոլլ , Հ™ գիլէր յէ 
կեցանք « 

^ոա^ուար 1Տ ^րկշարթի առտու, ժամ՛ Յ^/շ^* 
^ամիայ ևրմնք քՒօքաթ քադաք% երթալու. Համետր \ 8 
ժաօՐ ^եռի , և նոյն օրշ ժամի 9 ^/շի% ւՐաա՚նք • 

թրխաւէն մինչև թ^օքաթ՛՛ որ ^գՏ,ա%րապկս (Հարթ 

գաչաավայր մ՛՛ է , ճամիա.՚ն վրայ և կոդՕեակի գրա^ 

Ղ.ոսա& գիւ.ղ1քր% իրենց Հեռասորութեան կարգովր Հե^ 

էոէռևա^երն են • ^ 

1 մաոՈՀեռի Արա պկօրկ քքևգ աԼ 

4 ք» » ՚Բըյ^շ քէօք Դ9 ձախ 

1 ^2 ՚՛ ^ ք^^ւխ քէօյ 

Ղ ^ Դ9 %էճիպ քէօյ ^գ ձախ և \ ժամ՛ 

ճամիկն ^եռի 
4 /^ ք> Դ9 ք.աար քէօյ քէևգ. ձախ ճւ *Հ մ ա^ 

՚ճամրէն հ^եռի 
4 # « Բաղար քէղք ^/^ Վ 



40 






4 ժաւՐ^եռ 


^ թավուք՚ճա քէօք միգ ա^ 


5 ^ 


«» 


փիւ.չիւկ է՚եաիէլ 


Տ ^ 


99 


^էօքէւք 5> 9» ս#^ 


Տ ^ 


«ք 


կիւրԴւ. քԷհա 99 ձա/|1 


«•՚^Հ ՚՛ 


9է 


^4^Ր^^ Ք4։0/ 9» 99 


6%. 


# 


9ք 9» քէէ՚չէ^ք 


6 է 


9ք 


յէմիր սէյիտ ըեգ ձաի 


6 » 


9> 


Սէօնկ^ւթ քէօ, 9» ալ 


6;/" 


9> 


Ջէրչի 99 99 


6^," 


քք 


ք^՚"ււը. չէֆ՚^ԺԿ ^ ^ 


47^. 


9ք 


^օղսՏԱ օպասը ^9 99 


3 –^ 


9ք 


Պէյ ^ 99 99 


4 »> 


9ք 


^արսթաե քէօփոիէ.սէ քՒօքաթ րրմա^ 

ղթ վբայ . 


77" 


9ք 


վբպւ^ քէօքաթէ մօա* 



ԹՕք՚ԱԹ (հԻԳՈԿԻԱ^ հԻԳՈ-^ւքԻԱ) 

յյԼքԱ քւսօաքե էքօքժբ §սաէսուաժոկսւ եաո§ֆւսՀուա էէէւ^ 
%ե՚րոմ աաաստՏ– ձդրի տՈլ մէ9 չքքեաւ^սէճ– է * է1^է 75 ք1՜ադշ 

և. ոեգ^աեոստաէս ևէսա^էսևեոէո $ էսրէոսէքքՏն 1քրեւ.ոքթ–ն1§ն 
էոգէքՈք թ՚՚քյց ՚եե-րսհ կողմեոեքւե յաոգասրհալ* նաե նաէւ. 

չասէ մի փս»յտաչ^ Գ^Պ^Ցէհ """–^^/՚ ՚ 20000^ է^Փ ԲՐ*^ 
՚նակէչ կաք՝ որ շսա մևձէ մ՚ասէ՚և աաճկնկէ «է ^ա,է^րֆ 
Լո թւազկանան « կսքե %ս§1ւ. յդյե գ ^ո1ր$սյ և. եռրոսլսէցի % 

կե^դէցէ կ"1/ ե– էւրաքանչէսր Ա՛զգ ՚քէյ^էկ ^Կ^դ^տէ "՚՜^ 
%/էն 9 կան %էսէ»ա կրթական գարո^եբ < 

(\^հ •է^^^-Ր^^ «^ > 14 քւաոնիթ Աէձ^ Ա. փոքր 9 Քր^– 



^4 

շուկւսք ք^ ձ. Տ քարաչի% է^վա1Ֆե–1ք ք ուր կը քւեակին փ"^ 
ճէսռակաեք • մէծ– Հոէսպաուսկ էՈլ Վփյվփգա իահին ւսէւ.քթլ. « 

փազաք1քն ՚նչաեասոը շէ՚^ք^ը^ ^ ^•■ք 1^յ^"*քէ*"՚^է Ր""^ 
ւաՏ՝ ^րե-ք յ^ք1*՚րե ք որւէնց երկու.վ^ մեգաոձակ 1/ե ձւ 
պաոգսէոուե « մէ1ի է^վաե է « մէւսքէե մէ^ ալ գ1րո1րռ 
է/աԱներ կան գ րայց ^ՐքՐԳԸ պարաէզի մէ^ է ն. Լէնկ^ 
Թիմուրքէ որգւոքե գե-րե-ամաեր մէքն է կ*ըսէրն • 

\յոքնաէս նշանաւոր է ազիԴւձ Հաչ1րաբնոո (ոալխանէ) 
մեօ՛ և. եւ֊րոպական ձեւով շ/էեուաՏ՝ գոոհ՜սէոամն ք որ 
քադաքէն քէչ *ֆ գուրս է * Հոս կր ղրկե*ե թ՚օքաթի 
սստՀյաես»^ մէք գտնուած՝ բ՚^ւրր ՀաեռերէՆ ե՜լաօ՝ ՚ա՛ 
ղիԱճե կաւե՚ռէ^եւու. հքւա/ար X 

Արէռաքէոե՚ան կոզմէՆ ս§պսէռսէժու.էո լե՚էւաե 0–էսւոո 
կրրէսրձրանայ Հքէե և. կէսսօւեր րերգ մր ք որուն մէ9 
կսԱ մԽօ-Աէգործ– գեսքեու.ղէ 9րսէէՌլս»ր ♦ Ր՚՚ԱՏ է^^1"^ 
՚ճէսմխաե աւ.եր է գ և րեոգ^էկ գո^աե Վրպւ *Բ՚*՚նէ յ1է յու.^ 
սար^ գհրք՚՚Ր կաե % 

\Լյս •Քլ՚^դ^յ^ էր սոգէ՚նե՚րոյ ու. աաոաէատերոսն 1ւ 
^^\ղաէքէ աղրէւրէ՚ե ե-կաօ՝ իր սլսոօ-աւՆ. ոԼ անուչ^ 9ու.ր1է^ 
րողր շատ ռոսարճալէ է՛ րնակելու. Համար « ք^րքակա^ 
%երե ալշաա աէգեսաամներ կան * 

\^րկր1/ն մաճաո^ականույթէէ^մե ու. րե-րքերե եՂւ "էԻ^ 
սէու.ոնե՚ր ք գ1^Է * *եկէսրսէարպ կսէսօ^էեր $ սեկ > սլղքաձէ 
ասամնե-ր $ ապս/կարուու ճւ մաեաւաեէէ ՚^է^ք^ ՀհաաՆ 30 
ոուոուչ^ 1ւսո^ « (^որե%էն Հոխսծէ 1Չ կաժ 16 փւսրէս է * 
75 արամ* Հա^ 3 փարա « թ*օքաթր ցորե՚նն էրերե չրթ^^ 
Լ-եո ք էքասն որղ§ գոա.րս1^ կրրերես ♦ Բ–*"19 փայտն ա^ 
ռաա է ք և. րնգարձսքկ գաշա ս*ոսնէ է^էԱչ1ւ թ՚րիաչա է 
^աոաէպնեոուն մէ9 էսմաո^աաէւն սէունե՚ր կան % 

ՕԳՐ ր՚՚՚՚-ական առ^ոո^ է • ամաո֊ր քերէՐ կի աոիրէ ք 
^ղՐէաէս ս՚չքէ 3"՛^ ՚ ^ոզովուրգր րաԼսէկան կրթեալ է • 
յ^ուրն առատ է որ կուգսց րարձրարերձ լՏուԱ՚րֆն ք Ա, 



4^ 

Գ^էկղաա աղյր.էւը.ք1ե ^^քԱ շատ գ^ղէցէկ է 9 ոըոմե ա^ 
նուեր կր երէ էթ գանուաօ՝ քէաոն ալյ^ 

վսէսէփէ^ որուե ՚1է"*11 Ք*"՚Ր^"311^ կամուր^ շքքնուաձ– է գ 
կաևւ^1է քսպաք11ն քովէ% և, կ^՚՚՚րք^՚՚Ա կ/լքսառձուի յ»է^ 

շ\Մէէ^**^\ • /8»«*«"Ր–«*»*՚^է՛^ ւ^՚՚շբր ^ոէ^կւ՚՚ր կը Հանէրն • 

^աղաքթքտ ՀէւսիսէԱքքէն կ"ւրքհ ժսօՐ աքի Հէ՚ռի (/՚^1Ր^Տ 
աե՚ուսէե էոա կր ք/* Ա^1ձայի անու.աե Ղւու.իո1քալ փայաաշէն 
մե՛նաստան մէէ կա§ ^^"3 * Ա""/՛ էսոեէ^եէե՚ան կողՏե և. 
^աղաքէն 1 ժաաՐ Հեռքւ կ\:^*• անուն գիւոթն մէ^^ վերա^ 
փո1ա1աե է՚կէրոէրցքւ ^ կաք յա^աց 9 սէւնսէդաբգ քարա^ 
2^ ք էէո կրսու.է Հ^ք^ք ՚ք^լք "է * ասէկա 0ուսէոիաեոս կա/^ 
սեր շհ%ածԴէ է կըսեն % Հոս 600/՛ Հ՚՚՚փ Հ^^անգ. նէԱքեցսԱ 
ե. աաաուաստ ըյրի ■ ^ր աՐ^և. երկու, գիշեր կեցաԽք % 

0ուձոէ,ար 17 ուրրաթ– ժսօՐ^ ՜ճամրայ եքանք կ1\ք^\ 
\էաև երթ– ա լոս ^ամար » 12 ժաէՐ Հեո^ի է և. նոքե օրս ւ^^ 
տանք ու. գիշեր կեցանք % 

թ՚օքաիքէն ք/\ք^\ ^•աս՝ ճսօՌւուձ յրաէ կր գտնուին ♦ 



1 ԺաէՐ Հեռի 


կկրա/լ 


^աւՌւուե մր՚Փ 


81/, Հ 


99 


Ըարմէշ 




V 

ք9 94 


6 » 


9» 


ԶէֆլԻկ քկ 




9ք ^ 


6 1* 


•> 


քյէէստռաօ 




՛ի ձտխ 


6 «է 


Դ9 


փէրվան սկպւ 




99 


6 » 


է9 


^օչուս 




99 



քյէնի իան^ 75 տոսնոմ սէա՚ճկի գր^Դ ՚^^է Գ^՚է՚՚՚է 
սֆ^ շինուաժ– * հձի աէէկ ժսկիթ ք մէկ րաղնիք $ մէկ քա^ 
րաշֆն ի^մաե^ ղոր Սոպիէան յբա֊րասւ շինաՏ՛ է% ՕԴ–^ ՚"^ 
"""՚ճ.* 2ք"^ՐՐ թ՚՚՚^՚՚՚կան ադէկ • ձմեռր սս§սս§իկ 9 քքեակիչ^ 
ներր ՀողՓգք՚ր^ են ե. ցոոեն կր ցանեն • 



43 

Ասկէ յէկ քառորգ Հեռի Հաքոց Բ՚^՚է «^ 1^ 48 
աուՏօէվ ( շ»ք4^( քա^ալձ»1 ) * որ ա^ի մէկ եկեդե^է և 
մէկ ալ իշիէէսե « 

0էքլ%ոէ.սէր ^Տ չառասԹ օր ժամ*^ ^ստմրաք եաՏեք 1քր^ 

՚ւ^Ն երք^՚^ւր^ Համար գ 7 մ-ա^Ր Հեռի և *եոր» օրր ժաէ^լ 
–10 ին մաաեք % 

էէնի իտանէն էդ/նչե. 11րՓ՚՚1 ՚ճասրուե Ար՚՚Ո կի ԳՐ*"^ 
Ֆուին ♦ 

4 . ժէսս Հե՛ռի \^րւէորէք սէէրէսի ՚ճսէմսւուե Կր՚քւ • 

Ց Գ9 ^՚ ՋիֆլԻԿ Քեօյ 99 99 

մրայ մէկ ժէսէէ երկաէԽա-թեսօՌլ մէէգարձէսկ ռ$սշա մ^է • 
աաս ռէսչաէն սէկ ժամ* աեգքէն է Սրմաօէ որ գաչսէին 
^"Արէ^ կբ^Կ^Ի երեմԽասէ % ^աեսէաէսրէէեե՚րր ^աա ՚եեզու,^ 
թիէ-ե կր կրե՛ս ^մեռ^ ւսէս ռսէշսէե անռեերէւ. Հստսար • 
մաս% զի շարափակ ձիւՆ գւսչոմ րԴՐ՚ր գաշսէին ^ր՚քյ 
յթս^ի յի կանգէէւ^ կր գիօուի ճւ ՚ճաեէսպսէր^որգե անոր 
յէ9 կրի^՚՚՚՚Ր^ի կր ք/եաք^ աո-աևց գիսաարէւ. թէ ու.ր է եւ 
■ էէ՚ւր աիաի երթէէո % 

ՆյԼՀԱՆԳ ՆԸՎԱԶԻ* 

11րփ^զի ՚եաՀաեդ11է^ Ասիւսկան քհա-րքասաաեի մէկ 

Փա.^աա^^յս\ ֆ , ^սքքսֆրիի ք ՏիվբՒկի * Ջ՚"՚^1ըրրյի "՚՛ 

Հ^ւսաիհ — *քէարաՀիսսէրի մէք աեղր • յեորսւքստզայ^ է 

Այս ^ւս Հանգին աիեւսաեաե կ^ւրքի *^կ սասն ա^ 

ւսստէէւէսժոԼէո է ե անրոէս • տքիւէէ յասն աեսէս»ւՆհլ.էՔ9 սա էհի 

\՝էսռ.երոէ1 • Հիւսիսսէյրն կհոէՏՏէ անաառսքիաիաո աերանօ 

յ֊օաիներ մինչե. Աէլ ծով* Հս/րաւ-էէքքին ՝ կողյՏլ գյսԿոա^ 

ՒժԲ՛ 



44 

կու-թեամքւ գ յյըյէԽպքաղաք1^§ 12 ԺսօԲ Հեռէ ք աոև.յհ 

3 յ՜սէէՒ լսսէնու.թե–ասյձ ճւ 12 ժսէմ* երկայեութեէսյրւ $ 1քր^ 
վաղէն 6 յ՜Աէմ* ^ե-ռի ֆ ^^է–ւփւսէաԱհ էքոոմր ♦ Տ՚՚^^՚^՜^էՄէ՚Լ 
- <»»"»12, ըսուէԱԾ– եսէփտէէ աեւոէսո^Խոո գ Ջ**՚^ԼՏ՜՚*7^է^ ւսրև.ե^ 
1ոաէ 1րւրք1^ հհս * Ա՚^1*՚^**՚1 ըսու֊ած՛ եաէքևիէ անսէէսուեե^ 
ԲՐ*9 6 յ՜ա^ երկսՀնոՆթեասօ. ու. 6 ժսօՐ էէոբութեայբ գ 

մաէ • Հ՚*"է(։շ. գս»" Օւ՚ւէշ. րսուէսօ– սպէրսւ1սէսէ անէոաո^երո 
6 ^էս»ք չբ^էսպաէոոմգ ւքուհսռ^ 15յ ժսօՐ Հեէւէ ք սքոԼւե^ 
էեան Լոոպէ • •բ^9*>\^–«էաՀ––91*–^է–\Լ գ Հա«դ1^շ^ աեէոստռ^ե-րուն 

կից ♦ ՚ւէ՚-՚^լէ^յյ > հւշ\է ^ Թ\^^հ շսո՚-ա^^ ^գաջձակ 
$ատեաաո^երո ք Սրմառէն ^ ժսօՐ ^1րուի ք արէւեէիսձ ^իւ^ 
սէւ.սաւհն կողէՈա $ աւս աեէոէսռ^երուն լպէեուՔ՜էէ^ո 4 
ժաեՐ կը աևէ և. էրրկաքկութիմնԱ 12 ♦ ^9էա\ կաէՐԱքղա^՛՛ 
գաղէ^Փ0»ա/էւ^շ 12 ժէԱէՐ րսէեէէ1–թեստմռ 1ւ ^ոէնչւսփ ս§ւ ^Ր^ 
կսՓւու^թեամի ք յյըմադ^ 18 ք^ամ* Հէ՜ռի $ ^իւսիսայթե 

հ."1*^Լ * "Ա" "՚^"*՛*"*^ 01ւ^ւ((՛ "՚^ք"֊^ նորտտքշէն քաոառին 
սա^ՅՐանակքց է « 

Հ"ԴՌ 2""" քւսէրեէւեո է էէէսշտ1րրոսԱ ու. ձորե՚ոուե 
յէք^ 9 օգ% էսուոզ^ ք ձմէրէւբ չաա ցուոա է Բ֊^Ր^էէ^Ր^ ^^ 
ցոո1քԱ է արօա ք թս§յսլւսկ » մետաքս $ կսէսաւսէսէ > ՚^է^ք ^ * 
ք(><ք «^է^*» ֆ ՚&սւՄևգեոգ կորէոսկ է Հա՜ճար * 

Ո^Բ Հաեքե-ր գ քաոսէՀաաք > սէոյի էէ՜^^Ր^ "՚-րկէ կր^ 
Հաէւե% էսո* "՚դէ ^ ՚՚ւԽ՚^եր^ ուրկէ կր *^անէն սոսրե-խ 
ձուկր է Հանռայ/ւն 9ու.ո1րրու. քձ-րէ/ու^Ռր $ որոնց է/1է9 ե^ 
րեւելէ ե% քՀրգնէկու. մօա գսւեա.աօ– պաղ ^երմու^էհ» ու. 

Նէ^^\ձ Տյ^Ր՚^"–հՌ * Մէ^կ ք՚"^է վաակ • Ալի" "ւ իրիս գե^ 
աևրր ♦ 300 ի չչ"փ գԻ՚-՚Լ * 

Այս 7§ստՀանգր րստժնուսւժ– է 7 գաէ֊Աէռնէ-րու. ք որ 

է՛ն ♦ Աըվք՚՚Լ* Ամասիա գ շօրուէՐք Ճ"՚^Ի^ ♦ ՏԻ4բԻ^ * 8^ 



15 

յԼյս նահ^ս&գթ կր պաաասիաեէ կֆսըսսէ /ւ ^օէէաոաքւ 
մե՚ձ– մասերոԱ^է է %9սև. Հայաստաեի մէն փ"քրէկ յասքւն 

( Փ՚՚քր Հ"ՍՔ ) • 

ՈԸՀԱԶ ՚ԲԱԴ,Ա՚է^՛ 

Հեռի Հիւսիսէսքին կոզ^քըլ * 

^աղավ^քքե ՀիւսիսաքիԴտ կողՏն է յբաքրսքգաՐ կա*է քրէ^ 
րէքէ^^ ւէդ՚ւլ 9 աըև.1ք^ան Հիա.սէսսԱթ§ կողմը Աաազիկ 
կ՚ք^ էրրք^րգմ^՚՚-ը * ^ արև.ելե$սե կոոԱե ալ կէ^ք^Փ^ե^ 

Սըփ՚՚Գ պարսպապաա չէ § 1^՚՚1/ք ՚՚՚^՚Լ "՚^Գ, կբ "^1^^ 
Դէքէւի՚հ Հքաե պարսպի աէ** քէեկաձ– կաոըեեըը գ վասԿ զէ *ի 
հնէէւՏն պարսպապատ էր» Լէնկթիմուր \400 ք^ 9սռաս 
քասոա^ ու. կործ՜ակ1էց պսէրէսպո % •բսէոաքթս Աէրևմաե՚ակ 
հ-աւրէՐ ուրկէ կքրսարիա կևրթֆսն « դայսէ՚րու. գուռ կո 
կոչուէ ք պաՀեչոմ մքէնչև. ըարգ Հին գռակ աեուեր է ղի 
ե-րա. պարսպապաա էր % Հսե ոմկէր նոքե աեունոմ գոսռ 

•^ստղաքրս Հսէրստւստյիս կողմէ% և. կէս յ՜ստմու. Ասփ 
Հէ՚ռիէն 1լ անձևի ^^ր ղր րրր^ոտք $ որ կ* լրթանաք գէպ *ի 
էսրէւէքհւա էւ որուԴք ՚/ր՚՚ք/ ^գա֊ս՛^՛ են երեք կաէքոււրքներ $ 
1®» 1;յէ1՜*^Գէէ^ կաէՐկոֆ^ռ կամուր^ք քարաշէն Հոյակապ 
18 կաՔսրԱերովգ որ ՚ԱենեքերիէՐ թ-ագաէ-որքէկ աղքկան 



V 



(1)՚9^ըզըլ՜Ըբմ՚"ք » ի ^%ուաքձ Ա//՚«–« » *է^ոքր Ասիոյ ամենէն 
քեհ^ գեան է որ եբկու. մե^աԱե^ վաակնքքրոք^ ՚՚^ԺԳՐ կ՚Ոէդնէ ոկ 
հրթայ կը թափի Ս4«– ^Ւա^ մէչ ք 



46 

չի%ել աուաձն է կշս1է% է 2«* «^է«ք|–4ւքք>՚– • \^\^4^%ք,^^յք1 
»սո1լյտեաե Լոաֆ Ա. աեեէ 1 ժւսէէ^ Հ1ու^ * տաս եամՏէսր^ 
2ր կիսաւեր է է բ՚քյց 48 1լասաոեերովիր Հոյաեաա 5^՛%^ 
քո ցղյց կո§^սէա^ որ %չսՏևա§.որ անձ ւֆ Հյ^^^Լ սէուած՛ է 
սանէ * սէսոո *^րւսրսաէ^ս Լողյէւ կ*հք^այ &՚՚՚Տ^<^ գՊ^^Թ 
ոսու.սէօ՝ ստմուո չէ%^^ $ որ ամե%աեու.§ Ժայանւսե1էե Հա^ 
րոէ^աարրուձ գէմ* ւէեելով մքէետ1ւ. ^էմա նաեգուն Լ1րռէոՏ՜ 
է • աքս շֆ^աՔՐ ձ^մ1րՈա աաեՆ ՚ճանաասէր^որգաց սւպասս 
էոաեարամե է • քար էսկանակէտ աորէւրնևրուն 9ուր1րր՚ն 
սՈտ^որգաց ձ^արաւը կրյագե-ցըեէԴէ X 3^» %էղԴէՀ^*^9ք՚ք^ա ք 
•/Տ(՚՚՚՚(՞՜^^՚քք|*՚յ^ արե.է՚չիան կ՚՚ղ^ * կոփաձ՚ոյ մեձ-ա^ատոր 
քարերով կաո~ու.ցեալ է 4^Տ կ՚ասարներու Արայ * 

Այս քաղա^ ոսնի 32ք761 րնակիչ^ Տ"*^է^ * Հ"11 ^ 
Օ՚մ^ * ^քքքք./քօ# 9 Հոոթար ւսրուարձսամեերուն րնակհքսերե 
ալ^ե՚սէ ^սէշուե՚քոմ* 



^սւճկսւց թէւն 


9,279 


արու* 


9,837 էգ* 49,116 


^աճէկ ւ/ադագորձ-սւց 


111 


^ 


100 99 211 


Հ՚"յ–օ 


6.Տ39 


Գ9 


6,479 ^ 13,017 


Հո.. Լ Բող. Հայոց 


35 


99 


լ37 1, 72 


Հաւ մաոագռրծ-սւա 


9 


99 


6 1ք 1Տ 


(քււէ.%աց 


163 


99 


167 9. 330 
32,761 


4976 ի չափ ւոոէ-քւ 


. 2176, 


ը Տ"՚^Կ"՚3 * 1730^ Հ՚^"Տ 



ձւ ՏՕ ալ Ըունաց • ^ոսեերե աղքատ շէ՚եքեր ե՛ն իրարմէ 

Հեռի շի՚նուաձ– * կա% մէկ քաեի փայաաշէ% մեձ՛ աու^ 

%եր աւ* փողոցեերր ՚եեզ^ ու. անկանոն է (1ւնի 45 "՚ղօ^ 

թաաեզի տաճկաց 9 ^*4 ^ •^••^^•ւ» , որոնց երեեչքւներե 

ե՛ն. 

22 • Ոա^Խա-^^այյ» « ստսոր աւգէորձւսկստսէարստժ– շենուԹիլ^ 

^ր 50 յեծ-էսմեձ՜ քառանկիւնի սէմներոս »1րա1 Հասաա^ 

աուաձ՛ է և \ 5,000 է՚ե աւեւէ մարգ կ*առձէ «/^^ք . %ո^ 

ւիրական Խչտարակքւն ( 4է•^|•|^ ) րարձր^լթիլնշ կը գե^ 



Հ 



47 
րսէսանցք; միլս ստմէքն Հ«ւ«^1(ւ|ւ»^1 աշտարա1իերր * ՓքԱԲ^ա 
գսէւէթր եէսւՐ սւոէոսէօ^ սրսէ^1§ն մէ9 ԼագՀոաէձ» ւՈլ Լայ 
Ր՚՚՚Ր՚Ր՚^ւ՚քր Ծ ւսո-ստէոոմնեեոով օարգսէրեւսլ » ւսրաստյյէքւե 
գրսա եի^ ալ *՚*դթ՚Է^Ր մԱ 30 ԽողոմաէՏսեոու. բ.սւժ1ևոէ ստծ՛ տ 

Բ» ֆա^ա — 4աէ/^4»^ • ստսոո աոօԹսէէոե՚դրն վւաւսէէսչգն է 
ե. էԱէԼէսդ՚նէԴւ փոքր ք Բ՚"1Տ Գ^Ղ^Տ^՚՚՚ԳԴյ^ * *է*ու իրսէկաև 
Աէշչոէսբակըլ 150 ոաք աարձոութիսԱ ուձի » սրա^ը Լ^՚^էւ^^) 
^աէւադարգ է և. մէ^ ալ շա^^է•էաաX մըլ կաք է 

Գ* 0*1^ «ւ»–^ - ^այ^է*\ . քաղավ^1էե հրապարակի՛ն մէ^ 
^ի1նո%^ս§քՒ X 

գ. 0–/–է–յ«.շա–^–.44 գ կամ՛ ^\ձ*\–^–^^–\ • շէ՚^քւլ ^է^ • 

քարաշթն * Գ^^ք^Ր Գ^Դ^Ց^է * աշաարակին ոարձրոէ,^ 
ք^է^ըլ 60 ոաք « Այս ճամին 1584 աարի յառա^ Հսոոց 
եկեղե՛ցի էր^ կաո–ո§.ցե§ս»յսէեոսն Ա* Լուսւսւորչի է 
յբիւսներա^ աեու1մնեէւ^ ե% * 

1 1Լաա–իւ.ր–վա^սէա ճստմիսի 

Չ Գըսվուղ^ »» 

3 ՏէԳս՚ւֆր ո 

4 Աւի պսէպէս քք 

6 Հիւ-սէէ՚ե էֆէ՚եաի • 

8 Աղաճօոկք պասւէ ^ 

9 Հ;ա՚^–Հէւ.սէէ% թաղի ^ 
40 թ՚կքկէ 

11 •բիւչիւկ յինարֆ պ» 

12 Տիքիժ Բ^ւ 

13 *Բի՚֊րք^Իւֆր ^ 

14 Գարս ^աֆիէէ ^ 

15 ^աք^*սը՜փունարքքէսռի*9 

46 Մկթէպի ըի՚^չ^՚իէ ^ 
17 %—դէզւէր ՚» 



18 

18 իմետրէթ ^ամէսէ 

19 թ*արխանաւ 99 

21 յբամուշ^օզլոլ ք9 

22 Րֆճէպ փաչայ ^ 

23 0Աէ/աե փէսշաւ ւ» 

24 \լւի աղսէյ ^ 

2Ց գալէ ^ ՚ ^ 

26 գազի օասէէ, ՚ •• 

27 Սէրչէլ1՛ 

28 ^ուքուո ռւոմԽար ՚ ^ 
29 ^ւսվուչ ՚*1՚՚*չր(^ազէ Դ9 
30 Աճ^-Ր յ՚ա^չէսի « 

31 ^սօոթալ ղաղէ 9ք 

32 Ու-արւՖ օղչու դ9 

33 իւ-րե՚անը^ղիմւֆ /(քազիո 

34 ^ Մ^՚՚յէ^՛՛* ՚՛ 

ՅՏ *բէօսէ՝֊աէրէի–զիյԱի 99 

36 ^է^էէ^՛^ աս զա ԱՈ 99 

37 0զյան չ^՚/ուշ 99 

38 ^աթայ զ**՚զի յէս՜&էթէ 

39 &ա^ Հիւ֊սէթ թազի մէսդթի 
Հի՚^՚գ գլիէաւոր ^է^^է՚^էք^ » այսի՚եվ^է մև%աստամեեք1հ ե*է§ • 
1 իպրա^իէՐ թէօքէսի • րաեաԱիսա աշտարակ աՐ ա֊^ 
%ի եիսստ կործ՜ան > որուն շր^ապասաո 100 ոսէ^էս սօ֊ս՛^ 

ւեե՝ 

3 Ա/Իպ""զ*^ ^ 

4 Աօրիտուլու. 99 

^ հ՚1Ժ"Ս եֆէ՚^՚ս՚Ի ^ 

Աէտոնց ^է^^էքք ՀիւրամեՏ^ար մարգիւՈէեր ե% • ամե% 
^4ք &^«^Ւ ^/՚ կրօեաևաե կարգ1էե ^աէքաձաէ7§ արարոզու^ 



19 

ք^՚է^ 1լ1^Կ ուրքւաթ օրևրշ մէպւե • 

8 եկէրղևցի մեձ– ու փոքր • 1շ Հ^՚՚էք Հվեցշ ուզքա^ 

փաուա^ և. մէկշ ^էՆուէէէ ականատ) * 1 յոմնաց • ^ ժողո^ 
էէս$ոէսն ռ.ողոռականսւս • 

/յ< զդափաէւ. Հ՚^էյոյ եկե՜ոե՚ըքՅեե՜րե հրԱ • 

Ա« ՀՐ այո 1քղ1քղ^ըէ * 8 ^ասաա^ևղււքս երկաթ ապասէ 
սհմեևրէէւ. ՚1ր**»1 Հասաաա1րաէ9 լայնաեէսա գ քարէսշէս § 
գէ/բէ-թաւ-որ ւքկւուե՜ցէ ^*է ^ք1նգ գու.ռովգ կառուցեալ 
\%^%ի*ե յաեուն (/• Ասաուածածնի և՚նորոգևալ\,%^(^ի%* 
գսրեթԱե րարձրութրւնր կր գե՚րաղանօէ ^րաոառրն ա^ 
ժե՚ն շ^եյթերր ք չք1րոա–Թեաւ1րէ§ ու. րՆգասր՚ճէսկա^քէեամրր 

^Ր^"Բ**1Րյ^ "հ ^ոօսսրոսած՜ է յյերասզաիոյ և. 2^1 9 ^կ*" է 
ռաղառադ ՚քէ9 • ունի երե՚ռ ա1արԱքարիոնեայ ^գասրօ^էսկ 
էսորամեեր 9 ամարոնսօ-ր 1լ սէոլայասէակ րնգարձակ գաւ.^ 
0հ^ ՚քէ9 Լր1քեափեզկ վանգակագորօ– ե՜րկաթի Հառուա^ 
ս§ես գու.ռ պա * ր՚Նգարձակ սրստ^ մր ք որուե սէ9 է կրկ^ 
՚հսսարկ առա^յւորգարանր գ սրա^քէե երկու, օ՚սորերն ալ 
երեու. աորրւրսեր կաս ւորգա՚^ոս 1ւ. կրկեաաոռոմակ % 

Ռ* V* \1^"Րդ1՚" * ք՚^րո^շհ՛^ ե. Հորս սիւ%երոլ ՚/ՐՊ1 
կա§ւ.ուռեաէ % 

Գ* Ս* Փրկի^ * կոփաՏ^ոէ քսքրերով շինա աօ % 

հ* II՛ (1՚"կ"Ր * փ՚^յսքԱ^շֆ՚ք՛ ք ՚^՚քյր ^Կ^դք՚^Ցհէ՛^ հեՑ * 

1Հ՝ 1է՚ ՚/Հք""՛// ՚ք^՚ոոէ.ոՖ փոքր ճւ քարւսչէ% գ «/յ««ւ>^^«*(» 

«^•«Հյ^**^ րսուաօ՝ թէսզր աաճկի պսւրաէռի մր մ^9 * ասսոր 

՚քէ^ե է Ա* է/ չասի ո սի գերեուՈոէէն • ոոս մաաուո-ր թէե 

աաճիկ մևաաԱեաո ա1ր ձեո^ոքւէն ւոաԾև է գ րայց^ւօօՌրե 

որիսաոեեսոեեր քէեչսլէս 7օս1ւ. սւաճիզեերն ոսիասւի Հա^ 

մար կրնան էաճաիւեա համարձակ ա 

Լո^ովմէական ^այոռ եկեոեռին է Ա • Վրսսիոս ք քու^ 
•աշֆն ք յոլքէաո եկեղեցւո/ն արև.եէեան կոոաֆ է 

^ոմնաց եկեղեցին ^ |/. Գէորգ , ՀոԱոց գերեէրէա^ 



20 

նաաան յէԼ* Ց՚Ա՚՚^ՐԸ ճ*^է^^^ կոււմերէ% Հոս գ՚^ղ^ 
թսէձ– ժաւ/աեէսկ^ Հաւերէ% վարձու էԱէԼէսՏ՛ են . այս ե^ 

կեղեռ11ն էլ Աերքր ժամանսյկ սւնցն1րէով^ էւոսէցուցաՏ՝ 1ր%* 
կպէ չ՚՚րս մէսէրէսէ (ուսուՏեարան) • քյ» 1|է«ք– •^•քքէ-է ք 
ճսէոսւսէր ու. ^ոյսւ1լսէպ 9է\ր • պասւերր ^ոսէաքէա Խ*դ^ 
մէ% պսէոմանսէէէ սէոոսեսսէով ք աքաոմարէւէն յթսէոերով 1ւ 
^էրուր քսէնքէԱտՄներոմ Խսրգսւրու.ստծ– ես ք սռոՖռ է/րսք/ւ՛ 
ւՀրաեչելաոուեսսէ փորագրու թիւէէներո 1սէքոր1է մր^ Գ^^ 
ոս§ձոյէ եսէոասլսէոեելւով սէսլուա&է աէս 1լեր1ւաե • գու^ 
էւ.ր փ՚^յէրհե ե երեու. եոդմէ% կճեսո ու. յշանգէսևագորս • 
քւաոաւոո^ յրսո ոլզղաեկէւն եռանկէւնի ձեւ.ոմ գէ՚կ 
Գէ՛սերս փստաստրած՝ եւ. ստմձ%սէչօեոքահռ.ստէ^երա1 սս*ո^՝ 
էիսքրուսէծ– շհ^ք "հ ԿՊ1* ՚*Ր 1"^Ր րրգս^ձեւ. /ւ գէսլ է գոէ-ոս 
առ *ե շեո րսւոտրացէոժ սպառուածոՏն որմեոուն եռեր^ 
յա եր շօշափէ * գռան երկու, կողմերե երկու, ՚եուերա^ 
կան աչաարա1րտեր կան ք որոնք թէաէսէ րասական գեյ 
քւեսէկ և. եր1^ագոյն աաակ^երով վաւեիաըած– են ք 
բայը րուն «^•ք»^է»^^1 չ1քնութեանր ^եսա րաոռաաեյոէ1^ 
կերեայ որ ՚1եր9ր տ1ւնուա€Ւ են ք մասն որ անոր ճար^ 
ասւրոէ քք՜եաօն ամ1/ներն Հեն Հաւասարրր • ու^փ րաւ.ա^ 
կան մեծ՛ սրաՀ օր որոմն ե՛րկու, կողմեր ր սել^առւսրռ 
կամարներու. աակ ութակս^ սենեափտեր կան և մէք 
սէեոր է^ռարճակ աարաէո մլլ ա \ք\։*էյ^%՚\\՝^ ներսի որմե^ 
րսմն փորագրութեանց մրսԱ ս*յ^ պակսաս ՜ճարտարութեմն 
ւՐՂ՚՚Ա * Ւ՚ՊՅ "Հ/՛՛՛"– ս^մենօքյեեւ. թէ մամանակ^ըն սաա^ 
ո-էչ ՚ճէրամնելւն ք /ւ թէ մէքյայստ՚ճա/սոո էոա՜ճկաս ստնՀո^ 
գՈէ-քյ-էւՆր գրեթ է ոչմևՀաոու.ռսէէՒ են անոր գեղեսկու^ 
թ-էւնր X \յր կսւրհ ուէ որ այս շէ^քՐ յքենեռերեմ* թագէս^ 
ւորրն ապարսՏսն էր % 

Բ* 9՚**լէ"*է*՚՚ք է**է*յ • ասոո ալ^ ՚ճարաարութէւ^ն աո^սա^ 
^11նին Հետ կր յրցէ • քանգա^երը ցդյց կա֊աան որ եր^ 
կուքն այ մի և. նոյն է1արաեաէ ձեէւագորՏ– են * ասոր # 



րսւՏ– պսփրիսա մ* էլ գուռ մի կաք ք որոմե %էրքի% ^"ք^ 
»քր քւոլոոոմին ս/ւ&րակ էրդած– է ել յէա§ե է՚բկու. կէսէս^ 
կոոէՒաե ասշաաոա1խ1ք որ Տեաոե՚ր ե% գէւահր ձէսքս կ՚՚Գ^ 
էՈ§ * կէ-րևայ որ սոս շ\^յԱ երրեՅե *քվկրք^ էր ■ 

Ա յս չրր" մէաբէսէ*եերոԱ^ մէ9 աէսր^ 3 ամէս մԼ$սկն 

ձմեռր գսէսասաօսո^.ք9՚էա% ^Ր1Ր՚Ա չափէս^սէս ե՚րէսէս$սս»ր^ ՜ 
գաս Հ\) տ 

^աճԼաը գպբոցեե-րուն ք^է՚^ր շասա է գ ճաժ^^եբուս 
քյուուն ^աւ ստսար ք Բ՚^ԱԸ ^ւ ո\ է՚^կ ՚^էկ կաեոեաւոր գրպ^ 
րոը ՚Օ՛ կր գսւեու.է • էքասն ոէ ամէ^ուե մէքս աէ *%սէսս»^ 
րս՚կ է^թերը՝անոէ.թե%է ու. գրե՚լէ էւ ,բԽ ՚^**"/ կրօհա^ 
1բա»ե գսէսաոէսէրակութ՜ե՚եէ սսէէո րաե մր ^րց՚սր՛^^ **^Ր^ 
զսԱՔ կսքրէւոր ուսմու^քեէ՚ոֆ ու ար^ևսսւեերէ զրկուաձ– 
ե՛ն է 

4 ՚եաէսակբթ ական գարոց ուեքէն ^այք ք սէոքկանյ և. 
աողաւոց « ^էչ ս՚ս^ւքանէսկ առաք աո9ԷՓէերոլն կաբգսէլ 
Ա**Ր՚4ր1Ր ^եհ^ ասօթ ու. անասէէոեսէուութէւն կր ^սձՈս^ 
րու.էբ ել մքքնՀն. ^իմսԱ ալ այս սւէսբօբք/նակ գսօէափսւբ1ւն 
Հե-պքր Տեացաձ– է քանի մի անկիրթ ծնողայ քսԱ* Հ"ԱՔ 
ուՖի՚ն ուսուՏեարէմն մ* ալ կբ1հաոս»բկդ կստո-ուցեսւլ 1851 
•իբիսաոսի թուականիքն^ յասնոէ.% \ք» թ՚աբգմանչաց ս՚ր^ 
գեամբ (^աասլաշեանց գեբգսէսէոան^ • սէսոբ մէ9 կր 
կրթուին 300^ Հ.՛"՛/՛ "՚Գք՚է/Ք * ^ ^Ա սոբվին պանառան ուս ^ 
սունքներ է աղա տա կան աբ^եսանեբ ու օաաբ էի՚օու^ 



(1)Ի"4՛ ^Տճ՚^ի՛^՛ **ասաաաեցաւ մէքթւպի բիւչաքէյ այսի՛նքն 
արքոլի ի դպրոց ւ^ը , ոբոէ^§ մէչ գմա 120^ չափ ա չա^ 
կերսէնեբ կը էքանաին էֆայն հասարակ ը%թեբցա%ութեահ Հա«^ 
ւ/աբ I 



Դւէրր է Գ^Ր՚՚ց^^ ձ՚աէաք^ մաէոակարաոոՆ^եան ՀամԽր 
ւ^կե-րութէսե էՈւ եէսոմէէւաձ– է յյե%եքերէյեան անոա% գ 
որու% անգուէ §սչքսաէոու.թեան շնոր^իւն է որ մքէեչև. 
^աԸ*Ա այս գպրոցշ կշյարատևէ % 1րկյ մէկ ձազկոօներ 
սէէ ^ո֊ոմմէսակսէն Լւ աւոոոռական ^"քէյ^ ե. ւոքեոէ Ոէյե1§ե % 
40 Բ–*սդքքէք * ոոէանռ գլաասորնե՜րն էր՛ե ե՜րկու. է1էսռե՜ս1ն 

Ր*^՚1ք՚Ր,^"ԲՐ Կ՛Ա" •*աէղա^^֊^^ա^այ^ րԱՈԱԱած՝ բէձ1էքնիքնև–րր ք մէԱ^ 

՚նասանւէ արաէտո ւսէտկասած^ր գ որու.Ն մեծ՚ութեւեր 80 
ոս§ո–ակու.սի կանգոմն է կամարէսկաա քարաշյ^ տ գ*էաէ^ 
շ«*1յ«*.–4,»/^/ը • Ս—^՚ո ^^^^-»յ^ բաոհ^^ր ՆորաշէՆ Լւ կոյէսեասլ* 
միա^սհերոա^ անոէ^եե-րն ե՛ն լ^^^^յք > ք ***Լէ 9 է**(յ՜*ք՚**2;^ * ^)^ 

յվևա՚ե՚ներն են . 

1 /9**շ– ^՚**^ 9 զօրաո մթերանոո եղած– էր % 
Չ Փէ^9դ^–՚\»աև գ վւայսէւ*շէ՚ն և. ամհքն^Ն է^ոսէրձակ % 
3 \յ^\\^^–\^^^կաէՐ ^՚^^յԼաԱ 9 փսԱաաչէն ել. չՐւռ^էԱրձակ» 
Ոէ-եի ձ8 գեզեչ^կաշէն սե%եա1ր§եր » արաաքէն ԼոէէՁն ա§ 
\ 1 իանութ • սրագին մէ^ ականակիա քյ՚^րէ աւ.առսէե մր\ 
^ յ*՛ ր՚^^ըլ քաււա^քքն ^այևրէ՚ն Հսոոը արգեաէՈւն ու. Աե^ 
՚եե^երիմե ան աե^ևուէր լ^կերութեան ^^է^քր շքւեու^աձ՝ 
է է ՚նսլասսէ ծ-ստԽուո սայր գպրոորն % 

4 Շէյ^~յ»«»\> փայս^աշէ՚ն ըեգարձակ Գ^ սե*եեսէ1րէերովէ 

օ^է*յք~ւ^ւ**ւ՜յ**՛՛^ • ք^^^^շ^ «^օ սև՚են ավսերով % 

7 Փ*2ք^ Ւ*^11 » ւ1եր1։ն1էն կիը 1ւ. կքէոաւ.եր % 

8 Ա5«՚1–ք» –յէ^յ ^ր^Ք գո^եայ խանր վևրթտին ա^ 

կողչքլլ 30 սե՚եեակ ե. 30 "՚Լ իանութներա/» է/աճառա^ 

կաեաց ի^վաե է է 

10 ^/^՚՚է^՜^^էԼ՚՚՚՚՚՞է^՚^^է > խիսա փոքրիկ « 
երեք է9և.աԱ%երե էսէ կք^էք՚ե որ ^իմա Ի՚^ը՚րով1քն աւերակ 



23 

էրղած՛ էն է 

1ւօ& ղին»է^որանէէէ1ն1էր » Հ|.<է^^»1(. «^ » մևձ Հրապարակ 

»Դլ ուր առեւաոէ-ր կրյլյայ և րնակչաց տարեկան պարէ%ր 
կր Տ-աիուի 9 Վաճառանոպքեեր կաէՐ չուկասրէ1քր « որ և՚ե . 

\ բե-ւեռագորձ^աչք փողոց գ է^+–էք*ք՚–^ք շէ-Շ • 

2 Համեաագործաց ^ 

3 յյա ռաց՜՜իան է, ^ 

/^՚՚քյալպ անարոր 

\\Ջէ^րԿ կԴլէր 

6 Պ^/^ սլա պար • ա&ոէ-րգով ձ-աիուէքքւք րստնէ-րուն • 

1 7 գէրրձակնոց , րւ-ք էյյ-ք . 

8 ^էօազըոր • 

9 շէպմէճիւևը ՚ 
40 Բաաուճճրլար * 
\\1ՐէոԴւէր. 
\^ Փէյելէճիւիր . 
43 ^ագալլէոր • 
44 Ագ՚ոէրէէր 9 որուն առքէ-լձ է մԽծ– հրտոաարակր* 

43 Գլրճ&րրոր 9 պըչ՚^ք^ըը^ր * թէ^թէ^^էչհր * չր^ 

46 Ջրր*րր1**^րՐ"Ր • ^ գարրեաց շուկայներ մեձ՛ Հր^ 

րաաասրակ^ ^Է9 * 

քէյո շուսսոսէ-րուե սՈէուսեերէս կ*րէ1աոուր որ յթէսզաս^ 
^առւոց սովորական ար^եսաեե րր վերոյիչե-էսրտե-րն էոն տ 
քԼո֊ա9ն1րրր կաաւե յաճաո-ակաեութիւնր շաա բանուկ 
էր 9 աար1ան մէկ մէէհոն ւաւրու շ^ն աւելէ կաաւե ղէն կր 

ժ՚աԽուէր "՚֊րհյ^ քաէաայՏևևրու յր՚քյ » Ր^քց Հէ^ա Փ՚՚՚Դ՛**^ 
^ռգն եւսէօ՝ մաճաոհէեւ^է են գուրտլսո և. օ՜լսաասւէւ րճ 
աէհալն • ոտոի լէէճերն ու խանքերն աէ արգրւնաւոր էրն • 
աոա մօ§ոերս ոաոաք1ան էէաճաո^ականուԹ ուսն առաք եր^ 
ք^ս^ւ սկսաւ Հ"՚1"ց նորա^ասաաա ե՛րկու րնկե՜րութե՚անց 
շեորԴէը . ^ 



24 

Հացին Հոիաէէ 20 փ՚՚^րպյ ե • ՚^ք^Ը 60 փարաք ք ք^զՐ 

7 1ր՚^ր*"–շ* գ՚^րիթք գըէ^ըլ ( Պ^ըք՚ն 7 դրէ՚^շ ) 40 զբւ^ 

րուլ » 

փազաքքէե շ1էեոսաձ^ո։ք աաէսաա1խելՏս ու. աաաո^ո 
՚Աֆ^գաղ^սձէոառէն /քչլր&րեքէ • վառէքլքօ. էիսաէէեռն ու. մախ^ 
ր/է *( չըր"՛ ) 5*»՚էշ–*ւէլ աեաաո^է՚ն * կառիիի փ՚**յք"՚երոր Ա*^^ 
^*ա^էա^ ըսուստօ՜ աետառէ՚ն • չք^ուաձոց գեոամհե-րԱ Օէ«)է;^ 

ցաւ. • իսկ սէւեաըոլ. գ1րրա1տներլլ *ի՚»քա^է»^լ^ըսուաձ– աե^ 
$ոստռէ% է 

շ/ոՀաօ ոսեի 2 ք.եըգ • #7/1 1/ե մեքէքաե և. սաոո^ • 

Վե՚ր1^ Բ^ՐԴ Ր ք՚^ղաքի՛^ ^արաւայ1/ն Աո ղմի ռլրոյ յի 
մրս՚ւ հ 9 "Ր ե՛րեսի փր՚՚ււ Ձնսէցաօ– Րէք՚՚՚ւրփ Ք*"յՔ՚քյ"^եր 
1ւ. Հիմա եիսսօ-եր եոաօ՝ Հ՜ գ որու% մէ՛) 1 50 • ի Հ"^Փ "՚*՛*՝^^ 
կի սէոմեեո կան է Ասոր մէք գ.րուաօ– է մեծ՛ ժէսմացոյո 
մոլ որուե ՀսէոոսսէէՒոց ձաւեր քսւոառէն երկու ժամու, 
չափ Հեռի կր սէստրսէ&ու.ի տ (2յ<՛ րերգէ՚էյ կ*ստոձսէկոէ–1§քւ 
թնգակօթ-ք 9 

յյսէորին րերգր քարաչէն է 1ւ. ՚եոյե րլրէցե ստորոար % 
՝\*ր կիսսէկործ՜ան Ասարիսսխերո Լր ցու.ցնե*ե որ *ի ^^ուՏէէ 
ար րերգր Հոյակապ չինուաձ՝ մ*^էր % Ա՛ս որ մէ^ 100 է՚ե 
սօ.եԱւ Աէաճկի ս§ոմեեր կան % Հոս է մերոյիշեաէ ^–*\\։ 
յ\ք^^^»^ա^ րսուսւձ– ճսէրասւրագորօ– շէ^՚քր • *^^2բ չՒրի*քեեր 
կան և. կր կարտոլի թէ ՚Աերնեքերիմեանց գերեռմամեերն 
րւրմն անոնյէ • 

Հոս կր գանու.ի ՚նսէիՏնեա^ Բ"^ Պ՛ Գ^՚^Ք^Ր * ^եա գ 
ասոեւա ք թոսր ք ՜նիոակ $ վաՀան և. թ՛նգան օթի երկա^ 
թե ԱՈ մե^-ամեօ՜ ռու.էՌւեր « 

*^սէզաքս»ցեք 4 808 էւն սոս րերգքւն մէ9 աաշարեցի% 

Ջ՚՚է^**^^ Օ՚Աէ ք •■Լ"*^ * էր Ր"1ՐՐ "*–*^ելի^երր կսէրեցէՏն գ և. 
40 ^ր շարունստկ ԱէրիւնսՅՀեոու.թիւ^մներ եղան • փաշաէւ 
%երսէն իր էՈսրղ.ոցմհվ քսէղաքքէն Արայ ուոււՌւեր կր աե^ 



25 

՚Ա^ց^հւ՛ և. քաղա^ացիք գլէսկն փսխագարձաէւար փա^ 
շայի՚ե վրայ , միՆչեւ. որ ւքովՅուլլա՛^ փաշան գա լչՎ^ Ա^ 
Ժ «/""ձ"^^ կ—պօլիս կա%չա^և^աւ , և. ղոր թու.Կւաւ.որև^ 

բևրգէն ղ^ուրս հ. ա%որ մօսքե է Վ^Ր՚\1հշ1Ւ*"1 ^11"՛^ 
կ^պշհճքէքլ* կ(–»ք–4"^քէ–է շսուաձ^ ու֊սու.Տեարսքեո% \ոքեպկս 
չւհ՚րգւքե դ-էդ ^1ս^"(յ Ք"՚Ղ^ք1՛^ կաքւ.աւԼայրու.է– գուռր է 

Բէրգ/ւն գռան առշև աաճկաց գերևէէքանաաոմնը 
կար որուն մէշ^ կը գսքնուին ^/* կւաաՆաաիոսևաԽը Հթւգ 
՚ւկ՚՚Սէո գեոեոմաեր է 

•իադա^ին Հարաւաքին կողմէ Հայոէք քլեգարձակ գև^ 
րեղմևԻէաաոմնւլ կայ » որուն անուն կուաան ւքԼ ^–լէք # 
աչի ^ոն ^՚պվէլ աաըւվ ԼէնկթիւՈււր Հայոց մ1մնկա1էն , 
ոէոնակոխ » ^էրգութուրգ լլրաձ՝ է զանոնք տ Ղւ*անա.ա^ 
Դտևն %աե^ •բաոա^քոա,\֊Տյւ^ոյԱփ , քաո-ասուն մանկու.նռ ո 
ոա.աձ՝ աեզ1^ն կաւՐ Ս* քառասնից լճին \0 վսք/րկենի 4,ափ 
էէօա ոլաաաւ. ն % 

փաո^ասուն էՐսէնկոմնք շսու.աձ^ տև^շ կամ՝ սրռոռ 
քառ^աէէնիւյ էէճըլ գ ո՛ւր քառասուն մանկունք նա^ա^ 
էոակու&էյան գ Բ"Ը՚Ր"վ^^^ ցամքաձ՛ է ք 1լ նա^ատա 
կաց գևրևդւՐաննևրշ ցիր ու ցան գևրևղւՐանաաան ւֆ 

Ա"կէ կ^Գ վսցրկևան՛ Շ^ևռի եկևւչէցի ւՐր կար^քա^ 
՚էէուն //. քառպսնից գ ղոր Դյ^*լ1–՚Պ՚"՜է^՛^՛^ ^իքՈւսցաաակ ր^ 
րած՝ է X 

\ւուսակալ11ն ապարանն ալ քաղաքին ^իւոիսսցին 
կողսե է * 

՚^֊ւիոաէլներ կոռոգեն ք՚^ղաքր տ 

1 Ս*ո^^^ա^ սաա Լ սլղձևալ ^ուր ) . քաղաքին ակա՚հ^ 
ներն ու աղաեղութիւմնևրն սցս կուրին մէ^ Խէ^"՛^ 
փէէն • էԲաա^ոո է գ ամառ ձմեռ կր վադկ . այո փոակին 
Ավադիկ գևա աէ կրսեն գ փոսն ղի քյերասաիոլ իլ^գշՀ֊^^^ 

4 



26 

^1$»^յքւէաԱ գեոե՚ու1աեւստաՆր ոու1գԱ աևռԱեւոմ ղ^Րլ^^ *1*Շ^ 

2 ւԲէ՚՚^լ՜֊*»**»՛ ♦ քՀէւգնիկու. 2"՚–Ր *^է կրսա֊ի • կ/լ ^ո^ 
սր յթստէլաո1էն ե՚ոե–րք1^ ք ասոր քր՚^-Րր *^,Բ"*–Ր հ * ^ոա^պ,աէա 
..•«•»*>(ւ1» մէ-ծ– է ք ե. սօ/առո կր օաէքքր է 

3 ք^եկորասէ կսօէ յյաաու-Աէէկ էեոակ • վտո^թր աո-ու. 
աՐ^Է, գ որ *կ*անըեէ քաղառ^ քով^ Լւ չասէ անգսօՐ ^ու.^ 
րէ*ե էսռաւոանւսքոֆյ եռերքներու^ ՚1ր"(1 ր^ասկէւրէերու^ 
ֆաաս կր ^ասցէաէ X 

\1յս վտա1րէևրէ՚ե ձւււկ կ1^^է « վէաղաքին ի^չքր 
փայաե-րր սքէս վաա1^երով կԴ^ցու%եԴ» է ՚^^աղաքքաե ^է–^ 
րր աեուչ է գ մնտնաւանգ "^էք (՚՚^1 ^<– ՊVէ'^^՜^'^է*V ը^"*–"՛*^ 
9*՚^Ր^ՐՐ * շս^ք՛ ^ր 1»եք1տՅրու.ո1ս Ա*ղբէ՚–ր^"՜Ր կան • ^՚*»^ 
աաՏ—^աՀա^ պոմս»ռու.ռէէՀ 9ր^ԲՐ 62 գլքսսէ^որ սւսսերոԱ. րաժ^ 
%ու.էսծ՝ է ոլաոառ1էն դանառսէն կոռմերոէՏն ու. թաղերուքն 

մհի ՜ 

^էքէ^է՚յ քբ՚՚ր^ "՚Լ զանաղակ թաոերու. րաչ1սոսելով 
32 ազրէւրնևրէ կր վադէ ք որոեը մէ^ հր1ւեւի և՚ն կաո^ա^ 
վարութեաե սլԱսշաօեասէան գռան ճաի կոոԱէր գս§նո^ 
ւաօ– գեոե-ցկաշէՂէ ասորէււրն ու, կու.սակալ11ն ամարանո^ 
ցքէե շյբլե-ղ "^դբէ՚ՐՐ * ^քյս ազրիւրեե րու^է^ էքրկա^քն ստէ 
մարսարէէքնե՚սո շգ^ք^Ր^մ ու ոսկեզօՕ՝ %կսէք1ներոյ ՚Ր՚^Ր^ 
գԱսրու.աօ– 1/ն % 

Օգ^ առ^ող^ է. ք 1րզանակը րարէ՚իառն $ ձմևո^ր սաս^ 
9ոէկ ցուրտ կր^է ք ւ^գ^անրասլէս ^իւսիսաւին ^ովեր 
կր էհշէն • օ-ստո^երր չ1/ն գիմանար 9 Բ՚՚քյց ւսուէԱէո ոորՄն « 
գասրի $ Հաճար ւ կորե՚ակ դ կաասււսա « 4^9^ IV* * ՚^^^քք ՚ 
Ճա1ւնգեո կրյլրյսն % 

ք^ակիրտերշ սլարկևշսէ ք խաղաղասէր գ մարգասէր » 
աշխատպսէքէևքաղաքակրթու^թէքէմև շնգունակ ենք չճալ. 



■ 27 

շէԼաքլուքյ-էւն չունքքն « 

քւէրութէան ՚րրք^րը ^"է 4-էսմահակ այս քազպքիէ^ 

յէչ կը ձմէրեն է 

յ^րմազ%աի ^ոնսէէս§ի վիճա1քև էր ♦ 1ոոքո կապագով^ 
ե^*ք/1ւք վէճէսէ^, եդաւ, էլ ՚Ա՚՚րք^ ա/ Հէսքո^ մսորւսքազաք « 

*Ի սկդքւան Աըվ^ւ Կ–է**ք– կչլ Կ"չ"^էր • «*-/» ՄՒ^Ր^ 

գսէսէ եօքյ՚նեէէոոգ Հ քկոեաոսի թագալոր ) րէ՚րգ . կա 
է^ոյս ք /լ Ասսոր շբք՚՚՚Կ^^ւ մէԱւոեոույև հր*"1 74 Աէս§րե էսս 
»*–՚Ա*9 քաե զ՚Րրքւսսաէէ^ ^ւսոփքպյևցսոս գէէէ* Լ"^կ*"–1Ր"՚է^ 
Լ ՚^ո^ովաոեոէ էքաէսոէսպԽաո \ ՚Հևէո սլսէէոեոապս աահ ւոէք 
էաղթուեցւսւ • ոսՅզաքր ^էւովսաէԱոլոս աեցէսւ. • ամեկկ 
*հ յերր երԼու. աեգաւՐ եոսէոու. ձեքյւքէ էԽռՕքշֆ ետյֆէէ 
վեը^ասլէս էքևէսց ^ռ,ով§Ոսւեցլ.ոո ձե՚ռքր 9 ^րթ ^ա/աէոք 
վէրր^բն յէսոթութ^ւձ մի կանգնելով Ա՚ի^րգաաաք վր՚քւ 
%ուա՝ճե–ց թէ սոս քէսղա^մև և. թէ Բ"1"Ր 2Ր9^^՛^ Փ՚Ա^ 
Ր^ՐՐ * Պոսսլէոսի շնոր^քէւր բարգսէւստռեցաւ. ^"՚դայֆ 
ու. ստնու^ սսքսսոսսւ. թ՚էոսուաօլրս ^ Վ^ր9ր ^ոնտոսէ Բո^ 
էէսէէն կ լՄ ագսյւորԱն սա^ա.անէն եաքե^ Է^Ր "քյրէ ղԷ^ 
Նր բէթ^ոսառիս^ *^րէսսէոսէ ժստմաեաէ^ե՚րե այս ,Ը^"՚Ր՚*յ^ 
յէէ՚ե անոլյեր գս$րձեսւէ փոլսերավ գրսէւ. Սէ՚բսասսւոքս $ այ^ 
ս1էնքեք պԸգոսսէՈս 9 *հ պսսոէւ. Լո֊ովմսո կայսեոս§ց ^ որ կր 
կոչոէ^է1քն Ըգոսսէոս % 

քիԱ գարուն^ Հայոց յյե՚ն1քքերիւՐ թագստւորր փիասէ^ 
ՂէԱէկպւ. աուսս. յոսնէսց կայսր 1^ զԱեռս§սսէհս§ իւ.ո ուքք՝ 
վէաղավ^երոէ1Ե ոս 4000 է 2"՚փ դէ^դէք^՚Խ ՚ 

699 ս»ա՚ճկ$սց թ ոէ-սպանքէէէ՛ Աուլթէսն ԸսմսՖի ^Բ"՛//^ 
էոաճիկսԽրլԼ գրաւ.ևցէն Ա/էվագ^էւ 403 աարէ եա^ր Սոլւ 
ք/՜աե ^այաղէսէ երյչորորժին օրհսնլ՛ որ ^րուսա կր%րս^ 
Աէէր • ե. որո%% սրգքքն հմէր \քիւ.ւէյմամն էբրև. իշխան ե. 
կոլսսէկէսէ կր գանուէր՝ ի Աերասսաիսէ • ԼէՆկթիէ/հւր 18 
օր ք**"Ր՚՚քր պաշաբհլգԽ ^քքը^ սուսէ երգմսօՌւ աիրհց 
բերգթէ * իր աշխար^աւեր ձէէէսքւլ ""էք՛*՛ ա ք^"1Բ^9 ՚Պ^ 



28 ■ 

քաղայ^ ալ և. մէ՚րկացուց սանի ձ^կ գարու^ւ սկիդքւեերը 
իր գեոեցկութ իէքենե՚րէն է§ւ այե հոյակապ շթէ§քեր1խ 

որւ^Նք Աե*^Աևքեոիմսո ձեռակե-ոէոներն էքւն է հ՚^1՚Ր Ս/"–^ 
լէյմևէն գակո բարձոանալէ՚ն *14 աս^րէ եսԼռո գեոէ լւ"^ 

կա է– Լէ^կթիմուրէ ձեռյթն ու. մեո֊էսւ. ♦ էսե 1՚Ր յ^**9բՐԴ Ր 
Լչէլէաի սուլթաե Ա՚է^է^մՄէսւ կրկ/*^ ձն՜ռո էւերաւ. I էնկ^ 
թի մուր էն գրաւ.եալ ամԼրն ոաւէաքնե-րն* ի՚էւչաէս ^եաև. 
Սրմէոս 8(6 /յ ուակաէվէն աաճկստո $ յորմէ ^ևաէ մէան\Ա. 
ոէսաօր ()սմ\մնե՚ան ս^էրուԱեան ծ^եռ^ոե 1՜ % 

՚իաոսյռէ7§ կէս էքամու. չ"^փ ^եռի ^իւ.ս1/սայ1ւ^ե կ"Գ^ 

է/չլ քիէսչսւին բարձր աեոր Հայոէք \ի ՚Լ^չանի ՚1"^^աԸՐ ՚Ր^ 

40 սե^նեսյկոմ • աա §1աՆոե աորւ.սակՄրւէւ ^ սլստաերով 
չր^ապաաեոսւ &էսռազարգ րեգարձակ պարաէզր է/ր 

մէ9 է • ուքհր 4 ասրէէ.ր էԱէւասէ ու. աասէու.ական 9ոլ.ր1ր^ 

րու. * 3 ք^սրէ^շի^ ՚է"ՔՐւ՚դ աաճար* Ա* յք* ՚կշաէւ ք քաո.ա^ 
կուսր սրրսյոքաշ ^բարօ–րու1 կամարակապ էւ. գմրելժասլոր • 
աաճար^Ա որմերուե մ1էՆՀն. կէսր Գ^՚յ^31՚^1 /՚^Խ^՚^՚՚ւ՛^^ 
կրնե-րոմ ոսյրոարած՝ * /• • 2/* ^է՚^ր՚^պ"՛"՛ 9 րարճ^րաբե րձ 
գմբե լս աւ.որ ք շրեուած՝ 1ու.սւսւոր%ր կե՜սարրսոէս գար^ 
ձած՛ աաև%ր է կ** Ա Ասաուած-ած^/ւն $ Ս* 1/ ս/րապ1ոո/§ 
էոա՜ճարրհ ստշ կոոպլ • որմեր1է ու. ւաաակրւսէրւճաւպւսկե^ 
ւյերոմ ոարէէասրաօ՝ • ասոր րւորան1էԱ ա^ կոուՈէ կր գրա^ 
Ղէուի ^եարոս գե/ոագարձի՚Ա գերեոմամն ք և. ձախ 4»՛/^ 

ւք^ ալ Դո^ար/էնե՜աչք թ*էոգորոս Րբե՜դաք է/կաւհնր է 

Այս մե%ասաէա/նրէ ղոր Ղւախ 1քև%եքե–րխՐ թագաւորր 

շ/էՆած– էր /ճ. որ երբՄմե էսլ \ւարա–ու.ոԱկոսարաե եոած՝ է 

Հ– ^ետրոս գեաաւէարճի Ժաւ1անակ » էւնՀակս ^ կր է1կսո1/էէ 

յքագիսարոսի թուղթ ևլՈւ ու Աք/չք » հոյակապ շք/^ք ՚^՛ 

ունէր 1ւ շս^՚ո ^արուսա էր • րաա \^նկթիմուր ^1ւ1էեա^ 

յասւակ կործ-անսւծ՜ Ր/Ր^Ր"/ * մամաեակէ մ**ե–Աէոր աա 

արգի փս^վ^ըլ շինոսէ՚ցաէ, > 1ւ երբևւքն երբեԱն ալ նորո^ 

գութիւ.%՚ներ կրե՛ց • իսկ *ի վեր2ոք վիճակին աէՆա^որգ 



29 

0ով^աէքն1էս արքևաէսեոաոսէ աշքսաաութե^սօֆ. *է Հիմա^ 
՚եէ *եորոգեւ^աւ. % 

\Լյս վաԱո^ ^/ք^ ^ Մէ՚ւ՚է^ "՚Ր վարգաաեէոր գ որ 
^ ԷԱհէսգիոն ևոաւ. \յ*լսլւէէ աոեան յԼսէբանու.Թեաե տ 

Հ^ոսա %էսէո ՚ճասեսէաաո՚^ոոգեեր կոս /ւոլ գաս սր զե՛^ 
րակրիՆ X 

՜վ ս՚՚/՚,ք/^ե սւրեւսւոևան ԼողէՈւ 1տր գան ու է Ա^է^պէսս/ 
րսուած՛ 120 ս&%սագևե՚ոու/ մձՆաոաանս ^ որ ու.եր ,ք"՛^ 
րագէ7է Հ/քե էքԼե-ոե՜օքւ էՈէ յանում \ք* Ասաա.աժածն^ 9 
^րէսրրլւ պարաէղ և^ աեաեսէկհսէ անու–Պ 9"՛ րէ "՚ԴԲՒ^ Ր ՚Փ 
ռ հււեոկւսչէ՚ն $սւ.սէոանոէ1 % 

(^Նապաէո վաՆքին Հք։է.սքէԱէաին կող^ է գա/քրա ա^ 
եու.ն Հ"ԱՈէյ դիէ.էԽ^ որու^ րնակիրւևրու^ն ամէքնե ալաղօ^ 

րասպսԽ ես % Այս գ1՚^դ1՛^ Դ–Ւ^^9 /^՚՛՛/՛^/"՛"՜՛՛՛^^՜"՛^/՛ ՚ւ. 
էքր՚՚՚ւ կր ղ աեոէ../ւ70յյ* (քակոր 1ւ Ա վարփսռ ոէ.1սաաաե–^ 
ղրներե իրարմէ^ *բ1՛^ ^եռէ * Ա* վ արվւսէՆէ առ9և, ակա^ 

՚նսՅկրա ստորէւր ւ1ր կս*1 ^**՜\\ աեուն % 

11րէ1աղէ՚1ւ 22 յ աւՐ ^եո-ի ^արաւսյյին կոէրքր յօ**^է՝՜\է՚ա, 
•քէ^աո րսոէ-աէՒ ու լսաաաեղէ ւէր կս՚1 9 ՚նու /էրեսս ւաէւու^ն 
խէէ^էէէէ^-՚գ՚^յ; յյ* Ասաուաժաժնե « ասոր ^ամար կրսեՆ որ 
սաո֊Աք9ու.ո րաւ֊ակաե րսգարձսյկ ՝ մե՚նասաաե սէ եղեր գ 
որոա1ն ^իմա Աոաճս»ր^է րեէՈլ մէայե Ձնաոեր I՜ • ՚ ^***^1՚կ^ 
Ղէերր Հոս շաա կրյաճստքսեՆ ^ ՐԲ Հէ^՚՚^գհ «^ Բ^է՚2^1^ 
՚եերէ՚ե րմ-չկոէ-ելոլ. էտսերե11ն կր կարէքն գ /լ կանոսաևե՚ե 

\\րվսւռ1^ 2 յ սէմ* Հեո-ե արեելեաե կ"՚րՓ Ա՛ 1/՛՛–^՜^ 
րիանոս սերասսւասիյ^ն ու քսսասյաեղ1էե կս(1 9 որուե եկե^ 
ոեոի1էհ Հեաքե աեգամ՝ Հ^էժա ՀրՆշմարուքէր $ մէայն ^)#**^ 
ո երոմ ^ րՆէ»աաո19սձ– րորարակաձե «"^7 *^ *4* > "^–Ր էբ^ 1՚1՛ 
ստկ մ^աէ կ՚՚Ո * Հոս ամառր շասք ուլսսհԱէւոր կ^Րլ^^Ա * 
ժամ* Հեռի ստրեեչեան կոռւֆ չայնանիսսէ բստրձրաւ.աե^ 
գակէ յքլ քքր՚՚Ս կաուուցեաէ է Ա* Հըեշաակաաետաց մե^ 



30 

%աստաեր ,40 սեՕրաեոմ է^գարձակ բ՚աևէ՚քքէէ սէշ » ոբու% 
ւ/ի2ամաէրքքն մր՚՚Ո ՚ք^^ սօ^ադաե էֆ կայ • Ասոր քրւ՚ԲՐ 
յերձաևաք կրա^անքի մըլ ւ/|^ րղի^ը՛^ Հա յար ախոո^ 
ժւսՀաէՐ չէ X Ո^է քաոսէշ^ եկեղեցի §Ր* և. երկու, մա^ 



սւու.ո– % 



^Բաղաքին գուր քր 300 4^ աւ.ելի զ1"֊ դէր կ՛^**^ » որոես 
գլասգպւներր Հաէսյռհ§ս1ք1էերն ե^ տ բռ,գեիկ կսէմ* բագ^ 
րսւաունեք գեւո $ քա՚ր՚յքէ" 1 յ-աս Հեռր սւրևեէեստ՚կ 
հ՚^ւՊւ * " ^է ՋՕՕ աոԱ% Հռովմէակաե Հայոց գ ՚քէկ եկե^ 
ԴՒյԷ քարաշխն յս^ա^ն ը* ^արգսի $ մկկ գպրոց • 0՚ք–4| 
էհոէսԱկ սէսոր ստռ^ւէ% անոնեԼոմ կուգայ *է Սերասէորէս տ 

Հոզթար ( 4ք.ւլք»^«»|. ) աաճկ* Հ^օ^^ՎՀձ^Հ անու^ Հսցոյ 
դէէ֊ղր կաէՐ արուստրձանր * յյրվէսղէն ^և մսօՐ Հեուր 
Հհւսիսսոի՚ն կոռՁէէ ք ոա^Է ՉՕ ս»ոմս բեէսկէչ $ փսոէոսէշէն 
եկեղեցի էՈք քք* կ ֆորդ. ք1է%ուն է ♦ 

կ»աբւ9ր դիւ.ղ 1 ժէօս՝ կեուի ստրեելեսա Հարէսւ.ս»է1ա 
կողեն Ալի" գեէոիՆ– եղեբքին մր*՚(/ * ոէ^ւի 12 աուՖ Հսէ^ 
յոց $ ՚մէկ փայաաչէն եկեղեցի $ երկու. 9րՀ"ր ք "՚^բկէ 

գի՚֊ղ՚՚^ցիք կր ի՚յեՆ է . ՜ 

իշաասիկ գի*~Դ 1 ժւսս Հեո^ի արեելեան Հստրսէւա^ 
յէՏհ կողՏե • .ոէ%ի 2Տ Աէուն Հայոց ք քսւրաշէն %որ եկե^ 
ղեցի մր յ)ւք/եոսե 2/ 1 \յրրորգոսթ եան « 1 գսլրոց Հասէս.^ 
րակ յ^՝թերցանոֆ.թես§1տ « 6 "՚դրի^Ր * 1 1Ր^"Ր "՚գե * 
ուրկէ 1Ց0»0Ա0 Հոիպյի չափ աղ^ կր Հասնե՛ն % 

^Աեկէօյ^ դիւղ 2 ժաէՐ Հեռի էսրևեյեան ՀարէԱէ-ԱՅք^ 
կողմր » ու%ի ՚ձ*ձ ս՛ուն Հայոց % էքէկ քս՚րս՚շհ՚ե ^Կ^Դ^յԷ 
չորս կամարով Ա* Գակեր.^աեհւ% «. *քէկ քրՀ՚^ր *Փ Ա՛ղիք "^ 
էէուն աեսակր սսէորի% է .%՚֊ (ք1ինկէօչի՚ն 1 ժամ* Հեռի 

^««»^լ«««./ րսոլ.ած՛ Ա՛զի քր^՚՚ԲԲ Կ՛՛Ա * որու^ն ս»ղր Հ՛"՛՛՛ "^«^ 
ռսէԱէ է և. անուշաՀոա ք ղոր կր ղաե՚ն 800 փոէւերու. 

՛ու* 

Օւքք^ա<լ 0.^1.7 3 ժամ* Հեռի արեւեչեան կողՁե • ու^ 



31 

խաեձառ. գիւ.էլ 3 ժսօՐ Հեռի Հիւօիսային կողթէ • 
ու%ի 18 աուՖ Հ՚^ոց * Ր* ՝ք1արգիս սքեոսե փա/տաշի% ե^ 
կեղե-ցի յ^է ք գպրոց յ1լ ♦ ւէէյս գիլզին §Ռէք$ե հ քքք^րբ՛ Ա^ 
թէէ/նագինէ Հաքոսէաէոէէին գե՜րև՚սփքա՚՚ր % 

կով֊-էոու^ գէ^Դ^ յ՚Աէէք* Հեռի ս»րեւ.եէեսՏհ եօդա$ փ^ 
ուձի 110 ւոու^ Հ"1յ"3 * փ՚քյ՚^աշէն եկեոեէքի մի 2/« Օք/՛^ 
սէոէ .սէհ-էսօ-էան « մէկ գպոոդ * \Լսոո Հիւսիսաքի^ Կ՚՚էՊ՛ Ս* 
^շան անու.% ուիսօսաեղի մի կաւ » ուր կր գսէնուի ադե 

9ր^րի ք^*՚*կ ՚Փ * 

• հ^է^ե գԻ^Դ 4 յ՚աէՐՀեռի արեէ^եէեէաէե կողՏն * ո§ ^ 

%ի 10 աու.ն Հայ չւնակիչ ք ստզի քր%որ^ "^րկէ ա արի՛ն 100 
յօէոււ. էսղ կր Հանեե % 

իորսանայ գի՚-Դ^ ժամ* Հեգի սէոեսելեաե կէփզաւ • 
ու^ի 28 աու^ Հայոց > 2 փէէցաաշէն եկեղեցի ք Ս» Աս^ 
աոուած՜ա^ քէն որ գիւոֆս գուրս է 9 ե Ա* թ*որոս տ Այ*^ 
գիւդէն չՐտաիր ցորե՛ն կ^եքնէ % 

1յաէ/ո–Աքյ գիւղ 5 մամ* Հեռի աբեւեմոմն կողՁքե * ու^ 
*նի 18 Աէոմն Հ՚՚ցոց $ մֆկ քարւսշէ՚ն եկեղեցի գւքրեթէս^ 
Ա.ՈՈ յյ* յյարղիս աէէու% * գարոս ւոէ տ 

Գգմաճ դի՚֊ղ 6 մաս Հեռի ս»րե ւ.ելեան կողւՏ»* ուԱի\ 
24 Աէոմն Հ՚՚ցոյ » կէ" քարաշի՚ն եկեղեցի մի Ը* Ս՚՚՚ՐգԻ՛^ 
քմհուն • ասկէ կէ" մաս Հեօ^ի րլրակի մի մր՛ա կր գրսւյ^ 
%ու.ի Հա^կ^Հ^^ա^^ա^ րսուաժ սէմիոցն գ որուՆ Ար^՛/ կ***^ 
յռլւսրսցրներ /ւ ոարս»շգն Ա1ու%եր « ^լ 

իորոիւոն գիւղ () մաս Հեռի ասրեւ֊ելեան Հիւ.*տիսէս^ 
մէն կողՏե* ոԱ^ի 22 սէույ^ աա՜ճկաց* 8 Հ՚^Ս՚՚Յ* 1 յ^**՚ր***Դ^^ ե ^ 
\եղե^ի յանաքն 1ի Հրեշասէկասլեսէաց ք զոր Սենեռերիմ* 
Թագստէ֊որր կաո^ու.ցսւծ– է րսէո սւսանռուԹեէան տ 

հկետրոսի կաաՐ ռոչ^Հիսստր գի^Դ 6 մա^ Հեո^ի էսրե^ 
եւէաէ։ Հիւ,սիսէսկողՏե * ու%ի 32 տուն աա՚ճկասց > 28 



32 

կամքաս գէւ-էլ 6 յ՜աէՐ ^ևո ի արևւելևան կողՏհ ♦ #»ք֊^ 
1»/ք 39 «/**»ւ^՛ Հ"(յ"1 * 20 աաճկքԱէք . ւ/Յ^^^ քարաշե՛ն եկհոև^ 
յ1՚ II՛ քհորոս 9 մէկ գպրոը • գիւղէն մօսէ է 9»՚ք**–"՜1^^էքԸ 
բսուէսծ՝ էսրօսւր X 

120 աու.% Հայոց գ մէկ քսւրաչԼՂւ եկ1ւղևց1, Ա* ցարա^ 
պեսէ ք յէկ գպրոո X 

Բ^ավչաելոէ^ գ1է1֊դ 7 (ք-աէՐ ^ե՚էՆի • ու՛նի 20 աուն աաճ^ 
կ՚աւ 9 7 էոոլյէ Հսոոո է ՚ 

ք^ժդընի կաւՐ 1;ար–^իսար գիւ֊զ 8 քք^աւՐ Հհռի , ՚/ «//^ 
«–^ «^ ^՚"^ չ1^"՚֊աձ– և. պարսպապաա • ոմեի 40 աու^* 
Հպ/ոչ/ 9 30 աաճկաը գ մէկ փայաաշէԴւ ևկԽոևէքի գ մէկ 
գպրոը X ՜Ասոր մօա է Դրունք կսօՐ թ^իւրնիք ը§էու.աձ բւա^ 

րեբեր գ–"՚շէոա§քսւյրւլ ^պրու.սւո առաա ա. աաաու.ակսքհ 
ոոոԾհոէք է 

Սաանօէէ գիէ.ւլ 8 ք^աւՐ ^^ԼէՎւ * ու^ի օՕ աա^ աաճ 
կի 9 30 աուն Հայ > մէկ ւիսԱաաշէՂւ ևկևղևըի , մէկ գրպ^ 
րոց X 

Ա"կէ 2"**" Հե՛ռի չխ Փասվէքէնայ սէեու% աւ^եոակ գիւ–^ 
ղըն գ ոըուե մգ^ կր գաԴտուի Աեէ. իոա ս/էտուԴէ ոսխաաաև^ 
զի մէ X 

թ^էոգորայ կսօՐ թ*ոտոոկայ գի^Դ ^0 «//««^ Հեռի . 
ունի 20 էոուե աաճկաո ք 8 Աէու% Հստյոռ « ւ/Հ՛^ օւտւոաշէն 

^Կ^դԻցԻ ՚ ՚^^^ գ՚^բ"3 * Այ՛՛ գԻ՚-՚ւԻ^ ՚^^"՛ ^ Թ^^^էրկէ՜՜ 

կէօէիս աեոլ.% ՀռՀակսսսոո ւիօՆգ որույն շր^սէսւստսէո օ ^ք՜ա^ 
մէս աւերէի է ք աա ւճէՆ կեաէ սւո,սււո ւուսոեա ^>>,ոլ.կ X 

^առաւ գիւոսէվլստուսո ՚12 ժէսս Հեո^ի • ուեի 200 
աուե սէստճիկ 9 120 Աէուն Հ"քյ /*^"՛^^^ » ՚^եկ *Ա^*Ր^"2^^ 
^ԱկիԹ ^"Ր" սիւ֊եեոու. ՚1րաւ կառոէ^ոաժ • 1 քարւսշք^ն 
գաՈւեթստւոր ե՚կեոեոի 6 ոիւ^էերու. ^րայ Հասւոաաաձ^ գ 
յէյմէկ գպրոց Հաւոց ո՛֊– տւկճկաց ♦ շու.կս§ա մի 60 ի Տ^սվէ 



33 

^առսոէ աոեւևէևաե կա^ե երկու, ձոր կաք ւ որւքեց 
մէ^՚ե ևրեու Աեձ՝ գևաեր ^ոսևլով^ կուգան գէ^ղ1՚՚ե 
ս§ո–2ե՚ւ. իրարոս կր լսստռսու–րն X 

Սյս գիւոէ՚ն կէս քք-աաՐ ^եււի ս§րեւ.ելեան ^"ք^ /^՜^ 
աա^ասե մի մէ9 կր գա՚եու.ի •բար^աա կաւք* թ^աշքըք գիլ/յր ՏՕ 
էոու.% Հւսք էւեակիՀնևրոյ* ու1էի մէկ ^րարատէ^է ևկհղեւքի 
աասնոլյև \\% քքակորս/է է 

•Րէսր^սօոէն \ ժւսւՐ ^եո-ի գէա *է$ ստրևեւբ Օէ֊որի մէ9 
յՆէո գեա1§ե եզեոռէէն վր՚^Ո կր Ո աեուէ քէ^էքէր/է աեոմև 
6 ԱքՈԱ^նով Հսոոօ գի լոր 9 

կր գս/եոէ ի Սլէ քիլիսստ դհււակ ք որ ոլ1§ի Տ8 Հ"Ա"Ը Աէուն* 

էոաճկի • մէկ ,բէսրաշ^ն եԼեոհաքէս \\* Սարգէս < 

\Լսկհ ասնգէքԱ անգործ՝ Տեաոա%Ւ ւէէրԾէսլժէ ^անք մի 
կէսյ գ ոէ֊րկէ 2 քք աւՐ ^եուէ գէպ ՚/՛ արերլելք կր գանոէ-ի 
Գարա — պօոաո անու՛ն գի լոր 20 աուն ՀԱ՚ք 1է. աաճիկ 
րն^կր^երով • սէ ս գհւո1էն ձորքւն մէշԼ՚ն "երգր կ^աո^է 
Ա լՐ" Գ^"*Ր * գեէոի՚ն քոէ1 կր գանուԼւ ^ւսոէկասլ աանգոկ 
ակլգ Բ՚՚Ա^ք աւև-րակ դ դոր (յուէթոտն Աուրաէո շքւնաժ է րոսւ 
ստւ աեգուլմեան * 

Աաո^այի արԼմՆյեոտն , այս^քն^ն , դ էսլ *ի 11րփսզի 
^"Դ10Լ հ^" մաէՐ ^ե§ա.ի կր գսէնուի գնւօձական կաւՐ՚^աէբ^ 
ւօձ ( աաճկ. Տէ՚ւիսե կ"՚՚ք*Տեէ11\բսէ ) դի՚-ղե է^լիս գեաին 
ե՜ղիրքին վրպք ՚40 տուն աաճիկ 1լ Հսյյ էւնակիչեևրով* 
սւսոր մսա կր գսքնուի գ&ւօձու Ս* գէորգ անունոէք ա^ 

ւե՚րակ վանք ւ/ր ք Դտաևւ. կր՚Ս ^անձ^ ուր "քքՐ^Ր Փ"^ 
րուաօ՛ ես « 

գե-ւօձէն 2 ժաւՐ ^ե-ռի կր դէոնուի շ^էսեճիկ կաւՐ ^էն^ 

^^^ գէ^ԴՌ ^^ աու% տաճիկ գ 10 աա^ Հսլյ քՏևակիտնե^ 
րով^ 






34 

կա պո է աագդյե են ել. մէւսյչ սեւ. ւ ամե% մէկին աարա^ 
ծուԹիւնը գրեթէ 140 մէթրի չափ 1^ % "՚֊րկէ ձ1իոբս^ 
՚ներր էսՀնան աաե% առաա ձուկեր ոոսալու1 էլաոե՚ե ու. 
^ե ռաւոր քադաքեերու. կըլ վաճառեն % 

Գառաւէ՚ե 2 ժամ Հեռի 7–^"/ ՚^ Հէւսէս կր գտնուր 
()ոեոմ՚ււա գքռւքը 45 աու.ն աաճիկ ես 5 աուե Հայ րլլ^ 
նակիչեերով • գիէ-զին առքեւէն քաղըրաՀաէՐ առուակ 

,Րր կ՚ս-՚եր՚եի ՚ 

1Լսկէ 4 քէ-ամ* Հեռի քՀռ^աբ.եոգ գիսէ^ գ որ ունի 32 
ւոուփն աաճկի եւ. 18 Աէուն Հպյո՛^^ գ 1 ^արաչէ% եկեոե^ 
էւի–ցի յյ* քՒորոս 9 փոքրիկ Գ"1Ր"3 ^ * Տ ադրիւր գ որույմէ 
միաւե մէեքէն 9յ*1–րր ^բսւղւյրւյէւՀս»*ք՝ է եւ. միւ.ա1ներունր էեղի^ 

Ասկէ սւ§ \ \/դ ժամ՛ Հեռի կր ո–սւնուի Ըաքքիւրսէ աա^ 
%ոէքե գիլ որ 25 Աէոսե էոաճիկ ք 5 էոու% Հայ րնակիչնե^ 

րո,լ . 

\Լսկէ աէ 2 ժամ* օքնռ1§ն կր ո ւոնու.ի (^ստՀՃԷ գիլոր 22 
սէուն Հսո ե^ 6 քոուն Աոաճիկ րեակիրտերով % գիւոիքէ առ9եէն 
ա1ւու.> ^ուրոէք գեէոակ էկւ կ անգնի % ու.րկէ կրՀանես յ^աղո^ 
րւսՀամ* օ^ուկեր* ^1աՀՃԷ դիւ–ոէս կէս ժաս Հեռի ուիւաա ^ 
սէեոի մր կ՚է^ւ ի/նռրաոաաար 1ի քԼսաուած՜աս-ին անաւնոմ » 
ուր ւԼերափոչսմաս աօսի՚ն օրս սյ%Թիւ ուասէաւորներ 
կ երիք ան մօւսէաո կարեւու X 

ԱառսոԼ՚ն 4՛/) ժամ* ^եո^ի կր գան ու ի \\գ–մաշասէ 
ր՚էուած– ս§րծ–Աէթի ՀասյէԱ $ ուրկէ կէս ժաս Հեռի Հիլ^ 
սիսպ^^ւն կողՏե §մնաառ մր կայ 9 որուն ռոՏն այ Տ^րե–՜ 
աաէՌլ անուն գի^Ո *ֆ * Գարձեալ 4՚/.> ժամ* Հեռի կր 
գան ու ի հ/"^–/ — փունար արժարքի Հւսնյա գ ոյէոլն մօան 
էսնէոառ մի կ***) * *1ւ՚ք/^՚գէ" 4Լ՚՚9 ժամ* Հեռի ել արեւե^ 

յեահ Հիւսիսայրն կոդմր կայ ֆունար աէրէսիի ստրձ-աթ ի 

Հսէնքն ք որ ունի անաառ մրւ մէկ քառակուսի ժաւՐ րն 
գարձակոլթեամր ք ուրկէ 1 ժամ* Հեռի է ^օնճուքյոլ 
^"էքի ըսուաձ՛ գիէ՚ղր « 3 ժաէՐ Հեռի ալ Աւչ*"գ -- պէէ ը^ 






սոլսէՏ– §սրՏ–աթէ ^անքն ք որուքն քաք եամ* ^ստռայէ ստ^ 
րե-լե՚քէրաե էո՚րդ՛ եր գսաուէ ^աչ իւրաո ըսոււոԾ՜ գքէլռնէ 
ոլրկէ 1^/.) ժէսմ^ ^եո-է սէնսէԱէՈ– պէ կսէէ • 

(Լ էԱ գհւէէե-րոմե գրեթէ $սմ1/ն*ե ւսլ )Սլհս գեէոքէն «0 
ու. ձէսքս եռհր^ևեոա-Ն ՚1ր"Ա Լսէս անոր սօէո1րրր գա Ա1ւս^ 
է1ս»յրե ւքր՚դւ շրեու.էսօ– ես է 

պսէուռ ու. էսւգքւ Հասյունե-չու. • բ֊այ^ Գ՚^Րէ "՚՜ Ը՚^Ր^՛^ "՚^ 

ռէսէո ^րբ^ր^^ "Ր"՚Լ"քյ՚՛ գէ՚-դՒր^՝ Ա^ւ^"ս* Տէ՚էր1՚^է* 1^ ր^պ^ 

լոր ու յերձաւ.որ ոլաոէսաւերա. չէոէոքարան եոաօ՝ ե1ս տ 

յյրէ1էսոէ՚ն մէեգ եոկու. % երերյ» ^ամ* ^եռաւ.ոոութեսէմս. 
եր ռ սէեուէ՚ն յէե քանո ասգասոաեներ % որ 1/ն Հ^ու^^ոու.^ 
ռւսե կսօա ր՚էԱէ հ1նոօ Ար^-^Բրւրէկ ♦ որ ու.նր ա1յուշա^ւսյ* 
աէսսէու–ա1յաե ւսորէւ.ր սր « ^աչսէաօր $ 1Լ""ւղէն գեսւ1էն 
Խրեաաութեասէւ Օաոէւտնրյլ. $ \յարր–^սւսաե գ իմրն՚֊սէՈէԱ 

–չիֆթլէկի 9 Պօրօյուա » Այր*^\ւլ • վ^փ՚-ր^՚լէր - քէդյի * 

յյրւքաղէՆ 6 մ ս*մ^ ^եռէէ ^արէսհ^աւքէն կոէլՏքե երքժալով 
կր ^աւէեիս Ո՚՜Ր"յ՛ * "Ր քւ^օնոսս գազայի գ^ւո1րրէն ^^^ Հ՛ 
դ.աշէուսէ1սորր է1րաւ շլւեուստծ՝ • ու1ւե 100 աուն Հսււոէք ք 1ւ. 
8օ0 ^ )՚*՚փ Բ^"՚հէ^ ՚ որոեռ էսմէէմն սւէ երկրագործ– ե*ն • 
մՀկ քսէրս՚շիե եկեոե-սր ք ԳՊՐ՚՚Յ ^Ր Օ՚՚Տյ * աո որ սօա Հ 
թ՚էճրր– սէստոր րսու.աժ՛ անէոաո-ապաա ւՄո,ր որուն ստո^ 
րոէոր ոեսէեղուած– 1քս ^")*ԲրՐէՐ ^*– Զ1^՚1՚՚Ա 0^ւ1՛ •Քե^Ր^ 
§ոերր * Այ*՛ գ1"^ 7^^ ^Ր^Ք ^՚"՛^ էՍէւաք երթալոմ կր 
յնէեես Գսէզր-սաոարաւ րսուած ^աւարնակ գիւոՆ ք որ 
ունի 30 աուն ե. 110 բ^ակքո * մէկ ^արաշԼն եկևոիւյի գ 
յէկ գպրոը * 1Լ"^Է անդին մէկ մաէՐ հրթալով և. մէկ 
քաք է ^1ա1ւր դէ^զէր աե^ւնևլկն ՚1^րք^ր կը^ ^ասեիաւ Գարաէ 
–^աճուլու. կամ* քբաղարայ ^այատւեսակ գիւփէ դ ուրկէ անո^ 
նելոմ ւ^ևրթաս ՚էաղ՜տօեաո^^րան րսուաձ՝ չիոՖք որոմն 



36 

գւեգաթ% այե–%աք՝աղց ր քբւր ^ֆ եայ * ՝ ՝ , 

^տէՐ ւՐ^էԱէ ւաէսա9 երթսւլոէէ կր ւՈոնես \Բանճրյոռ 
րսսւսյծ– ^ւաաբնակ գիւոը 50 աոմեա1% որ քււ^է Ղ(0) բռ^ 
%աեիՀգ Սէմհրմն ստլ եոկոագոոօ՝ ք գք§Նա§քարժ և. քա9ասէոսւգ 

բպւո անեէրթ՝ • *քէկ Փ՚՚^Ք Պլ II* Թ"Ր"" անու.%՝^ ուր կլա 
%սսէէ ւյիճսւկ1ւն առա^նորգր • գար ոմն ոէՅյքէլեոիոէքև սէՊ 
վանռ^ մէշ^ ե՛ն X գիլ. զին գէր^ր ւեո^այ1ւն I, ք ^գՐ է^^^ 
րհ՚/սէսուն ք ^էսսիասյի՚ն արևսևլեաե ^ովհէրր կր փչե^ • 

Այս գՒ՚՜Դ^՛^ ^ Ծ-ամու. չափ ^և՚ռէ ասլաուասժոսս/ ու։ 
էե–ռ^աւ//ն ճսյսրանե-րէ էառա9 երթաէոմ կր ^ասէփս կրւ.^ 
րէ՚ն գիւղաքաոաքն » որ քյրվազի նա^^անգէէն Կա"ՐԳ Հ՜ 
և. ոմնի 20 գ1"–^* որոնց րնէսկի^ե՚րր ւոաք&էկ են և. ե՚ր^ ^ 
կրագորձ^է 

1ւէււրրն գրւոառաղաքն ուէւի 2000 ե չափ աոուն ք ո^ 
րոնց 1250/՛ ու.զոափաո– Հո՛/ 9 90^ Հռոժէ/Օէսական էւ. \0ր 
րուէոքական Լաւոռ է և. 6Ց0 ս^ւ աաճկառ % քԼնակի\Նե՚րն 
րևգ^աէէրապէս էսղ^սէէորկ են՝ Բ՛՛ԱՑ ^/"֊րս*"(քր • 4 եկե^ 

՚1ՒցՒ Հ՚*՚յ"3 • "Ր"^Տ ՚^^հա քարաշէն է \Կ, սիւնևրու. վր^ 
րաա կաո-ուպեաւ ւանույև Ս* Ասաոսած սւծնր • մել.ս երեյթր 
փայաակևրա են , ՝Ա. գէորգ ք յ/* ֆրկիչ^գ //• կարգիս % \ 
յթսքրաշէն փ՚^քրէ1ւ ^^1^1^^ է ^ո-ովէքէակէսն Հաւոո • 1 
ժոոա/արան րոոոյթականառ % \ մեծ^ "՚յ1էէւ^ ա^աարա 
կաէ.որ ք ե. մէկ քանէ փ՚^ՔՐեդ ս՚ոՎ^ ս՚րա^ե ր ( ^ս^^^ ^ « 
3 Գ*ԴՐ"Ը Հ՛՛Ա՛՛Յ • ^ կո-ոփքէականաց • աաճկաւա գար ոռ 
չր գանուե-չուն Համար անկիրթ ւՖէսըե՜ր ե՛ն % \ ր*"՚1^իբգ 
^ուկսո ւքր ք սլարաէէաՄր « Հսոերն րոա մեօ^ր մասԱն էքա 
ճառական ևն և միչա բե՜րէա ու^ ^րսյաիսոնի Հեա էա 
րարե-րութիւե ուն^ % ^ա՚եի1քևերր Հիւսնոէ-թիւն և. յջ^ս»^ 
նի մր ու^րեչ ար^եօ անե՛ր կր գործ՜են « 

կիւրնու գէրքՐ ւե՚ռնային է գ ^ԳՐ րարե՚/սաուն $ Հի^^ 
սեսայեն. ^ուքերր պակաս չեն է Ո՛–^/՛ ^Ր^՛"– գեէո * մէկր 
մէե ժամու չավէ Հեռի աեղէ միլ ք^զի՚ե՚Ր*4 ^՚^^Գ"0 V''*^^^ 



37 
կ*էքրքէսէ՛ գէպ *է Տ՚՚՚րէ*^՛"^ * ^^ ՚^է՚-՚՚Ր ք՚՚՚ղ***ք1^ Հ՛՛՛ր*՛՛ ^ 

ւ^ա^հՆ կողմէ% եէո ժսամհւ. տսոԱ Հեռի սէեղէ Բ՚ւՒ՚^1Բ՚1 
եուգայ գիէ-ղքէե պս»րէոգոէ»հրոոէ^ե Անսէոս՚ե՝ §1ասր ոուոգե՛^ 
չէ եսէռր՝ կո միաեա§ սւՈ-^հԿւիհ ՀևէՈ % 

քհօքաթ-է՚ե յյր՚Խ^՚է գալու. Համարի, սովոոէսրէսր Հս^ 
սաե-և-Աէք ճւատ–Ռւա՝յ կբբռքեե՜ե . խ*3ուսքժէն 9 «/■«*» ^1րռլէ 
թոլրխաէ դէ՚֊՚ւր Ա* 1»շեվէա»ն % Ասկէ 3 ^ա»Ր Հեռի Ը 1/ե^ 

կէչւի՛– պԷ՚Լ րսոսած– ձորն % ո՛ րկէ 3 ժաւՐ Հե՛ռի իյ^ 

%է - ռ.աօս9ո ՈՎՈւաձ^ խանր ի» էքյ՚՚է^ • 11*^4^ "՚Լ^ 
ժէսաքգն I րւքաո %. 

յւ՚՚կ ւյր՚հ՚՚ղհ*^ ք^օօսէիէ– եբքմէսէու. Հւոսար եոեք ւոս§ր^ 

բեր ճասմբաեեր կահ • \\^* էսմառԱաւիե ՚Տ^անէսսոսրՀ^ 

որ ՚յյրվառ^Ն 12 ժսէաՐ եոթէսսէվ կ*1 9նաե Դ ւսրիւք^ գ1"–ԴՐ * 

ոէ֊րկէ ս»է 9 քք սօէգե կր սսէԱւսէէ թ*օռաթ % Այս ՜ճաեսյաստր ^ 

Հի՛ն մէք Արւիս՚յեն 3 «/«/»^* Հեռ֊ի* իք է որ ՚ճաւ/րէՆ իէոսէո^ 

րերավ 3 կսէէ^ 4 յ ստ՚է՝ սյ9 կողբե երթէսս է Ասաոիկ կւաՐ 

I ր§արռ րսու֊ւսծ– չեռո գկէՈէ 1լեքսէ՝^ որ Հռտակաւ֊որ ե^ 

էւած՛ է իր քաոորա^աւՐ ե ասրձ աթսւէիոակ 9րերու. Հա^ 

րուսսէ ակերոէ/ր • ( կրսա ի որ Հին կռասաաշա թստգա^ 

Ա.որեերն իրհՆւյ ստաարաննեքՈէ երրե1/ե սէ^ս ւեռանր վրսէէ 

Հսյսսէէսասէծ՝ էրե • արգարև. $սէ 1866 րն ամերիկասի 

՜ճաեաաասրՀորռեեր ^նութհան շաա աքր նչաԱներ գսէաե 

ասս որ ՚էրսո ) * ^* ^էէւ ռանԱսպարՀ^ որ յյրէ/առէն 5 <^ս՚քք 

Հեռ.ի գէ"/ *ի Դսյրէ՚'1 — ճէօրէն գի՚-՚յր 3՚/> ժստսու չավ§ 

Հեռի ի9եէ/ան կլԽեն • աեկէ՛ ^ամւր ^էէ րսու^սէծ– ան^ 

աոէսռԱ ՝ որուհ» ՚քէ^ սրսսաւ.ական ^ոս^րերու. շաէո մի ս§^ 
էէեր կան 9 ա.րկէ Օէճապաաա ու. ՚եեռ ճէսսբաներու, ՚/է9է 
եոթոէլոմ կ իշնէոե հ^օլիս րսուստծ– գի՚֊Դր /%• ի քեման • էսս^ 
կէ ալ 6 մայկն կր մ$ււնան *ի քւԻօքաքյ– է գ* ձմեռնային 

ճանապարՀ $ 4՚/շ մամէէւ. մէ^ էլ երթ ահ ԵրՐքՐՊ ի՚անր 

կոչրԼ.ած; փսստաշէն պանգոեե^ որ շքքեոյւեցէսկ \%ն\ ի^ է 



38 

յԼսաոիե գէոէէքէն ութ– Լամա ոե աք ^ասսէա^է՚զրյս և. Լոփա^ 
Ծոէ ^ստրե-բով չրնու–Ա»օ՛ եաաար՝ 1ււե մէե եոռմրգ ուր է է ^ 1 , ժսամ* 
*^եէՆ.լէ ՝ժաէՈ–է սչլ սէէսհ եր գսւնու.ո ւս^էսւ.ոո աորուքժ1ոսմբ 
փէսաար Աէսս վո^ մր լի բորէս1լսււլէն ու. օ՛ ծ^ է/բ.այ 1էե 9ոէ–^ 
բ&րէ բբւբ1րղէոոստքբ– և. վեբք^ե *ի փ^յՐ 1բսԽո՛֊*^^ ^ե^ե՜^ 
բ՚9ւ1 գ ուբ/չէ եբբեսԵ եբբեէքն ոբոսւման էս^ագհն ձարէե^բ 
1լր աու-էաք 1ւ ոբուե սսէստբե լսոբո» թէտ–ա՝§ ու. է/ԹուԹե՜ան 
աասէօէոռաւ. շ^^Հ^\1^/լ^ք անու^բ սւու.ստծ՛ ե՛ն % 1\ յս 
վէ^է^ 100 Ք՚ք,է ^եռի կբ գանուին ^ա%քսԱէէն 1ւ. 
էսռող^աբաբ շոէ֊բե բու. էուսյթ ^հքբմուգևեբ % ոբոնւք ^Է9 

էսմե՚ն^ն սաթուրն ու. օգէոանաբբ ^էփէ 9ե՚բաէսԼ ր^ 

սու. ած– 9նբաէւ1աե–բն ևս^ ոբ սբ գսւնուրՆ շ^^էէ\\Ա^Տձ^\ք^ Ք"՚ա^ 
էէ-որգ մտա ^ե–ո,է բ էոբձբէսւանգսւկի ակտ մրաւէ ԵրՐ՚՚Րյ 1"՛"^ 

Նէ% էոտ 5 յ^ս*" ^եո-է գւոնոււսծ– Զհֆււ՚՚1 քԷպ Ր՛""֊՛՛*^ 

^աէաբնէսկ գ1՚^*^ իշիէխ/ն կբնևէւ $ ուրկէ ժամէն կր 
^սէսհքէե ^ի թ*օքաթ է 

^ունու.աբր Չ \ ուբբաէ1– առսոու ժասս \1դ էն ՜ճասբայ 
ել՚ս%ք >^Խ^ք — (^"՚ւ. եբթէսէու. ^ամաբ 40 էք՜սօՐ . ^եուի ք 
և. %ոէն օբբ ժսէԱէէ \ 2 րն աէւոանռ ու. գրշեր կե՚ցաեք • 
ՏէԺք — ք^**՚21 110 Աէունով աաճկի գիւո ւՐ^Է • ունի 
մէկ ՚ւ^լկիթ *Ր\^հ\^^ — - •^էէոէք »^^ա^եով* բնակի ^Դտևոն եբ^ 
կբագոբոՒ են • Բ"1"Ր ւոանեաո ՚/ր՚՚Ա յ**՚Րգ1՛ կ՚՚ւաեբ 
կան % 

0ուՖա.ար 35 շ՚^՚Բ-^է^ աէՆսաւ ժսւմ* *ձ^Լ ճամյւՀւ ե^ 
լանք Աբսճա իէա% եբթալրւ. ^ամաբ 10 ^՜ամ^ ^եռի % ե 
՚նոյն օբբ յ-ստս 1 իք՛ ^էոսանք ու. գիշեր կեռան ռ « IX 1" 
գի*֊1Ր շէւնուաս– է ծ^որի յ^^^9 55 աոսնովգ աոբիւ.սի աէս էոեո 
տ1րէ ոՕ ի մէկ 4^•^ք է«*է* ՚^էկ իշեվան ք ոբ կ^րսուի ԱԼա^ա—^^աX « 
յւսսն զի աՀւձա քաբեբովյչյ1ւԱու.ադ՛ է*էսսի ամրակաւսոլռ մեծ՝ 
շէֆք յ*՝կ։ ՍաՎ^ան 1Բուրատէ% նորոգած և, կրեպյ քանի 



39 

մէ ^արրւր ձի պարու%ակէ–էէ ^ուրը լալ § ք^գր /ւեակչաէւ 

սա*դոգութէրասբ.ր գէշօէսօ՛ գ մսւսե պհ փոոոռեե-րր ահ ե% 
աասէեանու.թ եասքւ • քՀնաեի%ներր ե րեաթ սագորօ՛ ե% էլ 
վս»1ր1քեի • եանստւռ գ/ր* ր/եք1ն լսոչոր կր սսէաերս գ մորօ– ու 
կրէիէւէհ էսլ ք^է՚Տ՚ք 1ո9 ւէն1է% 1ւ ոնգ^աԱրապկէ» ոտօ1քրԱ^ 
ռռահե տ 

^ունուար Չ6 եիռաևէէ աււաու ժաէՐ^ \/դ ճապւս»/ էէ^ 
/ա1ք օ Հէսսան — ^էէէՊ1՛ ե-րթսէլու. ^սէմար 7 <^է1#ւ/* ^էրռփ ք 
եւ %ոՂ§ օոո ժէսս 8 ^/ /՚^՛ աէէէէաեք ու. դ1՚2^Ր հ^Ո***^Ք * 
Օ^որի ւք1^9 ե-րղու. էևո\ե–ոու^ ոառիւիյսյրք^քն յր"Ո շ/ւնաւ,ւսծ– 

յու էոույև ՚ւ^յ • էոույ»ԾրՆ քՈտգ^անուսպէ»9 գեսաափո՚ր 
^րեու.ս»էՒ եսգ աանոէաեէաոն *^ոոա. ^ւսւէսսաո X ^ւ֊1&/՚100 
րսսւսրչ որ ասառր գստ^աոր դԼ՜աես * կսՈէԱՈ ք չես 

փւաքխչրր « \ա.յյ–Հրա/ Հունբն > "^ւկք՚լ^ ^Ր^քՊք * ^Ր^՚Ք ՚^քբք՚^Ր 
ևսո > ՚ւէէւ 1լաւՈ»ւ.ոշ^ գիւոք§ն ^էք գ էքէե էւէաՈօ.րք սքւ Հ^-^-փ 

«ք»^շէ(...^ ոսուած– Մւեոո ^քէիէ^ •••".^11 էէ^՚^ՀԼ ոսոՆԱսհ– 

գեաոաերե է1րս՚1 չ1ւ1ւ ոէ-ԱՅԾ՝ • "//՚^ 1"՚^ՐՐ դՒ*՜ւէ՛^ "հ9է^ 
հ անւրքո և. ռւսէ-սքսօտն Ր^ւ. է « Դ^Ր Դ Ր^Դ՚՚*^քՒ*Ք կՐ Գ^Ր^ ՚*՛^ 

ձ^ևն . Օգր աէչէկ է է Այս դ1էւքյլ§յաււ.աքագոքն կ»\^ ^\,9) 

1լ անուահէր • էսն ՚Աու֊լթաե \բու.րսէսէ ^ոս ա/սէքյէլէն ե՚աո^ 

յթր Հա»»ա\ ւէէւ^է^ անու՚1էն ստո^ասւ. % Հոս քաեհ մո ^է^ 

ւ.ահգ սսէւեոս*է * 

^ու%ու.Ա9Ո Չ7 եոէլա֊շաքւաո աո-Աէու. ժսա \ ճաէՈլոէէ 
ելանք Հհք1՛^ — քսան եոթալու. ^սօՈսր 4 »/«*</* ^ե՚ոէ • 
^ոէև օրր ժէսս 8 /՚" ս*ոաե,ռ ու. գրշեր էչէ՚էքէա.%ք % 

^աաքրա^ վրայ «/^ կուըՐշ կիյեար Ջէք^ք –.^«Շ ք ^ 

սուստձ՛ գեսէա1քև՝ որոսէէ եռերքգե ս^էյսՈտռ % 

Հէքհմ* Խան բս՚Ր^Ր §եռաէէ աՈէ Ոէոորոսէո ոէոաէհեե ոու 
վրայ չէ%ուաձ– է ք գգե աէւող^գ 2ր՚–ԲԸ. Գ^Լ* Ո^է 200 



40 

տուՖ քրգաց ւ 20 տուն ^ա/ղ^ # փոքր չրւ֊^պ/ <^ • ՚/^^ 

յըէԱէոաչէն ամլէակաէՆոքւյ յ^էեիԴ գ Է^էխ1ն մւլ Հ\ք*\^ 

^«»էշ» անու.ե I որ /ք^"7 աս^^՚քր ք՚րր էորսէա^^ոյ ևր գոր^ 
ծ՜ւսօ՜ուէր է 



(քունուար 28 ե-րերքշաբթի էսո^էոու, ժա§ՐԴ, ՜&սոէրպէ 

երմնք հշի քէ^ք երթալու. Համար 8 մսօՐ Հեո^ի ՚, և. 

՚եոքև օրր €քւաք*\Օքէն մաէսնք ու գ/՚շ^Ր ^^քյ՚՚՚^ք * 

է/րէՈէ ել ք^է* Լողաւաեր §ւոերս11տու.ստծ^ ռ րւ.ոաքէս§ րր1^ո Հե՛^ 
ո–ս§ւ.որութեան չա§հու/ր Հեսէեւեաւհե՚րէտ էն • 

4 ժստ%Ր Հևռէ ա9 (քոռպլ 1Րօլլա–քյուսու.ֆ–օդչոլ. ո^օք ք ^1» 

՚ մ ստս Հոռր ՚ճաէՌւսոէՆ • 

4^/ ^ ^ ձաի քք ^ււ^րէ՛ — Ք^^ * /^ ^""^ Հե՛ռի 

օսէ§կւէսւէս • 

1ձ ^ ^ 99 ՝^ ^՚Րշ^Ր*՛ քէդւ ♦ V» մամ* Հեռի 

՚6աէքր.սւէ1^տ • 
6*/^ « 99 ճամրաքե ՚/րո*ք ^;օքա^ր — 1//"/՛^^՜^՛//՛ * 

^ 99 ^ ^ 99 Ս 9ԱէՈր •Պ 

Հէքք"^ 1ոանՍւ մի%չ1ս 1^շք՚՜»բէ^/ ճաւՈւ$էէ%քէ րր միշտ 

ել ե Է9 ե% ք անաեկ որ շէււրա^հակ §եռնհ ր ո^սյռնայոլ. Հ՜ « 

Լշի ^րէօյ կաւՐ Րւզարքու. օղքի - ^կ/ի /^^ 

ռան փ՚ոէք չ1^ւեա.ս§0– 420 էՈուՆաի ^ յ»«յէլ «է-շք ք 1"–՚1 ՚^՚Հ՛ ♦ 
մէկ Հալու. սէուս միայն կաք • ունի մէկ մռկիթ » ա^կ ո»ղ^ 
բիւր 9 9"^ԲՐ չեռնԼս կուռայ էլ. րէԱէ.էսկահ ասոէ-կ է • օ^ 
գր սւղէկ ք ր"^քԴ սէմառր շասւ էոաք Կ*Ր11՚՚Ա ^՚֊ ^երաքամւն 
Հիւաեգութ իւ^ սլակաս չէ % բերքերե են • էշորեն « գա^ 
րի գ ր ամրակ % Գիսդէն քառորգ մի Հեռի ւ^էյկէրյի ր^ 
սուքոժ– աեղին է1րաք Հ՜ գերեՀէՈձէնաաուքեր տ գիւոէ/ն Լէէէ 
մաւՐ Հեռի գեսաակ աքի կաք /;լՏ՚<չէ անուն ՝ որ քյփրաա 
կր ՚իքղէ * այս *գեաակին ե-ղերրր Ր"1ՐՐ ՚^ր՚ոեր են $ ուր 
ո տիարներ ե, ոկրիշ կենռանիւեեր կարաձ-իքե է 



41 

ցոէձուար 29 չրբկշ^թթի աէւտհւ. ժամ՛ 3 ՚^այխսք 

հւաեք կի^՚Դ^շ^ մաաէն ե՚րթաչու. Համար 9 ժամ* Հէ՛^ 

ռի* Լ էոքն օրշ ժա^ 14 /* մտանք ոս դիշիր կ^^յ՚^՚^Ք • 
կշի — քէօյէ՚ե մինչև կիւմիւչ — մաաէն ճաշուն վրաք 
1ւ թէ՛ եոոՏեակի կշ գտեու,1էե * 

% մամՀ1քո–է ճամխոմն վրայ 0օքիւալիւ չայԼգեաակ ւ^) 

2 » » «#^ կողմէ ւԲութէՈււր 

4 9> 9^ 9» » Տկէկէդէր 

^ 99 ո ձախ 99 Բերէչէ I 

5 % 9^ ^ 9» քք յԲհՀմէա ուշաղշ 

Ղ ՝ ^ ո՛ »» V Աարաճըի 

9 » »» ^§եմքլոմև վրսԱ քքուբաա չաք (^) ձէէրի 

մէք^ 9 որուն աշ եդբե եկանք միգապաա չ1ու.ն1րրն *ի վար 
էքնաւոմշ գետէն միւս կողմի չեուանր վրա/ կ՝կե.այ կիա՛^ 

միլգ մաա1;ն գի^՚Աք՚Ք՚^ղ^ՔԱ • Հ"" գե՚օէշ նե§լ ու. րա^ 

լական խոր է ք երկու եդերքին վրայ ւեււեեր կր րարձ^ 
րաԱաԱ^ որ Հին աաե^ները //լ\.յ.յ.|.ա*–ք– կշ կոչուէին * Այս 
գեաիե վրաւէն աեսակ մի մեձ ու տափակայարկ նաւե^ 
րոմ գիմաց ան^աեք ու Ա^աաէն ելանք * 

ււԻԻՄԻԻէ-ՄԱՏԷՆ ՀԿԱՊԱՆ) 

՚էփրատի ձախ եզրր չեռան վրայ 730 աունհվ գի^^^ 
ոաքադաք մ**է * "^ի ^00 աուե աաճիկ գ 380 տուն 
Հաք է 470 տունյոքն ք ընւէ ամենը 1000 րնակիչ և շսէԻ 
մեձ ի մասին Հանքաբան % 2 մկյլիթ 9 ՚^կը քարաշէն ա^ 
նսւանեալկոաաոակ Աէ^դ ք*"1Ո^ ^–՚4–^ * ՚^է^՜^Ա փայաաշէն 



(1)Գրքի՚՛ ՎԻէնԼ Պէ՚՚՚է նկարագրեմ այս գետը զատ ^օ. 
ոսաֆսվ քքը « 

6 



42 

1^ տ 2 Հայոց և. Ջ աէյհմեաց քաբաչէի» ե–կեղթց1էեեք կաե% 
2 ք^աղեէք ք 4 ^ացագորձ-ի փուու » 100 է»աեու.թ–ոմշու.^ 
կաք մքլ՛ և. ^օլսրյ \ման գե ոեռմսՖատոմե1քրէ Օղ Ր շք՛՛^ 
րյսւ. չէ և. ^չ՚քք* չատ կսո « ձյեէւր միչա յիգսալաա է^ ք 
ստսսօՆր շասւ էոաք . 9՚"–բր Լփրաա գեաքէմե է » քյփրա^ 
աշ կը սառի ձմեուն և. ոտքով կ^աեէքնա^ի վրայ1է,*ն ՚իա^ 
քէքքաւքիք կը պա^հ՚ն այս սաոՖ^ ամառր գորօ-ած՚ելու 
Համար է ՚էփոաաին եոկոս ևռե-ոքէ չ1րռնեոու.ն վքՍ * 
մանաւ.անգ դիւ.ոաքաղառ^ լե՚ռաե վրսԱ • Հա1ՍքաՀս*^^ 
^եերե այրևր ու. գուռեր փորաձ– էԴէ արձ՚աթ ու երկաթ՜ 
Հաներւ Համար ք մէկ կոոմք-ն ա§րանւորներու րապմու^ 
թիւե ամե՛ն օր աւելի փորերէւ մրա/ էք^ » Այ" լեոյևե^ 
րուն մէ^ գա՚եուաձ– արձ՚աթի ու երկաթի րովերուե 
Համար գիւոաքսէոայ^ ալ //*«»«ք*է^ աԱուահաօ– է • Հիմա 
սԱԱ Հանքերէ^ •ՔԽ Բ՛**^ կ ^^^է * մասն զի ստո^աՈերն այս 
կոոմերն անՀաանում* անաառքներ կայի^ ք րաա յր֊^յը^^ 
բար ու անկանո՛նաբար կ՚՚՚ր^ւբ՛/ ^ եաեւէ եաեւ նորե^ 
րր չր անկեամ սաառաձ՛ ե՛ն* ուստի Հանք Հաներէւ Հս*^ 
մար պէտք եոաձ՛ փայտն ու ած՜ուար Հեռուներգս րե^ 
րել կր սլարսէսէւորին % Ասկէ *ի ղաա ՀանքսէՀաաէերն 
անՀմուտ ս֊» ՐԴ-ԷԿ ԲէՐ*՚1"4 ^ Հանքս-րանական կանոնաց 
Համեմէստ տե՚ն աչիւաաիր % ^քէաոաքցն քառորդ, մի Հեո^ի 
Տ^^ք՚է^ •1՚*լյ անուանեալ աեղիՆ մրայ աոէՒաթի +*|Հ**^է 
\մի կսո 9 որ տարին |200 ^&(^</*300 Հոխայ արձ՜աթ կրղ՚րէր^ 
*^աոայ^ իր սաՀմամներոմո լեռնսոին Ը,1Աք1^Վ, 
արսէ ու սլարտէռներր քիչ ե՛ն • ուստի ատուղեերյչ Հս*^ 
պուագիւտ ե՛ն և միայն կանանչեղի՚մներ^ •^«.րԼյ^–^ » |1*«է**, 
\ա^ք ^ղա^ք^աայ րաւակաե կրյյան « Լորենն ու ուրիԼասսորսը^ 
է ման ռաներր գիւղերէն կը բերենք մանաւյսեք^ իարրեր^ 
գէն ք և. միրգր Արապկերէն % 



43 

երմկք իարռևրգ եոթատւ, Գամար 40 ^ամ* ^եքՆի § էլ 
^ո/ե օրր ժամ* 1 \ րն մէոանքէ ձէսսռւաս ժէսս սբ չաբուսսէս 
քաոէսշխկ էր 9 \Րէ*^*չե–ւ. իարբե-րգ քանի սր գէ*֊ ղ^Ր էքԱ՚եէ 

ոոօն^մէ յէՓ՛ է իա. յա Հայոռ գէ՚՚փք^ "Ր 1Բաաեն(;ն 8 
ժսէէՐ ^1ուհ ՚&սւյբուն ^"^ է • ուր եր գսաուէ Ս* Գէոր^ 
գաք մ1քեսէսսէաա^ որ եր կոչուի նաեւ. ի»^^ \*^ ^*"*1^ 1^^* 

ԻԱՐԲԵՐԳ ՆԱՀԱՆԳԼ^)* 

1Լյս ՚եա^աեգր ւեո^երովչր^աաաաեալ էանաՕ՚ասալ 
գաշասէվայր ւՐ^Է իա^աաէ^ Օն^հ "՚նա^ ք *ի ^ոսՅե քբեձ՜ 
Հ՛՛Ա՛՛Ց ՚՚՚շԽար^ին Հէսնձէթ՛ գաւսէո^ էր % քյփրասա գե՛^ 
9ո^ ^աէսւզէա^ եկասձ– ճէւէ^ որ Ար1ւելե՚աե ՚էփրաա կա մ* 
յՐուրսէէո կրսոլէ^ ՚նա^անգհ՚ե մէ9էն սԻէցնելով կ*երթա§ 
կր ոէսաո^էուի ԱրեււՈոե՚ան իփրասէ կաս ^րաա րսու աօ՝ 
ճրլ,գքաԱ Հէ՚ա ք ՚^աՀանգէն չեռՆերոէ^ 4րՊ1 մարւսծ՛ ^րա^ 
Բ՚՚է֊ռԽի ^ե-աքեր կան > էոեռ ս՚եո ւսլ երկաթի գ ՚Ղ՚ծ՚^է 
ու. աս րժ սաթ՛ի Հանքերու. ՚նշամներ • 

քաարրևրգի է^գարձակ գսաչաքքն մէք^ \րուրաա գե^ 
Աք էս պաա վսէակ չր գսէնու.եէուն ասասէճառսէւ. ք գէ՜աէհ 
^եո-ի կոոմերոԱ^ մէք սառատ քր^Ր չՒ\^Պ1* ցորէէն գ որիոգ 
րամսլակ • 2Ր^2^Ա * Գ՚՚՚րէ * Բ՚"^11՚Ս * ""ք * ման աւանգ. 
կսւսօ^ասէ ստռասէ ես * րաւաեան մրգեոէններ % րնգե^ 
ղէ՚էէեեր ու. իասէեոէ՚մներ ալ ^/ք//ա^ք ք կր րուսնի Նստել. 

շանաճանճի ( յէէէ *ք«*– \աՏ ւ^նկ> \հ։\^ղ) աունկշ ,.(ոօաստ 

€0աաա11Տ) որուն սերմէն իււմէ կեչեէ Շ,քԱգ Ն^Հ՚լշսուաձ՛ 
(հսւ16 ճ6 ք16111) որ կքլ գոըձ՚ոսի վառվելու, և լրւծ^ոոական 
գետլ մ՚՚է X 



(1) \Լյս մօտեբս այս %ա^ա%գին անաձւը փ՚՚Ի^^^^լ՚՚ք 
յՏամու-րէթ՚-էէ^է^աղիղյ^ ըսԾւ.եցաէ~ » 



44 

1ի.%թ ՃՍՍ.ՍՕՕ (% «^ >^^–(^* «–՚^ ՚~– Հ՛^ * 

՚ձ Արէսպկե՚ր 

6 էիր^ ) I 

4 Հէրաի 

իարք֊ւ^րգէ գաչտևրուե մէշ^ 366 ^ Հ՛"^ Գէ^1էք հ՛՛"՛^ 
ոըոեբ գլիասոոնեըե են • 

Հ^գէ 2 յ՜աէՐ ^է՚օւի իարր1րոգ. քաղաքէն է 

քիւնկ 5 «> 99 99 9» 

հրԳ֊Տեիկ 3 9» 9» 99 99 



Տ 



1քԾքար1Լ իօ^ 5 99 99 99 99 

Ոշաղը - 99 5 99 99 99 99 

րէ է կաէՐ ԱղաՎ\ 99 99 9^ 99 



43 

Հապուսքւ ճ Ո քք ^ ** 

I 

ԻԱՐԲԵՐԳ 

Լեււա% վրպք չինուաձ– րէ՚բգաւոր քաղսցք էՐ* է 6000 
աօւնով ք որոնց 4200 ք աա՚ճկի ք 1440/» Հ^^Տ » 360 ալ 
Ասռրւոց է 0ոէճաց ու^ Հո^ովմէական եւ. ոո^օթ էսէոան 

քէե՚ոգր քաղա^բքւն ԱՅոեսելևաե^ կոոՏն է ւ ոբոսե ^Է9 
տուեեր աք կան « 

թուները մէսցարկ ու. կրէձայարկ ե% էւ ազէէ^սա^ 
կևոսա 9 Տ"^ք՚՚ա^^ՐԸ ^ողայւսծ– ք փողոցեե-րո %Մղգ ստնկա^ 
նօն էւ. քաոայաաակ « Մէ՚է^է կ"դ՚ք^ •Տէ՚՚՚Դ^ՔՐ ՚^՚ոեաչոէ, 
^ամար ըքքյն սլոդոտաք մի կայ • քւպ/ց քաոսոաաակ չէ % Ո^^ 
նի 10 *^^է(^ * Ց էքկե դե՛ցի Հայոց էլ ասորւոց § գպոոցԱեր % 
4 թ**՚Փ՚էք * \^է չափ իան ք որոնց ^ ր մէսւքն քարածն կգ 
մհւ֊մնեոո աղէւսաևե-րսէ • ^էլյ։«յԼէ։1» մոգ ^ոաաարակ էկլ |էալա|» 
"ք^յէ՚ա^^ կէուՐա^աաա անոԱ^ ք ուո կո օ՜աԽեյւ բասպակ ք ց՛՛^ 
րեՆ 1ւ ոց/ն • ֆսոսէաշ^ն չու կայ սր $ ուր կո գանուրս Գ"Ր^ 
ձակ 9 կոշեակաբ $ ՛ներկարար քոսկերխ $ մոգավաճառ $ սե^ 
ղանասոր * •*յէ«է–«Լէ ^ա*ղա^Տէ^^^ « /ւՀն տ 6 կաէՐԴ աղրիւր այէ 
և. ս^յւ ք^՜ազերու. »1է9 • ասոնց քբ^ՐՐ շատ րոէ. չէ • օգր ա^ 
ռոո9 է ֆ ձմեո,ր սասաէկ ցուրա կր1Ր՚ց * Բ՚նակի^եյւ1ն 
անկիրթ ե՛ն ք կանայք ոնգ^անրաաէս էկոփ է գչոլիձին Տը^ 
րաաիոօնի աաչակով օ՜աձկեալ% 

՚ ՚՚շքւ/յ ՚^^^դէրէ գաշւոքէն մէ^ գէ^՚Լ՛^* ^ իարրե՚րգէն ^ 

՛ԱՏ մ* Հճոո.^ ք ուր կեցանք մինչեւ. փեարուար 4 "՚րկ՛"՛^ 

արթի % Հոս կր նսաին նահանգին կուսակստէն ու. ոանա^ 

քէն սպարաաէար « Ըւնի 600 աուն րևակիԽգ որուն ՏՕՕյ^ 

այոց ն. 100 Ի տաճկաց % Հոս քանի մր տուն ^ռոմմէ^ 



Այս %ա^աեգքլ դուրկ է ահտառէ ա 

իարքւերգի գաչաե երկուքի կէ քւաէՒնուքէ * ք1^է^^^ 
մա և. •բուզ — ՕՓ՛՛ ք որոնռ էսռաքինր էՈէօ՛ ու» րսփաբՅԼաս 
(թ և. քրոա ք ւԲէղէրէէ Հարակային ^ կողւ^ • ^րկր^րգքէ )"Ր 
և. ոչ այնչափ ընգարձակ $ յքէօէրէի Հիւսիսակոոէֆ է 

ւււՆի ՃՍԱքՍՕՕ էն աւելի բնակիչ > տաճիկ ու Հայ ք 
որոնք մևգ^սՏհոապկս անկիրթ ե՛ն % կր գտնուի %աեկ 
յդքն և. ասորի • 

իարրե՚րքէ կշ րաժնուի 7 ^••^•;է^ք ••• » 

1 Նէֆ՚՚ի Ի՚^ՐՐ"*՚Գ 
2 յբաչաթիա 

3 Արս՚պկ^ր 

4 ճշ՚հքՓմՔ 

%էֆսի իարրուգ աէ Տ %՚՚^^էէյէ րաժնուաՏ՝ է • 
4 Հէր"*Ի 

2 ^էրամաս 
4 Բէրփքեան 

իարրերգի գաչտերուն մէ^ 366 ^ ձ՚՚^փ գէ՚՜ւ1^Ր կսա 
որոն^ գէքսաւորներն Ճ^Ն • 

Հ՛՛ղի 2 ժսօՐ Հեռի իարրերգ. քաոաքէն < 

քիւնկ 5 » ք» ո » 

\;րգ^իկ 3 »> »է 1» 1» 

1քՕքարը յ^Օ^ 5 9» 9> 99 9> 

նչա,,շ֊Մէւկ 

րէ գ կաէՐ Աղա^ > 1 » 99 19 99 

վա՚ո \քէզէրէ"ի^ 



\ 

I 

V 



41) 

Հապուսքւ Տ քէ » « * 

I 

ԻԱՐԲԵՐԳ 

ԼէռաԴէ վրպք շթէուաձ՛ բէ՚րգաւոր քաղաւք էՐ^ կ 6000 
աուլով ք որոնց 4200 ^ տաճկի $ 1440/» Հպ1^ց 9 360 «պլ 
Ասորւ–ոց ք 0ոէ/եաց ա^ Հռոփէէաեաե եւ. բռօթէսաան 

բեոգբլ քաղա^բքե ԱՅոեսելե-աե^ եողՏե է ւ ոոոսն ^^ 
տա%ևո ալ 1լաե * 

^ու%երր մէսէքարկ ու. ԽՏեաէաոկ են էւ ազիւսա^ 
կէ՚րսա 9 Տ՚՚^Ւք^՚^ՐւԼ ^ոոամա^ $ փոոոցնեոր նեղգ տոնկա^ 
նոն էւ. քաոաքաաակ • Մէ՚էեէ կոոմ^ քաղաքր ւՈոհաչու. 
^ամար րոքե ՚գողոէոսո ժր կայ է բսքյկ քարպքաաակ չէ է /)ւ.^ 
նի 10 ՚^^է(^ * Ց ^^՚^դԷցԷ Հ"Ս"3 ^ ասոուոյ $ գսլոոըեեո գ 
4 Բ՚՚՚Փքէք * \^է չափ քոս՛ն 9 որոնց ^ ր մյիսցն քարաշէն էֆ 
յիւ^սեեոր աղէւ֊սակե-րսւ • ^(*լյ–<»յ1է^ է^1ք ^րապարսէկ էկլ ք •**^ք 
- </Լ^«ււա^|» կւսւՐայ^աաա ստնուՖ ք ՈԼ.Ո կո ժալսեն բասաակ ք ցո^ 
ոե՚ն և. այքև % Փսոսէսւշէն չու կայ որ $ ուր կր գէոսու.րն գեր^ 
Տւակ 9 կոչեստկար ք ներկարար դոսկերէտ է էՈ§ գէս վաճառ. $ ոե^ 
ղանաւոր գ ^ղ–»Հ^^ ^ա*ղա^^^^^^^ » և^ % 6 կա§ՐՂ ադրիւր այլ 
^ "ԱԼ ք^աղերոէ. ւ/(9 • ասոեց քուրր շատ չաւ. չէ • օգը ա^ 
ռոո9 է 9 ձմեո֊ր սասաէկ ցուրա կրԱայ * ք^եակի^եւրն 
ահկիրթ– եքն 9 կաեսցք ոնգ^անրապէս էկոփ 9 գչուբտնին Տըա, 
րասլրոօնր տաչակոմ օ՚ածկեալ% 

^^21"Ղ1Լ ՚^Ղ^րէ գաշւոէն մէ^ գէ^՚Լ՛^* է իարրերգէն 1 
ժամ* ^եո-է 9 ուր կեռանք մ^չեւ^ փեարուար 4 երկու^ 
չուրթի X Հոս կր նսաքէն նա^ահգքքե կուսակաթ ու. բանսք^ 
կին սաարասլեար տ Ո^է 600 աուն րեակէչ^ ք որուն ՏՕՕ^ 
Հայոց ն. 100 Բ տա&կաց % Հոս քանի մի աոէձ Հո^ոմմէ^ 



46՛։ 

ակաե Հա/եր ալ կան է 2 ճամի ազիւսակեբտ էւ մէկ սքլ 
%որ քաոաշգե գ \ Հիւաեգանոց ազիէ֊սակե՚րւո $ 4 փ՚^ՔՐէԱ 
չու.կաք ք 4 քւավսիք $ 2 ևկեդե^ի Հայոց » 1 եկևղեցի ^/^^ 
էւ.ոմմէէսկանէսց% 1 ժոզովսէոան ռռօԱ էսԹաե Հասէոց ք 2 
գպրոց 9 4 %որաշէն ի^վաե Հ^^^էձ հ*^ աեոա^ւովէ \ ^է^^ 
(««•1(> էսզրւսէսկե ոէո Ա. 1 ռ1քնու.ոոէմնոռ ^է****է^^Լք^ աեու^ 
գիւդՐն ՚քէք^ որ մէկ քաւսորգ. ^եէւի է յրէդէրէէ՚եէ 2 աղ^ 
բէ^Ր » ոըոնց 2/՚^րը ւեռքեւ^ կուգսս $ ^որեր • ^ուրր էաւ. 
է ք օգն առոզ^է Հոս շաա ՀիւահռՖեր տէսրյաեեցէ ճւ 
250 է ^քփ "՚Լ պէսսէուասա րոի % 

Փէոորուար 4 ժսօՐՅ ՜&ամլւսց ե-ըմեք փէռքէն եոթսա^ 
չու. ^ամար 6 էք՜ամ* Հեէւի է և. ժսօՐ^ ին մաա1էք ^է^քէք^ք 
)է՚լ( աեոԱ^անեալլէճր անցնեխոէ.ս կէս ԺաօՐ ս^ոէքս ^ Հլ 
գիշեր կեցանք% 

^հղհ1է^ ձորի մէ^ 60 աունով^ քրգաց գի՚-Դ ՚^՚է 
ձ-առ^երոմ ռարգսւռու.աձ՝ % մեծ՛ մէսսր թթ՛ե՛նի . ունի մէԱ 
^ողաշխն վ՚ոքրիկ յզկիթ «՚" ե մէկ ալ փոքրիկ րաէյձիք . 
րաւական անուշ 2յ՚ւր մըլ է Այս գի՛՛դը ձորի մ1է9 չի 
՚եուած– Ր1Ր՚*1Բ^^ էսմառր սասէոիկ էոաք կ*Ր1լա1 * ք^"*^ 
կիձւերե երկրագորձ՛ 1/ն ե խիսա ստԿկի »թ * գիլ. որ ճաաՐ^ 
րուն մրաւ րյյոգուէՐ՛ գիւ.ղացիք ու.րիշ քրգերու. պէս ա^ 
մառ ժամանակ գաշաերր չեն եխեր գ միշսւ գիլոքէն 
մֆ9 կո Տեան՝ եկող գացոո ճամրորգԱերդե օգոսսէ քա^ 
դեէու. Համար % •բէռին^ կէս ժամէգ, չափ Հեո^ի է Կ^9\հ\*՛* 
րսոսսէօ՛ էիճք՜ն « այս լի^քլ որ \քոմակ կամ իՏս՚կ ք^արռեր^ 
գի կրսուի և Հին աաեն \քովք կյլ կոչուէր > կր գանոլի 
երկու, երկայեանիսա ստաաո^աժուա յեոներու. մէք » որ 
*ի ^ու.Տե կո կոչոլէին 1բոէիւց լերթևք % 

Այս ւԻ^^ անի 3 ՚/օ մաս երկայնութիւն ե 1 մամու. 
չափ րսյնութիւն • ^ոսրե Ա՛զի է ե սլայձ՚առ $ յաաակո 
քարոա և աւագրւա « ՚^^Ը կր գս^ութն իպթոէագ անունոմ 



47 

Սքէրօսպ էէ առ.աա մահր ճէռես՚Ի $ որ էբէքեց ՚ ՀսէէՏէֆէ ոն 
մեօ՚ութեէսմթւո կ^^յ^աղ^ ՚Ղ^ՀէՂ՚Լ րսուսէծ՛ ձկաե եբՖմահհ՚ն* 

Փեէորուար 5 ^Ր^քշ՚՚՚բք^է յ՜աա1՝ 3 ՚ճաէՌլսայ ևլաեք ^ա^ 

քբր Ա՚ասաէն երթարալ. ^ւսմար 6 ^՚սաս ^էքռէ գ եւ ՚եուե 

օրր ժսօՐ ^քէե յեաաեք ու. գէշէր է^^՚՚՚^ք * 

փ(^ղինէն մինչև ւ. Պ՚՚՚^ԸՐ — 1ք*ոա(^^ ժաւՌւան 3 էէաե 

ոսոսսէձ– ոսէրձո //^"–ր • էք/՛՛ էե-ռ^ աեռեե՚սաւ. Հասաո մէե 
ու. նէատ ժաւՐ սլէսէք է § մասն զէ ճամբան աե^սէոթ ու. 
աաա.ասլաո է ք մանաւ.անգ չեռան կէս մէչքե՚րուն մրաչ գ 
ոԱ.ր աաէնռնեոէլ. ճամբան ^ազէւ. եէս եաևգունէ չափ րսք^ 
%ոլ.Թքէմն ունի և. ծ՜ ուռ ՈԱ. ապառամուէո էէ ^մե՚ռ^ մա^ 

մսաեէոե լե՚ո^ան այ" ^^1 ճամբան Բ՚՚1՚՚Ր՚"11^ ԳՐ Գ՚՚Յ՚՚՚^ւ՛ 

ձիայԱոմ և. ^էրսքք աք %բ աՖաբ /ւ ան^եէր1սէաֆէո գմա^աբԱնէ 

մանաւաէտգ ձէւնա1սաո^ փոթորսէ ժ$սմանաե մհբո մբ^ 

էոաաանգաւոբ է գ մասն զի ճահաասքբ^որռբ սէեոա^ոոձիլ.^ 

՜նԱն սասսփե բսէէչ/սումէն չբ երնար ՚*՚չքե–րր բս*Ո բունեք 

ն. աափահեաք ճանապար^բն ^եսէքբ որոշեքգ ե մէե եոզ^ 

մէն ալ ^ոմք^ ումգնութեանր չբ 1քւք^ս»1"մ գէ՚^գՐ^էք 

^Րշփ"1^է "՚– ճս»րբ ^ստտաօ՛ կրգրր^բէ աարսաի պէս 

բասբձբստսաժ– սոս քեռան մ բա ^ է՛ն մի՛նչև սաոբոաբ • ե^ 

էոեւէն աք 1ւի2յ*է կբ ^ասնի քեո֊ան էքնվ^աբեկ աաաո-ա^ 

ժբ գ ոբ իբբեէս էոաաան անանուն կբ ծ-աժկէ մշսէն էրնա^ 

լյէբաաէս թշուաու ճանաասէւէկոբգին ոսկոջւնեբբ 4 ^աա 

ճահապաբՀոբգ%եր 11/ասնօբիՆակ ճակաաստգ/՚բ կբաօ՝ են 

սէքս քեո-ան աոոբոսՏն % ուսսփ շաա անգամ* ճանաաար^ 

Հոբդնեբբ կբ պաբաաւոբին օբեբոմ սպասեքու. չեռա՛ն 

մէկ կուչմիգ մ^չեւ. օգբ ^անգաբտի $ ոբոմ կարոո #ք//ա էք 



(4) Այ՛՛ Ժ^ ՝Ազճեաց լեո%եբու% մէկն է 



I 



48 

ան^աս աեկէ աեցն1քլոյլ ա (^սքքց է՛ս ֆքւ՚պքկ^փքլ ք^ք^^աք^քֆէ 
յաևգէէոս ասքԱ գժուսէոուոի հօ^ոլ% ւսս՚սնկ ձհւ^աբԽո աաս 

փոԹորեաէհռ ժստսաեսէե սր • ս, օր սյլ սսլքԱսեցի ^***յ^Րր 

1Րաւ/էէն գէ՚–զ1^ ՚^Է9 ու.ղեեէւքեերոէ.ս գւսլսաեանո % 

Պ՚՚՚ՔՐՐ — ւԲէսաէ^ կաւՐ Արզանա — յբաաէն^ ^ս1նգիադա*է^ 
եաօ չ6ուներուն փր^ շ11էնոսստծ՛ գ^/ւո մ*՝ է » ոոուն աոոա.^ 
%եբե սէէս էրարու. գէէՐ ցցուսա՛ մրուհ^րոսկ գագստթէ՚ն 
յի՚նչեւ. ստոոոտո > աաա^^^ ք է^նչեւ. ^"ԲՐ շ^ու.9սգ– եՆ $ 
ոյլրկէ կ*աեցեի քոսը ք/լլ « /)«–%^ 800 աուն ֆ ոըոնց 200 քԼ 
տաճիկ ք 200 ւլ Հաքու, ե, 400 ալ յուձս^ց էն • իւրաքաատՆ^ 
չե*–Ր ՚^ԳԳ"*^ լ^՚՚՚Դ՜ՐՐ յ՛^՛^ "^ * կր գաեոՆքաե ասէուն աոու^^ 
՚^Ը ՚^Լ* Ո*՚^է 3 ՚^դ/ւք՛^ • ^ Հ^"Տ ^ ^ աշյունաց ^կե՛^ 
^ց1^ե–ո ք 3 բ՚*՚դէէք * 1 Հք^ք ՛ք/ ՚ կս^ աք տեր ոս պասր^ 
սէկփյէեր X Օդ5§ աղկկ չէ * էսմաուր սաստիկ տաք կ*^^է • 

քուրն ալ աղէկ չէ ւ րա/ց ՏՒգրՒ*՛ ( ՚ ) Գ^՚^Ր՛ քՐ՚՚ՐԸ ^Ը 
գործ՜աձեն ք որ գիլզին արեւելե՚ան կբոմէն 1լանցեէ գ 
ուր 40 կաէք \^ կանգոԱ^է րսհւու^իւե ունի և. ձուկեր ստա 
կր պարուն օ*կէ ^.ակիՐէերր ր ՚՚ւսէկան կրթ՚ռւսւձ^ են * 
էսսոնց շաար Հեռաւոր յ^ագաքյաերէ Հոս փոիսսգրուստձ– 
են նւ առՀասարակ Հ՚սնք Հ՚ա/նեչու կր պարաաին » /9"^՛ 
գիւոքձ ե իՅ-է՛ ՀՐ2^^՚*1յ չեոյտերուն մէք աս.ատ աախձի 
Հէսնռ, րւյա ւուն^ չեսներուն մր՚՚՚՚Ա Հ՛^^՛ ՚^^Դ "ք/Ր^Ր "^ 
գուրեր փորաօ՝ են » սւսնաւանգ ^՚^ղ^^^ա գիւոին լեուան 
մր՚էսւ • ^ի՚^գ1՛^ ամեն թաղերուն մէք^ իոշոր Խոշոր պդըն^ 
ձաիստռձ Հանքային քուրեր ձգուսէձ՛ են ք որ շասէ §Դլ 
պասէերու ու վէողոցներու սէ9 էոլ գորԾ՚աօ-ուած՛ են 9 
II յս Հանքը շատ Հարուստ է • տարին մինչեւ 2յ000>000 
Հոիաց պդյի՚եձ կեյ^է ք որոմն մէկ Հէէխքսքին գինը 12 ղու^ 



(I) Ղ՚րքիա վերքեր ^"՚է նկարադբեմ այս գետը զատ /օ^ 



49 

րօւչքք 6ըյւրւ§ տէրու,թե»սե * յ1յս ամե% հանքառատ ւեռ^ 
սերս՝ րր երռեՏե եի1քե§սռերձե. Ծսէռեոոմ աե ասռաօէէա§ 
էթէ 9 սչյսօբ %է*ր ու. (^րե ւսսլսէռւսժուտնեո է/ն • վսւսն օէ 
գարև-րէ *ի մեր ^աեքա^ա1/եերր Հաեստօ՛ աղքէե^եի՚ե 
օաեչռլ ՀսօՈսր^ ^աէեցեե-լու. կրակի ՚^ե՚ո օաեոեք աեխո 
նսո կսարսէասձ՛ ու. վաո-աս– ես գ էսռանռ անոեց "էեո %որ 
Մառեր սանեերւ. տ 

Գիւդէն մէկ քաո-որգ ^եուի գէպ Գ Օ/՚^ճ^ երթա^ 
րռ. ՚6§սա1ր.ոյև մբ՚Պ Տէգրէ" գետրԿ ՚՚՚գրը^ ՚ճէսրւասրաձե. 
քարաշֆՆ ՚եոր գործ-արան մր կաք ՚պոինձ Հալեց՛նելու 

( *–ւ5–.^է ) « 

ֆեսէրուար 6 ^բր^ք211"Բ^ք^է առտու. ժա»Ր 5 է ՚ճաէֆալ 
ելանք Արղը^ ^րք^՚՚՚Ը՛*՛ Հայէսր 4 մ-աէՐ Հեո,ի $ ես ՚եոքե 
օրե ժսօՐ 9 1»ե ւՈոաեք ու. գիշեր կեցաեք տ 

ա՝ՂՋա ԿԱՄ ԱՐ՚ԼԸՆԻ ԿԱՄ 0/՚Կ^1/. 

էյրկ^եղ ր"^ր^ր լեռան ւ/լլ մէկ երեսքքն վրայ չքւեո^ 
ւած– գք՚*՜՚Ը"Ք*՚*Դ^Ք ՚^՚է * "^է էրր 600 աուե % որոեը 

400 ր տոաճկաց է և 200 ր Հպյ"ը • էկս ք՚^ղչ^քը 3 թա^ 

ղերու. կը րաժնուի • վիրին ք ՚ֆ\՝ին ե. սաորին • Ըւ^փ ճ 
Հկիթ ք 2 եկեղեըի ք մէկր վերի% թազի՛ն մէչ և Դսսրլ 
Դ^թ»յէն մէ^ 9 4 րաղնիք ա Օգշ քաշառոզ2^ է 1ւ. ^ուրր 

սչասէուսէկա*նագոյն $ որ կուգսյյ Այ^ *>"*՚7ն րսոէ.աձ– 

ւեէւնէն է Լեռանր %երքեէն » էոյսինքն ք Հիւսիսաւի՚ն կոռ 

յէն կանգնի 8էգրէ"Ւ ^է^ ՚1^՚"^Ռ Պ՚^գ1՝^ *՚**Հ)է ըոուաՏ՚է 

Ա ւս աեռան երկճեո գագաթ՚ներոսն մէկոսն յր՚՚Ա 
եո գանուի բարձրա^այեաչլ Աս՚էւուաժաօ՜նսո վա19քր գ և. 
I - ս դլէսուն մրաւ ալ ղօրաւոր րերգ. մը Հի% աաե՚նէ 
< ու աձ– ք որուն մէ^ աստճկի աուներ կան 30 ի չ*"փ է 
^ 1էկ ալ ուխտատեղի ^^յ՚֊լք յ– ♦«•է^ք ք էէ^՚^ոէքէ^ Գ^Ը^ղ^ 

7 



80 

թ»է՛ լէոՆաեր ստորոսքն 1ւ թէ ՚Արզանա թո լոր գէ^դր 

ռէսռսառե ր այգ^ե՚րոփ էսրէոեոով ու պսւոս»էփէեոոմ պսքր^ 

գսւրուստձ՜ եՆ X ք^ե՚րյթե՚ւէե ես սորես ք գարր /լ ամէՆ սէե՜^ 

սակ բ.աՆչաբեզէ%՚ներ . >ղ>րգեր , ^անասանգ խաղոզ^, ». 

րու.ս ք/էե "Դ^Ղյ՚էՐ ՚^՚ւ երեոլ. կոլսայ. լսստոոո կուսաաատա • 

էսսոր գրնրկ առ^սօո $ սև ու. էասէոր է > Դ"Ր եսէւ֊աեե՜րէո 

սւեօթււերու. մէ9 չ/քց ուռած՛ եո ղրկես շր9ս^կ՚*՚1 *էէ՚"՚1՚*՚աՔ^ 

%երր է Այս եոոմերուն յէ9 րասսլաե ալ եր էքշաեե% է Ա աս 

գհ* գքէյ^սձոա օրս լեո^երր աւաձէ ֆ արօ–ս»թր ե ոսկլ.ոյ 

*^աեքեր եր սլարուեաԼ1քն տ 

ֆեսէրուսէր 7 ^ւքեգչարթի առսէու. ժսօՐ^ ՜ճաէՌւաւ 
երսեք Տէ՚՚՚Ր՚կէքէր երթաէու. ^ամար ք 42 ՚ճաս ^եո-է « 

^ոյե օրը Տէ^՚Ր՚՚Փքէրէ կուսակալյր , քազաքարիք ճւ 
ռ1էնուորական գասր %ուսէգարանոմ գրսաւորեցրն մեռ % 
ե մեծ ^անգ1յսով մտաեյչ ^Գք՚1"՚*րր յ՜աս \\ քքե % 

յԼրոյ^է^ յի%չև. Տ1"՚*ՐՊ^ք1՚Ր^ ՜ճսօէրան շարուեստկ 
գաշտայ1ան է ♦ րեսէւ. լեռ ՏրԱայ • Արզլ^^ *քցկ քառորգ. 
ժամ* ^եռ^ե ՚ճաւՌւուե ա9 կ"դմր ^^^«շ^ անուն գհ^քՐ 
կսո X 8 մամ Հեռ^ե գարձեալ ճամրուն մրսո գեսա մր 

կ*Ղ1 8^^ յէ՚ւէ*»*յ ւյ՚յէ անունով ք որան վրպւէ% ան^ 

ցաեք X Այս գեաէն ^էշԳ ^ մամ անգթտ էր Տէ՚՚՚ՐՊ^^^ 
քիր քաղաքը X 

Այս անուեով%ա^անգ1ւե մաքրաքաղաքն է գ որ կո 



(4)Այ" |էա/է1» Եք^քք-Պէ^յքյ ըսել է* վաս% ղԲ նախ Պկիր 
ահուն *քէկը ղանի աիրապեաահ է % ՜Նաեւ կը %չանակէ էւք (^ք ՚ 
^**յ** * վսսե ղի ^սմանցէ ոը անցնելկ՚ն *ի վեր օտարի ձեոք 
աԽցան ալլ՚^լՎ * որպէս թէ կպոյքեացա^ է ք 



ԱԼ–=.. 



սա.ի %ա1ւ յէմիթ կսօՐգարա — ամիթ % 11չէ""1՚^"՚ԳԲ՛^^ 

կսսն ւաքնոա^թիսմն է 37 Ց^՛ ե. երեաքեութիմեւլ 31 31 • 

ի ^ու.Տե կրսուէր ^իգրանաեև-րսւ $ մասն զի Հսէ^ոց Ա 

^իգրաե թագաւորւլ շինաձ՛ է է որ և. \քե՚ձ– Հա/ոյ Ազ^^ 

՚եէք 11էա^անգհ% գլհօսւոր քսէդա^^ էր * Այ" Ք՚՚՚Դ^ՔԸ, 

պարսաապասէ է ել բե՚րգստւ^որ » և. ^^իգրէս գեսէրե ձս/^ 

է"**կ՚"ր/ը ՚քէկ քառորգ ^&ռի լայնաեէսա քսէրստկսէուր 

րսարձրաաէւաևգէսև աոեղո ւկլ մրաէ չի՚նուստԾ՛ * ^էսոասօոէն 

^էշքէ 625*000 մէթրօ Հեռի և աեոր ՚ս§ր1ւմաեաԱ Հիւ-սի^ 

սայքան նողմէէ • Ա ա բսէրճ.րէսւանգա1լ տեո1քե %իւ.թր մա^ 

րսէէՒ ՀրէսԽու.ղիւի Րքփ՛* է * */էստոաքիս շր9ւսպսօոր ^ ^՚ 

ժէսս եր սէեւէ ք որոէյև Ասրէւեէեասն եոոսբ գեսէե՜պրէ՚Ա պս»^ 

էոի աէս րէսրճրսէօէԱԾ՛ ռաււ. *ի Աերի մի գէսգաքքս է է 

^էսրիսպր աիսսէ րարճր է 1ւ սօէուար մինչև. 10 եան^ 

գուՖ » Ւ՚՚շրՐ* ՚*"՛ ե. սպնգսէեմաս ^առ.էսնու.սի յթարերաք 

չոերւսէծ՛ ք որոեռ գու^ցէ այն մարաօ՝ ՀրսէրղաայիՆ /ե՜^ 

ռան յ^սւրերն եղաս՝ րյյաե ■ ք)ւնի 72 բստրճր ու. մե՛ծ՝ 

էսշաարասսեր ք որոնց 42 #1 սււելի մեծ՛ ե1և • սէա ա%սէա^ 

րասփաերր նր1խա\ոսրև ե՛ն և ուե1էն յօլարաշ^ն եաւքարեերՀ 

^արսաին մրայ սւեզ էոեո երևու. գլի՚ով և. երկու, պսէս^ 

կո՚ւ Աքրօ՚քււէէեր քանգակուաժ– են • կան %սէե նտաԱագր^ 

րեր եռանկիւեաձև 1ւ. ^\*՚\^ ԳՐ^Ր ՚ է\^է 4 գուռ • 

շ/՚էք քք^ փաք*»^»շ է Հարաւակոռաէ ♦ ք)*ոաՏ ք»^ «•«.«ը > էսրե մր^ 

տեսա կողմի ♦ ^«•«լ կստս հէՂէ"՛՜^ ^՚^ք*»^*՛^ ք կիւ֊սիսակոոմի • 

յյ\։՚^\ +«»ք •- կամ* &*՚ք +**Բ«*"*»Ը յ արևեչիստն կող^ի * ք^^Ր^ 

ռր քստզաքին սէրեելեան կիւսիսսէէրն կոոՏն^ քքէ^ի Ք"՛^ 

բոլին ու. Տ՚"՚Լ ք^բ^՚^ի*^ «է^ տեվԱ կ * ոմևի 4 գուռ » 

որոնց երկու, որ քաղչւ»քէն գուրս կր բաց ո լին և. կրս ու/էն 

0ղ^*"^ փայ^ա»»ա^ և. 2>էՐ«»^ փա»**.»^ ք ԴԸՐ" միշսէ փակեաէ կր 

ասէ^են և միաքե *կէաք եղաօ՝ սէս§1/ն կր բանան % 

յՐիէ՚ս երկու, գուռներն ալ քաղաքին ւ/Հ^ կը բացուին 



»2 

էւը կաս սլալասէո * յյոպթան սէրաքը^ որ է փաշսքքի՚^ք 
/չանան ւք րնակարանր ( ^ա^^Տ ^ • փ*ոշ"՚յ1/ն պաչաար Լ «•է.^, 

Լ՚^Ղ^հ ) ք ^ ՚^էք–՛^ +–յէ–յ » որ րչու֊ր յ*Գ 9 ուրկէ Հանգիդ 
սաւոր օրեր թ%գանօթ կո՛ն ետ ե՛ն է Այս ՚1էր1է^Ր Ք*՛*^ 
դուք^քն ^էէե րերգն է Ք՚՚ււՔ^էւ^՚^ւ* ասոր աւ.երս»1րէերոմ1ա 
ւ/յ^ մքքնմւ. ցարգ կր աեսեու1քե ^%աշխն եկեդեցւոք մէլ էա^ 
րամեերույև աեոերր է բեր գին ւ/^9 կան նաե աաճկաց և. 
Հայոց ա ուներ » յկկիթ գ ^րաաարա1քևեր » րւաւ^է^Աեր 
եաւխ X 

^աամոէ թիլնր չրյոսսէնէր այս քադաքին հ^ութեաե 
՜^Խգ յ՚ամաեսէկր ք րսոթ ոմանյ քքիգրան թստգսււ որին 
գստսսւսէկերան է 9 և քանէ մ*^ աեգսւմ* փլաօ– է « րր վեր^ 
9րս նորոգուԹ/էւ^էր Վաոենսէէանոսներէս^ ժսէաա/նսւկ^ա 
^էէ մեր է * Ա յս •Ք*՚"՚/"**ՔՌ գո*նստասն սւէրէս-թեաեց ^էճեսք 
աեէ^եէ^ե եսքքր 958 />^ աեցաւ. սաստճկաց ձեո֊^^ գ որ ճւ \ 
էդւնչև. ռար/է կր սւիրեն % 

Օգր րաւ֊ակաե աղէկ է • ա՚խս/ե ժամանսէկ աենգ 
կր աէրէ % փառաքին ^^որներու^ 9ր*՚ՐՐ Խէքեչու. յար^ 
մար չէ ♦ ա^սէոէ ^ք^ներր գրսէն քաղաքքէե մէ9 9ր^Ր Բ^^ 
րեք Աէուաօ՝ են 9 որռ են * 

Ա* Հասրո§1աթ սույր ք որ մէւմսեր^ աաաուակաե 
է ե ամենէն աւ.ելր կր գորօ՜սէ&ուէ է 

Բ* ֆաւաս սայր » րաւ.ական աոէկ է 1ւ. քաղսՀբէն 
կէս ժաէՐ ^եռէ ք1լի. փա^ար գիէ.ոթն գո^ւոմ Աքզկիթներու. 
էւ. րաէ^քքքներու. րաժնաւաօ՜ է % 

Գ* ՚Րաչէ սայր ք չր խմուիր ե ուրիշ^ ՚դէ՚՚՚՚սէՑ Հ""^/՛ 
կր գործ-աժու^ ք րաոնիք եսքյլե « Այո 9ր^ՐՐ Բ–^Րգ1^ ՚^^ 
շրս է 9 սայայա ՜&ամրով մր կու.գա§ ե Ըոուր ^արուսհ^ 
աակէն գոսրս եխելռվ մէկ քաեի 9յէաոացներ կր գար^ 
ձոմեե է 

Գ* ^աԼրքքր . ոայր % ասոր աէ ՚&ամրաե ՚ակքպյտ է » 



83 

ուոկէ աո^եեէոմ ևբ գորձ^աձ-1/ե ներկարարները ք ըս1^ 

աւաւքողեերե և. ու.րէշնևրե էրևն^ պանադաե պէ՚՚՚ղքէց 

^ամար է Այս աւէսղամնե ր1^ գուրս քժափեչոմ էսռոս մչ§ 

կշ ձևանաք ք և Աալա1*ա\^1ք\ ու թ*աալաի^»ա1»յ\ք1 աեցեելով^ 

քաղաքին է^է^է ու գրսէ ^Ր^զ"՚9^^ք11 ^ գարձրեէ տ 

^այց այս էսժեն քր1րրէն պաաուականագոյնն ու անուշը 

Տէգրէք՛ գեաին քուրն է « դոր քաղաք1էն մևձ՚ամևձները 

բէրրՏքէ կքթւսէան խմևլու 1ւ կերակուրն1քրու Համսքր տ 

^էարսլէքիր կը պարունակէ ^ 5700 /՚ ^""փ "՚ուե 1լ 

Յօ^ՕՕՕ /՚ չ*՚*փ 1^՚"^էէ * որոներ 
ՅՕՍՕ աուն և 16000 րեակիչը թուրքի) և քուրգ էնԼ^) . 



(1) է^ուրքեբը գն \ձկէւթացի%եււն ու Պաբթեւ%երն են , 
որ ^իմսա ք^ոա.րք , քՒաթար , ^ի» րք՚քէն , 1՝^ղպէկ եւ կամ 
^աճիկ կը ղբուըուին է 

1ճ) Գօւբգ կւսմ ՚քփւրա ա^աւեն՝ որ *ի ^ուէէե \Տ^աբք կը^ 
Կուկր , կերեէայ որ կորդոսք կամ \\որգ գն հայկական ա. 
նուձէէ՚ն յաոաք^ եկաձ^ է ւ ՚^րդաց ազդր երկուքի կը բամնուխ 
վբաեէսբհակ \^9՚^ք է1լ(/ ^"՜ գք՚՚-ղ՚^բնակէ վվէանարնակ%եբն ի^ 
բե՝1ւց ^եզերուն աՂէուեովը կը ղբոա.ցուի՚1§ , զոր օրինակ • էհըշ^ 
վանցիք , \քրմնցի , Մա)V/|^^%/^ ԼՏա^^ՀՀԱ^աՀ ^^^Հ) , \^էնտէքչի 
(մս^գակոաքնեաց (յեղէ՚Ա^ եւչն • եւչն է %քէւղաբնակներուձ օ#«, 
նուձՆերը սովօրաբսւբ բեակահ^ քւսղաքհեր%ու.% առստե ևՂւ , 
զոր օրի՛նակ » ինոա^սցի , 1^չեւքի , Ր՝աղէշցի եէ. /ն . կամ իրենւք^ 
քքէ շխէոա-ած՛ ու ճանչըուա^Ւ %ա^անղքէե ա%ո\քեէն , զոր օբի^ 

՚եւսկ , 9բլիփո%ցիք կրսուին ^Ըւէվ՚^^Ի %ա^աեդը բւեակոէրտերը 

(Պայաղիաի ւիաչայութեան սահմա՛նին՝՛ \\բւիվւմկ կըոեն քուր^ 

Գ^բը) * ՂՅոյեպէս ալ ք^ոշկա%ցիք կըսուին է^ոչկան բնակողհեբը 

՚՚ղք՚չ՚՚յ իւա%ի% սա^յաՆինք ոէ֊բ կը դտնա֊քէե ^ազէչ ^ Մ՚»«–չ • 

սու1ս եւյ^ յ (քոչկան կըսե՛նք է Կ* ե%թադբուի %աեւ թէ 

ւվանզինեբը \էըլկունեա0 ^եզէն եւ \\՚ոչկ անդիները Ո՚ըշա, 

յեեաջւ ցեղէն կեբեալ են , կբօնիէ^ք մա^մէ տակտն են եկ 



1 



1800 աւքւ.% և 12000 թակիչ ^այ . 

1200 1է ^ 7000 »ք խսօւե ազգեր՛ Տղքե , –բիլ^ 

աաեիԼ\) եւ. ՚Լասաուրի $ կագուսլէ^^ ւ Հոէրաէ եւ Արսւ^ 
բացի X՛ 

կար 3300 զինուոր ք որոեը 3000 ր ^եաև.ակ էր էւ. 
500/» ^եծ-եոսռօր • յստսէուե զի՚նոէ-որաՆոյ ^րԱէսրէ^ ^՚*՛*, 
էէար^ ռիեոէւորեերր 5 սէրօ՜ ի^մամսերու. Աէ9 բա€ք%ուս»ժ՛ 
էրե % ՚^բէսռառին սւունե-րն րՆգ^անրսւսլ1ցս քարսէ^^ե եՂէ 
գեանէՆ մրնչև. եէ՚՚ր Լ–»՛^*» քարելյով * կէսէ՚ն էսք մ/աեչև. 
առստսսէէսոր ազիւսէ շքքևուած՝ ք ՚եևրսէ՚Ն և. գրսէՆ յս՚Ր^ 
գւսիօսէւհէ կաւով օ-եվէսէծ՝ * ր"՛/^ Պարուսան էրու, տու^ե՛ ^ 
րսսն %երսի գ1»ե ճե-րմակ ծ՚եփոյ ծ–ևվէւսօ՝ ք աանիմսե րն 
ւսլէէսրգսէիօսոքե կաւով շրնոէ^ած– ե*ե գ դոր էսէքեՂւ աասրի 
կր %որոգե% ձմեռոսան ձիւ.՚մն ու. ստնձրէւեե՚րր "նե՛րս \ր^ 
վաղերէւ. ՀաւՈսր է ^ուսերր քստրաշէն րչրսաւն աասէճա^ 



Հ^աֆի է \յրկու. լեզու, ու-՚էփն , *^^Ը ք^է^ ՔՐԴ՚"3 էեզ»»^^ ք»ր 
ոաէւաօաԱ լեզու^երէ խառ%ուրդ մ* է եւ. էքանաւանգ պարս^ 
եերե%է*1ւ • ւքհ*–՚*ը Չա՛՛՛գ*՛* Ոսուստձ՛ լեզուն ք որ առսէ^յէէէէ՚ն բո^ 
ւորուքին տարբեր է * այս լեզուե քանի մը քադաքՆերա. քուրա, 
գերբ էդայն կը խօսին , թէպէտ եւ, առաքեն լեզուն ալ 

գիաեն I 

(1) ՚^իլտանի եւ. \ասաուրի տքյւ եւ. նոյն ազգ են կրօն^ 

քով բաժնուա^ • ս՚սոեք ^ն ՚^ազգէաըիներ կամ Ասորեսաան^ 

օի՚ներն են է ՚կաստոա-րիները ՚կեսաորական են . ՚^իլտանիները 

Հոովյէական * ՚Նաստուրքէներուն պատրիարքը \^ու.սոսլի ^ալ» 

գօղ քաղաքը կընստի , եւ. »քփլտանիներու.ն պատրիարքը Տի» 

՚՚՚րպէ՚քիր • 

(2) Ես գուպիներն* ազգաւ. նախնի \Լսորիներն են , որ ի՛՛ 
րե%ո կրօնքաըէ կագուպի կամ ^ակոբեան կըսուին , եւ. շատ 
անգամ ալ իրենց ազգին անունովյթ \^ու.րեանի կըսսսվին » որ 
ըսել է Ա»"/՛/՛ * ասոնց ալ պատրիարքը Մէբաին կընստի ւ 



5Տ 

՝ւսսւ ամառչլ շատ տաք ^Րլրա ւճակաբա%%եոու7է .«/Հ^» 
փաղաքՀ ուձէի 46 մեձ՛ ՚^եիք^ ե. 20 մէսճիա • ասոեց 
գլիաւոր՚ն է 1է^\^՛՜ ^՚**^ ոսուս§ձ–լլ որ յւսռա^ագո^ յունւսց 
^^ւ^ղ^ցէ էր յյ* Ասսէա֊ստՏ՜էսՏնհ անու%ու1»՚նուՆսլէս Գաա^^ 
^աՀ^ա Հ«»«^ րսոէ-էԱԾր որ ^էսյոց էրկեղե՚ռէ էր Ա* ք^՝է"գո^ 
րօս անու^ % էքրկու. եկեղխւքէ Հայոց Ս* 1) ար գէս էւ Ս* 
կէրակոս • 4 էուեաց և. 4 ս*§ •Քէր՚""3^"9 եկեոեորնե՚ր « 
^կաիէսկրթ սէկան գարոռնե՚ր էւրս» քաեչէւ^ր ազգէսց % 
յքեծ– Հրասսլարաէրտեր^ որք ե% • Բ^Լ՚^^ԼՀ՚է * Պ՚՚^՚Ը^՛^ Ղ''X^'*^ 
քՇ • Ա^^՚^^հ Ո-էՈէ. • տսոեց$1է ՚մեձ՛ է հ\ք^\ է^^2& ըսուաձ՛ 
*%րւսպաաարստկ*ե^ ուր կան կոշկամաճաո^եր և. կէոէսւա գործ՛ ^ 
ներու. կրաա1ւեեր • այս Հրսէպսքրստկր \յգնր ռարու֊է սօսւ 
է < ^ոսղասԱ պաղար^էն մէ9 Ըէֆտէ իանէն ք»՛/ կը ԳԸ՛"^ 
սոլի սսէորերկրեայ ՜ճանասլարկր մր րերանր • սՈԱ օ«ւ#^ 
%ապսքրՀր մէկ քաո^որգ ժաս կր էոէւֆ $ որ կր կանէ ք՛"^ 

ռս՚քէ՚ն գՈԼրԱ թ»ափ^ա րԱՈԼԱէձ՜ գիւորե ԺօԱէ 1յ»էԽ\^յ»ւ$ա ^շ^ 

Լ»^^ րսուած՜ "՚ւ՚^ղր * ն^Ր^՚՚ք/ "Ր ^ս՚րսհս՚ց ծ^եռք^ Ք"՛^ 
^^ք1#^/^Ն աս»շարէաէե ժսօՏաեակ փախչե՛լու կարոո րԱաաու 
մաօյօլ քասղայբէԱէոլոգ փորաօ՛ մէկ ճաւէրաԿ է սոս < *ք**^^ 
արսյՏև ունի ուրէշ վաճաուանո^եր ղանստռաե սւրուես^ 
աաւորեերու ք կե րաասագորօ– $ փսճառանոը ոսկե՚րՀաո ք 
իւառաիորգք $ %երկս»րսքրք • //<–%/՛ մեԾէսմեօ՜ եո^սոարկ ի^ 

^վամեԽր որք են * Հա^աՀ ^ա^^ \.յւլ » Զ\^^^ ^«^^ ^ 0է«^ 

յ^»յ1Լ^է« ^««1» տ (է,/" քազաքքէե և. %աՀանգին րերքերն 1/ն^ 
արաՈոհք գրևթէ ամւ/ն սէևսակ գ առասա ցորեն $ սուսսօՐք 
թաէքպակ գ ռանառսա սէեսակ ասաոողևեր ք էսեճևոր ք աոանճ^գ 
թուռ գ Գ^Դ^ * նուո^ ք է1արունգ • անուշ ու խոշոր ձմե^ 
րուկ » որուե մէկ Հաար մթէշև. 40 Հոխա կր կշյւէ տ Հրո^^ 
^ակաւոր է Բ"1ԲՐ աչխարՀի ւ/ք^ իը սեխր Համոֆլ ու 

մեծութեամրր մինչև. 60 Հոխայ % Տ^^Ղ՚^Լ*^ Բ՚Ա՛^ ՚"*՛ 
^աւաեի էէ որ գեա%ախնձորի պէս կը գործաձուի ե ան^ 

յէ աոէկ է % կան նաև. է1եղրք մեզրամհմ1 ճերմակ %աւ֊թ^ 



56 

^#11.^ կե՚^է ք որոմն աեսա1քսեոուե անո%^1/ներլլ Հևաե՛^ 

սեաէ,ևր% են. Հ;աալ9 ք ^յ-լ^, ճէքյ» • 0^։^* • ծշւ–^ ՚^ Աէր 

*է"*Լէ1է * Մ^^ առուաուր ունի է՚Դ՚ֆրէ * Հ^Փ՚դէ * Պ^յքԼ^ 
սա ք ^րէսաէղօնէ » իոպրումհ գ ^աուուսար էւըէ *^եէո • կր 

կաաւներ 9 որգեզ^մնեո » ^"դե ե. պփ՚ձկ անօթեեր գ 

%աէէւսկաո կսէոհճ մր Լաս է » որուե /սսԱթուստօ՜Ոէէէ ցէսւռ 
24 յ՜աԱՐ կր տեւէ ♦ #ք ՚/^ ^Ր^Ր"*Յէք քսայթուաժին էքրԱԱ 
կրքոե-% ^՚Փ՛ 1^*Փ՛ է*"Ս(^"՚Լ կ՚՚՚րէ^ւ՛^ է^ԴէԼ "Ր Յ^՚՜Ռ 
կ*ա%ցոս%է . 

Հոս Ց օր կեսաեք • շասէ մր ^էսանւէեեր գստմէսսուե^ 
ռաս 1ւ. շատեր ասէ աս§սւու.ասսէեցաաէ « 



ֆեարուար 13 ^/՚Ր^Ք2^բ1^/՛ ժաւՐ^ ՚քճ յե/ձէրռանք 

Տէ՚^Րպէքէրե՛*՛ • ՚եսաանք լասաերու, ( +է լէք ) կ՚րսքՐ ՏՒգ^ 

րէս գեսէով գէ՚կ է ւԲա֊սուԼ երթալու. ^Աքմար « Ա ր* /ս*ս^ 

էոերր 4 ^ԱէԱէ եւ՛^ ք րէ-ՐԱ՚քաեշհւրր ^ ^ աքէկ^^րոււ ( ^••լ^*./ \ 

շինուաձ– • ՚ոէկերր օգով ոսռեցոէ.ւքաՕ՝ եիերամեերե^ 

էսդէկ Աէէ սեոսած– ու. կապս^ձ՛ է^ն $ ե աապէս ոէ.ռե^աՏ՝ 

Աքքէկերէ՚ն սւասնակաե ^աս§ էրարու. ք՚էվ մէկ գ^ե մբ**՛/ 

կապած՝ ք ե գարճ.եալ 10 ^էսս՛ սփկեր սէռա^ոէե պէս 

իրարու, քո՚ւ կապեր ւՐ սէռաքին կարգքէե եաե§.ր գնե^ 

չոմ և էսո-աքրաէերուՖ ՚^եսէ կապերով ^ երկրորդ, կարգ մի 

կառմաօ՛ էրե • Ա՛յ" եոանակաւ. երրորգ % Հորրոոգ եաւրտ ♦ 

մւ/նչեւ. 42 կարգ չէէնս*էՒ էքէե ք որոմ երկար յթսօա^ակուսէ 

րսսա մ1§ ձեէ^առաձ՛ էր • ստսոր մր*՚1/ Ք"4Է Ք՚^մ^ փ՚քր՚՚^^ր 

գեեէով^յպֆոակ մի շի՛նած– էբե $ ե չրր^ կոօմէն քք/ է^կ 



87 

մք;ե գ է՛րան թարձրաւքհէ՚չով^ վրաե վարագոքրով (^\քԱդ^»ք\ 

գոոէսժ– էքէն • այսպէս չիսուաօ^ րսսսէքքե ւ1րէ*՚1 ս^Թոո,^ 

՚եևբ ու ռԼԱէղմակսԻէԱե-ր գրած– էքւն ^աեղ իսսւ Նսէոէ-էքէւ. 

*%ասար « Այ՛՛ Ր""՛" ՐՐ Գ"ք"ր* Ր^Է՚***%ՐՐ^ Հե՚էո 1ւր %էս 

ւհին • ^«'^^ գեաոյն ^ոսանքր լսի սա գան գառ ե՚դած եոո^ 

մևրու1» »քէ9 Աքուսւգստսւո սր րաՆսորե ու. քմէսէկ աա կո 

գորձ-սւձ էէ՚ն » Լասսէերուն օ՜այրր դէհէ սւեո թհսէձեւ. 

տաքսսաւսկ մյէ եր գործ սէօ էրն և. րսսսւսէէ1ս*րներու^§ ձեո.^ 

քո մէկ մէկ ^ոգ յիշա կր կս»Ո–ստէիսրէէՆ ու. կր կանոնս»^ 

ւորէէւե ահոր ր^՚ք^^^Որր » ստեանկ որ ս՜րր ատսսէերր 9ո1ւե 

է^Թսաոռքւե կե՚սէ գէ՚Կ *ր "ԴՐՐ ^ր1^Պ1Ր^ ^ո ղեր ոմն ծա է 

րր քյէսա/աոին կրթ*նւյոլ.՚նևլոյ ու. ^րէ՚լոմ եղրէն կր ^&ռ.ա^ 

ըու.Նէի7է ռանոնռ ու. կրկ1՚ե կր մււէնէէն 2յ§ւրի% ^ոսանաօ 

ք^1^"^^ք\՛^ ՚^^* ^հ "Ր ՚՚՚է^ւէ ՚% ^ԳԸ 1ր*"՚ւէ՚ե թու լոԱ^^ 
թեսքՐև գու.րս սլարսլուէր և. ս՚էկր պարաուէր ք իսկոէն 
՜եղՐյ աոիկԼէն րևրնէն կր փչիին ու. կրկէ^ն կ^ոսռեոոսնկի՚ն 
և. ՂւորէՆ կր կասլկքքն րե-րանր» այս զ ործ ոոուէժէէմնր գհւ ^ 
րաւ. րնե-աւ. ^ամար^ րսԱԱէր կաոմած Ժամանա1քն1էն էոիկե 
րոմե րե-րանր միշւո գէպ *է վե՛ր շարած էին տ քիէ որ 
մէկ կամ* մէկ քանի աիկեր պաառեալ Ր1Ա"ւ1՛^ * կամ* 
կր էիոխէին ու. նորր կր գնէի% ճւ կամ* էլս սլաս է էէն մին^ 
չեւ իրիկոե-ան օիք եսանր • ե երեկոյէ երեկէս երբ ոսէ 
*^՚"ՔՐ ^^^եւ^ք օթեւաներաւ. » նորէն կու.ռեդու^ւէԼՏն 
րոլոր "^իկէ-րր փչք՚՚ւբ՚է* ք՚ՐՐ *է ^1^՛" եգեալ աեղր Հաս^ 
%ին* լասաերր կր քակե՛ն , ու. կր ծախեն ք մւսԱւն պի ^ո 
սանք^ Հստկէսռակ տե՚ն կրնար երթաւէ 

քքիարպէքիրէն միՆչեւ *1,ինուէ ցամաքի ճամրոմ 84 

մամ^կրաեւէ ձւ 42 ՚^աւուր մէ^^ հՍ^*Պ ^ըթ^՚լ մարգ գ 

7/5ք րսէ»տոմգեա1է1ւ վրայԱն 70 մաւՐ կրաեւ.է ե ^ կամ* 

աւուր մէ^ կԳրթուի , օրրԳ էն մինչեւ. 10 մամ^ճամԼ 

ս սազելով* 

$իարսւէքիրէ% օԼ մամ* անգին անցանք Տհ՚^քող^^ւ^ փ^^է^ 

8 



ու 

էԱԱՈ, 



88 

^^ւ.«»^^է աաեէ% ^ որ 40 եայարնե՚րհյ ^արատ^ բարձհ 
ևսէմոէ-Ո^ ս է է ՓոոՏևոմ ՚^սւսսքքսսասսէծ՝ է որ սւքէւ էՈէսրրե 
որ գեէո1էն 9ք"–րր եամուրքր օ ւսծկելու. չափ սւո֊ասէ է • 
ւոեսէսւրստեոա ՚եոա էասրոե գեսէր էլ ոդուլէ ք^՚՚՚բէր^Ր * 
գե–Աէ1էե ա9 էլ ձէսա եողմերուե յրայ ^եէոօ^ևսէէ գահու–ասօ՝ 

գէ՚֊դ^բր ք^Ւ^՚^ր՚՚ւե՚քհր^ է է՛ ^3 ^^՚*֊*"^"րուր^եաԱ ՚ր**ր^ 

գստւ կեէոեւեէսաէքոն է/ն ♦ 

\Լ* Աարօյսէ գէ՚-ԴԼ* 2 ժտսէՐ Հէրո^ի գևաին սւ9 1ր՚րՌւ • 

խ Հաճիիղ^Լ 4-^յ 1՚՚*»ա շ^ւ՚Լոա *է1՚*Լ) գէ^^լ* 2 ժաժ՝ ^ե^ 
է ՝ «ճէսի ^"Դ^կ* գեէոեղր^ ՚1ր"՚է ՚ բեստեէչներր սէսէճէէլ էւ. 

ւրի էքն X 

Գ* փիասլի քէօյիւ. ♦ 2 7շ ^՚^^ Հեռի գէրաին ձաի 
^քէ^ է մցկ քառորգ ալ գէոոե՚զրէն ՀէքՈ-ի % Այ" գ/"–^ 
էլքան մէ9 սաՀասար աոաւՆ^եր կսՈՐ՛ որ հիփայւ կրսււլէէՆ » 
էւ. ընւէաուճսյկ ու. մեձ^աշ^ն 43ք^0»*.«.^յն«է(.ր էրմն • է^՚"^է1՛^ 
՚էտևրե ե՛ն քաևի մլլ Հար էլ ր աուե Հսքյ էւ. ասորի % 

ԳՎԷօ&էթի գի՚֊՚ւշ յ^ւ^Լ ժա%ՐՀեո–ի ձւ գևաեզրին վրայէ 

Ե*Հ^է1^ ՚» Ց 9> 9> 9> ո 

Զ^^արաաՀ^Է 

մէսէ գիէ-ո * \ 

գիշերրՀոս անռու.սրեք ք եւ. էի&արուսքր \կ ՀիՆգշարրքի 

սւռսէու. ժսօ/* \^ Նւէաանք ՚/^էլէ^^էքը ճամրանիս շստրունաս^ 

էլերէւ. Հէսսար % 

յ.. –բէօսէլի գի^՚Լ* %^ձ ^""^ Հեո-ի Տէ*"Ր^եք1՚Ր^՛^ 
էւ. գետեզրէէե մրայ ♦ րեստկիչեերր Հ2«»^«5^**լ( էլրսու.է^ ք "Ա*^ 
սէան^^ք գեաեղրր րւնաէլոո* կրսու.էէն ՚նաեւ. Ջէ***Հէ1՛՜^ ՚ Զ^^ 
ք»*Լ •*1։9^գ1>^^^ կաս Ա՝ոՏ «է^^էւէյ^-ք (՚1» տ Ասոնք սաՀմէէոական 
են ք կրթրիաէոի% գ \>գՏաէլ էք1^ե% էւխ* Բ–"ԱԱ Գ՚՚՚ՐւՒէէ "՚*՛ 
ոանէէ մ*^ ուեէէն^ որ սւարրն չորս անգաւՐ չորս 1էոանաէհ»ե ^ 

րու. մֆշ^ որոչեալ օր պլ ր"1րր գԻ^՚է1ք"ՑէՔ "՚ՐՔ ^ կ՚^^ԱԸւ^ 
օրիորգևերն ու. պսէսէանէէներր մկկ սէան մր է/է9 կր ք/՚ո^ 
ղբվի^ մեծ՛ Հաեգէսով^ է՚^Լ՚է/Ք ^է^են ՝ ոբոսն կըսեն «քէք^ 



91 « 



^ 



89 

է|»փ • է*^^^քհս ^"՚՚ՔՐ ՚^րագեերըլ կր մէսրեն և. արու. 1ւ 
էգ ըրաո կոիսէէմնէէւ.^՝^ ո՛վ ոոքւ ^անգիաի Հոգ չէ • Ա^ 
ա^ք ընգՀանոաաէս ^*քւարպէքիրինէսՀանգին ^ե9կր ԳՐ^"^ 
՚նուի՚ն «10 կաւՐ \^2 գէ՚՜՚ւէ օսփ սնակիՖե-ր ե% • այս գէէէ֊^ 
ՂՒՈԼ ԳՐ^է^ք^ ք-՚՚Ա՚Ր^ "՚Հ գեաեղոէէն վրայ ե*ե • աա^ոժէ 
ուրիշ երկէրներու. ժէ^ ալ կր գ ծւնուին է 

Ը* ԳւիսԱիլգիւ-գ* 9 ժաաՐ Հեո-ի գեաթյ ձախ կոզ^ 

՚ւԼ ^ գեսէե-պոքէն յրս^յ * 

քհ» *իօրուճի ^ 40 »» Հեո-ի գեաի՚ե ձախ կ"՚լ^ 

ւկւ էլ գեէոձօրիՖ ՚/Ր^՚յ* 
|/ւ» ^օՀճաչր 99 119» Հեռի գեա^ ձախ կող ^ 

էկէ //. գե-աե-ոորե ւ/րէսւ • 

յ՚Տ* Զ^ւՓք^էյ1՛^ 41՛//^՛* Հեո-ի գևաէն ձախ կող ^ 

սր և. գեսէեղրլա աոսւ * 

Ժք^* 1///"–" գէ^դ ^2 ^ ^^"՜Ւ գ1՚^"՚է՛^ "^^ ^1"ւՊ՚. ^ 

գեսաղրրԱ մրայ գ որ 20 աոմնոմքրիստոնէէէո գիւղ ւՐ* 
է ք Հոս ելանք եւ. դհշեր կեոա\Ռ « 

(/•7՚* ՀՅհքհֆ՛"^"^ րսուսա& քրգսյը Դ է՚֊դր » "ր 20 մա մ* 

Հեռի է Տ1՚"՚րպէք/՚րէ^ • ^՚՛՛՛ գ1՚ժրը. կ^3՚"^ք • \Այ" գէ՛–^ 

ղրե ասլառաժա.ա լեռան սր վրԱԱ է ե աուեերր էեո^անր 
ապառաժներա^§ ^գ9ր Փ՚՚Ր^ւԲ՚ք չքանուսէՏ՜ ե՛ն • թիլր 200^ 
կր Հասնի • ունի 500 ի չ՚**փ ՚1ՊյՐ^*^է՛ Ք"՚–ՐԳ րեակիՖեր % 

Տիքրպէ^Իրէ"^ էքւ^չեւ Ոլիւ-ս՝ ՏՒգրՒէ ՚^ն փ"՚Աք^ 

9"^րերր Հեաեւեա^երն ե՛ն * 

Ըարօխի սու Հէօճէթի գիւղէն վար ♦ 

ք)նաար 9» իւէ/աճրխէն 99 

(կարավսէն 99 փե^՚^ելիե՚ե 99 

Րլ^ավան դդ ^իսակէէէՂւ 99 

0րսն 99 ՚իարա աՀմէա 99 

հէօք 99 փէրխէ՜ն 99 

պաթման 99 պիսմիլէն ^ 



60 

Փետա.ար 13 ոսրբաթ առսէու. գէսոձես§լ սսսէաեք՛ 
րսսէոեոո ՜&սօՌւանրս չարու.եւսսեւու *դէսմաո « 

Այսօր 8 յտսմ* Ճւսւֆ.ոոգու.չժ1րւէէ վհո^է ևլաՆք գև-սվէն 
ձաքս կոդւ/ր X 

Փե՚արոււ–սւր 40 շէսաււս1ժ աո-էոու. սսսւաեո ւասսէերե ու. 
սէլսանռ երլժսւէ* ճաէՌւան սւեսանօլ գեաին աս9 ^"7՛^ * 

յ*Գ» Հսաան քէֆ աեու.% աԲրգ՚*՚11 գէ"–գՐ « ^/»*"–" ""՚*–^ 
%1րոր գեէոերռրէ՚ն աարսպհ պէս բարձրաոաօ– անաուչւս 
էսաառւսժուսՒ լսռսա մր յրս՚1 փորուաօ՝ սս1տձ,ւու.եեր ես % 
Ա սա է ե՛ռան ՚1րս*1 Աէսեգու.1սյթհ ւսէան նեո ՜ճստէ/րւասեր փո^ 
րա–1սօ՝ են 9 ա.րկէ սհե ՚էարգ ւ՚Ր Տ՚^^/՚<– ^"*Ո սամե՚նսէքս 
գժոէ–էսրա–1յեէսէՌւ յեր կրնսՅՈ եքեել% Այս գ1"–գԲ աքք՚րէ 
բսՅոձր /էսյմէտւր9 աՐ^ունէր $ ՚յ"Ր ^եծ՝ 1^էշՐ՚" վւսաշաե Ո-ոսԼ 
բւսեոծեքոէ/ կործանսւձ՜ էր գ որոէ^ *^էսա րք հ՚դէս՛ *^՚^ե^ 
Ր^Տր մհաքն կր սէեսնուե ք Բ*^Տ ^ այնսլէս^սյն էՖւսոորէէհ 
ստւ կրնսէյ գսօյսյփսէր աէր սէսւէ անռսաւ.որԼ%ն իր *^րն բստրձ^ 
րա^յյեանր * ^եսաեռ %սւեւ ^եսէօ^եսէէ 9 

(հՆ* Հա* սան 0սսսէԱ գր՚֊դթ * 

(1 Ը՛ II Փր՛"^ անու^ե վ^րգաը գիւղր ա^ կ"զ՚% » 28 
ք/սօՐ ^եռ^է ՏԷ"՚Ր"1^՚ԲՒՐ^՛^ ^ ^ *քաէՐէիսրյ^էքէֆասէնէն « 
Հոս ելլսեք գէշեր կե՜նարէւ. « Այս գ1"֊Դ1^ ու^ի 150 աոի§,^ 
սակերսւ Աքսւ^է « 500 ք^^կէ^ ք/"^/"" ե. քանէա էՐ^սս Հայ 
ու. ասորի փ ամե՛նում ՚^Տ-ՐՐ ՚^է^ ^^հ Գ՚՚՚2Պ^ ( 1"՚ս^^էր ) • 
Լեռան գագաթր մեե՝ ու. գեդեցկաշէՆ աաայաեեր « բեբ^ 
գեր 9 կասւ§ւր^եր կան » ս՚֊ր կր սաոէր սոս կոոմերաքն 
էչէ՚ոո Ա լէր^"^ անուն քուրգ "(Է/Ր » "ք/Ր 1*՚րկս*յէ*ս՚Հս*^ 
սակ ք կաաոաբառու.կ ե կորոէ/ր 9 որ մեծ՜ Հանո^էսոէ/ գե 
սաւ/հրեռ մեո գր՚֊ղր սսէաօ– Ժստսանա1հ§իս • Աենեկա^ 
պետն աէ աատոսե^ ՚Րք^ե ^"՚րհւ՚Ր ^5ւ՚*է^ Պ՛ Հագցոմնե 



61 

ւովա Այս անձր մեոձակաք քա րւէերա. Փայք պաաէրաս 
մ.ւ գադստօ՝ էր և քահէ էէլւօոէ ՝1ւ է1քքլւ յս§զ1ժու լս ևստ§1օ. Աե՛^ 
ոաւէարճ.ևր էր ^ոս իր ՚չր՚֊՚/Ր • 

քչէքէֆէոանէն մի՚նչևւ. Ա լ/՚րամձի մէ^ աևղևրր Տ/՚Գ^ 
Րրսհ մէ9. եր Թէսփչա /(/՚^Լ •••՚*»^**^ ե. ^տՀէա^ *»ա^յաա րււուսէՕ՝ 
լուրերշ . 

Փե^ս*ր"^ս՚ր 17 1քրՐ՚Ակ1՛ ս՚՚*^ս>"ւ– 9 սեկե/էոսէեք Ղ հ* ^ 

ղէն 9 ե. լստսաերով ճաւՈւայ երսհք % ^ քք սօՐ վս§ր սասսեք » 

^էար^աե պէյէ էսասէՈԱԱէքսոէ քյեսէւքբ. էոիրասէ^ ^ոոերաքն 

յէ9 է կ.ևէոէՆ ձա/ասկոռւ/եսո 1րօ&րվփ7յ ՚/ր՚՚՚յ էեռ §քր րւսր^ 

^րստսսւծ^ է ֆ որոաե "ր9ր^ եողերաս ՚1ր՚"1 ^ ^ "րս՚եաե 

^աեօսո1էե աո աք ^>ւ ր ւէր եր րորւր 70 սա՚ռոէ քյ ևսէէէր • ^ոս 

յաս9Ոէ./ւ ր՚՚՚ղեէք ս^տպ շի՚^հուստծ^ է *ք ** յ^րք^լյ*– է՚-ք էՇ^"* "՚*. 

՚եսւ.%ք II ւր եր1ւրաւյ1\ր *քէշ»ք1 Լո րա՜ճսէլսե հ ԱքսԼրրու Ա եա§է նւ 

բժ%կու թ հան ^ամ$սր • Այս 9է՚րէ/ւօ.//ին ^"՚Ր^^ՐՐ /ք՛"՛–՛*՛^ 

ւ//քսյ՚ք բպոր ռե՜անրն երսոր սաքու.ր ծ–ծ^ու.ւ/\ քր՚՚է* /ւ. Հւտտե^ 

,թս՚9բէ^ ս*1 փսւա^ /չէսս եօ՜չսռ՜էսէ *^աէ.սար կաւէՈէ/ Լս*ռ պւ 

եեքնէ • սււե է 9ոոէոեսւէ V ս սրա I քան ԷՅ էյ ե. ու կ***դր • "ք " 9րւ ^ 

րէն անօաէ մէ9 էև՚ոուսերււ. րք/աս պ$ու ր ւէր կր ^գէ ասւ^ 

կր • այս է ձծոււ/րր է Այս չիււա,ն վրսԱ քրգաչք էյիրու^ 

սաե աւնակարաեԱևր կս»ե ապաո-աԾսե րու. ԺԼ9ւրորու.ած^է ո 

րոեը Ր"Ր՚րք1՚քր Ց"Ր ՛ե "^ րա՚քսլակի սարէոեր էքշ€ոկոԱ.աձ– 

^/ւՆ /ւ սաարե գ քյ սհ%ւէո ե ^է* սստո-եր կաւէ^ե է գե§ո1էե 

ձախ կ"դ՚Փ /յ^ հդրԱ^ 5 է1սորկես§ե Հեռի աաստռստժուսէ 

չե-էւան մր սւոորաոր քանի ւէր ՚^արիէ ր ւոոսքաա/ յ^Րգս՚Ղ 

գիլզ ւՐր կայ է 

ԺԹ՛ 1ե^""՚րէ՛ Փ^9/ ՚"^՛"֊^ * "Ր ունի է^գարձակ սա^ 
քէեր ու. ճոչս &առսյսասյն է (Լ ր§ րքէւան ս–աո.աա ր » մէե 

էնսփռիկ ասյլսէո^սէմ ի սր ւ1րս»§ գ ուր աօ/ն Հ՛նար էր եէնել գ 
ւս՜րգ֊ "Ր կ^ւ 9 որուն մէ9 էր ^ևաորՀան պէ յի րնակէորա^ 
ր կաս չալ. 1ւս է րսելաաասաէՀկարանոգ էՈ,ր կրք§սշոլգր 



62 

պէէոք եղած՜ ժաւ^սաե է \Լւէ» աաաէսաժա տ էքիէքին դ֊է" 
գստրձէայւ ու.րր% էքդուսյծ– րսւո*\ր էսպառւսժէ էՌ մ/՚՚^յ 
ստչսէէ4էրւսկ սր չհնու–ս։ձ– է > որոէ-ն բւսր՚ճրուԹհԱ.%ր (կօրւպ 

ը՚՚ե՚է է Տ/"^րպէ.ք/՚չւհ՛^՛ 36 ^ աւՐ Հեէէ-քՐ եըո%ք Տ1՚գրէ*՚է 

աչ կողչդ, ՝ 

/»• ճէ՚ւ/՚րէ կաէՐ շւէւյրէ ւսնոմն .քրգ՚քյո Ք՚"1՚"ՔէԼ * "՚՜Ր 
Գ1՚1ՒՈ1 հ^11**^Ք * ^էարՀա՚ն պհյ1՛ »քէսրգ1՚կր գկաՐ ևկաԱ և. 
ՂէերողէԱէԱոութէէէ^ իեգրեըի՚ե իրև՚էյո պէ ւր էսնձաւ/հ. Գ՚քե՚օւ 
ՀՈ ո.ր»աււոոե–լա^հ *^ւսւքւսր գ 1ւ. րէ»էէ1ւ^ ոէքշէաո էՈէ ղոր&ե-րու. 
^ստէ/ար գիւ^ղերո գսէբւսձ– Ր1Ր"1"ւ1 արէ մքւ^որիաւ ^րսՅՈԱէ^ոո 4« 
դաեա որ է Ա ա աէ տ^ փոգոոէսւսէնհ ստմեսգհ *^ռտուկաէ–ոո 
պէ^րէ էր գ որ /սՀոնսւգ^ուլս կր կս§ո^ւահւ*րէր* ու. ^ՒշՒ՚էր 
*Բրգա՚քԱ1Այսր մեծ՝ ԱՈսւէրս • սւէր/։ւթեսա ոչ աու րօ կուէոար 
1ւ. ա որսուոր» ւս1ււաէքթհւր էքօրա^ր^րւյԱ ույտէր եւ անբաւ. *^՚ս^ 
րաոոէ-թրլյքէ • իր րչաս/նա.թեւսե եեր,իԱ–լ. եոոէէրրգերրր^ 
րսն ՚^ւսւ աէոարսս§ոսւր 1-ր ծ առումս ն • սեւ\*սպէս գրեթէ 
ա՛նկ աչս րշքսանա-թհւքհ Աք՝^եոէսծ էր • է^^Ր) 4847 /՚^ ՚/^/՚ճ •- 
րր ^ւ՚յգ– ոեր ՜ճանապար՚Հորգու թն ասԱ Աո՚ա*րրն աէրու թրէ.^ 
եր որ *1ր՚*՚յ րանակ դրկհյ՚^մ աուաերսՅոոբաոսէԼ. • րանակրն 
ԿսլարասլեսէԱ էր \^հ^)րՐ ()ոսան ղէէոշւոնգ որսուսյ՜ճեո *քրր 
էիասաաեր գ բոքեե՚ւէ ^/ոոր*^սա1ւ ու. ու,րրչհերր % ՚1եր9էոոու.ո 
Ասասաամր ուԹհսմնհ րԱ ու. Հււաէր*նգեԱՈւ.ը 4*ՐԳ^՚ՈԼ * 

ճւ՚ԶԻՐն 

^արսաաաաա քաղաք ո է Տ1՚ԳՐՐ"1՛ ՚^^ դ"՚ԲԱԼ * 
գաււեաե ժաւՈսնակ ե՛ րր դե ար կաո^ասքսաեայ , երկու, ստ^ 
Ո-սյքեերու. 1ր րաէք՚եոէ-ի $ որ աւ/եե կողմէհ ու. շրջանակի 
քաղս՚քր կր պէսաեն երեք ^"Ր" աոմ.ւսր Հ՛"՛/՛ է աեէա/նկ որ 
քս^ղս՚քր 9՚"–Ր^րէ շր9յսաաւոեաւ 777/՛ Պ՛ /Ր "^"֊"՚^՚՚՚է * 
Սքնոր ^ամար ՚չ^էղէրէ աեոմեր առ,ած– է ^ որ էսրարերէՆ 



63. 
կզղէշսելէ. 

բու թեէսւաո •իրգասսսէէւ§եո էքրւ՚՚ւ ռսէՈու֊Ասծ^ էւրսսէերւսո-քիՆ 
էւսրսյ/չոծ ու լժհսէե ր ՚/ե^ր • սոււ ,Ի՚^Ո*»՚^ր ս»^)ք*^՚է"Ր էր » 
բո§որ սլւսոհսսլեե^րե սօ^եոսէ1լ գսյոձած՝ գԼէե եւ սւու՚էե^ 
ոու՚ե ռրե-չժէ -/- սասո էհլսւծ^ *^հ1/եսոասւստ1ւ կէէրծաեէոծ– տ 
*ք%ս»ղաքԼւե ^իւ.սխ/սւ1լոէլէ1ի աեւսո–1ւ1լ բե՚րգ. ւՈլ 1չս»է ^է՚^^ք 

լսռոէէութ1ւլյև մլւ ձսէո1^ր % Աքս բերդ1ւն «/^^ եերև.աէ 
ոասռաէլու.սէ / ՚*^՛** յթԱԱոս՚ոուք 1ւ. Հո.ւււ1տքստքեոէ֊ոո սէսյճսէոհ 
ձէւոմ շլՈէՈԱ.սէծ– ո.սլէւրսէ1լ ^դն^ ւկլ՝ ոո երսուո կաՀ^աա^^ ^1^ 
լ^«««է.^ • փսէտե ղի 41՚՛՛ գւսոա^է ՚^հ9 ^ՐԲ •Ը""Ր՚՚*ը1՚" ՚^է9 
^>սւո սր ^րեէւքւնեո Լր ո սւեուէիեէ 1՚Ր^"՚1 էոօհո օրերր սոս 
^գեորն մօսէ Աէեղ սր 1լե–ոա սւէհն եո ժ ււոովէլւե $ ^ստէ/արար^ 

ւրւէէքէ պյս ւք^ՓԲ բուն 1ա1լ կղրասպյ 1ք^՝^տ\^^ "Ա"1^՚*1^՛ 
մ ոէէՈէէոէէԱէնո՚էԱ 1–%. ՚^էղՒրէ Աէ՚հԱ սոսլվս*եև՜ր9 լւէոոեհոնէրր գ 
եեե սե՜ցհեե-ր X 2500 ԱէսւԱ ^ս՚փ Բ^***կԽ ՚1"՚1 * ոբոեո մե ^ 
^ագոէԿ մասբ ոուրգ է և. Աէեսքոսյժբ \ասսւուբբ % կաե 
%աե. ոանԱ ւ/* «ւ#Հ ^աաո^ §սսոու.ո^ք 1ւ գստոլժ ակս§և սւբստ^ 
բէսու.ոյ սւսւՏնԼքբ % *քասւոսյոիե սւո–9ևբ %^1''է բհ^Ր ^Բ"՚1 ^"՚^ 
ւ.Աս1քևե բով շէ§եուած– /ւ եբ1լսաքՏԷ 2ղ1^ ՚"1"4 էբս՚բս^ 4*"*^ 
պոէ.սէԾ՝ փսւէսէս>շին 1լսօաւււ.ր՝9 էքր ԿԱ՚Ի է" աԸ՚՚*"/"*^բ^ 21՛ Ր^ 
^աԼո՚էնեբբ բարեբե՛ր էբհ $ ՚եստւ^քՀ)– սււ 1էե–ւ1էէ • մեծեււ 
քհ՚֊ր սոծեր 1բսհ և. ւոեսսյ1լ սբ Լշգ 1ւ. շ§սսէ էոեոեբու. էքր^ 
բսո ւքարսէծ– ^րսւբուոիէի ^եա^ւևր կո սւեսնուէն • Ս*եբ 
նա/սեքէքնէ-րբ ԱԱԱ քս՚ղւ^՚վ^ւ^ ^1 Հ1է–* անուն կուասոին > էւ. 
օաաբնե-բր ^^ աահՆ (Հ^^է^ա կաւՐ ^ւ^էէ՚^ք ք՛* ( Դ^բղ1՚կեաե 
գաւ.աու.^ն մէկ դլիաւոր Ք՚՚՚՚է՚՚ոքԲ ) ^Բ Խ^^1^ • հր հ՚"Բ^ 
\ուի * էքէ կոբգոէ-աչք ^աբուան թագաւոր/էն մեոբաքա^ 

դաքե ^՚ը"^ ըյԸ՚ս * 



64 

վքևտրուաո 18 երկուչւսբթէ աուտու. էսսաեր վ^ճաս^ 
արպէքիրէն 9 հասանք ք 

•իէրոա1փ1ա ղ իւ.ս մ*՝ է լեո-աե 4Ս"Ա շ/՛^՛"*֊"՛^ • ու.եի 60 
ռէւ.էլ1էն մ1^ք1Լն 7՜^"/ V՛ Գ^՚՚՚Ր • "՚7՚ է"՚՚Ր"Ա^^Ր ^/՚^՛*՛^ ^" 

Փեէոոոէ-սւր 19 "Ր^էԸյ՚՚^Րլ^Ր ւսո-աու. սսսէանո րււսէոըր^ 
որ 1ւ. էքրն%1ւ լւրչւոուՏե շսէրու^նէսս ճսօկւսէէ սօա^եւէւէս ոսյսէգ 

Դ Խ^Ր^ "՚/ Ո-՚՚քր^ե՜սւչ Ասնգսէգւսր ՚^եւսւ.եոքէ9էո մքւԽտև. ԱԱ^ 
»է–սօ–ՕԱՈ սսՆ.ա1»ո էոեոսր կաեգրաե-լսւ. է 

էէսէէ^ե էնէս Ա^րքբ Ա^ուսուլլւ 2 ժ ւսս է/եսւոաժ Լրրաքէէո Ո ե՜^ 
ՍէոՆ ձւ§վւ§ ՕՐ սոր ք էւ կէս§ւոՄրու1 ու.պ^էրգս§րու^ե Ճ1էե–րոէ1 ^ 
փսէու§սէ.որ ^ահգ1^սոէ1 մաահո *ր \բոլ.սու.ւ ժասմւա 9 ք^ « 

ՄՈհ1Ո1ԻԼ(ՆհՆՈԻ1) Լ\)* 

Աււիակահ թուրքասաանի մէկ քաոսՀոե ու. Ա9ւս ա^ 
1ւու՚նուԼ1եա^սէեգ1ւն ( ք •շ^-քէյ» ) մեյյրաքաւյաքն Հ > ՏԷղ Րէ^ 

որոմն աչխար^աքյ րակաե երկայեութի§ձ>՚ե է 40^ 48 # և. 
Ը՚(քեովժիւ.՚1 շ ՅՕ՚՚ւՕ՛» \քա^ստ%դրկրպարու՚նակէ 180 000 
րեակիշ* ասկկ աըաէսէ կր գւոնուին %աև. ձ^Րգաո Լւ ե՚է^ 
էլէսաերու. (^\\ ա1էկսէլս ոեոևր հ 



(1; ն\:•ք^^^^\^ՀԼ հ՚*Ր ՝*Փ պ"""^Ր"՚ղ՚^՚՚ղ ^՚– ագկա ու, ա%դիր 
աղք(ֆ մ*են <ք ասգին ահւէին սփռեալ ու^ թափառական , 200>000 



6Ց 

փաղաքշ ուեի 4Տ00 ի չափ բնակիչ գ որոեց 32000 /* 

մա^յէտակաե ե% և Տնաէ^աե՝ 13000^ ^ասաուրի գ . ^էլ^ 

տանի ք եագու.պի $ ^րեայ /«. քանի ժ ^աէ Հ"(յ • 10000/՛ 

%ափ աա֊ն $ 20 ^կիք^ > 40 եկևդեէքի ^ մևձ^ շու.կայ ւՈլ 

ուր գրձ՜/ՅԷ ստմէրՆ բ.ան կայ և. սւժան գնով • ոանապան 

թաղէրոու մէ^ մաքուր ու. գձ-զձ-յկաշ^ն զի՛ն ոլորան ոո^ 

%ևր գ ի^վամներ^ որոնը մէ^ կր գանուի քարաշէն Գ^^ 

ղե՚ոիկ մեձ՝ իշևվան մըլ ^արիւր սևնե–ակու1* Աեձ՜ ու. գե^ 

դե՚ցիկ ^իւաաաոսարան էքի անգղիաէյւոը գ ՚նոյնսլէս գաո^ 

ղիաուոո էւ. ուրիգ աղգաց ^իւաասէոսարամնե՜ր • ^աա էքր 

րափւի^եր ժութ ու. չր րուուաժ $ որոնյ մէկ քանիքւն 

քր*֊րր օ–ծ^յբ.այ1ւն րււաւով * աճւսո^ով ^^ Ր"֊Խ չուէսաւ. ւի 

ւյ»//ւք/աքւ//ւ » է/առիրր քք՚^՚զիք հր գարձաքնէ ♦ ուստի գե^ 



տոմս կեիւե% • ասոնք զաէւազան ^եղերու. եւ. ազա՛ն գնեոու 
րամնուաէէ ե*1ւ * »քեհ– մասը վրաեաբ1յւակ է եւ. փոքր մասը ^ասա 
տաս§ թեակութիւե ու.%ի Տ1՚***րպէ.ք1՚ր/՛ է \^ուսուլի գիլզերում 
մէ9 » ւ^ուչի է ^այազիտի կողւՐերը , եւ. ղլխաւոր սա^մամ1ւ1քս 
յՏւ^ւ՚ճար է I ^Հրօհքաէ քրէսսէոեեայ ե% ես \^սա%էքեըա.ոո էսղաէւ^ 
գր ու.%ե% . Բ*^յքք քրէստոնէ^ւ թեան աւայէւ ու֊ոուակաէէո Աես*^ 
ըեր է • ւՈլրաոէ թխ.% չու1 իՆ , չեն ալ թրիստաուիր • ^եսուսե 
աեՈէ-աԱքլ կերդնու1ւ • ոչ սլսէ^ք կը բռ%են եւ. ոՏ աղօԹռ կրնեՆ , 
վամյւ ղի աէէահկ կշսհն որ ^է^յ»–Հ •*•••» 5 իրե՚եէք առստ՚^որդլչ ւ»« 
րուն կր նետելիս , քւրե՚էէը քք^՚^/Ւք ստմեն աղօԹք1ււեր1ւ ու. րոնեա, 
լիք պահքերը ինքն լ^՚ել ու. բււ՚եել յաՂւձ% առած՛ Հ՜ , եւ. յա» 

րութեաե օրր իրԼ՚Ն^ ամե՚Ա՚ե ալ իւուս% ոառմու-թ-եամո դրաԽ^ 
ար պիաի խոթէ % ^\ւսաի իրենէյ բոլոր ^ղ^թքր Հետեւեալն 
է • Արեւն եագելէն յաոա^ գէ*Ղ *է արեւելք կայեիլ /ձեռքեր^ 
%քէն երեսնէէւն դէ"Ը րարձրացունել , երկու բթամտսաերհիԴյ 
իրարու, վրս՚յ իաչաձեւ. դնել եւ արեուն ձագ ած՛ Ժամա%ա1լ 
երօ. ճսէուսդայթր նո/ե խաչաձեւ. րէւԱաե՛ րթ-ամասէերնուն ՛էր այ 
զարնէ յ էսկոյե զաեէ համբուրել * ԱՀ<0 ասանկով վճարած կը 

9 



66 

աէ՚ն շուր կր քւերե% կր տաք^և՚ե և. գչուի/ն^ն աեոմ 
ԱՈ լուսանան % •իաղա^լւե սլարէսսլր արասաաաէո է 1ւ սաշ^^ 
էոաոէստտեր ու^հ « ^ք%էսոէս,բրն սէրսւսէյթրն երե֊ուԹհ աաւրէ 
սէսսփճան էսնշուո էր • որ ^եռուէե Լարծէքս թէ ԼրաԼԷ 
եւած փւսւսէսյ1լ սր եւսս Հոր ապառաժ սե՛ր Լաս շւսսէ սր 
պաաերու. եուա էք^է* ա՜՝^ր ո հ աարտէո եոէէ և. ո չ *^§ս^ 
ռեր^ որոեռ սաեանՀ աերսյևերր գոեէ \ռե–ոա,ա–իա1ն սր 
սէաւրն սՏնոր * ֆոոոոնօ՚րր սեո ու աեեսւնոն • սէոլյևերե 
ալ աու կասարաԼ աորւ.սա1 շրսուաօ– 1ւ. հրարու. ԿՐ^ < 
1յան ՚նսյ1ւ. սպնգսյ§լա յթարաք չրեուած՛ աույևեր * մէկ գաս 
/7ւճւ2քա#ք«#Հւձ 1քԱ Ա. փոոոռի՚ն ՚ մր՚*(/ պսէԱէոս^աե Հուեէըե % 



^սէէՐ*սրք»ե էսմե՚ե պարտստկաեութիւձ/եի՚ե ու. սւղօթքեքւե • \Լմե% 
մէկ Գ*Հա էէէկ մէկ ւսմու.ս1էէսցեւսլ ՚Ն\^յ%* ու^վւ որ քա^անսէյի պէս 
է . Գ1"՚–Խր ոեւ. փէսթթոց Կա կրէ ե ւ– փաաա^դա՚գ կըսու-հ • այս 
^էյՒ՚^Ու սրս^՚ո^Ր՚ողհ ա.րուակա1յր կը կսօոսյրեն | ւէբաէվ$ն ^ու֊րա» 
9յսոհ սլէս ր.ա1» քքը կառէւենէ դլա-խնին րւսւյ, դ1՚^՚1՛ եւ.՚՝Հսէր կը դր» 
%և% սկրդն մէ^ եւ. քաոորղէ մը ^"՚փ *1րս*՚ե սւղօթ-քեեր կը^ 
%ե% մտքովդ էսէէաե^ Դէրքէ՛ մէ^^այելու. տ ձ՝ողուէք§Ա–րդը ս^սոեըա. 
մէ արքայու-թ ե%է աեղ ծաիու. կաււեէ % Ա յւ/ չէյիերուԴէ 7/"՛ "՜ 
խը \ՏէաԱճար կը %սաի ու. աարԼոԱ մկկ ւս%գամ ճ՚ոլքօչ ք՚ոզաքը 
կերթայ ըԱհաքսերոէԼ^ Գ"Ր ^Ր. ^ուիրէ %ասւոու.րեաՆւք ^աարիէսոա. 
քհ՚ե եւ. ծՆրադրա-թեամբ օր^*նութիւ1՚ը կաուէտէ • \\,յս "՚ԳԴՐ 
\Տա%իքեէքա^ոց պ^ս չարևաց "Կէ՚ԳԲԸ կը Գ^^է Աէսաա%ա% , բ՚ոյո 
էոե% Հարոէ֊թէւ^ մը չը ^ասըա^երէւ. Հսւմար կը պատոէ֊է * հւ. 
կը կստրհէ՝ քժէ օր մը դստրձեալ դարձի դ՚ոլ՚՚՚ք Ասսւու^ոյ ^ե§ո 
պհէոհ ^սւշտա–հ • ուսսէի կը ^ա1էւսյ սաա\Ֆեէ սաաաեայէւե գէ> 
ըսողըէ ււ*^"^,^ կերդնուձէ 11ըշյէ*է ս»1ւու.%էծւ ՛էր՛ս/ ^աւյսաստուվ որ 
\\րրոէ մստյր սագայ1^լի է % ՚քրէսաա>եևայՂէևրը կը էէիրեն\ %սէհֆ^ 
կր մաԱե^է եկեղեցի եւ. վառած^ կանթհզի իւ.ղով խաչաձեւ. կօ^ 
ծե՚ն կու–րէՒքերնի% է կսօոե^է մւս^մէտստկաե%երը , բ՚ոյց ԱէԱէճկս»^ 
կան անուն՛ները կը գործածեն բ՚՚՚Յ ի \^ՈI-Հս^մմէաէ% տ \քս^^ 



1 



67 

^անիքեէրրր ^ոոէ և՛ս 9 կղմինտր չը^չ^ • անձրևը ք–/"–«^ 
րաւ. Դ»ձ՜բս չանո%է՚չու. ^ամար^ 4#ք///ւ սչ^նգ. մլլ Քէխէ/ւսծ՝ ես 

և. գչանաձև. Խոշոր քար ^՝*^1 աաեեա^ ՚/ք"%/ ՂքԼ ՚ք՛"^ 
ղոր կր գլտորև՚ե աեձրև.է՚ե եէոքր » որ առաւ1քԼ սլնգաս^ 
ըու^ե§ոէ1 Հողր կ"՚ՐԴ/՚ւէ աւրքանալէ՚ն « ^ու^երուն *ներ^ 
յ^րե եոոաքր բս§ւ.ս§կաե ոէսրէէարույԱ է * սսրՅգսասաե ք"՛^ 
րերոէէ Հիէ^սաձ– են աաւոերր $ որո1§էյ ^ր"քք ղահաղան 
յռաեոսէԱներ կան X քքուՆերուն կևգրւաե էոեղր վրան րս^^ 
րակ է 9 աանր սե՚նեա1հւերր շոէ ր^անակի ար րակքւն 
4Ր"Ա հր ՚^"ս1*^ * սւքււ.ներուն աակր սսարերկրեսԱ յ՚**րկ 
ս^էսլ կաէ (/էք*^•*•■է անուն ք ամէսրան սասսէրկ աս»քրն սրս^ 



մկէՈէսկսԽ մըսպս/մեելր մե^ աոէսք1ւԱութ–էէ.*ե է ք որաէ Աք#ա#քւ«.. 

էէոյ դո^ *^ը մւսէոա.ցա^ եր ^ամարի% եւ. սպաե՚հս$ձ%ուէէ արքււ.^» 

նէՆ սէէ քէտ քք՚ւչ կր ԼսմեՂ» է \\,էՐա–սեու–թե§տ/1է օր^/քը կր սրս^Աէւ , 

րսէղէէասէլՆու Թեէհւ Կոա^վէն^ պոէւեկուԹիւ^՚ն ու. ւսրա.է1էդհէոհԱ.թհռ^ 

%ր գս՚րչելի րւսներ ե՛ն իրե%ը ՚^էք^ * Բ"՚յՍ գոզա֊թխ-^տը ՚քեղք 

չէ • է1աս% "րոյ երկրագործ ոէ-թ^եա՚քբ ու. սյէ-աղակութեաւքր 

կապրէ՚ե է \քաղբելի սովորու.թիւ.% մ^ու^ւին • թէ որ ՚յէկր Եէ– 

դէս*ի ՚^ը կեցւս^ աեղը չր^անակի գէ^ ՚^Ր Ք՚"շէ ՚ ^՚ՈՐԴՐ ՚**՚ե^ 

տարժ կր ւքեայ մի%չեւ. որ մէկր չաէ րէ ^՚ոխ դիեր • ՚եոյնպ^ս 

էոս/1էր դուոնէ՚ն ելա^ մամանւսկ գրաԱ առ^եւ. քէհ– ւ/ր քա%հ»^ 

չու. րսոէյ կստէք ճամրաէէ երթ՜ալսւ. կամ ւեսղելու. սւաեՆ աո^ե^ 

ՎՆ գիծ– մը քաչէ , ոչ դոԱԼն դուրս կր՚1ւայ ելԱել եւ. «4 ճաէ1Լ 

րաե կր%էԱյ %ւսրու.%ակել եւ. հա կր դէձքուէէայ , էք1ւ%չեւ. որ կամ 

դեոդը եւ. կամ մէկ ու.րի%ը դ այ աւրէ ՚եոյն դի^Ը • [\մա'^քք կր 

կարծե՛ն^ թ-է ար՛ ՚ոզգր ՝^աղդէաչքի՚1էեր^% սերեալ Հ , եւ ոմաէքք 

ալ ՚\\րդայք ւքէկ ցեւքս ԸԱուլ կր կարծե՛ս . ւէաւ/ն ղի լեղու.՚նի՚1է ալ 

առ հասարակ քրդերէՆ է եւ. ՚Ի^ր^րըլ էէ^յ«է»ք ա%ու–ա՚1էաէՒ է • 

կս անոէ-աե ալ ւէկռբեապատճսէո այն կ որ Եէ՚լ^^ իրև՚1ւ դրւ^ 

յալ որը կը ճան չէ եւ. անոր (էէ՚լյք"՛») անուանր կերդնու. , ին^,» 

՚^էւտ ոը Ւ<*«»^^, այսինքն^ &իսոսսի անուանը վրա^ % 



՚էՐ՚Պ Ք՚""–"Րգ ՚Ք՛ էւոկոաե Ք^ւէւՐ աե^%ար է ♦ ^"«֊/՚^ 
^իգրիսինն է 9 սոր քարէ սափորնե՚ոու մէ^ 1՚Ր^1Ր՛/ 4Ք 
գոոՀՒէԱԾա/ն է 

Աոկե-սւոեե-րն ու. առուսէու.րր բաեուկ էքէե ք Բ^ք/*/ 1Ա^ 
՚Աալու. փ՚ԱԱ • ՚/"///՛^ բաւՌսակի կէոաւՕրր ք բե^էպգ /^«"^ 
^Ւշ^ ք աասլաստակ > վէժակ ք ասսչադէնք ք Դ^Ք * երկա^ 
թէ 1ւ. աուլոսւաոր գորժ-անոէքներ ք կսաաւ.հ սէսլստրստննե՚ր » 
՚եաոօէոանև–րկո§.թիւ՚ե ք ե ր§ ա քբէկ ^ո/սա սե-րր 3 Դ"՚֊Ր"*֊2շ 
էքէկ Հոլսսւ մած^ունո 10 փաոսո • 150 ԱորԱսՏհոո ՚ճէրոսակ 

յբակմէսէսէկան՚ն1րրր լսսէոակրօե էւքն գ մաէ$սաւսՈէգ կ՛^^ 
%սէւբ՛ որ մարոոլ. Տ^է՚ե երև.ար գ կր փալսչէ^՚ն ու. կրռ^ 
՚նաւ/նքէն կր էէէսրճ^րեէԱե % •իաոսւք^^ ^աո-որդ. սր կԾռէ 
գեաորե եռե՛ր ոի՚ե Արս^յ չրՆա.աօ– էքԱ կա^սէսկւսւէէն պասրս^ 
ար ք ռօրանոո ՚մր » կեօ-երսոօրաո ծևմնրրոռ $1ր /ւ կէւաե^ 
գանոռ սւ % •քէւսոաոէոե աու^ե գեարն յր'^1 փսԱւասշկս 

կէոմէււ ր^ ւէր կս'1 շ^էոհրհՐ^ք^ %մսէն > Կ"Ր դՒ7՚՚^Ր^^ՐՐ դՐ 
րանսորն անոու-գստրտ^ո գագրեռու.նեւու^ ^սէմէսր % *ք*ս»^ 
ոասքէ*ե գու.րս գաշւոԼէե մէ^ կսէ§լւն ^սէրրա^րր ՏԱ»փ ՚//"""^ 
՚^եեր գ ու.ր կր րեսէկէէէն մերկ ու. մհւ.րառկան ասրարսաօրք գ 
որ մա1Ւու^ն ու. կւոաւ. յՒ^^ւբ՚ք կէսպրէ1էե « ՚բէսոաքէս "էկ 
երկու, ժսւս կեուե կր գսէնուր աւսճկաո ու.1սւոէստեզլաերէ 
՚Բսէոսյռ/ւն գէմ* 1ւ. ^իգրիսի ձուխ կոոէ& է ՚Լու^էա ս§^ 
սոսն անշու.^ռ գր§–որ * 

՚կւս^անգրս սորրնէորր ղուսսէկսէւբ օ՚երունր ասրգ ս 
էր յբէ^էէսքէէո կսսասէ փաչսէէ անու.Ն ք որ ւ1ե11էէ Ց օր սւ^ 
ռա^քէսդառր աոսյւծ– Ր1ԷՐ"1"4^ հր սրս>Աէօ1ևրե վերարե^ 
րեսէէ ^րոէեսրաակր գեռ կս»րգս»ոու.էսօ՝ չէր ճւ Սեր ՚եեր^ 
կսէւու թեանր կսէրգաոոէ^եոսօ֊ * Բու որ աէսչսէօեսյլ.ոլոտերր 
երհ%ս ^սւմաղգեսահերովր կստրգաւ. կայէտսէժ էրե ք ս»^ 
սոնց գէէ^ աէ քաոաք1էն ծ՚երու.նիէ$երր ք էլ նորընաիր 



69 

ոքքյքո^ո ՚նևրեաէ էին ք 1ւ մէկ քաեէ դոսնգ ալ ղ^րք * 
Վ^աշաօեէսկաէ աքի քւաո^ոաձսքյե կարգսէէւ *^րովարէոակր գ 
որոԱ^ բոլոր Հանգհսսէկանք ւս1ր»ս§օ^ու քժ Մսաադւ ոէ^Մե կո 
գ.նէի% * ւաքեաչէ՚ն եաքր կուսէսկալր քծ^էուքե աէՆԱէւ 
Հրոմսքրաոաաւկո գ ՚ճակսփ՚ն գոսէւ. • աքե սւսէես ԱքէւստգսքոաՆ^ 
Օրրն սկսաե ւ՚րգ^ւ ^<– 11) քՅ՚1տգաեօթ ս/ոօօսկոէ-հ-չլալ. * 
կուսսէկ*տ*չր մեձերուն ու. ծե-րերոա^ ^ակ^աԼ կագռուո • 
յէ^ր9բ ԴՊ^'^3 գու^գե՚րր Գ^Դ^ոհկ "՚– յ՚սրսլե–Ա9 ոհնս§^ 

^ի§–ս/ե§էնե–ր գսսոմանեոէ • ւսա մեո էսւու.ո մէք օր էմ**սքէ 
գսէո1էնք ւրուսուչէն 9 յ՜ամ* ^եուէ գեսէքքն ե՚զրր ^^^Տ^աԽատ 
աեոէւե գրւզքՒն մօս^ գա շահ ՚քէ9 գւոեու^սփծ՜ 1լք1էեու.էէ 
ստւ.Խրէս1քեերր սէեսեելու. • **ԱԱ գա շարն ՚քէ9 երկու. Հոոա^ 
եո քքաեէքրէ ձ1ւա^աձ– բչրակհէ-ր կր ւո&սնուի% ւ որոնց սէւս^ 
կր թէսոոլաձ– էր ^քծ» \ք1Աուէէ աւերակաո մէկ մէսսո % 
ՍԼեգոէոյ կաո^էսվէսրութ Լրաե կողմէն որկուսէօ՛ աեգ^ 

ղէքց1* պաշէոօնե-այ ՚^՛ \,էէՈՅՈ1.Ա9 գիւ^ոին ՚^9 էրե՛ն յս»^ 
սէուկ րնակարան է1ր շրեսէձ– Հւ րոլոր գէւ–ոաց19եե րուե օ^ 
րսակասև սաաւոմրաուրեերր վ§որե§րանալ աու.պծ–^ ու. տա^ 
կէ^ մեծ՛ էՈէոճարի §Ռւ աքես»քքորգ գաոաժ– էր , որոմն յէքհ 
աաե՚նե Աէկները է գակլքէճներն ու. ճամխաներր շրքեոանք է 
ք^աճար^ որմերր րրստրու. քոմ գրուած՛ 5 կամ* 6 կ՚՚՚ն^ 
գու% րարձրու.թ եէսաա. ճւ 2 Հ^ մյՏևմլ. 5 կաեգոէՏս րյսւնու.^ 
քթեամր. միէսկաոլ ր ^ասսա քարերով շ1էնու.սէծ՝ է^է * յէԱ*^ 

րերուՖ մբ՛*՛/ թառ աւորներու. % թագոէ^^ւՏեեբու. գ %ա^ 
ժիշսւներա^ » տասսսէուած ույ » որսաաեաներու. գ ԱէՈ^էւ.0՜^ 
ներու. ք կայերու. ք կասլէս1^երու. « օ-առեբոս $ Տ–աղէ1անե^ 
բու. > ոտիէարներոլ. ք կառյթերու. եսւյչհ ք պսէ ակերն եր 
քանգէսկուած– էք^ ար^եոէո/ւն ամեն ՚ճարտարու.Աեամրր « 
՚նոքնաէս ե ՚նչանագերներ ե եո^անկէւնաձե գէբ^Բ ՚՚> 

սակաս կշ սէե§0%ոկէի% • ^աճաքքին սենեկաց ՚ գ9սնեքաւ1§ 



70 

աէւքև. կողՁհակէ մարգկաե և. ցւր^ց ՚1ե(^է"՚՚1՚ե ՝ս՚Ր^՛^^ 
%եր 1լէարե X Այ՛* աեգոիսէօի աաչսէօնեայն էր եէսռավէս^ 
ոու.լժեան նր ղրեէր ոհ միսոն գես»ն1էն էոակէ՚ե գէՈէսծ՛ 
փոոսկոէ սլսէսւկերր սասոէ^նյ^եէւե ու. ոսկէդօծ– վէէսւաո–^ 
րու. կսէոոնևրե ու ոանասռան անօԹ՚եեբո ե աԿ գ աււ՚եա1ւ. 
ույե Օ^աերաս^ստրժ մԼրծ^էԱսարսհե ուսրևրԱ էսա ասսէւսնելի 
էսչլսասէուլյե՚սէԱւււ ոոմևոէ՚ն կո ռաևկո 1ւ. լասսէեոու. Ար՚*1է 
կեօ^չքուըաժ մ1էհչ1լ. քՀէսրհչոն ք անկէ էսւ շոգ1քնսՅէ–ոմ մէ»Ն^ 
տալ. Հևւէկէսս Այէւդ ղհսէն կո ^ասսուեէր • իոբսապաէոր սէք 
քսէ (քուաան մարգս»րէէ*ն գէՌւևքմսէսոր յհրե^՛ գս^ուսւծ՝ 
էր * որ ^Ր^էց ու.լսէասսէեղի է % 

ԱՏա ^՛՛՛դե՛* Ժէսմաեէսկ1էն գէ՚ո, իսսլսա.. սաուռ ՏրկրՐ^ 

ոսւծ՝ ւքաշերօու.ցաժ– կսւս ոստ սասրե էսնաւսւօ՝ Ասորեսսէսւ ^ 

%է սոն մե՚ծ^ քաոաք1էն յիշաէոակաց ^եսէքերր բոլորովրն 

9յ՚91^Ր"– կ էսշԽ»սսւէր անգորառի աաշւոօնեայն» բոլոոովրն 

կրքՐկէր դլ՚" ւոշատոր^ր րոսէսանռ՚սւզ»պսւսէկէսուե՜ւր ու Տ/՛^ 

ոաւ%սյւ/ւ ձեռէոկեոԱՈստռ Տեսէոորէւեե-րէ՚հ $ ւյե-րշյւէսաէո^սն 

ալ իր ձեռքէն իչիր՚ւԼ « Լրր իրերն Հարցուըի թկ ի%չ է 

սսսսէճառո Աքյգ ռոկանս»ռ > սլաէոասաանեո թէ ի՚֊ր կ՛*՛^ 

ո^ավէէքրուիՅիւՆո կրյարգէ ^%ութիւ1ւներր 9 զի աեոՆք՛ 

րսաւ ք սլսւէոյւււա իւնր կո կե%դ.աեսւոու^աքս ե՛լ Ղէեբկաէ 

էսպգերր ^Նոէն կեէո ժասնստկիո երնես « ուսսւի անոնս ան^ 

կորուսսէ աա^ուիւր սւնսւսւրակոյս մի եւ սուն ծ-ԱէՈ-սոու^ 

թիւնո 1ւրնէ աաագսո սեոնգաւ սէլ » /•՚–/» ՚^(1՚* աստսէսւս^ 

խանւքև իրաւունք աուի ևւ ի ւՐ կալման էս ^որ^ակալե^ 

ոաւ մէսրգկամւն սէուին ոոած– իւր այս մե՜ծ ձառսքյու^ 

ւժեանո ^ամար այնսլիսի աշիաբ^եըու մ1է^ ուր իր ա%^ 

ձին կորոտհան ս սլա ոպալիքն և ր պակաս չէի^ միշա % 

Բսքքը սա ալ չրմււռէլայ իրե՛ն կր1լնելու՛ թէ շաա աղէկ կրէ^ 

լար որ ւէ^նռ ոիա կար ալ րլը"ր ամեն ^նուիմիւններ իրենչլ 

գանուաձ– տեւլերուն մէ^ ել իրենց եր1լնքիւն աակ պա^ 

^ելոս էէս նեըկայացո9%ելոկ գ ոքէով^եաեկ $ լաի է ^նոԽ^ 



71 

թիւննէ-րե Էր1^ց ՚^^էգՐ ՚՛*^^^ Լէտե-րուն մրա/ ք Էր1էնյւ 
երէէեք1^ սէէսկո մէայե եսւրծես թկ 1ւրեսէյ %աոէնաեան 
ռ.էւքք.ոմր 1ր սլսօոկեոաեաե • մօէսն ղի հրե՚ես սէստեի Տ"^ 
ոերն ու. յՐ^^Ա^^ւ *1^Ր"ՐԲ ՚ գսւշէոեոն ու. ^ճ^#I.2^ճ^#ք|ք և. սոն 
ւխորերն ոռոգող գԱԱոերո գ եւ. ասն ատ ո ^Է9 սերեոսւ «՚^^ 
Գ–Ա*ղ թ՚^բԲ^ "՚^ ոոէ1որութրէյսնե–ոե և. աւ.անոութու^տնե– ^ 
որն սՅէն ^^ոէ-ա եանղ էլենգանր մեաէնԱոու. պէս *^ սարգու.ս 
երԱ.ասեսոուլժ եան էոռշյւ. րրենո ^շԴ-րրւ^ կե՚րպաոանօռր 
նրյԱեո1լսւտաոն1Մն • Բ՛՛ԱՅ ^ՐԲ փոաագրու1§1տ^ բնսէկանա^ 
Բ-Ատր կր ղրկուքէն սոս րւարռսէռող վկաՐէե՚ր1^*ն գ էւ. այն ստ^ 
սէեն չեն կոնէսր վսրսսէեղսլւլ գաղափսքոաւք սստ^մԼտն/ւն 
մէք^ք 1է– միսւյն ^1աներուն իբ.ր յիշաաակ կր ^անգէասանան 
սսէռրն կստրողա թ սան սէռ91ւ. % 

՚էյ1§նու.է կաւՐկփնոս ^ին քԼոիոյ քաղա^^ Ասորեսսէա^ 
պւ եստս \1ւաու.էաու.ոո թագսէւ^որուլժսան Աքաէրսէալւսղ*ա*ա1ն 

էր ք որ կշգաԴէուէր Տ1՚Գրէ"է ^՚"ի 4"՛/.՛^՛՛ 4օ>000 ^էթ^ 
րօ չր9/յտպսէսւ ունէր կրսևն # /ճ. 30 աէէթրօէ^ն ւա^էքւե րար^ 
ձրոՎժեւսէքր. սլարիսսլ ւ/չլ 70 տոշէոարակա/ • ե. 000»000 
րնակր^ * 1ւ*ոսու.ր որ Աոու ր ^րաքնսյրկսյժ է 12080 սւարհ 
^րիսսէՈսէՆ ստռսէ^ ք Լւ ^Ր^Ր *^//՚^՚«" ^ 9()8 էոարի յառ.ա9 
ոա)՛/ ղ^Րրրսսւոո մե-ծ-էքուոէԱԾ՝ ու. րր անա՚մն սւ§ ա1§որ սէո 

ւաժ– է% Հ^ամիրսօՐ իր էրկւսնր *\ 1սնոոէքն ւի^ոււոս»կիւն *Հս^^ 

աքար մա^արձւսն էքր կա1ւո%եէյ ՚^էքն ք 1ւ. ^ետղ^ևսէէ I ր 

\ւ*"2"ՐԳ^^ՐՐ ՚&ոիւստըուոիԴւ ք՚^՚Ր^վքՐ * \է1^"^ե երկու. Ա*Ն^ 

գսէս%ու.ա՜ճեռսււ. • նսէա^ \յստրգանաասւոաէ օրովր ( 702 

յեա քան ո՚Րրիսաոս ) ^ՐՐ Ւ^Բ^^Ա^ցՒք * Մ"՚Ր*Ք **Պ*"Ր^ 
սիկք ե. Հ"ԱՔ միարաէւեալ սրսսւերէսղմեԱաէտ %1էնու.էի 
գէ^** յյարգանասլւսէէ 1^նք դի\թԱ հք"^^1Լ ^^՜"»^^ ^ Ք"՛^ 
ղաք^ մեծ– մասն աէայրեայ $ որուն Հրգ^Հր է^ օր սւե^ 
1–եւյ է II յս պւսւոերաղմէն եաքր ել Աարգսյնասչաղսւյ մստ^ 
^ուանէ% յետոյ Հ Ղօ\լ1 յեսւ քան ղիրիսաոս ) Արպասէս 
1ւ ^էլէսիս նոկաճէ՜ցի՚ն զկի*եու.է ♦ ^րԽ՚՚Րգ անգամ* աէ 



72 

յեա քաե ղ*Րրէստոս \ է 

\յի%ու.է որչստփ որ հարուստ էր ու. աաււր գ ռսէրուը 
աաստեանութէւմե ու. դքքզ1սութիւ^ե էս։ սկնչսւփ ւաո^էս^ 
^օ#«Ճ^Հք էր • ամեսուս ծ աեօլժ է ԸոսեաՆու. րրաժ՛ ստյե 
^ո^չակստէ-որ ք§սրոռու.թ–իսնր զոր ^րամաէևո Ասաուէսծ– տ 
Դոէհլաե սայս թէաէսւ ^^րՓ՚^էր քս՚րոոելոէ. » Բ^ԱՈ V՛ 
^ /*ճ՚7 Խ^^"՚**Ր^^ ♦ ՚Ն1"՚"^էհ Բ՚*Է"Ր Թս՚ոե՚րու^ ^Է9 Պ^^ 

ք*"ՍՅ Ա"՛""^"^^ » ^ք ^ II* ^ւ՚ՐՎ^Ը. » ղթս՚լչ՚՚ւ %ի^՚"է–է՛^^ 

Ոէ-ոչ^ Գ՚ւ9յ"*^^Ր ՚/ր՚՚ւ/ ՚եերև՚ո Աքքն անգսօՐ* կև-րևայ որ %բ^ 
Նուէ Տեաը $ թեսլէսէ և. չաա քքենաւ. մչւնչԼւ ե օթ%երորգ. 
«ԼսյՀք ք սքւսրեքե ք ԱրարասւոԱ սւչլսար^ակարււԹեան ժէս^« 
սաևա1լ որ առԼէն ու. աւ.եր գարձու.օէ% ք աեկէ *ի ՚/^Ր 
աւե՚րաս սնսէո ա^ս յբլաղառր ^ոո1քրա^ն Աոաե Օած^1ւու.աԾ–» 
սւսերսսէՌւերրր ^րսա կրռսւեուրն ՚Լէսլւու.էո գ իորսապսաէ 
և. ՛էյ ու սրա գեդե-րու՚Ա է/է 9 9 որ րսեւ է 20 յ)յո՚նէ՚ն աէ-ե՛^ 
ԷՐ սէարածութեսւն ւ/է9 » /ւ. յբոէ.ոուշ/ւ ^էււէէսսոէ՚ե արե՛^ 
սելևսՈւ կոզտք իոր 20.000 մէթրօ ^եռի , 1սկ ժամ՚ա^ 
%ակէ էէեէոյա աէթոր մօաոերր ^1^եց1^ն ւսւքք մեստե քյ՝ուսուէ 
ոէոոա^րն^ որ երկար սւսաս սասնաւոր \քուլթաեեեր ու^ 
Նէ-ոսյլ. 9 որոնռ 1^Դ՛ ր^^անոռԹե ամր յօսէլրֆէրւյ էլա ա 

յյաոոսվէն ք 1Բօ%կոչնձ–րր էլ. թփւ/էււր /^^՚^ ^եադ^եաէ^ 

ոարկ1ւե աւ.երեւյ1էն ո՛ւս ք՚^ղ՚^քՐ • 1741 րս ալ \աաըր 

շա^ սլաշարևը , բպյց չշյ՚"1"զԿ"^^ « 

\Բու.սու.լ1է կառա»1արա.թէւԱ^մն երթեԱն ^աոԱՈսւաոլէ 
կու.սակա^ն կաէսու ւՏէք աքն էր 9 2""" աաՈւգաս ս»լ ասսէ 

^••«•^••–յւյյւ» եղաժ– էր 9 քէ^չսլէս որ ^րսա • 

ֆե-արու-ար 26 1^ր1՚՚յ^շ^րր՚ր յեկեե-ււանք \Բու.սուլԼ% 
յյաեո ^աեգէսոմ անըէսնօ կասէո ր^ր • ԱէՏէաէքք աաաստկէո 
ու. աերոյս գաշաայքէե ճամփաներում մէ^^ Ա՚»»*հ *՚՚**^է — 



ո 

*^^է ք^|քւ.ա^ գիւղն /քրթալու. Համարի ւփր ք^ոսօուլէն 
9 Ժամ* Հե՚ււք^ 1ւ ^ապ –՚– սուէու. (1) րսուաօ՛ ռ եսէք1ն ե^ 
ԴՒքՔք՛^ օւք ^՚՚Դ^ֆ 100 տունոմ գիսւէ էՐ*ֆ « որուե (Տւա^ 
կիչեերն ե% քուրգ ու. աոաքւացէ • էըիկուաե Հոս Հաս^ 
^է՜տրյ գփշք՚Ր ^^3***^յձ յրա^երու. տակ տ 

ֆետրուար 27 չրՐ^Ք2է"բ1^է առտոս էաստեոամ ա/ն^ 
ցաեք 0««) — «*•»*» գհտէն միւ.ս կոոՅե 9 էւ ճաէՌւայ ե՚էահօլ 
գէպ ^է ՆՐ՚ՂէԼ^Ր1^"՚Լ7^ Համար 7 ժաւՐ Հ&ռի ք, ուր մր^ 
էոաեք իրիկուաե ու. գ/՚Հ՚^Ր կ^Յ՚՚^Ք * հՐ՚է1՚Լ 1^՛^*"^ 
մրայ չ/էնուսյԾ– աարսաաաաւո գրսոաոաղւսռ մ^^է • որ 
*ն սան Հաց ք^ք՚՚֊Ա 4000 է ^"*փ է * աս ոնց մեձ՝ մասր ^ռադա^ 
ք1էե յէշ^ կր ՚եսաոի և. էքևացաձ՚րլ պարսսլէն գուրս • րստ 
յէէօ՜է մասսան քուրդ. էԴտք կան %ա1ւ աաճիկ ու. Հրեար աա 
4^ր9յ^ ՚"ՂԳՐ պարսածն գուրս ղասէ թստղէ մր մէ9 կոքւնա 
կի է •բաոաքէն գուրս կան ուաաասէե՚ո/էնե-ր ւ ւ/ոանսյքւնսյկ 
ս/րարացինե-րֆ շուկսԱ մէգ քանի մր սլարակփւեր^ աևսակ 
աոեսսէկ ծաուերոմէ փաղաքէն մ^կ յօլԱսուորգ ժսոՐ Հեռի 
^^^*^\հ ըսուսձ՝ ս՚ե^ղր Հոր մր կաք ք ուրկէ ^ու ր կրր՚լէ՚է՝ 
որ յասէուկ շէնուաօ՛ ճսէսրուէ մր կուգայ մհ՝եչե–լ ^աոաս 



(4) Մ^^ ^ապ-^էէույու ըսու ած՛ գեսւն* որ յու.%արէն 1^^ 
գոս , այսի%քԵ ^ Գայլ եւ ^1,րպԱս ալ կը կոչուէր ^ ^/"քր՛ "ի 
երե* ելհ մէկ վաա1լԱ է ^ որ Վ^ա՚Նայ ^արա* այի% կողմերէն 
կ՚իք^պյ» իր մէքը կր%դու%ի չաա մը գետս.1լ1,եր • %աեւ. էտէ^՛՛ 
րիզուր %ա^աեղէ*Ա բղիաձ շ^ու.բե,% ^ եւ շր^ապաոյա ու աա 
րագ 1՚%թացքով մը կուգայ կը թավւի \քուսուլէն օր մը վար 
Հաաիսէ քա քաքին մօա՝՛ ք/^9^^ափ –+ալ^^ առ^եւ Տի՚քրիսի մէ^ա 
Հոս 5^—60 կաեգու-ն լայ՚նութիւՆ ուՆի դևտր • 9"՚–ՐՐ յսաակ 
ու քաղգր է • իր արադը՚ւ թացութեա՝^ ը ^ամար \\պ\–՚Տ\ւա\^աԱ 

ըսա^ ե՛ս ք այսիՆքն , Ջ»*՚ք–«^*»է^ք յ*** * ^"ՔԲ Տ^^ա^ղ^աոա գետակն 
ասկէ ^եռի է » 

1« 



74 

քթք սլարսպթ§ գրսի ^"ք ՚^ և՛ կշ Հաւաքի աւաօաեի մի 
յէԼ ք ուրկէ Ր^՚^կ^չ^^րր կ* առնեն գորձաձ՚ելոԼ. էրենց 
ամեն "ւէ՚՚՚՚սէցւլ ^աէ/ար» •իաոաքք1ն մէ^ "՚՚ԲԽ^՚՜Ր 1Ռ 4՛"/" 

Փե՚տրուար Չ8 ^1^Գ2^թ1ւ^է ՚&աւքռւաւ եւաեք ք/լ^(»^քէ9ք^ 

ա\ա երւժալու Հա յար \՝*ձ ԺատաՐ Հեռէ գ և. նուԱ օրն հրէ^ 

կուաե յէաՐ\01ւն մաաեք և. գէյև՚ոն օթեւ^աեերցաեռ % 

ւբինչի՚ւ. Ալ^ը^ — քե^փըէ՛– ճամրու. էքր՚՚ւ/ աեո աեղ 2ր^Ր 

կր գանուի X ւկթլ^ — քէօփրիւ.՝ գաշչոին մէքքքիգրիս գե^ 

սէքւե ձաէս կողւքն և. անոո ոլոոսայիւ Թերւսևոէաէ ձևառաձ– 

Հողին Ժրայ շքէեուէսծ՝ գքքւոսէքսւոաք մ*՚է 3()^ սւուն ա,ուրգ. 

բնւսկէհնևրոյէ •բսէոասրե երկու կ^դմերր մէկ մէկ բար^ 

^ՐՐ "^ ք՚^ր՚**շէն կաւ/ոէ.ր9 շէնուած^ են գ որոնց վրսց^ 

սլէաո է աեցնիւ թէ Ք**"Ր*՚ՔՐ ոսւեեէու. և քՏԷ աեկէ գուրս 

եղելու. Հստսսէր ՚ րեչպէս որ մենք ալայս երկու. կամու.ր9 

ներուն է/րայէն անկ անք քաոաքր մւոէսձ^ ու. եչած՝ սօոեն^ 

նէս է քՀնակիչՆերէն ոմաեք վարժուաօ՝ է են տսա բարձր 

Լասուր^երուն գագաթ էն՝՛ որ 30 ^ա<՚ 33 կանգուն րար^ 

ձրութեան կրՀսւսնի 9 ք^՚Ք դէ՚^Ք^է՛^ գեէոր նեսւեքէ ինչ 

աէս որ մեր ներկայոսթեասն ստլնեէոուեցաե հ 

ֆեարուար 29 ուրրաթ $ ՚ճամ^պւ երսնք փէրքեւթ 
երթաաւ Համար ֆ 9 ժամ Հեռի գ ^՚մ^ ^Ր^ էրեկուաե 
աոանռ է 

յԼյս ճամրուն մրաւ աւերակ իան մի կար $ ուրկֆ 
9ո՚֊ր մ*ա/ կ* անցն էր տ *^էրքի՚–թի մօսէ շատ մի Հորեր 
կան գ որոնց մէւնկել րերանր սէեսակ մի կոլպրոմ էեցո^ 
ւսէճ՝ էր • այս կ"^"1ՐՐ գեանին սէակցն կր րոի^ի ե Հորե^ 
բուն մէ9 կր աարպոՎէէ ուրկէ ու.ռոզր կ^աէւնէր աիկերու. 
մէ9 ւ^ՅՐ^^ւբմ մ՚^ռերւ. կր գործ՚էս&էր % Հոս սէեսակ մի 
կպրաձիւթ (^^կԴ) ալ կաք % Այս վայրէն մէկ քառորգ 
ժամ սէնգին և փէր^ի^թի 2 ժամ Ձեացած՛ գաշտամւա^ 



78 

* 

ժծումի սսլ գը գսաեոլի ւ 1ւ երբ փսոտով Աքի ^ոզո խառ^ 
ա1մա է"հ՚Ա^ կ սե*»է գեէո1ւեո յԽէւ9 մառէլ 1ւ. բո^ ^՚"^ 
""է ^րսէթու֊ղԽը սսաե * բուոր այս է1այրերու^ էոաեր թ$ս^ 
փուր ու. պարսլու.աօ՛ ֆ ք մինչ1րլ. անգամ* քարս ձ– ատե՛ն 
ոաքր ճւսէքերն Աքրծւագանգր երր՛"՛^^ գեսՖքւն իորէՆ է 

I 

՛ի հՐ՚Բ է՛իք՛՛ 

^աոտսէտքւ գէւ.ոաքաոայքևե րոմե էսմէքնգն ՝ գա՛՛զե՛ցի ւքև 

է • ուեի 8000/՛ մօա տոՆն գ 15000 է չափ րեակիչքիլրաէ 

աոսքՏփկ % Հսո * ստսորի ք քէլաաեի գ Հրե-այ ճւ ստրսւրսյռի ♦ 

10 *^կէ1^ * ՚^Կ մէկ եկե-դե՚ցի էլրաքանչէւր ս»զգէ Հսւ^ 

աՈսր • ^Էֆիլ9 ճէր^Իլ ^ էագուսլ քէյէ–.յ^էքյ»է.|...^\ Րյ-լոէ՛^ 

*^էքը • 8 ր՚՚՚ղնէք գ էսանե՛ր գ ԱՅր^եսսէսօ^որաց շուկայ ւքր X 

կան 9Ա՚ս* սր գեղեորկ ու. րեգարօ^ակ արաեր գ *^1գհ^ 

Ղաեր գ աարաէղեհ ր սէեսակ սաեսակ պաաքէւ.ս»կաԱ սլաոա^ 

բեր ծ՜առերով ^ որ կոսսէան /սնձոր ք լրսոն $ 7տար/ւնք ք 

ոաչոր ք քսազոո ելհ տ կր գսքևա.^ ՚նաեւ. սօսէի գ շ՚՚^էհ 

ձ՜առեր և թթե%ւ.ւո ու. սարմաւէ/նւոէ անսէսւռեեր տ ք^ա^ 

կէչ^՚երր ^իւրասէր ք ա^իւ. և ^չու. մարռ իկ ե՛ն ք շաաեր^ 

^քէն գենուորական ծաո~այութեանռ մէ9 կոթուած– տ Ա էկ 

քանի Հարրւրէն սււելի «•«յա4<« կ՚՚՚ր ■ ՕԴ–^ ադէկ և 9"՚֊րր 

բաւսէկան անուչ որ կուգսո Զ ժաէՐ ^եռէ լեունէն ե 

Այս գէ՚-՚Բ՚՚Ք՚՚՚՚Ր^քՐ 4 թազերու. րայ^նուաօ՝ է $ ո^ 
րոնռ սէնումներն 1/ն • 

Ա* 1^է*^ք–՚յ ՚^-^էէ-ք ♦. ուր կեցանք օր ժ* եւ, երկու գէ^ 
շ1,ր X 11ւ%ի -2500 աուՆ X 

Բ* ծ«*–ք6 է^՚յէ՛ ^–•^է1՚4 ♦ Ունի 100 աուն է 

*• «1շ.–էճ 1^յֆ ^«•^ւ^-է • ո^^ի 2500 տուն , որոնց 500^ 



քւ^ուկաե այս ձրկաւ թազէ՚րէէւն մէԼ տե^վս է թաւա^ 
Լան ընռ.արձակ ք ուր կր գանուին պաեադաե ար^եստա^ 

Գ* ^«էյէ– /««ճ^ք 4 * "Ր ուԴւի 2000 աուԴէ ամե՛ն ազգէ 
իօտոՖ « Այս թաղշ ^ողակո/տէ ձէւացած՛ քեււ-աե մըլ 
աաու գ վե-րին վրսյյ շէ՚եուած՛ է սլարսւալապատ » 

յբարտ 2 կիրակի առտու ^ամիայ էպաեք ք^ափէւք 
երթաչոս Համար 9 մամ Հևռի , և ՚նոյ% օրրլ իրիկուաՆ 
մտա՛նք ու. գիշերշ Հոն օթեւանևցանք է^ ք^^ավուք քրր^ 
գաց փոքրիկ գի՚^է ^^է ^20 տուզով* մէկ քանի եւլ 
կևայ կր գտ%ուի • գիւղի՚ն մէԼ տեղէն ^ուր մէ կանցնի X 
ք\ւեի ասրմաւենքէնե՚ր % 

յբարտ 3 է՚րկուչարթի ճամրայ ևրմնք ^ուս Լուրմաթ 
երթաքու Համար 7 մամ*Հեռ,ի , եւ %ոյե օրն իրիկուա՚ե 
մտանք ու գիշեր կացա՛նք ա 

^ուս Հուրմաթ փրգաց գի՛– ՛է մ՛* է 200 էՈՈւԴավ* մկկ 
թագ ալ Հրե այ կր գտնուի « Գի՚֊զին մՎէն չուր մր կաեց^ 
նի X Ոէ նի գեղեցիկ պարտէէ^եր սարորի » լիմօեի ել ար^ 
մալի ձ^աո^երով % ;^ուրին եդերքին էքրայ չուր մը կաք 
յյէրաԱ անուանեաէ ք ուր կեցանք գիշերր « 

ւբարտ 4 երեքշարթի առտու ճամրայ երմԱք փիֆ^ 
ՐԻ երթաչու Համար 7 մամ Հեռի , եւ նոյն օրն իրի^ 
կուան մտանք % *^իֆրի^ 300 ա//ւ՚& քո՚֊րգ ե^ կ^՚"յ ՐՐ^ 
նակի^երով գիւգ մ*՛ է ♦ ո^^նի աղիւսակերտ Հի՛ն պա^ 
րիոպ մէ , դարաէվևեր « Գի՚ւզին մէԼ տեղէն քուր մէ 

կ*^%է՛ ք *«՚«՛*** Գ՚^՚՚ք" Կ՚""՚"ԳԷ ՒԲԻ^Դ "՚– 9"^ 



11 

րէ^է արտերը^ է \Լյս քէէւբե իր ազքւերականցր մօա չաէո 

աոէկ կ ք բաքց ՜ճամրաե ՚"՚րիձ2ք"՜1՚Ւ ^^"՚ 1սաո^ու.1րամ 
քիչ մէ կջլ գէշնայ* Հոս գիչեը մէ կեցաեք վըսիւեև՚րոլ, աաե* 

յրսէրա 25 չորեքչառթի առտու, ճաււիայ ե-րսնք ^ա^ 
ըա — քհէփէ ևոթալու. ^սօ1ար 7 յ՜էԱէք ^եռի ք ճւ ^եոէն ի^ 

րիկուն մաանք % ^արա քհէփէ — փ՚՚ՔրէԿ գէ՚՜՚Լ ՚^*^ "՚Ո^ 
քաաիկ քրգ՚՚՚ց • ունի 100 էոոկե և. աարսէէփտեո ծ՚աէւէք^ 
բոյ* Հոս գիշ^ր յի կ^Տ՚՚՚^Ք մոաԱնէրրոս սէԱէկ % 

յբսէոտ 6 ^1*^՚ք 2^"րԻ^Ի առտու, ՚ճ ամիսս ևրսեք ^Խի — 
յԼաասէս ե-րթալու. ^ամէսր 40 Ա-աս ^եռի $ և. ՜եաէւե իրի^ 

կոմե էՐոանք X Տէլէ — Ա՚Ղ՚Ղ՛"" փ"Քըէ^ Գէ^Ղ. ՚^*է եւ մէկ 
իւաե աՐ՝ունի % Գիւդի^՛ Ք"՚1^՛^ գետակ մը կ*անռՆիք որուՖ 
^դեոքո կեռանք գիշհո աքի վրաեեեըու. տակ • սոս գե^ 
տա կր բաւակաե §աէե գ մեօ՜ ու. իոոոլյւկ է գ և մէկ կոո^ 
մէ% յիւ.ս կողատ աեյեևլու. ^ամէսո քաոաշէն կայէէլրք մի 
շինուսէօ^է < 

ՀՐ արտ 7 ու.րթաթ առտու գիւուքն կաէՕէւոքՆ աեց^ 
նեչոյ ՜ճամիայ քքնկաՆք ^աշ — կէ^կի^ե էքոթատւ. Հա^ 
՛քար 48 ժաւՐ ^ևռի $ և. ՚եոյե իրիկոսե յաանք \ ^այրուն 
վրպւ 12 յ՜աւՐ ^եռի Տէլի — Ա՚^"1ասէն^ Հօրօր անուն 
գիւ՚ղԼ մի կայ է Այ՛՛ ՚ոաք ու գաշասցքւն երկիրներուն 
մէք ձ՚ովի կսէւՐ գետի նման ^"՚֊ր ՚ֆ կերեւայ ճամիոր^ 
գին աչքին ժամ* միլ Հեռի գէ՚ք ^ի ԳԳ՚՚՚էԻ Հորիռոնին 
մրա։ • արեգական ձւ գետնին տաքութենէն տոչորաձր 
հ՜արաւի ճամիորգն *ի ղը՚֊ր կ աճապարէ այս անգոյ քու^ 
րէէն Հասնեչու ե ձ՚արաւր յագեցունելոլ • մասն սի նա 
քանի՛ կաճապարէ յառա^ կր վապէգ սցս երեոյթն ալ նան 
Համեմատութեամի իրմկ կր Հեռաեսց գ "/"՚Հ. ՚^՚֊ղեիրին 
ծ՛ար ասն առ.աւ.ել կը սաստկանսԱ է գետնին երեսֆն շա^ 



*78 

րու.նակ Գ"1րրչիք կ^արաագրէ ասրէրգական էհաքութև^ 
նէն 9 ճաւ/իորգն ալ ^արկաւ. այս արտագոոէ-թևէմե §Բ;9 
Խ. Ք՚"Ժ ^ ՕԼ հՍ^՚^Բ աեսնևէ անմի^ասլկս զի՚նքշ սլաշա^ 
րոքԼ Գ"1ԲՐ1է՚աՔԸ ♦ վամն զի խիստ աեօսր կ ♦ ք֊այց աւսաէս 
իրարու ևտեւ.է արաագրեալ անօսր գոլորշի%ևրն^ անոնո 
մէ^ քալող ճամիորգին աչքին ^ւրի ԴօՈսԴէ խաացևալ 
երևոքթով^ մշ կրլ աե-սնուին մի%չևւ. րաւական Հե՚ռաւո^ 
րութիււ^ սր X 

Պ՚^չ նե՚^կի^է Տէգրե՚՚է ^ախ եպէրքի՚ե վրայ արմէս^ 
ւևնթւերու. էքէ^ չինուաձ– աւևրակ գիւո§Ր*է յ, որոմն որ ^ 
մերուե փլաաա1^երն ու. Յնացորգներրմիաաե կր աեսնո^ 
^ւ՚ե Հիմա ♦ աւերա/բէևրուն ւ/^^ պաաուական ի^ձվան մի 
կայ է Հոս գիշ^ր ՚Օ^ Կ^Յ**^Ք * 

յբարսէ Տ շ^Բ՚^՚լ՛^ առաոու. ՚ճասրայ ելանք ^ս§ոտաւոի 
սօւո իմաէՐ — ԱռսօՐ երթսւլու. ^ սմար % %ա) — հէ*^կէ^էէք^ 
մ^տթւ. ^աղաէսսա՛ որ 6 ^ամ^ կր աեւէ $ ^Րղւ՚ՐՐ Խի՛"^՛ 
*դարԹ է է իասէՌ — Առա մի Չ ժսօՐ Ձնալուք Գ^աււսէասէի էր^ 
րեւելի անեինք գիւ/աւ-որ&ոի՚ն մեդ՛ որոնց ^եսէ մէկ 
աե՚ո շարունակե լով ճսօ/րանիս գաըյսրագերո վայրաց ւքր^ 
րաո^ն մՆւանռ գե՜ոեոիկ Ծառ.ասսէանի ւէր մհք * "1–/՛ կր 
գտնու.էր իմաւՌ — Առամի ՚^կիք^^ր * 

ի§քաւ/ր ԱոօօՐ^ ^աոէոատի արեւէՈոեան ^իւսիսաւիԴէ 

կոոաա և. անկէ «^4 ^՚ամ* ^ևո-ի ՏէգրՒ՚՚ի ^աի§ եէ^րքքէն 
§քրոա» Գ^Ղ^ցԷ^ օ-ԱէՈւասսէասնե՚րու. մէ9 փաո^աւոր "ղկիԹ 
ւՐ՚է , որա.% մէր է յբու^ամմէաի եղրւօր իմսօՐ—ւրու^ 
սալին գերեւրքանր * Այս է/ղկթին Ր"1րրաիքր կան արաեր 
ու. աարտէզներ » ուր կր գանուին լիէ/1ւնի » նարնջի գ ար^ 
մալի ք Թութի ք սալորի ք գեղձեի ե^* ձ՛առեր է գեաե-ս 
րհն մրս^՚լ չս^ա մլէ ^աոառներ չինուահ կան գ "Ր՚^Յ ՚**""^ 
յ(^կին երկերկու ձի կաաևլով 9ր^ր կր ք՚՚՚շէի^ ^ արաէէ^ 

րըն ՈՆ պարտէէ^ե՚րԱ կը թր^ին է ԳէչերԱ ^ոս ^^յ՛"^ 



79 

մկկթին մ^ւ է Ոյս մ՛զկիթն երևւելի ուիաատհզի ժ*է՛^ 

յբարա 9 կիր՛ակի աէւաոս ժաէՐ ^ է% չքէ՚էլ Հանգէ^ 

սով ե^Ը/սեք իմամշ — Աղամէն ^աղաատ մաեե՚լու. ^ամար % 

^աղաատի /"՚/."/՛ մեձ-ամեձ՚նեոո գ պասոօեեաւեերե ու. 

էլլէմսՈէե-րն իրե՛նց ^այազգևսաներո1խ իմաէՐ—ԱոսօՐ է՛ 

կանՀ* է/ղկթին աււ.շիւ. սլաարասսա կր կև%ա§ին արաբա 

Տէ Բ"՚Ր^Ր ^իէր ոսկև^ոսռ ու. արէՒաթասլաա է,աղ^^\.^Վ 

ղարգարու.աձ^ որոնց վրպք ^էէձ^աեք ու. ճամրաւ եա§նք % 

Հանգէէն առ^սկն խումբ, մլլ էքինու որ կ^և. թար գ Խ^ 

տեւէն ալքաղլաէքաւփր պոյգ ղոյգ իրենց ասաիճանի կար^ 

գալն * ասոնց եաե§.էն ^ե^եա փաշան րառմաթխ^ սաա^ 

սալորներով ♦ ասոր եաևւ.կն ^ադաաաի րանակին Տ^էրիք 

փաշան . ասոր աէ եաեւէն Աևնեկասլևա Դէյե իր րոչոր 

ազասաւ.որ՝քտերովր * Պէյին ևաևւ^էն իր ՚գանձաաեան^ 

որու.ն <ճեռ^ էր րարձր րո^նաձ՛ 11րքունական այն ա^ 

կանակա-ռ ոսկէպաա թուրր » կարմիր չղւսշաաեռի մէ9 

սլաաաաևալ % ղոր րարևքիչաաակ Սուլթան Ապա իւէ ֊ 

յքէճիար կշղրկէր Պ՚^ղք^՚^՚^ի րէոի^անուր կաուավսքրիչ 
Ալի Նէճիպ փ՚^շ^ին « կուսակալի փևսայն ու ես թու.^ 
րին երկու, կոզմէն կ՚երթայինք , Ա մեր եաեւէն կու^ 
գար նուագարաններու. խումի մը ^ որ շարունակ կ*եր 
գէր պարսկական ք արարական ե. եւրոաական եղանակ 
ներ^ որոնք այս անթիլ. րադմհւթեանշ ^անաձ՝ շեփորին 
Հեա խառ–նուելքւվ անապաար կր գոռաէքնֆին • Աւս խու^ 
"–ք* րաղէՈո թեան Գշգ նկարագրոլթիլնն ըեելո գո 
մուար է « (^աղատաաի րոլոր րնակի^երո ք մօաակսո 
ա–ձքՀ^\ք^ո^ Հազարաւոր արարացիները արու և էգ ք 

ձեր և ^"՚Ը՚՚յ իմամր Աղամի գուունէն մինչել (կաղաա^ 

աի գուռն իրարու վրայ գիղուած էին « շ^անապար^ի^ 
երկու կողմերուե վրքԱ զիւնոլորկտկաե կարգեր կայնաձ՛ 



80 

ք;1քն խուժէսեը չյլխո^ելու. և. Հանգիսակաեք աեարգեէ 
յառա^մեթ-աԱասէւ. ^ամաո * իառիլոեէ գաշտոին մէ^այս 
օրքւնակ էսրեսեէե-աե ^սՏնգէս ւՈլ փէէ. աեգսէս տես^ 
սուաօ՝ էր ք Հանւէէս $1ր ոնո ՚եեր1լա§ էըս արէսռէսէ^ւ.ոց 
պանաղաԱ ոե-ոեոե ւսրյչ եւ եանաւբ ոանսէռաե սէեսաե րղ^ 
գէ՚սանեոոմ* ւսրք եր պւսրէի՚ն և. Աաեայք ^նգեա^աւր 
^յաե եր կւկրք՚ւ1^* ***շ(քէ^^էք*՛*"^ վսւ^աեէսեէր %էռակստւ.որ և. 
սու.սերստմերկ օօր^երե արէսրաևաե դ^էս1սւսոութ՜էլյ1եեր 
նէաէրե • ^էսդու.ագհւ.սէ արէսրԱս1լան ճ^րե-րու. լսուսբեր 
ոսեեթեէ ւսկանէսեո§.ռ. և. ^նէսձե՚ւ. Տէաշ^\քէո^ռարգսէրու§սօ– 
որոնո արձակէսծ– չոքքծ ու. ռորքուսքն ստսօն ք^Տք կբ քսսւսէդե՛^ 
ցույէէքւն • *նու.ստգւսրամներու11ւ արարակաե 1ւ ասւրսկա^ 
կան երգերր քազէքր ու. ^ե-չաալուր էքէն •՝ աւսպէս %ուսւ^ 
գարամեե-րաքն ձայներն ու. կանանռ կոկորգած^այն եր^ 
գեր ոմն կւկրյր^Փ* ոէ^ էէումանհն ուրարտական չագւաւ ու. 
ձիերուն 1սխն9հլ%ն էր՚՚^Ր Խ՚՚^էմեուած–^ սսՆապասէ11ն եր^ 
Կւ՚^ՔՐ կր ԳւՐգէր^ * Այ" Աէեսարանէէն էքէ9 մարգ ^րԿ"՚Ր 
որ յափշաակուաօ՝ ^Ր1Ր*՚Ր * մերքաաէս քաոէյորն մէկ 
^աո-որգէ է/ր չափ ՁԼացաօ՝ ք§9անռ մէկ մեծ՛ ու գեոե^ 
որկ մրանր մօւո 9 "^ր \յէ^ր՚գ փաշան որ ^ամառգեսար 
Հագաօ՝ կ*սպասէր յյեՖեկստպեէո^Ն գաւուսսէո րարեւե^ 
էու • աչեւոր օ՜եր կուսակալր մօէոենաամ Սենեկապեէոեն* 
գրկեռ սանր ե ուրաաութեամր 9^Ր" արցու%յէնէրոմ 
^ամրուրեո գ գո^անալոմ Ասէոուօ՚մէ որ մեզ անմաանգ 
*ֆոն րերեր գր • եւ մրսէէնր մանաամ յթաո֊որգր մր <ամա 
^անգհսսէ ւ^ելևուն եսԼօր $ կուսակալր մեԱնեռալ միւսք^ 
սակ գէպ ^ր ^աղաասէ^ կոն որ սլարսսէրն առ^եւ կրեք՚ե 
պմեռ գրմաւորեսէւ.՝ կամար * քրչ մր եսէքր մեսք ա» ճամԼ 
բայ եոսնք կանգէսրն առ.ա^յէն կստրգասւր • Թ%գաատնօէՅ առ 
որոսէման մէ9 մաանք ր քաոառ և ուոոակի գառէքնռ 
կուսսւկաչ1էն աարսան^ որ շրնուած՝ էր գեսէեռերքին մր^ 
րայ % ^արիսպէն %երս քաղաքքւն ւ/Հ–^ մթտչես եուսակա^ 



81 

քե՛լ. 1ւ սէսֆէ^եոոմե մրա/ աե^ամար քւաօմոլթ-^ւն տես^ 
%ելոս ձսոՆաօ՛ էր $ արք և. կանաւօ^ Տ–1րր /ո. ՚ոոաք է*ա^ 
ռ§ձ *է իուոՖ • կէ^ե՚ոո *1ր՚՚մե1էե ^ոէսսլիռօեէ վե՛րարկու 
աէւսէծ՛ ք էէէՀօէ-րՆԱհ ւսլ ձիու, մառֆ ^իւսոււսօ՛ սեւ. ք"^ 
»աքք&|քւ/ ւՈւ գոռաօ՝ ք ամ1/եո մգն րերԱէ ^գկա^աԱ֊է ՜եո^ 
յան կոկորգաւին ձայնէ՚ր կո Հանէք1ն *է ՚եշաե ոէ-րաաու^ 
^ե՚աե • ամեՆ կոզյէ րսսրէ* եկստյ»է ձայներ $ երգեր ու. 
աոէւ.%րսաու^^եր ական^էս կո իբսցունէթն « \րաաեք ՚Կա^ 
րսսէքէն րաէխ $ ուր կուսակալո կ*սաասէր էր ^ասաղգես^ 

*՚՚"41Լ Ւ*Պ9 Թ՚^^Ր ^էր կասլաօ՝ • մասե զէ քրչ ՚Փ "՚^ՔՐ 
^աեգիսաւոր արարոդուԹեասր Թագաւորէն որկաձ՛ 

թոլրր պէսէէ կստսլէր է կրսեք մեր աարսսէ^ ՚^է9 ՚ մէկ 
մեծ՛ ու, րնգէորձակ սե%եակ մր § որուե ձե ղումն ու որ^ 
մերն ւսպակիէ շինուած՛ էքււն և. պարասլ աեոերուն մր 
ոսո սէ§ ոսկեղօծ– քանգա1ք1էեր կաւին տ ^աչտօնական 
քէսրսէուզար մր կարգառ ՚Աոքուեական Հրոմարաակր § 

ղոր յԼասէ — /ւ՛–/; — Մէ^ք"" էր ձեռօ^ր չարագրաօ՛ ու 

գրսթծ՛ էր • էէշաէոակաց արմ՜անր կսոսրն ք^ուրքէոէ $ սոս 

^րոմօարսէակԱն մէ9 էրե՛ն սովոր ական ոճովն էր րարձր 

գո^ոԱ^ակութէւնր կրյայանէր Ղ^ուսակալքէն՝՛ էր րարլոք 

կաո^ավարութեամն ու աչաչուր9 Հսկոոուէքեանր ^ամար% 

հ՜աէէուոանեսէվ մէանգամաէն Ա է սոնքան Տ-առսոու^ 

թե անց *է վարձաարութ՜էւն ոսկէապասէ ականակուռ 

թուր մր կր զրկէր Էր1քն գ Ս՛ուր մր կրսէր ք քոր ՚սրդ-՚ս^ 

թեան յազթանակէ% ե. թ^ամեաց ու աասսոսմրաց աար^ 

տութեանր սլէաէ գորձահես % Հրովարտակր կարգա^ 

ցուելէս ետքը կուսակալր ձեռքն աուաւ Համբուրեց 

ու ճակատը գրաւ ք է%չպէս օրէն է մեձ-արանաց^ սոր 

էւրաքանչէւր ոք կը պարտէ Հատուցանել ԱրքոէՖական 

\րովարտակաց % իսկ Հրոփսրաակէն իրախուսէչ րան^ 

քԼ գոՀունակեւ-թեէմն Հաւաէէսէէ^ պ/ն աստէճան յու^ 

11 



82 

ւյքք^ք ՚էԲ^՚Ղ^ւ^ 999.ոս»է§ու.թ՚եահ աոէոասու.յՏսեր սե§§ան ոաոո1ն 
ոքոէւն Թ^փէ§ "՚– ցորսեստլ էր գէՀբՒէե հւորշոՏեերոսե 
մր՚քւ < յքէ^" եոոմւ^ §ս§ ^աեգհսէսնաեք. սրս§ս§շարժյու.օ 
յամր. քցէսքԼ Լաքին *է լոէ֊ր Հրոփսրտաե^ և. ^է տես սէս 
գեցու^թե՚ամևէ որոյ %երքեւ, կոռլար սէոու. էՈ» պէս հ՜երու.^ 
՚նհ 1^ու.սւսեէս^ ք ե. Ասմե%ոՀն գէ՚&հ՛^* ^Ր՚՚Օ գո^ոէ^ԹԷ^ 
1լ. պաանէսռանյթ միամեգս»մաէե %նարու.էԱԾ՝ ևր սէեսնա.է^ 
1էե է Հրովարտսէնւքն ա^թե՚րցումէն աևյի9աաէս եսոքր գ 
\^Մնեևապեւոր Յ^եռյ^ աո^աւ. Արքուեսսկաե ք^՚^՚՚րր Հ՚**"Լ 
րուրեց ու կապեց կուսակալ1§ե ՚քէքաքՐ * Ն^րկ՚քք Ւ՚՜Ժ^ 
էՈսներէն մէւրտ ալ ^որ^աւորութեաե ու. օր^^ութեաե 
ք^ուղթ՝ էՈ» կարգաց % Այս արարոդոէ.թե%^ եսէքր մեկ^ 
նեցահք աաչաաէն ե. գստցքէնք ^^Դ Փ՚՚ՂՐՅէ հւ ՚^ճ ՚^^ 
զր Հսէմար յաաոկացեալքարսէշ^ մեձ՝ աու^§ <^ * 

՝^աղաքքէե մէ^^ ^Է^Գ գԽ^Ր շոտրունակ Դւմանը չւոես^ 
սա. ած՛ էու.սաւ.որոէւԹհէ^եեր ու ՀրաէւաոուԹէւատեր ե^ 
ղան • Հրոք րոց մր աասէահ– էր րոտր վձ՚^՚Ր^^Ր > շՐ^Կ՛"^ 
%երգԱ սկսեալ մէն^ա. երեւ-եւեստց ու. սէրկեսսէստւորաց 
տուներր ցերէկուան պէս չուսաւորուաՄ՜ էք/ն գէշեր^ե^ 
ՐէԼ ^1*^է^՛–֊ ՐԱ" * է"Կ ոէմւքեք^ աւելէ գեոեցէկ ու ռուսէր^ 
՚ճալր աեսարան %երկաէստցնուք1§ էր սրսաէԱէքքն մևգար^ 
ձսէկ ^րսէսլարակր % Վէ՚րքաաէս սոս ^^գ օ/քքք ՜ճշմարիսէ 
աօեսէԽմբութեան օրեր եոան րորէր էՔքոա^ոե կաասր $ 

ե ^քէնգերորգ օ/քԸ էրրեւ Փ՚էք "1/" արարողութեաե 
սէեզի ունեցաւ աաչաօնակաե աւցեաւթեանց ասրարոոու^ 
թէւնր 1յե%եկստաեսէ/ւն է կուսստկալիՆ և. Հհւպաաոսսէց մէ^Հ 
Ղ(նքե%քմ1^ք աէսցս Հակիրճ ու սէժգո1ե%կարսէգրու^ 
րէիւմն այն չոոշոոուե Հանգէսեերուե $ ու աԱցե^ոլ ՚եո 
կարագրեչոլ նաի %աՀանգե ե, սէպա ք՚՚՚դ^քր Հքւչակա^ 
է֊որե Բառելոեէ է 



83 



ՆԱՀյԼՆԳ ԲԱԲԵԼՈ՚ՍԻ 



պայաաաի կաւՐ բաքւԽլոեէ նաՀանդ֊ն Ասիական 
ք^ուրքաստէմնէ մէկ փաշայութիէ.1ւն է (Ալ — ճ^մէ^ ) "Ր 

աեղէըըլ կէ/եայ . Լ չնգՀանրապէս գաշաայի% է մթչԼ 

յչա^բիդէււր երկրէն^ որ չիէսնաքթէ է • 

Ու^ի 590,000 մէթըօ (1) երկա/նութի^.ն (ՅՑ4 մկոն 
կա^^^ճ%*^^^ կա%գա.ն)ք և 550*000 մէթրօ ւաքնու-թիւե 
. (327 յկոե ^աւ/* 717,619 կա%գա.%) X 

1,300,000^ չափ ալ բնակիչ, ոբուն՛ 
6Ց0էՕ00 վբաեաքՏէակ ու թափառական Արաբացին էր էն* 
600#000 քաղաքաբնակ ու. գիւղաբնակ յքա^մէաական • 
35.000 * ^ •» Հբեայներ. 

2,040 »ք 9> » փրիստոնեայներ* 

յորոց՛ 700 Հայ . 

500 փիբոանի. 
400 ււիւրեանի • 
200 Հա/ պապական • 
100 Լաաին * 
1 00 բողոքական « 
40 8ո,ն • 
12,960 աէ գաղթականներ են՝^ քուբգ. գ աղուան $ Հըն^ 

գիկ եւ. այ^է ւ 
Այս թափառական արաբացքքներր գէռ մէոաւորա^ 
կան մշակութեան ստորեագոյն ասաիճաէՖերուն մէք^ ՚ 



Հ^) 1680 գազղ • մէթքօ՚և 1 մվ«% է , կամ 2192 կանզդ>.% 
թւաճկ՛ 



86 

եթքէ քւաէ.ակս& Խ^յ՚Դ^Է*՛^ ^ւ&գէսա ճէէւոԱ^ Համօէր 
՚կաիաղաեայւէէո քւօա^ոսասէահը ճեմելու, կե^ես ու. ^էՏև 
քքկք գ1^քգ գբաէսռէ մի մէշ^ կրկար&ես « գեէմրցէ՚՚Լէոե^ 
սսէոաե գ 1^՚՚ա^ւհ ^ստզկւ^եո աևոսչ^ ^ոաեոոմ և. ^ոմա^ 
%ա,.որ ծառեր , օր«նց նկքև Ժարգագեաեի վ փա^ 
ձէռքս գլիուս մր՚ք/ կռ1^^ցուհելովք^կոռմանսէձ–^ մարդ.^ 
կս(ք1քե մեծ ագոոձ^ութ-եաեց հր^ մտէԱէՒու.թ–է»^էՏևեո կր^ 
սէէ ու. կր*»էհ որ մարգ սէշրոաէոութեամբ կրեսաա ձեռյօէ 
թ^րել 1անչ որ սոս էսչԽար^էս մէ^^ էր կարծ-ե^եալ եր^ 
2աեկա.թեանր կր %աասսւէ • յյոՂա ս. աասէէ՚՚ր եր^սքե^ 
կոԱ.թէա^ գ այնքան ի^որէադււ և. այնքան գիէ^րարե^ "Ր^ 
չափ յայա յանգիմէսն 1լ երևման ս*չքէգ առքև. այս մէք^^ 
էտարէ շի%քերուն փլաաա1^երր որ ամե՛ն աեո երկրիս 
երեսր ձաօ-կսէօ՛ ե՛ն * այս փլատա1Ուերլււ "^րգկ"(յ1էե ու^ 
Ֆայնութեաե մէյ մէկ աիուր վկայներն ե՛ն « մարգկսոԱն 
^անճարքէն ու. սէչ1աստութեան րեկորներր գ ռոր գարե^ 
րր թոյյ ձեռքոմ սփռած՛ են աշյխար^իս երեսր է քյրրոր 
ասսանկ մաօէծութէւմներ զր^ գրսէէ֊ած էրն » յանկարծ՜ 
ս։եսայ քոփ» *փ մեր կանգնած 1էկոգրոն ե կալքսՈսքոս 
( ^տ/յոմէոս \յգէպ* Օ սէգա^֊որ^ պայասւե էմասսէոէ-սնե ^ 
ՍէԼ ) ^ "Ր "12րւ^ելով զիս ըսին ♦ **ՀԼյգ ի՚*նշյափշտա^ 
կու֊թիւն է վրագ * գէ՚՚՚ց1՚Ր * ") միայն բստրեչացւոք ու. 
Ս^սորւոռ ա^իէար^ներու^ մէք գտնուսէծ մեծագործ ոււ^ 
թիսմներր պիաի չքանան » ՚**քԼ նաև. \քգիսլաացսոց » 
^ու^աց ք ֆարսից $ ^արթևաց » Հայոց » քրստրաց ե ոս^ 
րի% ամեն առգաց մեծագործութիւՏԱներն ու. ամիու^ 
թիւմներր 9 քաղամևերն ու. րնաեիաերր $ թագաւ.որնե^ 
րմն ու. զինուորներր » Հպնճ առներն ու. լսզգերր մի ե 
նոյն ՜ճակաաագիրր պիաի կրե^ ք անոնց ամ1քմն աա մա^ 
ման ակին րուռՖ ^ոսանքր աիաի մկէ ու. կորսաեան ան^ 
գոմնգներուն մէ9 աիաի աանի ձգէ • ^Րհ^ պօրութիւ^ 
մը որ կ՚^Ր՚՚ԴՐւը^ ռանոնք ադատեյու^^անոր ՜&իրէսէէնե^^ 



81 

Գէքոցէ՚ր ՚՚ր ^ր^րէ՛ ^Բ՚էք ւ՚^Հ "Ր է՚՚՚^՚՚Ա * աեաաիակղքս 
աէաոե եթթՄԱ • Հստւաաա որ ւաա ժս§մևքնէսկսէա.որ քւասԱե^ 
ոո»^ յ^րե֊ր էսեոեց գսէչսսէեահ և. կոոսսաե-աե ք էսէւ.էսք^ 
մանն ու քսսրձյան օրէնքեէ-բուն աէ0ընթ1րոակա§ աեիէՈս^ 
՛նալի էսմլ մի եաւ $ որ ^է ^արեէ ^քԲ յ-աս^մեաե ,տո§%է գ 
ոչ սեիզռ. ե. ոչ վսւէէճաե գ ^է յսէւ.էէո1^ից սՏնօո^սէձ– է 
օաա11քե ռւաե ե, էԱէւքւսւեաե եո ^սԼԷ • \քԱ*՛ է աէւսւքհ՚ն ե. 
՚է^ա է փ՚՚րէ^ • ա^ա՛ ՚Աա է միարՐ՛ որ յաւիաեաե կր 
Տնատո տ \քե–ր այս սկռրունքիՖ ՚ճշա/արիսէ ր§քա /ն ստաաոու^ 
ռաեԽէու. Համար կ*ու,ռէրնք նե-րկայացրնել ար գի գանո^ 
ւէօՏ՝ բաեերն ապագէաո սերոմեգրե $ որ ծ^անօթսՈւսս 
^է է՚^չ^՚Ր եկաՏ– 1քե մե-ր աշխարՀյէե մֆշ^ • արդ. ՝կր գԻյԱ, 
սէորէԴէք ժամէսնակին շրքան^ մէ^ ՚^Ր պատմութ՚եաե » 
գէր^Ը^ ք ՛Մ՛ աեոր ամ1աե շբ^էսնրն Հե՚սէ մերագաոքեարոէ 
ԱՏ մե՛ն Հա՚եէէրպաժ-ի՚ն իր /^դք^^րՐ րանսո տ ՕԼ/" ՚^Ր Կ"**^ 
յթքէն գորօ-ագրութեաեր մսամանսս1Ոէ ա» կ^օժանգաեէ գ 
վասսն զի ան որ ամ1րն րան կր քէ՚2է ք կր իէեայէ միաէն 
մէ2.՚՚""՚"հէԼ * 1"Ս սե՚րոէ%գկ սե-րոմնգ յա9որգարար կ*էո^ 
ա^անգէ ԷԲՐ յաղք^ա^քկ իր անգթա.Թե՚ան $ որոմ կր 
էէորէոակէ նէրրկաւին գոռոզութ-իլեն աեցելոյն աու.գսէ^ 

՚ԽՔԸ ՚ Մ^^^է" * Ար^Գ ^Թէփէ իր մև^եաններոֆէ ու. 
120 սիւնե՚րու. մրսքէ շինուաձ– Հրաշակերսէ պարոաոմր գ 
իրէքնց փաուաւոր շէ՚^քք՚՚ր"մր 9 կոթողնէ-րոֆէ ու արձանդ 
Ղէերովր աիաի ան^եաանան % ^իաի ան^եէոանաէ քԲէմ^ 
%աւի արձստսն ար որ ա/սօր այնպահ Օ՚րգաչնակէուոր ^ս»է 
%երկրՀաեէ^ քանի որ ար1ւ^ ՜ճառագայթներր վրան պար^ 
%ենէ ^ճ^ ս Ոսիմանգի աալաաե այնքան Հուչակաւորք ա1/ս 
^ւ%ձ աշիատութե-ամր ձէւացուցեր 1/ն ճարաարարուեսա 
սրսէոկևրներոմ ու. քանգա1^երոմ ^ակարիաուոռ վրայ 
իր րրաձ– յաղթութ՚իմմն $ և. ոչ իսկ փոշիւն պիտի Տէայ 
պյս պաւաաթէ $ ^^քւֆս նա1ւ էր 363 կանգուՖ չբ^չքաաա 



88 

ուեև՚ցոո ոսկի 2ր2ր՚^՚"1 գյքոե՚դմանր գ որոեՏե չ»ր» նողՏՏք. 
ասէՈՈւսւՏ^է՚րուՖ արճաէւներո գաեգնեռոլ.ոա^՛ էքէ պա^^. 
աաեուԹե-աե ^ամար • Փէոոոեէ ու. Ա՚՚ք՚քք"*^ ԲՐԳ՚՚՚-^ՔՐ. ՝՝ 
պիաէ փրք^ւ^ էյնաե , և. ա^ւսգք1ն ու. ^էաեալէ ա»քւէւ.^ 
ր1§նթոսե ալ աէաոէ Րքփէ ժէսմանակր % յյեսոսսէոէ *է յէ^ 
շաաաեփր յազԲ ութեսէեցո եանգնաօ՛ ասոօ^ամեև՚ւա ք Ա. 
սոե ^արէէ-ր փառ.ստւոո մե^եսյմեեոր % ^եղոսսէէէեէ ^^^ 
չև. Արեգ \ ՑՕՕ ասսլաոէպ շինած՛ պարոպին մէկ քարե 
աԱգամ* չր աիաի Տեաք % \աւ.որգաց լոա աալու, ՀսօՈսր 
\Լղեքսա9տգրէտ նաւ.ա^անգսաք1էւ րերաեր ֆարոս . կըղ^ ■ 
ռւ.քսե յֆ9 ^էոզոմէոսէ նաեգնաօ– գերս»^րայ աշաարաաւ 
ալաէէոր մարէ % ՚^^էրքէսւովր սնսաօ՝ և. Գ^աղոմէոսէ ոկ^^ 
ցուցած՝ կարմիր ձ-ովր \րե9երերաեսէերն միաոեոո 9ր՚՚^ց^ 
քրե սալ աէաէ գոցուէ « \յեբ»սաաե աէաէ մերկսաեաէ 
մէշէ մէ9 րսէրձրսէցաօ՛ եօթն աարէսսՏևեր^ % ^էսքէ 
կորձ-անքքն րապմա^ս»րու.սսէ սէյրաասէրէսսա ՜Ակրագաեգ 
իր ք\ա§էերեաե Հէւչակաւոր ցրվր ֆ Աթէնսէսաէ աաօա^ 
րրէ* ու. (^ու^ասսւաեէ ^րաշակերէո արձասնԼրո % 

Ըր պիաի գ**ք1^ "Ր "2 ^՚՛ էէչէաէ սւեսՕ՚ն նաւափէէրք՛ 
Հո^ոգոսի Դէաւա^անգսսէ^ն րերնք1ն ՚/ր՚ք/ Հ"՜"Գ՚՚՚3^՚՚9 
շ1§Խա& սրա11նձկ մեօ– արձաեր ա Այո $ րաե մր չրոլէաէ 
գրսահաւ ք ոչ ՚կրեսէէ կգյէՂք^ ք՚՚՚՚՚-էդՐ * ՚ "ճ Եփ^""՚՚1ֆ 
11րաեէ/1րսց աաճարր $ ո\ Աամոս կդգ՚֊Ղ/^ Հ^Բ՚՚Սէ """«^ 
՚ճարր ք ոչ գէզփէսէ Աաոզոնի տա&արր ք ո՛չ ք\ղիյպեաե 
\1 րասաաէսո աաճարն ել ոչ տսլ Ամ1Մեադ.էց մե^եանր % 
1յ1^գու.1ժ ժամէսնափէ ոչ մէսոե սոս աւՌաաք1նգ. շէնքեր11է 
արյասէա/ս^էլ կր 9ն9ֆ է ասոեյը^ որ ս/եզգաէ անէյասսւ 
%էւթեր րոո ւրվ կարուլ չես հ՚նք դր1ւ^փն պաչաաաեե^ 
ալ. աեոր րուռՆ յարձակասնց գէէՐք և., ^ետռ^եաէ կր 
Ք՚՚Ա4^"Ս1^ ^^քք«ւ^^օ#ո.^% 9 աւլ%աև սոե քւանական կենգա^ 
նինեէՖ ս»լգ աքե . Հոօր թագսօ^որեերն ալգ պւն ^աե^ 
ճաոնեոե ՈԿ աղգերե ալ որ էրէէեց էմացակաեոսթեայքԼ 



89 

աէՈէ^ք քսսեյաղթեԼ կ*աշիաաիե $ էրենց ^ան^արոՏԽ ա^ 
նոր գիէքագրէ՚ըէլ, հ1նարք%1րր կը ^%արե% $ անոեք այ1է1§ե 
ւսլ գսէոձեալ կռ %ու.էսճէ՚ն • յս»զթաեէսեր ժէսմսՏնէսեւքե է » 
մասե զէ Ասաոուա՜ծ՛ անանկ սէնօոէ%ստձ՛ կ ^է յսււ,էսէ1Մնի^ 
որ քէեչ որ կր կանգեէ^ պիտէ Սեաք գ է՚՜^ք յէաքն եաե^ 
գաՖ փլաաակաց վև՚րև.ր % ի յուր պէտէ փնառէ ապա^ 
գսո սևրոէ^ո% էր նստէէեիքը ք մե՛ր աշիսքրՀի մարգիՓ՛ • 
ա^յք սէզգէ՚րե • սէմ1քեազոէ.լ ժէսսաեսէ^ աեոհո ամ1քմե 
ւսէյսէԱ.էսա1քնանսՈէ շէր^ւ^ էոստկ պէաէ խռկէ ք և. պսէմե՛ 
%էատ1ե Հ/՚՚ո պէսէէ գստրձընէ է ՕԼ/^ սօֆափստկ գև՚րԽպյա 
Նթւ մէԼ պիս՚ի թազոտին Աէ՚իդյ ե՛ Հեգկասաանի աէրոզ^գ 
ւթթովսրսցթեերոմե յազթողգ Ակիւթաւ/թէէրն ոա, Գաեա^ 
յիսի քծէակի^^էրրշ ^%ադսՈ§գեցւ^Ոէլէ կասլագովկէաե 
Հարկատու, է^՚՚զ ՚"յ^ աչխարՀակալ յյեսոսարր . Հո% 
չր սլիաի ունենա յ չրրս թագաւորեէ՚րոմ /^^ս՛/ կաո^ր % 
քԼսէոյ մեձ– է/ասո նուաճուլ ՚քյինոսր $ ւ/ոաե՚ր աաաոԼաեու1է 
ա^ե-ցոզ ^աոոմէոսե է Աաոուաձ՚աշոլնչ * սուրբ գ/՚ՐՔՐ 
թարգմաևել աուոո ^սէղոմէոս թէսգաւորո ա Արշակք Վա 
ղ^րշ^կ ք ւէրս՚աշխս գ ^իգրաե • աոոեց ամւքւՏն ալ գաՀևր^ 
նֆն էէոնարՀարար ^^^""1^4^ ^"^ պէսէէ պահ. կին • ՀՀ՜^ 
րակղէսի 9 Աքի՛ աԷ՚՚Է գիւցա^ութիմմեե՚րր Հոն պիաի 
թառու֊իւե է \Լմէն Հիւանէէութիւն րժչկե՚ԸէԼ գաոաեիքր 
գիացոո Գ^ոգաՓր "՚՛ քքաքաւոե էեք զինքեէն բ-^շկէք^ 
աու. ՚ճարր ^Ր՚ք1"՚՚ի գաեան ու. Հասարակաց ճօէկաասէ^ 
գրք^ մասեակից^ անոեք ալ Հոե աիսէի փսէկուին ա Լի^ 
գուրկոս օրէնսգիր թագաւորր սլիաի Հնսէոանգի ^ա^ 
աՈսնակ^ օրքւեաց սէռ9ե. եւ ՚հե-զփիսի Ապոոոնի սէստճա^ 
՚աէն ա՛լ եա չր պիաի գաուեայ տ կրեսոս իր աէրաւ. գաե^ 
\երե ու. կարասթե պիաի թողու § մերկ ու չյթաւոր իր 
/նկե՚րներուն ք՚^^՚կէ՚՚՚է փատի Հոն* քՒէ^ստոկւլիր 
փաոևասիրութեէ$քն մաէէճւմնր ՀէՏե պիտի տեմԱսց % ն. 

12 



տ. 



50 

կղմ11ե տ փսէրքսէէք էր միլէոեաԱ^որ դօրքԽրոսԱ ^ թաեաԽ 
Հւք% քդէքոէ ղէաեղէ $ և. ^՚՚1/ր1^^քԼքր գաոՖալոԱ, ^Համար 
ձւ^էորաի նաւակ §Ր*ալ չո պիաի գտնայ ^ոե * \քղք^ ^հրՊ^ 
տակ պքէաէ Ձեաե կէմոն և. ^էրէեոէս սլերճախօս • ^ոե 
Արամաղգ. աեոր քւերեովր չր աիաէ ոոոէոայ « ԱհԽ՚՚՚Ր^*՛՛^ 
կա^ Փիլիաաոս • %ա ւսլ էր մևև1^րնեոոէն աէտէ երթաէ 
էսսօՖուէ • Հոն էր մսւ^եանացու /ք//ց#/& էրե՛ն յէշե՚լաա^ 

լու. ՀաւՈսր^ Ք"՚1(Լ ՚^"^՛"^՛՛/՛ ՚^ՐԳ– ՚^* ուեև՚նարէւ. կ"*^ 
րօաութէւե չյշ սլէաէ ուեև՚նաւ % Հոն պէաէ ամւէոփէ մէր^ 
^^ \Լ՚^Ք^*"^ԳՐ ♦ "ԸԴ) փ^՚^ա*^էրու.թ–էմնր ե^էր եԼ Հորէ^ 
ղոե չունէ-ցաւ. աշիարՀէս վրպ/ • Աղէք"*՚՚^գր^ յ""ւք^"՚Լ, 
գէրաացւուք , թրէկացւոց , ^րէրաղաց $ Լէկէկ^ց^՚՚ց * 
Թէբ՚*՚ց՚֊"ց * յԼդէքս՚^՚եգր^ որ կորզանեց զթ^էրէ * ^""2*. 
թսէկալէրց գՀւսքս 1ւ. մէա^եձ ան 11Աքևակս»ւեց պքեքան թա^ 
գսէսորութե՚աեց և. րոար ^ոսնսէսաաեէ * գոռացուց ՐԳ^ 
^էսրսէկս 9 հնէԱՕանգ,1քցու,ց զֆէւՖէկէ ւ սկէւրոս գ գւսէոսք 
յյոգէանէ 9 Սկէւթէսք 9 Բսէրէ՚լոն ֆ և. յ^չև. Գանգէօէ 
եէաերյթր տարւսւ. էր յ*"դԹ"Ղ "՚– ասշԽսէրՀասւ.եբ սոէ^րր « 
ան ա/ Հէէե պէսէէ կ^՜կէ * Փէչռպեմ1ք^ ալ ^ունստսաաեէ 
զ.ու,էՆներն երէւեքէ նւ Հո,չակսէւոր անՏԼանց գգմ^ սօ/ուր 
ւՈէ փակե-ոէվֆ անոր փաուքե ու առաաուքք^էւՖն էր ^՜ո^ 
ցռ գրստծ՝ 9 նոյե անււնգէն »քէ9 աէսէէ թաղւէէ.է % Վէրր9ա^ 
սլէս » ոչ երէսժէչսէ 9 ոչ բաեաստեղձ– « » ♦ նկարէչ^ գ ո\ 
պաամառան ք ո\ ՜ճարտասան ք ո\ Ր^էշ^ * "Հ, էէքասսէոմն 
ել ո\ ՚քէկր ^"՚՛ ա պէ՚՚՚է ^ան է Լէնոս • Հոմերոս » ^ար^ 
րսէսիոս 9 •իսենռփոն > Գէմոսթենֆս » Աոոոե 9 Աոկրասա » 
^ոատոն ք Արէստոտէլֆ քիաղէս ճւ որ մկ1ի րսենք ք մք^^ 
չէւ. յրէնեկրատ էնքնակոչ^ Արամազգր թպգ ^է գՐ՚՚^է՛ 
ցոէ֊պ *է ձեուէն կրկին կենգանոէ^թէւն ^որՀելով^ է/"՛– 
րու.ցաՏ՛ մէսրգոցն Հետ ալն .իաւարչտէն րանտէն մէք^ 
պէտէ թաքչէն > ՈՆր .արեգաք1ն ալչրլ կրնար սաՀէլ ըսՀ 



91 

պրգիէ ւգ իր ւու.սղխ ճառագաքթովշ ցամքեցա%է (^՚՚*Ա. 

կսէռեալ ռաեաարկելոց արա1ւաեաեց արաօ»»րը է 
՝^ Այէ9 9 ա^ա ասաեկ ամ1/էե թաե յ՚ամսձ»սեք1և առ91ւ 

տսէսփ քսոսասրՀր Գք « 

կրքւոր սէյէքեայե ու.չաւէրութէաէՌԼ մ1ոհկ կընֆի $ 
յաեկարօ– սպասէսսորս քքեէւի ձաՏհ էոուաւ. » որաֆս զի ՐԳ^ 
գոէւչանւսէՐ սէքնեկին որմք^ *է Փ՚՚Ր Է9^՚"ւկ՚՚՚րէ^1/^ է^՚՚Ա*^ 
թելէ^ • մասն զի սոս ս$պք կլիյաեեոոէ^ ^9 ԳՐ^^ե 
ում1/ե աոհզ^ կր գւոեուի ակս Խ՚քւի^իչ կ1քեգան1էե » որոմե 
կեասօ– սէեէՈէե մրաէ իսկաե էոիոմ^ կր զա » ՝Ասլասսէէ.ո^ 
բիս յԼա&ե-չք^ սթ՜ափեէոմ իէՐ ի§ոո1քն զգստցուէՏւերէս $ &|ք^ 
րոսսի ասմե՚ն աւան աչքիս առ^1ւ^ /ւ սկսայ մաաՏ՚էրլ^ 

սէեսսէՏ– սոսկէԱքի է՛րազիս ՚1ր**11^ "7՛ "Ո՚^^Ր սոսկսզի իր^^ 
ղու.թի%% աՐ՝ եզաձ՛ է ■ 

պազաատ՛ քքլ — ճկիրէի ՚էէէ ՏիգրԻ՚՚Ի ^"՚Ի ^դէր^ 
յ^/& ՚Խ՚՚Ա շԱեու.ասե– % սոս աեոմեոմ փստշւաութս՚ան մէա^ 
րսէքսւզաքե է • \Լշխսէո^սէգոակաե եոկսքքեոԱ-թիԱ^ն է 42^ 
ձւ ւայեու-թիմեւլ 33° « Ո՚^ի ՏՕւՕՕՕ ք^ակիլ » ՅՕ^ՕՕՕ աոմե. 
որսեցի 

7500 Աէունշ ւքա^մէտական * 6000 տուն Արս*ր"՚ցի * 
6000 ^ Հր^՛^* 404 99 Հայ^ 

480 ^ –իիըոանի . 176 9ք Ա»սրի * 

40 ո հ^րսպ՚՚՚ցի « 

^ազսէս/սէ^ գետի կոզյէն ղասէ "՚֊րիշ սօՌր% կոզմէն 
ասզիւսաշար քւարձբ սլարիսսլաէ շյր^ասլատաձ– է մէկ ժսօՐ 
քարած– ութ է-ստւֆ. • ^արիսպրլ շաա ակգա»Ր քանգուաձ՜ 
.^ ասաւերուած՛ րոալուԻ զանազան^ժայսԱսօկ նորոգութիւն 
յէսՏ՛ է էլ սէրաաքքէն կոզՏե ալ իտրամ* րացուտսՏ՜ * Այս 
արիԽսար 4 գսէ-Օա ունի տ ^ազաքին ^9 կաե Հարուսպ 



ո 

փսճառ.աեոցե1քր $ կապարակնէր , մէկ քանի գեդե^կ 

տուեեը ք էքիվաե%եը $ զինուորանոց , Գւանգանոց Լ 
շատ մզկիթներ * որոնց անոաասերե իրե՛նց շթ»ոա.թեաՆ 
թա.ակա%ով 1^ետևեաԸքերն ե% ♦ 

թԼլ^ անոքւաԱք տաճկ* թագական 

1 ^ամի՚-իա֊լ^՚Մուրատիէ 870 

2 ^ ^ յլ^յէաիԿ 122* 

3 ^ 9է Փ^շք^ 1133 

4 ^ ^ ՎէքէԲ *008 

5 ո ^ յքէ^մհա ի^ր ֆաթշլ\\%Ղ 

6 ■ ք, ^ 1Լգ"^լէէ 1095 

7 ք» քք Հայգըյր խանէ լ1243 

9 9ք իասաքի 1094 

40 »» ««^«^ **՚70 

42 ♦» Հ՚^-էյ^ փ-՚շ^ ՚^23 

43 ♦» ԾԿՒ^Կ՚ԳԼՂ՚^ԳԸՐ 8^^ 

ձ4 1» /^՚^Լ ղափւաեիէ 4134 

45 » Իշգըր—ԲԽ **33 

46 ՚» /"Հ. Ի—թոէ^ 

47 » » խաթուն 

48 « է,^^"^– >»«՛^՛՛^* 1113 

49 « 0«Ր^#^ 1242 

20 »♦ Ււ Ղ»"ւէէ 1112 

24 * Ոլէ—հֆե՚եաի 4430 

22 ո »<«%- 1*4*«՛^ 1220 

23 Գ, ՚կաաւՈսեիէ 4497 

24 Մշ՚՚էՌԳ Գ՚^ն Օսմա՛ն . . . 

25 ^քա«^ Համէ-էւ-ւ֊յրաՀլը^ 4462 

26 .է՛ Համ՚-իպ-Մա՚էէըՀ 

27 « /էէ/ Ս*«4^^^ 



« « ♦ 



• ♦ • 



• ♦ ♦ 



* • 



• • ♦ 



« ♦ • 



• • • 



• • • 



93 
31 ո Հաչ—կ^ն 

32 » Աի-Որ^՚չ-Ո՚^գգի՛*՛ 1192 

33 ՚՛ ^՚^ձ 'ԼՌV"1^ ՚՛ 

34 ^ Հ-է—կլթԳ 

35 ՚» ^ւ/. ՚Աաամաեի 

36 *՛ 1է՚"–գ–ըլ–%Ռքըւ 1116 

37 քք բնաթուլ — Հա սահ • • • 

38 է ք^էխ֊Հ;^աբոսգգի՚ն ատ 

39 ՚» ^^ձ Մ՚^ի՚՚^՚էէ 7Տ8 

4(1 «» ի<^ւ^ցլա^աւ/՚(^.ք.. ;.է^ք(.)114՚> 

41 1» իմաւԲ-ւքուսա֊ւկքագքււՐ 

42 »• ւրաշԱգ-Աւի ( ՛է Նէ2է| ) 

Ասոհքքմէ զատ կաե %ա1ւ փոքր մզ1լիթնևր ալէ 
. խս^խճտեր է որոեց աեու^մեերւլ ^Խան֊եա^եըԱ ե% * 
1 Հ*"^է^ըլ։՜%"Ր 2 Համա/ — րւ — ^թևիէՐ 

3 1»^ ՚/8աձ4^ Կ ^ ^ էհհէբ 

5 ^ ^ »՚աձ« 6 ^ »» &«րՃ^ 

7 ,, 1ք 0^^^7^ 8 »• »ք ^^^^^/^ 

9 »» 99 Հհյ՚^էր 40 9» ^ Ղ"՚1Ւ/՛ 

11 9ք 9» 9«՚^#ւէ^ 12 9, 9ք քիդեաւէ 

իա%1րր է որոնց՝ աեոսմեերւլ ^ետև-ե՚ա^երն ե՛ն * 
1 յ^ա% — ըլլ Դյւուր 
2 «ք 9ք Տէքզիւէր քէ^եասի մևձ^ 

3 99 9» 9> 9> ՚/՛՛՛–^/՛ 

4 99 99 \քեր2ան 

5 99 99 Օրթյէ 

Ք ^ 99 թավուտ փաչ՚ղյ մե^Ւ 

7 99 99 99 99 ^/^՚՚ւ^/» 

8 99 19 Տէֆթէր»""Ր 



94 



9 խան "ըլ՚իեթահ 



10 


քք 


9» 


Բկիր 


11 


^ 


9» 


յրևխղոսմ* 


12 


Ո 


9» 


Ագլիւ^է 


13 


9ք 


99 


^1քե մհւըասէ 


14 


^ 


99 


ւբեմեւիղի 


15 


է» 


99 


փաղեզի 


16 


Ո 


99 


Վ եռան 


17 


ո 


99 


1ւոա.մոոէ.էլ 


18 


^ 


99 


^սաք*ւ 


19 


քք 


99 


Հեռէռ 


20 


»> 


9> 


Սֆֆիռ Հին 


2է 


(6 


99 


99 ^Որ 


22 


♦» 


99 


թէէւթըե 


23 


1ք 


99 


Օէ՚ռաղւին 


24 


Ո 


99 


Աա^լթան Հւ/7#ձ.օ.^ 


35 


99 


99 


ք^շմա^ 


26 


99 


99 


Մըլ՚՚՚^մԻ 


27 


»ք 


99 


յքոպղէ 


28 


Պ 


99 


^ե՚պսէա9հէ 


29 


1» 


99 


Բոբ^ժ 


30 


99 


99 


թեմո. մեձ^ 


31 


99 


99 


99 փ՚՚ՔՐ 


32 


99 


99 


Հէէհէ րեգր^^վք 


33 


99 


99 


Զա՛լ։ 


34 


^ 


99 


Ջ՚-է 


35 


^ 


99 


Հաչի խլգ 


36 


Գք 


99 


Ը"֊դէԻ1 


37 


9» 


99 


ԶգԽ 


38 


քյ 


99 


էոՀոսգ. 


39 


# 


9> 


ԱՀմէգ. ազս^ 


40 


9ք 


99 


ՄեԱ 



95 

43 ,ք »» Ո՚-՚Ոքր ք^էգ 

44 » ք9 է^շ^^բ՛ փ^չ՛^ 

45 » « –^մևք 
46 » 1» Աոքլ 1էղԼ 
47 », ^ Ջ" 

48 9» »» Սըզալին 
Հպւոո ՝*1 եեեռև՚ըէ ք աոէՆո ՚քէեէլ Ա» Ասօէւէււած^Տէւծնաւ 
աեուսէէֆ. կսօւու^1ոսէ 1638 թոսակաեքէե ՚Բրիսէոոսի » 

չէ91.աձ– թազքէե մէշ^* էւ միւ-սւլ յանոԱ^ Ա* Էորորգուքք1ոսե 

եսԶռուցեէսլ 1852 քէու^էսկաեէ՚ե գ ՀքՕր^է եոչոէ^ած՛ քւէադ11ե 

ւ/4^«1 ^կ^ղե՚^էքէլաանցէ.ոցդ\, եևեղե՚ըի ւսսորւոցքՀ եկեոև՛^ 

ցհ էասէինսէցէ 1 եկեոեոի ^սո ՀէՆովմէակաեէսց ա կան նսսիսք 

կրթ-էսկաե գաոոցեեր էւրսքքսձչիւո էսգգսէց է ^էսճկադ 

Դէսէիակրթէքէկաե գսլրոցեերւլ էէրոնը (^է՚՚ր 1 00 է՚ե աէւ.եւէ 

կ ք ասմւտոէ Տեացսէս– ^քւե յկկիթ՚ե1րրու. աեկէէ^եեո9էէ. կս»§Ր 

գսՏեսէօաե թսւղե՚րոԱ. ՚քէք գաեուսէծ՝ ^^ը^ք կաչուստաէրու՛ 

մէ9 սէոքաաէկ գրութեէսմխ շքաեոէ֊թ ի^մևեո էքեգ ու ր Հստսա^ 

բակ քոէը^^ք» 20 — 30 քւ ւ՚՚՚փ "՚ԴՊւ՚՚Յ ^ք^տեւ. Գ^^^^ կէսոգսէէ 

1ւ էսոաքւեբ1խ ու. սէէսճկէ՚ոէն ԳՐ^§ կր ոոով1րցոԱ%ե՚ն $՚՜է*–^ 

ոէսքանչէւո^ 4 — 5 ՚Բ՚՚-ր^՚֊ձ ""^«՚ծ՛՛՛^ աո^ևլովէ 15/2՛ 

չափ ^Գէ^*՚\է^\էէ ք երևէ-ելի մղկիքքեևրու. */^է^> ոոոէ»ց 

գսասէՍՍէոմսԽըո գիսէնա^կաե Էֆէնս9^ն1էբ է՚ն^ հԼք՚^1 ^"1*՛ 

մաէէֆ աարեկաե թոշակով կարգուսէծ՛ է ^աս$ մի Հոքա^ 

կէճա շյինուածնէ-ր ք որոնց ե–րեւ.1րլէԱ–րն են^ Հարուն — 

էձ ԹկԻ՚^Ի Կ^Վ Տէօպկէաի և Տէյխ—Ապա—իսլ—գա^ 

աէր Հ3ր§անր^ գ երեռմամեե՜րր • փաշաքին պաչատր 

^ է^աքայ ^ • ատՀքսաահւնքլ որ Ապպասիքք խիէ֊էաֆաներու. 
շքէնութէէ^ե է է Աոէ^գրէ ՂյԼ՚ԱՂէ •^«■ւ|»է>)»^ որ Աապասք^ 
իէ^քաֆպքէց ժամանակէն Տեացա^ ^թէ ու րարձր շի^ 



96 

ազօթաաե՚զէ տ թուներն առ^ասաոակ ազէէ^սակերս» ե%^ 

6 է*ե 1Չ կանգոմե թարձրութեայբ • եր գս^ու^քւե ՚եաՄէ. 

յթւսրւսշէ՚ն ու. վւայաաշէն աուեէրր ալգ ոոէքնց ձէո^ր քբու^ 

սուլէ սէոսեերոոմե 1լր Դււ/անի • փոոոռին նոդԱՈէ պատո%^^աե 

չուևէն է ե. ամաոՖային գ1ոոեա§սւրկ («•(–ք*ք*«*«է) ուՅէրԱ * 

Փոոոռեերե ոնւէ^անոէսպէս ^ե՚ռ ու. աեկաեէքե 1քե • իւ.րւս^ 

քանչիւր աղգ դաա ղաա թաղ1րրու^ ՚^է^ կը քւեակրե տ ք^ը^ 

%ակ1ւՐ»երն անկիրթ 1րն ք ր՚՚Սց ^էւ֊ոասէր % կր շյիա սեկ 

(»աք»Գ^յս\ ք քմէսւֆ.ր գործ-աՏ՜նե՚ր Լ***»է-»'^^Լ^) * մեէոաքսէ » 

աւսէյպակէ ու. բուրգէ կե՚ոաամնեո գ կաաւեե՚ր % կ լաե՜ս 

ոսկեոչոկթիւն ք %երկարարութէմե $ ոսաաքեաեկա^թ՜բւե > 

որՁնագոութիւ^ ֆ \ Հքււսնութիւն ք ղինագոոծ^ու–ք1 րւե * 

գէսրթեութիւն ք էրրկրսէգորձ՜ա-թէւն % կր ձուլե՜ն Աէս&ւ. 

թ–%գանօթ^ յսօոուկ ձուլարաեէ մէ^ » •իսէոայթէս է/աճա^ 

ռակաեոէ-թիւմե առհասարակ Գ^արսկաստանէ » Հեգկաս^ 

աաեի է Արարիոյ և, քէ՚ո^րքէղւ 4Ր"Ա ե * *ք*աղավըւէս երե՛^ 

ւ.ել1էեերր 9 զ1էնա.որակաե ու. քադաքակաե պաշսէէքեակէսէ 

ներՆ ու. Բ՚՚ւրբ օսէարակամևերր սսլէաակ Հանգէ՚րձնէ՚ր 

կր ^աւէնէն ամաո^ էստե՚ն $ սոոկէն րարստկ ^՚՚՚՚էէկ ՚^ > 

է/րաքէն էսէ կանե՛փ կաւՐ րամպակ կաա՚լէ ^\^^է^ ե յւ«Լյ1ււ»լ«1>է 

Հասարակ ժողովոլ.րէէն ու. արարաց^երր թ՜ելերն եր^ 

կ՚սյն շչ*՚պ1՚կ ք ՚/ր՚՚է/^^ րամպակեոէն է^յԼ«»ք ^ կր ^ագնքքն • 

յկ^յօերնքէն գօաէ ճւ սա է տակ կաէՐ սեւ. վերարկու. Լ^լ^ 

1^^) * ԳԸ^^ի^ի՚ե +էք յէ » 4Ս՝"յ^ ^Տ^է փաթթած « կքէնե^ 

րր րամկակէ ^րաաէպօնի սպիաակ կամ* ներկուսէՏ՜ մե^ 

րարկու. սր կ*ւսոսնե% մոան^քն գ որոմ գաուրւնէան ալ կր 

ձ–աձ–կե% գ /ւ երեսնԱն ալ սեւ. րարստկտկաաւէ կամ* ձէի 

մօպէ չքէնուաձ– քօոոմ մի կր գոցե% է Ա^ուստկահ կսէ^ 

*^**0Ք երրեՏ1է ոսկէթել ^իւսուաձ-քոմ մեէոսէյթսեաէ կսէա^ 

ւէ մեյռարկու. մի կառնեն % 

^իառաքիս 2ր^ՐՐ Տէգէէ*՛ գէ՚էքի^ն է և. չալ է • ք-^Աց 



97 

քա^ք1էն բ՚^ւրր ապակսքեութէէ31էյ^ քէեչէվէս որ սւր/քշ սէ^ 
էՈ/էէ գե-տե՚օէրրե՚աք քաղաքներա^ ու. գիւղէրոմնո » գ^^ 

սէթէ յէ^ հւլք^՚՚՚փէ "՚՜ գե^ս՚ւքք՛ Հոսանքչա գանգաոաՏ՜ 

ժամաեւոկ քուրէ՚ն ե-րեսո յաւտեէ 1լ երեսսո • ուսսւէ յթսւ^ 

ղ՚՚՚ք՚՚՚ցէք "^ յասեաւոր 2րկէր^^բ առհասարակ գեաք1ն 

յե՚րէ ^"՚ւրէ եոոմէՆ 9"՚–Ր կոո^է^՚ե ք ե. էրարոլ, սւաե ԳՐ"^ 

ա^սէձ– էոեսաե մէէ Աէսփորեէրոոսե Աւրաւքէե^ ՚^ճ 4ր §և՚ցոԱ%ե*ն # 

որուն մէ^Դէ յկե-չոմ Կ՚"(^Էլ ^՚՚՚ք^էլ """Կ/՛ սափորին մֆք 

կո Հաւաքի « այքս Հէսւաքոէ^ած՝ 9ր՚֊րՐ էքէՈԼօուր ու. յսաակ 

է 9 սոր կո գոր&ածեւ» միաոԱ ^մեոէւ. և. կ1րրակուրի տ Դյս 

9բ՚֊րր պաղե՚ցունելու. Համար ալաեսակ մի Հոոէ մանր ա^ 

ա/ամներու (շ^քէէ) մէ^^կբ քէրըուե^ ևգէշիրեերո մ^կէւ ա^ 

ռաւ֊օսէ օգքէե կո էէնէէե • աեկէ եաքո սոո քր՚֊ՐՐ Յ^Ր^Փ՛ 

էսլ չէ տա^ար լէ՚ք ՚^էք ^ յաակութէքեք^ • մասն դի լէք՚ւէ՛^ 

շարուձակ &ո՚ելռմրր մէ^ պարուեակած՝ քր՚֊ՐԻ^ մհ^սէ 

թր^աձ՛ կր Տնայ նւ Հոֆւ ալ քան է վրան փչխ • ՚1Է9Ւ 9"՛–^ 

րր աւե՚լի կր ռլազէ տ Ազքաա րնակի&երն առէսնո զաե՛^ 

լու. գեա11ն ադաե՚զի քր՚֊րը կրիէք1քն և. "՚֊րԽ ամեն պհ^ 

ոէոյէց կր գորՕ-ած^են % Օգր րաւական առոռք է * ամա^ 

ռր սաստիկ տաք կր^՚է Ց^Ը^Փ՚^ՐԸ, * ^ամր 4 (^ մ1էն<1Լ 

12 4/՚1՚՚1 ^"Հ^ (- ^ էէմ) Կշ փ^Ի^ • 12 են ետքր^ գի^ 

շՒՐԸ. ց"՚֊Ր՚" Կը^^ էլ պաղ Հովիր կր փչեն է ^երմ* և թաեչք 

ճ7ՏՏ6Րէ€^Ո6 ՀիւանգոԼթիմմներրշատ կր պատածին Հոս* 

ե. ^–էլէ-յ )ձՂ՚^\\ նմէսնԼ մէ§րթոյ Հիւանգութիւն մր միսո 

կր տիրէ 9 որ կրսուի էՀաղպէա*ւէ 1<^է"՚^^ ♦ դրր ^րկր"՚ցէ էլ 

օտարսէկահ անիաիր կր Հանեն մէկ անէէամ* մի մի ախ « 
՛երկրացիներն առՀասարակ տարեկան մր րոա րւն վերքր 
կր Հանեն 9 րպյց օտարակամներե այս Հոոերուն մէ9 ոտք 
կոիեխուն քանի մր օր ետքր կանոսխ կամ* ուչ » երռեՏե 
ալ տարբեր անցնելէ վէր^ր » թէ և էւ^ենց ՀսԱրենիվ^ 
ալ գարձած՛ ր/յա ն • 

43 



98 



ԲԱԲնԼՈւԻ ԿԱՄ ԳԱՄԱՍԿՈՍԻ նՈԿՈն 

(^ աղտ ատ կա մ^ Հ աօլէՊ ^Ր"Բ**^րԼ ^ ) * 

՜Ասիկա յւէոթու էսասէ ս^էգ ^^Ղ՚՚՚լԷց * Խե-ըէսսոոթր 

ձէւոյ և. երկարսօոեւ. » որ կր սէէոէ ՚Ասորեստաեի և. ԼՐր^ 

9էսգեւոաօ բոտր սստ՚^սամնեոուե է^ռ.արձ§սկ սէարած՚ու–^ 

քթե՚անռ մէ9ք ռորօրաօսկ • 0ռֆաէ > յբոսսուքք Տէ՚"^Ր"է^^ 

քէր 9 Հաչէպ » ե.^* ^^* • 

1Լյս ահաէո §1աոսեոա էքրս^ւ մէկ կաս չւսսւ Խուպւ կո^ 
կոմնեո կսւս երռւեւՖ էէէստկ կոկոն Աքչւ գա^ոս կուսէԱէՅ գ ո^ 

րու^ սկսիքև ու. ^^Ր^^՚^՚^ԼՐ ՚^էշ^ ^կ Աէաոհ կր էոև.է • 
երրե-Ան աւ էսռ.աւ.ե-1 և. մ^րԼ^ էր էոե-ղհ ան91էնք "^է "հ 
կր ^գէ • \բհ և ՚^՚Ա^ անճի *1ր**՚1 Էր Բ"1"Ր կե1Աառր մէ9 
աք հայս մէկ անգամ^ կր սլասւա^է % կոկոնր մրսՅկ եոաօ՝ 
աւո1ք% արու, ք ե. րաղսասլսւսէոկ եոաօ– ՚սօոե-ս էգ կրսուր 
րսսէ արարսյոլ.ոս է Արուս սոմորարար , րնգարձակ ու. 
սեօ՜ կրս՚յ^՚ւ * Բ՚՚՚ւՅ ^ԳՐ փ"*ՔՐւ՛^ է1ստրսնոյն ղանս» պան 

կէւոերոսն մրս՚է փ"կՒ ՚^^" ՑՐՑՐ^^"՛ * Ն՚Ւ կոկոսներր 
սւմէ/նր մէկէ*ն երևան կեքևե% ^ որոն^ լ^է՚-Ր ՚^էյ^ անորոշ^ 
ու. ան^ասաաւո է ^ և. մքւնՀեւ 77 գլքսաւոր կոկոն մլա հւ 
սան անձրն ւ/ր^^ւ աե՚սնա-ած՝ է Բ՚^Րյ է փ^քբք՚Փ՚^Բհ^ > 
Որ անւէնռ ամհրն մէկ1ա րուորսէհյլն եւած՝ կրոան տ Ար"՛ 
ե. էգ կոկոմներր էոսւրրեր տեսակ ա1սէոեր Հերն * երկու.^ 
քրե ալ րնթաոռր գ տև ողութիւնր $ ւյա/ս՜ճանր ՚քհրո մհօ^ 
րրնակ 1/ն % Ղւոկոնր *ի ս կորան փոքրէկ րան մ՛* է ք ոչ 
չյսօ֊ կաՏնեսայ ե /»4 րսւրձրու-թհւն ւՏր կր ^^եաոէքնէ ^՚ր^ 
քք դյե ՚քր՛^ ե. Հառիւ. կր էոեսնու.ի % Առ9ի օրերոմն ^9 
ծ՜սքնր կաճի է և մի՛նչև– ւ. 3 սօէիսէ՚ն եէոյթր կաւքևոյ 4» ափ 



;1)8օսէօո ճ6 8^8քճ^(^ 61 ժ՚ձԽր 



■ 99 

Լռ մե–ձ%էա I կր ւլաոմրի Լւ չաա եր ցաւքէ տ 
I Ս^^է "՛է *^^>^ ^Ր^ՐՊ՚Դ՜ ^"–"՚^^^Ա չր^յ^^ւ՚՚ե ^ւ՚^րք^ր 

նո շարէսւ.անսքէ ու. եեէւ մւէ Ար շ1ք^հ * որու՚ե ւսււնութհււ^Նը 
սոմոուսրւէսո մելժսւլիկ յթւսււ.սոԱ^մնոո1է Տաֆ հր11**՚է ^ ^է՚Բ^^ 
ՍչՖ սւէ ասսելէ մեէՒ էւ. մի՚նչ1ւ. արձ-էսթ *\՚^^»է^^^ սւսէոած^ու^ 
թեան Հ՛"^ * 1/*7 7 լսոեսէւ. և սսլ1էւոստկէսգուն 1լե՚ո1ւ. մր 
շարուեսէե եր ծ-ածեէ Աքք^ եե՜ոոս սա1լերևէ9յլժր » որ ԱԼ–ր1ժ 
րեգ մերթ ար1օ–եոէս1 ւլամ ճհրղոոսե՚լով մկ^ր Բ"Ր"*^Ր 
գուրս եու֊սէաւ գ ս. գարձեոսէ երսորոգո $ և. էսսստեկ յսւ^ 
9որգ.աբար մի՚ն^էւ. ՚/ե–ր9ր եր չսւրա^սյեէ X բաւ.աեա% չ՛^^ 
րսՅԼ. եր գոյանսո առ^ասարաե գե՚ղևագահ և. սա^աո $ /ւ 
երրեՏն աւ գսւրշա^ոա է Ա յս եե՜ոե.ե% րար^րուլյյ՚ւ7էր 
խիսսէ չաար Օւ01 ^է1՚՚^Րդյ1՛ ^Ր ^**՚"^է » ^1^ԴՐ "^"՚^^կ 2.Ւ^ 

՚եուե-լէ՚ն եսէոր Տ 6 ա^էս եր "՛և է % և. մ^Ր^Ր 4""//՛"՛* 

%քա X Ա^սյ եոկոնէ սեղրնաԱ^որու լօ-ե՚նւ^ե սր՚եչ1ւ եսւտարևաւ 
սասանաէր էագ^անրասլէս գրեթէ սէարր մր եր ւոևէ X 

յԼյս Գ^ՂէԼ ^'^Ր^^"Լ "՚՜ Գ"3"՚~^ւէ" եսւքս էր սէեոր սւձև գ 

ւՏնշուաժ– ոէ– լսորու7էս սպր որ եր ^գէ ք որ %աքս եստրմեր 

Գ՚Ժ՛ ՚ւ. 6"*^"^^"(ք ^ *^եսէզ^եաէ գոյնր եր եորոնոուքե1^ և. 

"՚^^է^Ւլե ^Ռ ^"Ա • ^ր՚կոեր առհասարակ մարգու՚ե գէմԼ 

ք1/ե վր՛^ * սաՆաւ.անգ այաևրու^ ^Ր*"/ 4^/^^ * երրեԱե 

էսէ յարւքեոյե ա֊րրձ կողմերում *1Ր"՚1 * է*^1՚0 ^Ր^/Ր՚^՚յ/՛՛^՛^՜^ 

րրէ՛ էսռ^էսսարակ մէն^և. ե՛րկու, ե՜րե-ռ սոս րե կան ասն 

աասւճստռ սչիաէ ^անե՚ն « ՆՐԲ՜^Ք ս՚եսնուած– «Հ–՛ որ եր^ 

կրացէ Աէդււ^ մր մ1էնտհ. 10 աաոեկան Բ11^՚յ "՚ կոկոն չր 

^անէ է 1յաթՂւասուն մանկաԽո ^ամար ^աոուագ1^ա է % 

0աար ե-րկիրնե-րէն այս կուլմևրու% մկ^րնակոՎձէմն ^աս^ 

աաաոո աէօճանռ կամար \1– րսաձ^ս • աոոնռ երոեմԼ մեո 

սւմսուաե ՚/Հ^ • սրրե՜մե աարի մր « երկու. « մԼ՚Նտե աասր 

/լ աւ.ելի ևս ա^ևւքնել1/^Ա ևսՀրր կր ^ւսնև՚ն * Աա միայն փ"ր^ 

^ոմ ^ասսյասէուստժ է որ երրէք օսէարական մր չր կրնար 

ղէր^ մհաէ սոս աիտէն $ թէ /լ ձգէ աւս երկէրն ու Հե 



/ 



400 

էՆաեէԱք աեկւ^ • վասկ զի մէշա էր ^ետ կքլ կըէ Հիւա%։^ 
գութեան թագուն սևրմշ ( ^ՑքաՕ 6Ա 1Ո6Ահ91է10Ա ) է Օտա^ 

բա կան մի %աև. 3 4 օր սալ յէսոն կեցաձ՛ րքր՚չ/ "ՍԱ Հ"^ 

ղերուե էէէք 9 աեպէսսէճէսռ կանուի կսօ/^ #քւ. « աիաէ Հս*^ 
սէ ռաեէ * Սէսկայն մէկ քանի Հաղուստգէւ.սէ բացէտօւու^ 
թրւէաեր կաե * օորօրիեւսկ ♦ յաէ՚րման աեու^է աեծ^ր 69 
աոարբ Հ"*ւէ՚՚զ ՚եսաաւ Լւ 83 էասրեկան մե՚ռւսւ. առանց 
կոկոն ^անեէոլ. % ՚Լունպէս Գ^արոն ՏՒ*1^ ՚ "Հ՛ ^^ աարո1րէ 
սէւ.ելէ է որ Հաւէսլէ^ եոսօ՝ է ք մ1քնչև. ^ԻաՈա անարասէ 
սսացհր է X ՚^ոյնաէս ես ք. սաասաւ.որս և. 40 ՚ճանաաար^ 
Հորգակիցներէս 4 Ր ^^>^ ^էմա 1 8 աարէա առաա Ձնա^ 
ցերր սնք ք թէաէա և. չսւբսէթ%երով սոս վսորերուն մէ9 

րնակեցաեք ու. շր9ի՚ց՚"^Ք * 

1ւըսոսէ§ որ խուլագարներուն Լսրռաճալր ք Տ0քՕքս16Ա\ ) 
ու. ասփրոգիաեան աիաէէէ բո՚նհԱ^աձ՚նե՚րուն ԼֆՌՐ^^է * 
Տյբհ11ւՏ ) փր^ Կ"Կ"^Ը. շր՛–՛" Պ՛ երէւան կե՚^է ասելի 
ուժոմ էլ աւեչր ծ՛անր կերպար անքոմ աՏր% ֆորճր կր ոով^ 
րեցայևէ թէ կոկոն ր րոսժեւոլ. Համար միակ §աւ.ագոյն 
Գ^ԴՐ ՚Ր**^Ի ^Ր իւքսո^տեէն է միաւն • ուաոի աէսէք է կ^^ 
ղր մաքուր րտկնեէ շարունակ գս՚դ9 ^՚"–/""/ ւուաէոմ % . 

բմիշ^երէն ոմանք կրսեՆ որ 3 — 4 ամսական կոկոն 
մր շարաւ-սՏնալու. սկսելէԴտ ստռ.ա9 կրակով երելոմ Համա^ 
ռօաաօ՛ ես անոր աևոոութ իւմն ու. աարաժ-ութ-իւնր է 
Հասաասէուսւծ՛ է որ կոկոնր աարափոիւիկ չէ * երրէք 
ՍէեւէնուաՇ– չէ որ աիտաակիր երկրացի մի օաար ^րկիր^ 
%եր^ ուր որ Հիւ.անգՈւ.թ իմնր չր Աէիրէր 9 գացած՛ ու. Հոն 

իրմէ "^րիչի ՚քի փ"Ի"՚՚գր^1"՚՚է սոսրաձ՚աօ՝ րւր^յ սց" ՚^ի*^ 

էոր է ^էաք է գիսքնալ նաև. որ պաաուասաելու. փոր^ճե^ 
րոհ այ սւաարգիսն ՏՖացահ՛ են • շատերն սէշիտատեցան 
որ սլաաոսասաոմգոնէ կարողլրԱան գէմքէն պաա ու^ 
րԻշ. "՚^դի *Փ 4րՊ1 ՚Ր՚^Ի էսրաագրեքու. > "/"՚^/ աիօոակի^ 
րր պերձ– Տեսո սցն տգեոոԱ-թենէն^ զոր կշ պատճառ^ է 



401 

կոկէքեք§ե տձև. սսԱքև աեոր գէ§^ի% մըայ աե^քէե^ գըոչմէէ^ 
էրւ1* կոեոնո շուՕրրուն մրՊ/ "7 ^^/^^ * 017՛՛ էոեղաեաե 
1ւ էոհոոո ^ոէ.անգուԹե՚ան բու^ Ւ՛*^ պէԱԱէ՜եսւոյԱ րսանս»^ 
1Ր գժոէ-ասր է • սոս Ւ^գէր ՚^*է * "Ր *քհ՚^չև. Տէ՛"*՛* յ"0՚ո^ 
սր սէպւսռուօսէԼւսն տքեայուԹեսքսբ լոէ.օ–ու.ած՛ չէ տ ք^^Խ^^ 
ք§1րրէն ոմանք կր կարծ՛ե՛ն թէ Խաաո&սառր ^ա֊ոն կ « 

^էսղասօոէ բաեսէկլա ե1քգոքւնր Հոս է գ "՚-Ր մէսւա 3 
գունդ. Կօրյ^ եր դ.սէնա.գր * 

գ1րաին ա9 կոոմ^ւն մր՚՚՚է ե. քաոառ1ւն գգմ՝ շք1նուստձ– 
է էսոուէսրձամն ք ուր կր ր5ևակ1^ե սքրաբառրնէրր գ արճիԹ^ 
նէորու. ֆ վրամեերու. > Հոդաչ1^ և. մէկ քաեի ալ փա§ւոս§չկն 
էոուՕէրու. էէէք * 

գեսփն յր**քյ ^կստղէոասւ1/ե մէէնտէւ. ստրուարձանր 603 
ոսէեէսչափ երկսոնութ եաէէս. փայսաաչէՆ նաւակստմուր2^ ւՈլ 
կպյ 9 որ կ՚դր՚^յ սլսօուսծ՝ 27 Հս*ա աեարուեսսէ %աւ.ակ^ 
ներոմ չ1քնուսէծ– է % 

\Լաաասսեաե ռեդէն Աաու — ^"^ֆհՐ ԱրՈսնսուր ի* 

յԼժէրաաեսէր ^^«լ^^^^ ՀԷԱնեը (ւքաոաասէ ք՚՚՚դ՚^քքլ *1^րք՛"^ 

էոոսի 762 թուասկաև^ կամ* 1415 թուականին սէաճկառ գ 

Հքան յյէ՚չ/է^կրոյ սօսւերր % Ղյրսու.է թէ **ԱԱ քաղայո1էե աոե^ 

որ գաա անուԱուէ մէկուե այգէւե է ^՚ւ1^Ր * "Ր է՚Ր "՚^՛՛^ 

ւաէէհլր ^առ — ^^Ւ — Գատո կր կոչուր եղիր * վսէսն "Ր՚^յ 

\Լոքաեսուր^ քս^ղայթր Հհէ1նարկաօ՛ ժաԱանակր ւքի և. նոէն 

անուն ր պատերամ ^կաոաաա անուանսր է տ 1Լյ*^աՔ՚՚"1՛"^ 

ռր Հինգ գս*ր շարունակ արարաուոց աէրութեան "^Աք^ 

րաքաոավ^ եւրսս * ^աոէսաոսի 4238 թուակւսնքւն (656 

Հէ՜ճրէ^ ՜ճէ^Կէ՚է Խւ^հ ^"ՐՐ՚^ՐԳ դաւակր Հու լակոլ. ա^ 

նուե րո^աևստչր նուաճեռ քազաքե ե. 150 աարի Հ"*^ 

ունակ սէիրասլեոէեռ * ա1ւկէ էոոօր աարսկէսդ ձե՚ո-քն 

սնցաւ . Լ 1Տ34 ին (940 ^իկե) ւխ՚֊լթան ցիւլքյՐան 

՚ոէրեց քսաղառ^ մինՀ1ւ 1 623 թ ուա կան ր ք երր ոաղա^ 

դս՚ցէք էսպստսօքրեցան • և. ^^րք^**՚^է" Աոււ1՚^ան ւ^ուրասէ 



102 ՚ 

,7»» ^ըհ^Ր ^^^^ պարսրե^ե ետվ^ աէսաւ. 1648 թուա^ 
կանլ/ե^ (4048 Հի^րէ) Պ"՚Ր"Ից ձէռքէն . 

14 օր կե-ոանօ ^աոաաէո $ ուր շ*"՛^ Հհւասէէսե՚ր 
գսւրմանե՚ցի 1ւ 1000 հ "օտ աաաոսւսսսէ Րրէ տ 

ւրարտի 24 թ^ երկուչարթի օր ժաւՐ Տ /^ Տէգրէ"1՛ 
ք/#7քք/# ՚նէա.եէ սկսասո Գ^ւսսրէս երթօէլու. ^էսսար % 

յյու.սսւկաքե » պասշաօնէսգասյերն և. յբլասոայբլս§ու.ոո երե^ 
ւելքէեերե ոլղե-կէց եղան միսչև. ^առաասՓ %աւ.սյ^աե^ 
գիսան 9 ուր սլաարաստ էին գրօշակակիր երկու. %աւակ^ 
Ղէեր մեղր ՚Հասմար գ /ւ մգկ սււ սեծ՛ ու րարծ^ր ՛նալ. էՈէ 
կսէ^ կասրասեաւյ և աէսրէ%ի ^ամար տ Ա,1" *եաւէս1էներուԽ 
երկպՐյութէւմե էր 2Տ կանգուն • ունէքան մէկ մէկ սե^ 
՚նեակ (քէ^»+) գաև^^Խա^^ա 8 պաաու^աններուէդ 20 ակաէա 
թի գ սէէւագասւո կր՚^ղ ՚^էկ ոէկ ^ասա կաւմեր ք 3 ական 
թ՚նգանօԹ ե պա՛հապան ղօրքեր % ՚կաոան^ 1Աաւա1/ներն 
ու. եա/նք ՜ճաէգւայ • փաղա^ր թնգանօթներսվ րարևեո 

մեղ • կամէււր^ Բ՚^՚Յ էր * »1՚"2ր՚Լ ^"՚Լ ՚^^՚՚՚֊՚^եցուց առա^ 
գաստներր • թիավարներն ալ սկսԱսն ք՚ոշեւ^ ե. գեաիքն 
րնթաււբն էսլ*նսրսսսէերվ%սէււո1խերրթո.ան էսւրեէսէ ւս^ 
ոեոէ մ*եւած– սեսւի սլէս գ և շոււո մԱ ամե՛ն րան կորոնի 
ՈուռիՆօ աչքերնուո առ.շե.էն « ^սւղաստ ^ի արուսէր&սէնր 
յաս1 աէր ձ-աո-ասաամներ կր ներկ։ւուսօնէր /ւ, ^Ա^ւլչոռ19ն 
պարսպէ*ն աէէգի% էսրմաւ.ե*նիի անաառ^երու մէքէ կր 
սարգէիքնք ք որոնը մէ^^ արարայիներոլ րնակութիւննև ր 
կր աեսնուէին ե կանւսյք մեր ՜ճանասչար^ր կ^օր^նէին * 
Հաղիւ. ժամ ու. կէս անըաւ գ էսյս Գ^դԷաԻԿ ս՚եսարամն 
էսա կորսնռու^րնք • անկէ եաքր չոր աէւաաասւներէ ղւսւո 
բան մր չէինք Աէեսնար գ միսէյն թէ ս՚եղ Աէեղ^ արաևր • 

(կսյղաաագն մլաչեւ րաւական ՚Հեո^աւորութեամր 
մար^ գեսէԼքն ^^րր իտիսսէ սլրտէոր րլ լալուն անկարելի 
էր խյելր ♦ փսսն որոյ մեծ՛ Կափորներու մէ9 1^չ/"^ելոմ 



103 

ռսէոսէ՚լէն ե՚ա^ըլ կո գ որձ՝ աձ՛ էինք • քԼյ՚՚օր ^"մր շաբոլ,^ 
նւսկ յա9ոռ ըչլաքով^ առագասաեերըլ չը պաոպու.եցան % 

ք11աոէոսօոէՆ 6 ժաս ^ե՚ո^ի գե՜էոէւե ձւս/ս հ՚՚ղպ* ^Գ^Ր^ 
յ^1էե ^Ր՚՚Ա Է9"^*Ռ ^ս^"^հե է Հոս ձրեր սլէսսէրէսսսէու.սձ0– 
էքէե , նսաանք ու. գաըինք ՀաՀ^\։^1\ — –ւ՚Ըք-է յ ք աք — «լյ-քէՐ^ 
^^էաս^է,^ րսուաԾ՝ էոա՝&1լաո ա–աւոաէոեղ1էե^ գետգե մէէլ քս»^ 
ռոոգ ժսօՐ Հե՛ռի է Ասոր է1օան էր Տ\1ւ^\ էէ**՚ք՚* լլսուաօ– 
շէնվթր սր Տեաոորգո է ոոու^ էէսէնոսթիւ%ո 20 Աա^գու.^ 
%է ք բաոձրութիլեր 20 նաեգու՚նի և եոկաքնոսթիւնր 60 
1լստնգոԱ^ի չ՚յսփ էր • Հոս աւանէւառար Լր՝ւ1/ն թէ այս 
\յու.չի — րէմսւքէ թստգաւորիս Լռասէաե էքնաօորէէն է գ որ 
Ր**եա է 2500 Աէարուան շէնք է » (կատե-րր սէևո էոեո ՜ճ1ոէ 
որռւոսէծ– էրե ք ս. եսօքարր տեղ էոեո փրսծ՜ փլփչեստժք ՚Դ"՛^ 
սէհ րուն փսոսէէ ^**1^ը|^(՚|*ը գեու տէ1^ փսէսաած՛ է 

Ուաաստսէեորէն ես1 գսէո^սէէոմ գէշ^ՐՐ նսււ֊երուԿ 

յէլ Յնացթք 

\քարտ 25/^^ ^Ր^Քւ^բք՚^է աո^տու. մ– ամի 1 1 V ի՚ե^ ՚նստ^ 
ւ.սէ1րւերայԱ սէՈ–ագսէստներրրառ1^9 թիսէվստրներր Սի քա^ 
շել սեսաե միՆչև. իրիկա^ » Ժամի կէսքւե գեսէէէե ա9ակոո^ 
մի ^–^^^աէ\\ք աեոմԱ սէեզր ^ասաևո $ ուր մարակոո մի 
կար և. քիէմ^^աԼ անէէի՚ն աարիսսլր % ԷՐի^չե– ^ Հ"Ա Գ՚՚՚Ր^ 
ձե ալ երկու, կողմի անաաաա էր % 

յրարտի 26 չորեքշարթի օր ա ուտ ոմն ժամի 1 2 ին նա^ 
ւէսկներս սկսան ճսէմիայ ե^ել* այսօր գետԱե երկու ե^ 
ռեր^^երուն մրսւք կուգայ1էե կրմօսէե՚եայ1էն շասւ մ^^ւսրէս^ 
բաըի^եր ղաւէքևերոմ ու. 1քևի1քսերոմ գ կր սյարէի% էլեր^ 
գէի՚ն 1լօր^էքէն յյուլթաեԴէ ու. ^էյր $ և ՛ի %շան ուրա^ 
աութեան էտուիրեյ^ կուղէքւն իրե՛նց Գ^դՒցԷ^ ոչխսւրներր • 
^^բ2^ Էր^՚^Յ ի՚եղճութիսեր ւայոմ կոյասյսքեկ^ և. գսար^ 
^էան կը ինղ-չէէինէ յԲօտէցանք գետեղեոքի%* յյենեկապե^ 



104 

Աէո գրամէսեան օգեութէւմեե՚ր է^ե՚քով ք՚օ^աւև՚րե՚ց պա^ 
1եոեքէ Այս արառ.աց1էեե՚րո^կու.սա1լալ1քն չէքէն հնաօանէէէր* 
ւ՚րե-նյ շ^Հք^ւ»»–^ իշԽանու.թեա1ևո սէա1քս էքէե տ Աս"\բ մէսոե 
շապիկով յի ճակերու. (^շ^՚՚ք ՚*^) 4Բ"Ս ^^^^^^ ^^՚^Ք^Ր՛^ 
%ըԱ մկկ մէկ Հ՚^^ղէ^ էսէւստՄ– ^ կէսրավւսնն էրր կո կոոոատե% 
Աքարգասաաեութ-իէքմնե-ր կէքեե՚ե % 

իրիկէււա% ժաժի 10 /^^ գեսէին աք կ"ղ^Օլ ^^^1"՛/ 
գիշեր կեցանք է 

յբարաի 27 ^1ւնգշաբթ–ի առտու, ժամի 11 \քշ իննա^ 
ւէակն&՚բր ճամէւաէ ելան % Այս կոուՌոր գեսէո շատ ^^ 
գաոծ^ակ էր • երկու, կողմհ ստնա սլա տներաքև էքէ9 ե մէ՚ե^ 
չև. գեսէե ռե-րքեերուն յրպ/ Թու.փի պէս մանր ծ՚աո-երա/ 
սաէոառյԱեր կաէԼւհ » որոնո է/է9 սէեսակ տեսակ աԿասու%^ 
սեր կր գտԱու.դ^ % սէռէւ.& ք Խ"Գ ք քւեձ գ ճստգսէր ք պաեսք^ 
դան թո–չուն%եր դ որ գետէն 9՚"֊Ր Խմեսէւ. կր գիմէէ§ն « 
Այս աեաասէսէներու^է մէ9^ մաես§ւանգ գեսէոյե մրայ սա^ 
մերն տեո ասաԱկ ամառեսոքէն եոաեափէերուն մէ^ աե^ 
ր՚րէ– ՜եաեճեր կր դպաեաԿ ւ որ կր 1սաէթե% ե ճահա^ 
սլարտ^որգր լսրստ ան^անգրսսէ կոն ե՛ն % 

իրիկուան ժաւՐ 1 1 > գեսփն ա9 կողմր երմնռ գ ու֊ր 
աւսրրսպ մր կս»ր * Հոս գէշերր անռուռ11նոլ գ 

ւԲսյրտ 2<Տ ոէ^րրաքՅ՝ օր սյռսէուան ԺաւՐ \\դ ՚նաւստկ^ 
ներր ճամրսո երսն ե իրիկո».ան ԺաւՐ 10 ^/> /՚% մօտե^ 
ցանք \\^^ րսուած՛ ս»եզր է ուր կար վրանարնակ ս§րս§^ 
րացքէներու րնակութիւնէ Հոս ^էգրիս երկու ոէ ՚ճոբուե^ 
ւՐ՚Լ հ՚ՍՓ ՊԼ հ(Լ ^եացունկ ք որ կրսուի Մ՚^^էլ ^**յ * 

քքարտ 29 շարաթ առտու, ժամ* II ք նաւեցինք Խ 
երեկոյ1ւն գետին ա^ ^"՚Ը% \^Տ^Ք * 



\6ճ 

ւբաբա 30 կէք՚^կֆ աէւաու Ժաժ 4 2 » %աւեցթէք և 

4 |/> /՚^ գևտքէե ձախ ^""ըքըլ կեցաեք % 

յբարա 31 երկոէ,շաբ.թի աօւաու. ԺաէՐ Օ, ֆնաւէ՚ցինք 
1ւ 6 յ՚սօՐ էրէոքր գետոքքե ձախ կք՚րքհ կ^Տ՚՚՚^Ք ՚ 

յՏաՊՐէլ 1 ^Ր^Քա^^ք^ե աէստու. ժաէՐ 1 1 %աւէ՚ց^ֆք • 
Հէսզիւ. (> ԺաէՐ նաւաՏ՝ եք՚եք ^եէւու-է/ե սէեսաեք աեթիԼ 
էսոաաս^1էեերու. խէէլմի&ր ֆ ձև ուքերեքէե սոլո ու. վա^սէեգ 
որ ար1ԼուՖ չառաւ^ղեէրչէէն կլլ շոդսԱ1/ե և. Հոասաննե՚րա– 
ճայթէէա^եևո կոքսա֊էքքե է Այս յաեկարՏ^ագէա աև սարա ^ 
՚եր քԽ ^րկէ^՚Լ էԸ, պասէճառե-ց էէ&ս» չվէոթե-ցսՈէվէ 1ւ իս^ 
կքք/ե առսէգասսէհէրրր Ժոզով1րլ աասլոմ գեսէքան աք կոէէմե 
^^ԲՔԸ. Ք՚՚՚շՒւ ""^՚֊ւք^Ք ՚եաւաՄսերն ու. սաառաղ^եաէ 
ցսէմա^^ եոսեք * շու.սէ մր աասէգէսմասոր Ղրկ^Տ^Ք. ^^^ 
%ոնց^ մեր ^Խսէ գտնուոէլ սէյէ՚^ր գ էյա^ու%ելոլ. Համար՝^ 
թէ մե%ք պէաէ աեցեէ1եք գ է՚^չ կր պասէասխաեե% • Հ^աա 
չաեցաւ. ք մեր պաագսէմաւորր պաասէսխաե ր&րաւ.* թէ 
կրնան ո անէ^ի» աներկրւոգ և. րսաւ. որ աքս աասէե^ 
րազմէ ՛նոր չէ գ քանի մր ամիսէ Դ վեր է որ աղ\^^^\ք,յ^լ 
կէ^ե՚ն • \է^է»^՚ք օաարականր Ձնաս չու%ի՚ն » մանաւանո^ 
ձեղէ^ որ էմԱասէՕ՝ ես թէ քքոէլթաՆին փոխանորոքն 
էք • անոնք կրէարգե՚ն ձեո ե ասլա^ոմոլթեան Հստմար^ 
րսաւ. » էրենց սէյէան ալ Հեա Դրժեցին է Այն աաե% մր^ 
սէԱէնք %աԱ.ա1քներն ու. քաչուեցանք սե՚նեա1Ոէերոմն մէ^ գ 
որոնց մանգակաձե փեղկերն ( րան^ւր ^ ալ գոցեց1§ն ք 
ե աճասլարանօք անցանք րանակստաեզէ1^ աո^անց Ար^ 
աանգէ է Այս պաաերադՏն եղաօ– տեղ էյ՚սգր երկուքէ 
րաժ՚նուաձ՝ էր ք որուն մէկ ՚ճիւղր կ^րք^՚ք/ ՝է Պ՚"Ր՚*Կ՛""^ 
աստն ե մյքււսր *ի ^ասրա տ 

^աաերաղմի գաշաին մէք^ 50 — 60 ^աղարէն ասեք ի 
մերկ արարացիներ կպքէքե ք որոնց շպտթտ մէկ ձեո^քէն 

14 



106 

ՍՅէ Ժա^ան էՐլ * ոմևտնք սուսերամե-չէէլ էքէե գ ոմանո ալեո^ 
Խսր ^րաըամեե՚ր ոմեէրն • ւսսէէնո իու^մբ քսոլէՌւ թէսժ^ 
ՖսւէսՏ– էքէն նւ աևսաե տեսակ գրօշակե1րր կր կրէւ՚ե » 
ար1ւու^§ ւոպքէն ասէտսաէսրելոլ. ^ստմաո ռոլոր մէսոմ^^ 
7էու^ ՚1ր՚Կ1 էոէղմ^քսստօ՛ էքէե % Այս ցսօէստքայէ^ աոլմեե^ 
րֆն պատ՝ կային ՛նաև ՚^րացա՚նակիւ, ա՚նթէէ. գեաային^ 
*եե–ր ք որ շատ էՈէ եոե՚գնաշէն Օ՚ռու. երկպՐտնսքլսէկՕր^ 
բու ( թ–ու.րրատէ և. սլե-լերէՐ եոչոսաձ՛ ) մէք ՚եստաձ– կր 
աատերառմէէ*ճ % Գ^աս§երառյթե գաշչ՚՚ր մեո^ոգ ^ստւրե^ 
Դէակցին գէակքէե ք"՚1 կր տեկէ1էե ձեո^քէ Ղ^ԷհՃ^ ^Է ՚եչան 
յ^ա^ւ.թեաե էլ. ^աքդե^նսէսիրոսթեան % Այս ւ1աէրերէ^ե 
անդ 1էն գետքէն երկու, եոե՚րքեերուե ՚քրայ մէկ քաեի 
ժէԱէՐ շարունակ արարաըւոը մեձ՝ ու. երկար սև. վրամներ 
կսք11էն ք ուրկէ ^ետղ^ետէ խումր իուէֆ. պատերասմ/ւն 
գաչտը կր քէիմէին է Այսօր մինչև, դէչերա 1 V ժամշ 
շարունակ %աւելոյ իսսլառ. հեռացանք սոս սէրեւնոռոգ 
էքաքրերք^ ք և երմնք գետին ձախ կոռմր գիշերր լուսոու^ 
ցինք է 

Ապրիէ 2 չրրք՚՚քշ^իք^է օր առտուան գք^էՐ ԺաէՐ^ ին 
նաւեցի^ք » քանի մր ժասՐ ետքր գետեդերքէէն վր"քք 

\*^էՏ\է ք 1;>1^^*ւէք 1,ք**քէքյ րսուած՜ տեոէէ ելանք *^ոս գետին 
երկու եոեր^^երուն վրպյ երկու, փոքրիկ "՚յքքէք^էք Կ՛^^ 
յին • գիշեր ո լան ժամի \ ՚/շ գետիւն տ9 կուր/ի Մճ^^^\^ 
շգյխի՛^ մաքսատան տե§քս երանք % 

Ա^վիէէ^ ՚^է^Գձ՚*՚բ1^է աէւտու է/աւ/*11 « նաւեցքէնք 
և. 1 Ժս§յ1^ ՀասսԻ՚ք գեսէքքն ա9 կողմր ՚բօռնա • ստսոր 
ստուԲւ քյվէրասք ու ջիգրիս գետերը իրար կր խաոնո^ 
լին » Հւ սցս երկու գետերուն միաւորութեամրր շիւնո^ 

սած՛ ըեգարձակ գեաը 5՚«»»ք ք «–լ •<»|»«»«^ Կա՚՚ո^Է 9 «ր 1^^"^^ 



I. 



407 

%ափ առ91լ(/ե սկսէ՚լրմ քլ^րքք՚՚(ք ^Ր (ք՜ս^է աարսեայ ^"^ 
ՑՐ ^ ռեոամնեոոմդ քար ԱքթԽ^^^Է ^1<ւ*՚յ««ւ«»«^ւ»ա1յ տ •րօռ^ 
^այէՆ մի՚եչԼ գեաի% քւեըամնքլ 200000 մկթրօ կ . գեաիՆ 
Հք^^աոոէք ու. ուղղոսթէւ^ե արևսաեաև ^Էւսիսւա1էն եոզ^ 
մ^Ա ղհպ ^է ւսր1ւելեան ^ասոէսւ. % 

•ԲօոՖէս^ Վքստսրաէի ւսո մէոեաե կիւսիսա§1էն եոոմի 58 
000 մէթրօ ^եւկա§,ոոութե–աէՈլ յյվէոասէի ու Տէգր1՛^ 
"Ւ էր՚**Ր՛*^ 1սաո%ու.ս§ծ՛ ւոեղէ% 4Ս"՚1 շէհուած՝ 6 եսօէ^ Ղ 
^ստրիւր անոմ գէ^Դ ՚^** է եոեու. գեէոոո մէ^ "՚^ԴՐ (՚) * 

ք1ւ^փ ՏՕՕՕ ԱՅոառւացէ ո1ւս§1լխ « Օյ" գՒ՚-ՂՐ էէ՚Ր՛^ ՚^^է* 
որուե էո2 կոոմֆն կփրաա կանէթէի ք և. ձսաիկն ^էգոէս % 

ք(ուե1րոր ե-ղե-գնաշ^ ե՜ե էսրէքաւ.1/նէ%ե–րոս և. ՚^՚֊րէշ^ 
էոեսսէե օ՚առեոու. մէ9 % (1*^հ արաե՚ո և պէԽոսէդոԱեր % 
Հոս երսնռ նէսքսաճէս^հկ Րրհ՚^մէ * "^Ր գէ"*՚՚՚–ք^րոԱ.Թէքաե 
եեէսօ– էէ՚ե Գ^աւքոսոէ կաո^ավաոիչն ու. ք^^՚բ՚՚ք^ԱՅ^ոո 1ք^ 
ոէւելքէեեոր X ^ասէ մը թ՚նգանօթ՚ներ *եե՚սւա.եռաե « Այս 
վաւրերու^ ^է9 Տէգրէ՚՚է ^ (յփրւաոհ ամէԴտ եոերքեեոուն 
մր**՚է արսաւեսէէ աէ/նէոաո^եո պակաս տէրե X ^արսկստէհ^յ 
ծ՜ոռ/էն աՈտէկ.Հեթագութրւէքե ու. սւեղասէուութքււնո երկու, 
գե-աե-ոուն մքէեչև. այս կողմե-րուն մրսքյ կը ^ասևէր ք որով 
սոս երկու, գեսէերուն շուրն օրն երկու, աեգամ^ կաճի 
կուռե՛նաք դ երկու. $սնգաէՐ ալ կր՚նուազէ կր վ^աշուէ « 
յբէկ ստւուր մէ9 պասէԱէ^աս՝ ՛Այս երկու, սակէ^թաւքու^ 
թիւմեերու11ւ իրարմէ Հեո~աւ.որու.թիւ%ր 40 յ՚աէՐ է « 
Լուսեու ասմսպ ՛նորելուն սէռաոուան ժամ* 12 քւն գեաքւն 
քուրր բարձրանալոմ կսկսէ աո^աքիՆ մակչ^թստոու^ 
թէ^Ր 9 ե, ^ ^Հ կաւՐ 2 ժամ* աևեւին ՚1էրք^Ր քաչուե^ 
§ոյ Խդրքյ աո^աշյէն սէեղասէուութէէ5ւ «10 ժամ^ եաքր 



(1) Լ՛Ա՛ չինուահ^ էր գն յՏ^պամէա կաւԲ Տիկաա % 



408 

աքս1քե^ էրիկուա% ԺաԱ*^^ի1ե կրկի% աեգսօԲ^ւրըրար^ 
յ՚^^րգէ ^րկՐ"ՐԳ սւեղաւոոլ,ոէ.թ–իմնըլ գէյ^ՐՐ յ՜աէքչլ 1 հն 

որ լբանսո ւ աէւէսւօսէեան մակքհւթս§Աու.թիսմն ա§ սսեքաե 
ուշ^ կսկսի ՐքՐ"/* ^"է՛^^^ ս^ո^Աէուան ժսօփ \^ 1քն ոԱաս^ 
ւու. աեղ ժամի \ ^ գ 2 ^ գ 3 քէե ^^* ^ոյեսլէս ալ ե՚ր^ 
կր"ՐԳ մակ^թաԱոՎ(է էւ%րւ իրիկոէ^ա1է 12 քէն սկսելու^ աե/լ 
քաեի ամիսը ^ի*1/եսԱ^ ռ էչեըու.ահ 4 ԷԽ գ 2 ^ » 3 քքե $ 
ե-րւ* կ^սկսի « և. ՚ւէր^աւզէս ամսոյ ՚եորոգմսւե կրկքեն առ^ 
տոԱ.ան ժամ \^ էն կ^սկսի % \րակրնթացու.թև%կն օգուա 
քաղելու. Համար գեսէեռե՚ր^^երուն զանազան ^կոզմե՛^ 
րոէՖ վբ^ Գ^՚Ղ ^է Գ՚"21"Ը, ե^բկ^՚՚ր իրաՁեեր Հ\) փորած– 
Մն ք որ գեսէերոԱ^ 9ուր՚ն օրն էրրկու. անգամք առտուան 
էրրկ՚^^՚մե մակէ^թառութեաեց ժամանաևճ րարձրա^ 
%ալով^ մէքյլ կըլ վազէ »*- կ^րք^^ կ* ոռոգ է արտերն ու^ 
Տ՚աՈաերր ք 4, ^՚^ՔԸ ինքնիրեն ( ւոեզւստոսութ՚եանց ժա^ 
ւՈսնսէկ ) կրքէոշու,ի է 

*քԼանի մի ժամ •քէօունա կենալեու^ս Ա1ե՚ր^ր ժամ ^ ^/ իւն 
աոանք նաւ,երն ու. ճամիաէ երսնո գ չատ մի %աւ.ա1իերու. 
ու. սաւ.երու. Հետ դ որ կր կրէի^ն գիմաւորութեան եկոզ 
րազմաթիլ. պասրացիքներ % ՚թօռնայէն 32000 մէթրօ վար՝ 
կամ ^ասրաքէն 26000 մէթրօ մեր Կէետին Լձաի կոզմէէ 
կր թավէի •բ^էա^ւ կամ ^^քփաՇւ րսուաՏ– ^արսկասսէանի գե^ 
տր է որ սկիզր կսէռնէ *քրգաստանի Հիէ^սիսաւքւն կողմեր 
րկ% և 600000 մէթրօ երկայնա^թի^ն ու^նի է գետին վրայ 
շատ տեղեր եղեգէ շինութիւ^ներ ( տալես/ն ^ կափն 
ձու.կ որսալու. Համար % *^օռՖա,էն մքէնչև. ^ասրսէ գետին 



(1) Ա^՛՛ խբաւ&եբս Աւէ–ք կըսու-ին յ որ ^ինհու. առոսակ^ 
ներու. կընմանբէք է 



109 

եբկոէ. կողմերուն վրա/ աեըհգՀատ արյԼտւև%էէ աեաառ.^ 
%եր կ ւէե Ղ - - 3 յ՚աէՐ իորութե՚այր » աքս ծ^առերե ի^ 
րէսբմէ մէե մէկ կանգունի /"՚^՛ ՚^/՚՚քյ^ ^եո,աէ–որու.թ էւքհ 
ռւնին է •բօռ^այէն մքէեչև. ^ասոա ՚ե$սսա1քեե՚րր ժիաւ՚ե թի 

Փ՚"2^1Ր4. ^^ ժամ* կր աևէ ♦ ր^Աքք յ՚՚՚էր՚Լ ^"՚/ Պ՛ ^ /Հ 
մսէմու. ՚քէ^ մեո էոստրսՅԼ. ձգեո ^սէսոաաէ %ստւարաեին 

էսռ,91լ գհշ^ՐՐ յ՚էսմի \ քէն % Այս յ-էսմաեսէկ սէեղ»ւէոոէ ու֊^ 
թէւն րւԻ^ւ՚^մ քբ՛^ Ր^ՐՐ քէսշու.սւօ– Է1ւն « ճւ ՚եէսս»ս1ւեեոո 
ՀՈ կջնէսէով յստռ.սս9 երթսէւ ^ էա§սռ1ա 9ուր1§ն ^քաչուած՝ 
էտւեզ1§ն վրաէ, % ուր փ^քրիկ ՚ք՚սՕ–Ոէ1լեեր ( աե-ւէ՛^ ) ռերաքՒ^ 
էրն մեռ սէոքեեւու, Հսէսար * ւսոան,ռ սաոնո ա՜^ • արսւ^ 
րսէըէ%ևրո աոիղմւքև է1է9^ ^Ր^է՛"/ Փ՚"2Ւ1Ր՚Լ տարին Մէ^*^ 
՚եէվի գիլզին մէշ^ 9 ուր եըյսնք գիշերը կե՚^աեք • Այո 
գէ՚֊ԳՐ պսարէոէօԱերու Ծառերոլ ՚քէ9 էր • ուեէր 200 
սէսՏն տափ քւեակու թ-իւն տ 

ւԼպրԻւԻ 4 ուրրաթ աո^էոու ժաս ^ էէե ^եոանք ^իէ՛^ 
րըն ու ս՝էսռ§սսսէս/եերու. մէ9էն ոտեռնելով % ուր աեո աեո 
վրաեարնակ /ւ ^ոոէ չին ու ած՝ Փ^քրիկ Խր՛ճիթնե՛ր ու. 
էքէշ^ աւեակոո արարառիւեեր կաւ^ • քէսռորգէն էՈոաէւք 
^ասրա մեծ՛ ^անգէսոէ1 % 

ՊԱԱՐԱ* 

Ասիական ^աճկասաանի մէկ քաղաքն է ^^ւյ. յ*–լ 
••ք՚^Ոյ ՚/Ր"(/ > Պ."՚Ր"Կ"՚,9 ^"տէ*^ ^իւսիսափն կոդէ/ի ք ուր^ 
կէ 88000 մէթրօ Հեռու է ք ձւ ^կազւոաէոի արեելեան 
Հարալստքին կողւքըլ գ ուրկէ ««ձ 410000 մէթրօ Հեռու է% 

Աշխարհագրական ե րկայնութիւնն է 45^ 20՛ • ե. շաք^ 

նութիւնը 30՛ 16* 

Այ» քազավթէ^ որ երրեաՖ պարսպապատ էր և. աւե^ 
լի ընգարձակ $ րարգաւ.աճ եւ ^ա՚Տկաստաեի փսճառաչաՀ 



446 

քաղաքեե-րու.% այէրեէ՚ն Հռաէ\աւորռէ ուր շատ է-լոոաա^ 
ոե ւԼաէ&աէւ.սէե սնե^է ր էքէձ՝ սէոսեեր բսքռւսծ՛ էհ՛ե գ ճւ 150000 
ԷՆ սւէ–ելը քւնակչւսԱ սլասւսասյրէսե էր գ սքաօր ահ որ պաս 

րի՚՚պլլ Բ֊՚^1ՐԸ"՚11՛^ Ք"(յՔ"Ս^"՚Լ ^ * աու^երոէ ն չաաին աա^ 
Դտիքեևլէե ու. որմևրըլ փլած՝ $ գու^ո^երր կրեաեի մր^ 
բ*յսո « չուզեր ու. ս. անասնոռ րնասսէրւոե եոաօ՝ է % և, 
^աղիւ 10000 ժուլովուրգ ^Բ, ՚Ղ"՛^^ 1000/՛ յ^փ աունէր^ 
բու ՚քէշ^* վասն զի օգ.ին գէշք"–ք^1՚^ը^ » ֆէչ/ա^նե-բուԴէ 
բարբւորոսու.թրւ11տր « ւ1աոսերու.ե Ա. 1ւ^թ՝լւսսէպհէէ ձսէե^ 
րոէ-թբԱյԱր 9 1ւ. սանսւէ.անգ. գոսակոոաաէս ^Րկէր՚սւհ ^Ր^ 
բեԱե ե-րբեՏե բրած– ոաբսափեէբ եաոոբաձ%եբր պաա^ 
ճէսռ եղաՏ՝ ե՛ն բնաեչաը %ու.աղե– լուե և. յ»ս>ոաօ1էն Խ^Ր^ 
&էսհմաեր X Լէմա մէսճառէսնանոէ^թբւյեբ ոոչորու1ին գս§ռ.^ 
բած– է • էհսճաԴ^ական սր չբե՚ք/ » ^ ") *^1 է1էսճառ.ակա^ 
՚նաւք %աւեբբ կհբթ1ւեկեն % ՀԱգկաստան1^ե երբեա1ե յս^^ 
ճէոէսոո չոգ&՚եաւօ՚րս ւսւ ^ստռռւա՚ո^ս Լ՜ղւսծ– է/ե « \Հ ա 

Ք*՚^ղ^՚ՔՐ Հէ**՚Գ Է^Լ — արասլքէն աԱմի^սպէս ^Ղ^րքք*^ 

յբ՚սւ չէ • Ր*՚ք/^ գեաքոչբէն էքի՚նչև քադաք փոբա.§սձ– ա^ 
ո^ոէ^ւեբու^ յէ9է՚ն ահոր ^ուբե օրն երկու. աեգսօՐ ( եր^ 
կու^ մա^ւմևթ–ագու.քքեաԱ I ժ֊սսաեակ) եևրթաւ Էր9ւ՚է 
քաղաոյքե էքէ9է 1ւ– շր9՚՚՚^1՚՚(յ »"րս՚ե–րն ու. պարաէէՏևերր գ Հւ 
յէհ երեոլ յ՜ամ^ն ւ1եբ^ր (սէեոատու.ու^թ ե՚անւյ ժամանակ՝) 
կրք՚՚^շ"՛ ի* §ու.ն1րբր բարձր 1քն և աղիւ.սաչէն կաէՐ^ոադՀա^ 
յ**Լ չքւնուաձ– • վրանքոչ^ակնե-բ աէ կան * քաբ վ^էչ^ ղբա^ 
՚նուեէու^ ^ամար սոսկ քարաշկն աուն չբկ"*ր Տ"^^1՛"՛–^ 
էքէ^ի ձէորո^մնեբր աբժաւ-և՚եիի աեկովա գե-բամսևրուէչի^ 
նուաձ– ե՛ն աեղարդ. և. ա\Ւննրկ % ^ա^1քբայԱ վբսԱ ^\հ^^՛^ 
չրկաք » և, անոբ աև՚ւլ տանիքին գէրրանն1րրու.ն ՚1ր**(յ *"Ր^ 
մաւե՚եիի աեբևնէրրոյ Հիւսուաձ– փսիաթնե-ր գբոսաձ՛ 
է՚Ն^ ժրաւէն ^ոոոմ ձ՚հփու սէծ՛ է Ամեն աան աՐ»ա փո՚էէր 
կան աիաոյիո ^ամար է ֆողո խերըլ անկարգ գ ՛նեղ ու. ան ^ 
տեղի ե՛ն է ՛կան աւ-երակ եղա^Ւ շատ, մէ ^րապարաէ^եր 



տ 

ՈՆ վաճաուաեո^եր • \^^ ի չափ խանութով նորաչֆն 
շբ՚֊կաք »է(լ որուն 30 իանոլքյր միստէն բառ է. ՝*1Ճ է 
չափ մեօ՛ սոճասրամեևո^ ուր կրյաճսվսեն քա՚ւաքակհք • 
10Ս^ չափ մեօ՝ ոս ասյՏււր խաեեր* աեաէո ու. երեսե 
փրաէ Ձնաըաօ– • քանէ մի Բ֊աՓ՚էՋ ՚^9Ր մութ՛ ու. ոած՜ » 
գեսէքաԱ աէ մաոմաոհոնհ սէեո եպրաձիւթ • ւսսլսէոսւե 
աՐ յթաոաքլւե եսէռս»մաո%1քե էասէևակեսէագ ուր Աե%ռ 

՚եսաոե-ա^անք • ԱքԱ էսպարահէսն մէ9 ր^գար^աև բ՚^հ մի 
/ւա§ ք որուԱէ ^Է9 ս»րաբաըհ աեկանւա ռ1աու.որհե ր ա^ 
րու.եսաուսնէաա զիհախաէւութիւն մ՝րրրե • ոանի մի միպ^ 
1տէթ՝ որոնյ մէեր Հ***\հ\՚^\ Աւէհ՛^ ոսէքին կոխած՜ աձ՜ոին 
մրայ շրնուսէօ– է • 4 Հար՛ց փ"*ՔՐՒ^1 ^^^դՒ^Ւ > ^ 1 "՛է 
ֆէւսձկաչք * 10000 Բ^՚"կէչ * որւէեց 100/՛ միպՐտ Հայ էգ 
մէկ քանքան եւրոսլսէոի , մէկ քանքան ալ քասղգկասոի և. աս^ 
սորէ * իսկ Տեառես*լներր Հրեաա գ պարսիկ և. մևա^մէաաս^ 
կան արա րասէ^ քաներ ե՛ն % 100 ի չափ կօանաանաւոր Գ^Րք ^՚– 
300 է չափ ալ ա՚նկա՚եո՚և , Հ-^էՐէ 9ձ֊1^Ա\ ՚ձ–է^1Ւ ՚^՚^է^ 
ալ յլ սՈՊսքքան ա1Նաերն 1՜ է կլրման աայթ է մանաա^ասնգ 
էսա/աո֊ր * սերէւքև ո րչափ որ կեաիի $ գիշերներն ու. ստռ^ 
սէուներն էէէի ա^անռան սւսսսւիկ ոու.րա Հու1 աքի կր փչէ 
§§էեգասղ.ատտր ա փաաաաօքան բ՚^քք ակասներոայէ գասրշաՀո^ 
աոութեաա/ն և փաա՚^Ոէւներոա1ն ^յաասՆռմևերոա^ ու. ^ասմիասր^ 
*եերոա% անմաորութեասն ե ա/անաւաո՚նււ. քյփրաւաաի ոաշոո 
աՈսն աւսսաճաւյաւ.աա^ երկրք1Ն օգն որոասն որ §ս սլաս կայ/1տե ասա 
է ք ասլսու. սամձնաՆիլ. գէ^րէ^ է ս^ո-ոզ^արար և. պ^ս^ 
Ս1ոա.էսկասնսագոաէա րնել* Բ՛՛ԱՅ Պ^՚"Ք է յասաոոա^կ ՜&էսմիսԱ 
աքի չք^ել աար ասքլասմներր մքանչէւ գեսա աոասնի քժասփէ • փ՛՛^ 
էլոմներն ու. ^րանսյ^երր և ^րասէ1իասրներր աքայթրել ♦ ^ր^ 
աամնոյներաաահ§ ու. ասաւոա^երաաւն եոերյ^երոլն մրաա ուաա^ի^ 
^եր սյնկելա ասրգէ^ ասլ կսան աոեո աոեւլ* կւիրասոա գեաւաիէա 

^իճներ չր ձ1ւացուՖԷ է քաղաքի՛ն 9բ*՚րՐ ^՜անր է ւ մամծ 



զի շ^րաէֆ.արեէ՚րուՖ մէ^ անչաբժ կը աէա/ * ք^ԱՅ ^՚"^ 
ոուկէոներր ՚Բ1^)^յ» ^քէ^ւէ^ կամ* Փօռնայ^ն բ.երելեու^ 
սէան^ ոո աւելէ աղէկ է % 

Աոևող9րւ.թեան էսմե՚ե ակարն որ սքիսէուէո պակէսսու^ 
թե ահ պատւ& սէՆ-էսւ. րնակի^եէ^ §^գ^անրէսպէս փսսէսէ^ 
ռոդ9 են ե Հիւանգ. է ՚բաղաքքն մէ^^ և չր2ակայ մ՚՚ւ/ր^^ 
րու.% ՚/ր*՚ք/ ս՚րգաււ-աեէէ ասւրսէէէ^եր կան էոեսսէկ սւեսւսկ 
Ծառերով գ րնչսլէս ես լսնէճ՝ րր ք սալորր ք արսաւր \ սե 
թ ա-թի ք /–*–«»յ ♦ ^^գէկ արմաւէ ( աէմ19ր ^էնաի ) գ աաե^ 
ձի ք սերկեիլի « գեղձի ք լիմւ»եի գ վւօրթուքալի ք իէաոո^ 
ղի ) *նո.աե ք ե^ Ծառեր • Խա^ւքէի Ծէոու գկ"(յ * ՚ք^էսղա^ 
ո/ք% 9ր9^կ՚^յ արսէերու.Ն մէ9 աււաաարար կր րոէ.մն1Խ 
ոորե՚ե 9 գարի գ րասսլակ $ Րէ^«յէ*յ » *ը^–» գ ե^ւ % 

՚կսէ^անգ1էն շու.րհ աուաա րասաւ^^ ^ողհ աէշաա 
ու.յ՝ոմ է /ւ րստրերեր * իք է որ օրինաւոր կերպուք ^ոգ. 
էո որուի յ\ակու.թեաե » աեէԻարակոյս Բ–^Րք1՚՚րՐ կր Բ՚*"1^ 
մաաաակի*ե • մասն օի չաւո կող11երու^ ^ուլերր աարքէե 
Լր^լոէ, անգամ* րերք կր ^սէսօունե%ք ղոր օրէէնակ $ ռորեսգ 
գար^ւ եՈէ • Հոս ոչիօսրնե/քր մէկ սէքսրւոյ մէ9 երկու, 
անգաս կր ձՂւի՚ն • 1Բարգկային սեռոն ԾէտՆգսւկան կարո^ 
ւաւթիլյէԿ ստէ շոսա կ^սկսի > անանկ որ 12 տարեկաէէ 
ս* ՚յհկ մր կրեսԱ Ծնահիէ* մասն որոէ Ծնող ք սոմորարար 
կամէէսսնսէղոմեե՚ն իրենո 11 կամ* 12 աարեկան գեռսւ^ 
^սէս դ****–կէ^^ՐՐ < 

Հ"^դրէթ՝ի հ^^Ր շ1՚^^Տ Պ՚՚*՚*Բ՛՛* 636 քժոԼսւկանին ք 
ե մասն ՛է» լոր փաբսւու.քէես1ն մր մաւրսէոսէղա^ոն րրաւ. • 
պարսիփէերն ու սէաք&ի1^երր փոաւմնակսււ. նու.աճերավ ի^ 

րարոս ձճ^ռքէ առին ( \&ՅՏ ) , էՇ13 է^ մթչև 4779 
աարսկառ ձեռքն անսալ • մեր9ասլէս 100 էոարիէն ստ^ 
ւեչի է որ աաճկառ ձեուքքյ է և ^աղաաաի փաշաւէն 
կաիտուՏՏէ ունի տ Հոս ^ օր միայն կեռանք և շչստ էՈա 
^իւանգներ գաոմանեցի 



քէ » 



413 

\Լպրէլ 9 ^ՐՐ^Քա՚՚քՐ՜է աուաու ժաաՐ 2 ք %սաաեք 6 

րսւով* սէէԼուՖերու. մէ ցՆ §կւնչ1ւ. մեր օԹև աե րրստծ՝ ա^ 

պէսրսՏևհէԱ ւսէւք^ւ. բև՚րսէծ՛ էէե • թԼօսվաոեե՚րԱ սկսաե 

գԽրամեեոոմ կոոՏեակի եդեր^երուն կրթ էջելով 4/՛^/ 

ու. եսա եա քյէլ* ասաեկով^ \ք1^մսկվի^ աոՀև.^ անցանք 

ու. ժաժը 3 ին Տ"՚Գ– — է*–Լ — արասլի մէԼ էք^՚՚^^ք ՚^^ր 

մևձ– նաւա^անգէս մլլ ե՚ղաւ. % \քք^*նկվի^ աո^^և. գե ^ 

ԱքԱն խոոա-թիւնր 7 կանգուն էր * ընգ^աՆրապէս գե՛^ 

§ո^ ա^աեողւՌւ աէ^ելի է^որ կ քս՚ն պձախակոոյի տ \յ՚**^ 

ա֊ե՚րր բէսռին առագասաոներր » սկսանք նաւե՚է գե"1 V՛ 

աղարսկաց &ոցր • ^ստսրայէ՚ն փ՚^Ր գեար ^եէոզ^ե-Աէէ 

կէ^գարձ՚ակի 9 յէկ եռրք^ միււսր մ^չԿ. կէս ժաէՐ կր 

աէւէ % *ք*Խ ՚Փ ՓքՐ գ^՚՚՚է՛^ ձաէէ կողմկ% ^/էւդ ^§9 կր 

բաքք^ուէ ք որ րսէսսւկան Հր9՛՛^ մ**րնե՚ւէն է/երքր՝ ^"՚–%, 

գաք գարձէոսէ կր մյիանւա գէրոփ՚ն ք ՚Ւ**ր1՛ կողմերում 

Լմհ^* որքքվ/նոյն աև ցյր փոքրիկ կղզի «^ կը ձԼանսց ա 

իրիկուան ժամրլ 9 ք գեաին աՀ ^"՚Րքէ, հդդէի^ Ր"^^. 
ւ.ած– վրանէսրնակ արսարացԱ.ոց գիւ.ւխ երմնք $ ուր 1\() 
ի չավէ վրսծէնԽր կաքի% « Այս գիլզին ուղղակի գէՁե էր 

էր \քուաէ1է1էրա րսուսէօ՜ ք՚^ղ^քՐ է "/՚ "Փ* ""՚՛^^ պարս^ 
Ճա0 իշխաեուքէեան աա1^ էր ու եսէքր ^էսճկասաոանի 
աեցաւ * յբոլէսմմէրսցին աէւ^ևէն գեա ւֆ կանսնի է 
(11ասրայէն յինչեւ ք^ղղէի^^ 6 մաէՐ է • գե՚տ1րզևրքին ՚1Ր"Ա 
Տ՚տսէրէ ՛ի ծ^ա/ր 3 կամ* 4 ժաԱ^ խորոլթեամր անլձգ^աա 
տրմաւե՚նիի աեէոառսո՚ր կան է Հոս գիշեր Ար կևըանք ։ 

յԼպրիլ \ ^ի^գշ՚*՚բ1^ի առտու ժամ* 3 ^^^ մսէանք 
%ս»ւԽրն ու իրիկուան </ււււ/*12 ին եըաիք գեսա^ ա^ հ"՚ե–՛ 
$1ր ու գիշԻ՚Բ ^՚՚Տ՚՚՚^Ք * շ^ամրան գեաին ա^ կոռյէն 

՚ճի^Դ ^ կշքւա1^ու.ի I 1ւ քիչ ՚ք**ւքԼ ՛Ի՛ր ՚^՚՚րԷլ ^է՚՜Ղ. ^* 

18 



ւսէ կր բաքԲնուէ ք որոնք կուգսՈէ գարձե՚ալ կր միանան 
գեսէր՚ն ք/ա/ք^ 1լոոմերուն մէ^գ որոյմ1^9 սէեոի է^այէսքր 
հԳէՒ հ՛ հՏԼ ^^՚^նսո % ՝Կզօ^1էնէ*ն մէէնՀն. ^ոս ալ աոմաւ.ե՝ ^ 
՚նէի ան։ոառ%երր կր չաոունԱսկ1քն տ կա1ոո/ւն ^"՚Խ կ^՚Բ^Ր 
Ս՚ուաւքէ/ֆրւաէն փ"Ր սլարսկէսը Տ"՛/ է ՚ \^ու.աէՐյէոայ1^ 
էդւնչնԼ 3 ժաէՐ էհոր գեսէեոն՚Ր^ 4ԲՊէ ՚^ր՚՚՚^^է^՚նէէ ան^ 
տառթեր կան • Բ՚է/Յ ՚"նեէ փք՚Ր քւնաւ. հ՜աօ^ մի չէր 

սէէ՚սնուեր X 

« 

յԼպրիէ 11 ուրբա^ժ աո^տոլ. մամ \^ ին^ մտանք ՚նա^ 

^ք^ՐԲ * յ^9րԴ ^"՚/ր՛/ *կ^ 1 ^Հ մամհւ մէ9 4 մամէււ, ձ^Փ 
՜ճամիսո աունէ՚ամ ելանք գեա^ ա9 կողմի է ուրկէ մաս 
մի մար է գեսէքւն բերանր գարսկաս ծոո անու֊անեալ 
էոևղր է կ^եսվքն քուրն աւ.1րչի ուղի է այս կողմե՛րում 
մէ9 • մասն ղի օ՜ովի՚ն 9ուրր մակրնթառութեան մամա^ 
%ակ գեաքէն մէ9 կուգայ կր աաոյնուի է կրկ/՚ն մաանք 
%աւերո€.ն *քէ9 գեաի՚ն մինչև, րերանր երթարէւ. ^ամար • 
րոքյ/ք կաղիւ. կէս մամու. չափ նաւեռիսք^ սկսաւ կ՚սմառ 
կամաց ^իւ.սիսայիէն ^ոմ մի փչելգ որ սասսաիկ փոթո^ 
րիկ ^անելոմ գեան ալեկոծ-եց . մէկ կոտքէն ալ ոմկիա^ 
%ոսի իէրոԽսէ "՚ւԻք^^րՐ գեաքէն ^ոսանսէոր գէմյարձա^ 
կև՜տմ կարգիլֆին մեր յառա9 երթալր % թ^իամարներն 
ալյոգնաՏ՝ ու. մ^աաած– ֆի՛ն * ուսաի աարաաւորեռանք 
եսէ գաոհէալ երթ ալ եկաքՒ տեղերնիս % •իօռ%այէն^ սաե 
քիչ ^* "՚լ ^և՚րէ՚ն սկսեչով ^ մինչե ^արսկառ ձ-ոցր գե^ 

արն ք^ր^^^Յ^քէԼ ԳՐ^ք^է "՚–Գ՚Ր"^Է ^ ^ րնաւ. ոարուՏներ 
Հր ճ^ևացունէր 



Ո է 



Ապրիլ 12 շ՚^Բ՚^ւ^ աո^աոս մամ \^ ին մաանք նաւե^ 
րր եա գառյԱալու. համարք բայց օգրյաքող չէր ե սաս^ 
ոքիկ ալէկոձ ութիմն կար* ոլ.սաի մեր ալեձ^աձան նաւե^ 
ու է^է^ կք^^ք^ յաօ,ա^ երթալ գետին ^ոսանացը գֆմ** 



վասն որոյ 60 ի չափ մերկամարմթէ ^ արաք^աքքքաեեր ( եէ^ 
աոէկճի ^ սկսաե քաշեէ%աւ.երո 14 ^աաՐ շաոա^էսկ «^%1^^ 
^ձ. գէշք^րքյ <^աւ/*2 9 ցէ՚րէկուան աեաաեելի աաք/էն և. 
գէ՚շ^Ր՚յք սւսսսէրկ ոսԱ-ոտէքե գԼամաԿաէով ե. սառանռ թան 
աՐ՝ ու.աելռւ. % կրր գ1ոո1ոլի–րքքւն մրպյ աո-ոմսեո ^աէ»գհ^ 
աալկ^^ մէ^Հե 1^1^ 1Ը^ կաեըեէթտ $ և. Աէէ՚դաաուութեաԴյ 
ժսէմանէսկ քբ^ՐՐ քաչուստօ՝ ր/1՚՚*§ով գեաեռհրք1էն մրսււ 
ա1քՏև%1ւ ձ–ոսնկ1քոն1§1§ ւոիղչ1ե–րու^ ^ե^ 1^հՂ*^^1Բ*1 հՍԼ Ք^1^էք^^ * 
աէս հղանակաւ. և. յէչ՚ո գետքՏւե աջակողմի եղե՚ռբին կող^ 
մ^ Դասելով ստեըանք *Ր\՚՚^Լ ՚"^\\է ^ ՝Բ^^յՒշ է–*^է«» > /՚– 
Հս/սանք ՚Բ^՚՚ւ^ը, յ*»»յ1 ք որ ^ասրաքի ու. ^արսկաց Տ՚ոյքւհ 
մէք աոեւքև կ 3 ե՛րկու կողմ1^ այ 10 էսկան ժաէՐ Հե՛ռի ա 

\Լպրէ1 13 կէր՚"կէ ս՚ռսէու ք/աւ/* V մաաեք ՚եաւերո գ 
ու յ** 9՚*Դ Հ"՛/՛"/ ՚Ո՛ ^րկ1/^ աէէոանք (քէսսոա իրիկուաե ժամ՛ 
\0 թէ * հւ^բք օր կե^աեք և. ապրիլ 17 Հինգշարթի օր 
ժէայմ* 7 ի^ մեԱներավ (կասրա/էն ու. 4 ժամ* Դտաւեչով ե^ 

Ր"^Ք հրհկո^աե ԺաԱ \.\, ^/Տք Հ^աէ^ յ*»լ աքաէէ^ էո^ Ղ"՚ե–՛ 

մԱ ^^^յ^ը $ք է՚^(( րսուաօ՝ էոեղր » որ ^ասրայէ՚ն 2 ժւս^ 

մու. չափ Հեո֊ի է % Հոս կր գանուէր Ա^գգի"/ Հիւպաէոո^ 
սքան սէունր գր^շակ րաոաձ՝ գ որուե ր՚՚րր՚^էք^ ՚"/ մէկ 
յօլանր արաւդևերու. փ"քրհկ րեսէկարամսեր կսոեն է 

\Լպրէւ 18 ուրրաթ էսէւաու ժւսմ* \^ է ՚նսսւանյըլ %ա^ 
ւ.ս§1քեերր գ և. իրիկուան ժամ 1 2 քէն •բօռ^էա ^/^ւելոմ գե^ 
շեր կեցանք X 

Ապրիլ 1 9 յ^ք֊՛"^ աո^տու. ժամ 1 1 ^/^ ^ %ստաեք 
աւա1քեերր ք և. աքսօրուլլնէ ^Գ^1Բ՚1 Տէգրէ՚՚Ի ՜ՏւամաւաԱ ք 
"րկ1^^ գէ՚–զ1^ "՚շ, կողժէ^ հփրատի մէԼ ձ. 15 ժամ* 
էնընգՀաա Դւաւեցինք « գեաին ձախ կողմի եգե՚րքթէ 



446 

վքպյ ՚բօռ%պ/է% մինչև Ց մ՚աէՐ վիր չարոմեակ աքմաւ1է^ 

9 ժաւՐ մեը ա^ տււ. ձախ ե-զևրյ^եոուե ւքրպւ էրստրու. մօսէ 
աեթիւ. աւսունևր 1լայ1էԱ % ^էտ ՚^* ««/ 4էր 1;փրատ^ ծո^ 
յէ %սան ծ-աօ-եե՚ր էր էր երկու, եողմի ուս^՛ գաշաերր ք 
՚քրդևէով յէե եողմէ% էքէ§ն\1ւ ^էսսրէս և. միւ֊ս 1լուր^^ մքան^ 

եդկհհ նման ռստմա^աէեր կե՚րև.սորնէ աե՜ղ սւեո էսլ արմաա^ե 
ծ-առեր X ՜Ամառ ր ա^ս 2ր՚–Ր^րԲ մէե մէ1լ քԽ *քաշու.եէո§§ 
ճէսլսճէսլսու.սէ Ճա*^րճն1րր կր գոյւսնէսե $ որ օգր ՝ եստսլա^ 
կաե1րե է •բօռ^այէն 4 4 մամ* է11րր գեա^ 1սորոէ.թիւ^ր 
Հէսոէւ. կաէւգունհ մի )քփ կ՚՚՚Ր * մեր նստւ.էս1լեերր Հ՚՚՚հղ^ 
աքէէե մէ9 էսրեցան • սէէնու^եսմւ. ան^՚նս§ր եյըսւ. նստ§^եէ% 
Ոսսսէե փդքրէկ նասէսէիերոմ ^ պելես^ ^^Ղ ԱէՈ֊ոս^Նոր^ 
գող էսրարստգէներր եկան մեր նաւ.§§էԱներՈէ^ Բ"է՚*Ր^1՚ՔՐ * 
չաէոերն էս§ է^էսլով գեէոքքն մէ^ րաա^եը^ ^Ր նէսււերն 
ու. ոկսան յառ.ա9 մկեէ4. մամ* շարունակ մյ»նչ1ւ ՚1Ր1՚՚^ք^ 

քէ^ **^էէ^Ր գէ^Ցէւ * "՛Ր փ"քւ՚էկ 3""^քք՛ Պւ վր"ս *ձ– 

նելով^ գէշիր կե-ցաեք * Այ" Կ"Դ11^^ՐԸ. Թ*է^*»՚է^յ+ աեու.ա^ 
նեա§յ^էյիԱե իշ1սանութեան ներքև, են* Հոս տեսոլթեան 
եկաւ. գկինամ* անուն շեյի՛ր « 

1Լպրէլ 20 կէր՚՚՚կէ առտու, մամ* 4 2 9 նսաաեք նասե^ 
ՐՐ ււ՚՚^ՂՐ^շր՚՜Ք երթալու. Համար որ \0 մամ* Հեուի է • 
նդՐէ օրր իրէկուաե Է9չմեք քաղաքին մֆկ քառորգ Յեա^ 
չոմգաչաին մէ9 մէկ առուի մի քո՚է^ ^0 ի չափ մեՏ՚ա^ 
մեձ՝ վրաւմեերու. տակ $ ղոր (բէնտէֆիք շ/էյի՚ը պաա^ 
ոէսսէոեէ ւոուաօ– էր % 

՚Աուղուշուք իփրատի ա^ Կ"՚ըՕւ գԻ^Դ^քաղաք մ** 
է X Ունի 400 ^ուն ք 2000 բնակիչ արարաէքի ք Հրեասք և 
400 /^ ^ափ Հսո մէկ եկեղեցիովէ ԱթՏարաԱեեր ք մաճա^ 
Ոաանոց մէ$ ա^ ք ՚**1^ք( ^ • ^աբտէէքէւեր » արմաւի Տ՜ա^ 



\ 



417 
ուեր է Կա գահուէին աեթիլ ընտիր ձէև՚ր Լ սր^թա^ 

գեղեցիկ ճաքիւքեեր է Օգր քւաւական առովէ է է կ իէ դք։% 
գէսգեսւրն ձէսլս կողա§ սալկաե սՅոառսէոսոօ ^ողւսչէ% 
սէոսնեո է պաոսէէփէեո ք էսրմաւէ եէսո֊եր % 

Ղ^Րշ^ՐՐ սասսէէկ քստմր մհ էոա1լնու.վոաէ որ ալ. ւքոան^ 

ՐՐ * աոեոսէէոսէոէսվէ անճրն– պ§ աէո/եոայԱ ոսեորեերա^ 

մէ9 կ՚՚"՚*ր՚էր * ասմսլեոոե^ գոռում ու. կքաոծ՜ափէերու^ 

^ս»րոէ^ասձ*եեոո սա^ու. գոռի ^^9 կր ^դէր » կարծես թ ^ 

ո§ոքերնու.ս Ոք ակր քր^եոեո մր կր աաէորասսէուէր % ^#լ 

աոոէ.ե սեսեկաաեսէր ոսկր էէ ու.ր էՏԱ ու. ոէսրգարեաէ ՚1ե^ 

րասրկու. ա/ր ^որ^եց շք^յքսէ՚ե $ որ փոիագարձ Ճոոհ1րէեր 

ընօ-այեց X 

քԼ՚Կրի/ ՉՅ է՚^Ր^^շ^րէ^Ւ <^<՛"՛ 3 ք ճաէՌւա^ ելանք ձեե^ 
րոմ Լքէաւալին ճանսէսչսյրՀորգա չժրւհր ձգեւքէՆո ) ք 7 
ժէսյ* շարոէ^ակ գեէոին աք կոռմցն յաո^աք^ երթսէէոմ աէւ ^ 
ոա1*ռ ս»րսաւե ասնսէաոյևերու. ք գրւ.ոերու. ե \) ր Տ1"փ ս*^ 
ռոսներու. մէք1^ • քլ^րքր ^ 9*՚^՚.Ր գեւոին ^՚Ժ՜իթՐ ծառե^ 
բու. էոակ վրահներու. մէք^ « . 

1Լպբհէ 24 ^1*^Գ2*"Ր^հ * ^ յ՜աս ճս/եաաար՚^որգե^ 
ռք՚եք «91. Է9անք գեա1»ե աքակոոսր էքրան%երու. ւ/է9 Գր^ 
շեր կեոա^՚ք է Այ՚՚^Բ 3 աո-ու աեըանք « 

1Լ՚կրէ§ Չ5 էո.րրաթ առաու. ժամ; 1 շ ք ճամրսՅյ ելանո 
և. Թ ժսէմ* երթէսՐ՚ու.ս յեր2յր իքաեք գեսէէւե ս»9 կողմլւ գ 
որուՖ գի մառ է կողլէլա գի^Ո մր կ՛՛՛ր օ՜առասաաէփ մէ9 % 

\Լ*՚1ՐԻլ 26 չարաթ օր մ աէՐ 12» ՜ճամրայ երյսն ք և. 
Կւ ժաէՐ ^եո^ի յյաժավար րսուաօ՛ գեո^ առքև. ի^ 
2ք%Ք ել գԻշք՚՚րՐ մրա1*եերու. մէ9 կեցաեք փ ^աէՌւուն 
մր*՚(1 ոչ ձ՚աււ. կ^սր ե. ո Հ առու, տ 



ԱՈ 

՚էփրասփ ա^ ^"քէքէ արաբացւ,ոց գիկ1Լ »Ր^ կ պա^ 
քէսսլապաա % \\ւ^ի 250 աոմե » 12000 րեակիչ . վաճառա^ 
%ուք յ^, ու.սւե^չեայ . գիլզին մէը* ոԼ բուորաիքըլ ՚Ղ՚"Ր^ 
Աոէպներ կ՚քյի՚ե ք թութի է նէւան ք ար մալի « գեղձի , Նա^ 
ՐշՎԻ * ձ^իրանի ել Աքյլե ձառերուԼէ գիլզիս գիմացի 
եողաէ էԱէ արսաւի անաաո-ներ ու աալարսաէէքներ ու յտս/ 
՚եի ս* էսէ արաբայւոո աե էէ1^եո ե"(յ1/ե է Հոս գեէոր ՚եեո 
1՜ ել ,թիչ ա/է խոր ք մինչեւ Հոս բերեր էին մեր նաւերր . 
աարէնի մեծ՜ նաւերր աոկէ ՚1^ր չՐ կրւք*^ երթաա % 

՚էչկյիւերն ու Հ;աՀսլէնաէրր ԱԱցելոլթեաե եկաԱ և 
1000/՛ ձ""/՛ ^ի*^^"ր էէւ Հետևակ սլա Հա սլան ոօրք 



սւուլ 



Ա՚՚քրիէ^^ ^էր"՚^է աքւ.ա#քլ. ժամ* \0 ք ճամիալ ելանքէ 
ե. 2 ժամ* Հեռի իքչմնք ը՚յ^ "՚– 1սսրունկ առտուի մի ե^ 
էչերքին մր**էք ք "^րկե մենք նաւա1^*երոմ ու ձիերնիս 
րդալոմ անդահք գիմաըի կ՚՚՚էքի • և գիչ^ՐՐ 5"^ անռու^ 
ոի^եո մրամսերու աակ է 

Ապրիէ^Տ երկուշարթի առաու ժամ^ \Ղ է ճամրսէյ 

Խ1*ե . 2 ժամ* անգ1էԱ քյփրասփ մէ^էն աեէ^նելոմ մաաեք 
^Խէ՛՝ փ^՚"է1^ իչխսւեութեաԱ երկիրներուե մէ^ ք /ւ քա^ 
նի էքի ժամ* երթաձ՚էո ՚1^ր2.Ը. "^Յ՚^Ք առուէ միք որուն 
^7^ԲՔՒ^ ՚1Ր"Ս ԳեշՒՐԸ. "*^3"^ՑՍ^Ք վր՚՚^^երու \ աակ % 
Հոս քանի մի Հագար ՚ՐՐՔ Գ^ղԷյԷղ գքքեաիէաղութիա^է 

Աք//#ւ// 29 երեքշաբթի առաու ժամ* 1^ > ՜ճամբադ ե^ 
լաեք և 5 ժամ* Հեռի սւռուի մի եղերք1էե ՚/ք"՛՛/ գէշք^Ր 
կեցաեք մրամեերոլ մէ^ է 



149 

ԱպրԽ 30 5ՐՐ^Ք2^բ1^է աէւԽու. ժսօՐ 4 2 ք ՚ճամքւայ 
եոմեք և 7 ժաաՐ երքքէսքեէս 4^Ր^Ր եղէգեուսէ ընգար^ 

Այսօր յբէշէէո Ալէէ գսքյէքէսգաւ/լէ գէյևտւորու թ եաե 
եկ* 



յաւ. « 



յԲպյէս \ Հքք^՚գշս՚բ1^/՛ իրիկոււաե ժաւՐ 1^ > 400 ^ ^քփ 
Թուրրսւսւ(;՚ն1րբոմ աեսանք ՚ճսէ^էճէ% « թիսէվարներր 1ր^ 
դֆօ^երոմ կր մոէի՚ն %ւսւերե և. շաա գժուաոոէ^թ իէյե կր 
յ^ոէւքն ռանոնք քաչեցունէ՚լոէ. չսօԴւևրուե մ1քէն ու. 
սէիոմերու^ վոայ^խ է ^"ւրՐ Հ՚՚՚գ/"– կանգուն մի կաո^ ք^"^ 

էոր գէշ^րր "ք/" ^^Ր՚Ղ"՚Լ ^"^"՚՚՚ւ^՚՚ր^՚՚րգ^ու՚նք ք ը^րէկ 

՚ներր սւսսէոէկ տաքէհ ասէսւճաուաւ. ան^%աո էր ճանա ^ 
^որգելէ 

ւրայիս 2 հւրրաթ աո-էոու. ժասՐ \՛^ ին եկանք 1ԲԷհ, 
շէս՛ էկ1փ՛^ գրեթէ՚նաԱ-ա^աեգիսաըգ 4 V ժաւՐ ^ևռի քա^ 
ղաքէն է Լոս է 0*1՛**^ է^ք ^^՚՚^է^ • ոսխաասւեղէ աա&կաց % 
յաաԱքէ 4իե շքէ՚զ^^անգէսով^յչլ մաանք 1Րէշէա (///՚ « 

ՄհՇնՏ ԱԼԻ ԿԱՄ ԻՄԱՄ ԱԼԻ 

Գ ^%ուՏև Ազե՚քսաԴւգրիա ԼաէՐ Հիռա 

^աղտասէէ ^արաւ.աքի% կո՚ըէքլ 133 •ք/՛/.®՛՛^/^/՛® 4^^ 

ուէ պարսպաաաա Գ^Ո^ցէկ Ք՚^^՚Ր՚՚Ք ՚^*ե * է1^է ՝ 3000 

սէաՏս ք 10000 րնակիչ ^ որ րսա մեձի մասքքն ^^^ ազան^ 

գսէւ-որ էւրսրսի1ր$եր էն է ՚կաեւ ^րեախե՚ր % Աէքնոա^որսէ^ 

^ոց սր քանր մր Հսէրէլր ՚րրյօլոմ % ^էւանգանոց աքր գ էս^ 

սուր խսէեռ՚րգ ^արուսսք վաճսէուանոց Աքր ու֊ր ամե% սէևսս»կ 

%ան կրգսէնէալկր սէքք ան էէնով % քԲբգ է՚ոէ՚Ննէրրր չասւ ք 

^ացր աժան • քքունէրր մեձ– ու, քարաչէ՚ն են է Հհէէ ֆ 



120 

կսէա "վ^է^է ՛էհ ^Է9 * "՚ /՚ ^էՕ" բաւո1աթէւ. աաբսհկ 
ոսխաաւորեեր կլլ գիմե՚ե % ւլյս *^հ1՚1^Ը, չ1էեուաձ– է ք՛"^ 
ոէԱկե-ւսւ 1սորանարգ Ասղէա-սներովֆ ոմեի բարձր ու. ոս^ 
կե-օօձ՛ գմեե^ժ մի 9 Նոյնպէս ոսկեռօձ երկու. յ^Հա^^ ՚եեր* 
՛նաև. չր2աեակէ ընգարձակ բակ մր ք ուր պարսէ1իէերր 
աե-սակ սէե՚սակ բնական քարե՛ր Հա^^^գ \^^\կ *%՚^շ\^ * ^Ւ* ^Ր 
ճ-աիենէ բակքէն շրւ–ր9ր երկկուոբնակարամեեր կան «(^^ 
Պ1*–»)\^ ^ամար « աք^յկքժէՆ էսմե՚ն պասէերուն մրաէ ^^\ Ք.^"^ 
բք՚՚բոմ դարգարուա^ է $. որոնց փր^ ^ա*ք\ո թավաոսաձ՛ 
էրէ ՚իաոաք1§ն մէք^ ո՛չ աարաէռ կայ և ոչ ծ^առ՝ ^ոէ֊բն ա^ 
դհկ չէ ^էէն աէշսա ազէկ չի ♦ վամն զի քաղաքին շբր^ 
9ակս^յներ1ե րՆգստրձակ ճահիճներ ու. էի^եր կան % Գք ՚ Ր^ 
ոիԱներր մեո-ելներնին իրե՛նց սոս սուրբ ք՚^դաքր կր բե^ 
րեն /ժառելու. ^ասար % Ազեքսանգր ^իա§ա& է սոս քա^ 
ղառր է որուն անունովբ կր կոչուէր երկար ժամանսէկ % 
յ^աքբ Աէբէսբէսցւոց ձեռքե անցնեամ Հիռա անոէ֊ասնե^ 
ո1ւն • ճւ իրհքնդ մէկ իչիտանութեան էՈարաքադաքն բրԱն * 
ասոնցմկ ալվՅրիսաէէնէից ձեռվձ անց ալ. միՆչե. ^րի"^ 
տասի 632 թուականր տ Այ^ աաենէն աաճի1ր§երն ասռքքն 
և. I 806 1^ ք^է ե. էէս^ապինե րր նուաճե^ին քաղաք ր գ 
բայց մեր^ասլկս բնակիչ երբ յաշողեցան պանոնք փաի^ 
ցոմնելու. , և անկկ ետքրլ գերեղմանքքն մեձ^ ^արսաու^ 
ք^ի^Բ փոիօսղբեոքէն իմամ* մոլ սստ է 

ւԲաքիս 4 ^էր*"^է իրիկուան ժամ* 10 եչանք » ե. գի^ 
ՀՒՐՌ ^ մամ^ճամբսց րրինք եղէգներու. մէշէ աեախե^ 
1"մ* րոմն ճանապար^^ իէաոորե ցանք ^**–րի մօսա եբ^ 
քժալու. կամար ք ե գիչերուան մամ* 4 ի^» Է9անք էյփբս*^ 
էոի ողողմէսմիբ շիսուած– ՛ճահիճի մի եղերք1քն մրայ 9 քբ 
կրսուի Հ)Ր՚ո»\\՛ «•«^ • Վրաններոս ս*ակ կեցանք մթէչխ՛ 
առաւՉտ » 



քրէե /^՚*– ՚Օ՛ եա^* քւլոսո մԱ կր ա1ոտնուէր » մրաե ալձաո^ 
ձ^էրս թէ շ^Ք հլ ^՚"/՛ ՚ ՂՐՐ ^"^ ^(։^ք*»*՚«^ կսձուանէին « 
1Լտս գԽ^Բ՚էւք՛^ ՚ճաեէսա»սր^որգ§9».թէԱ^մեէո շահերով 
1սե§սո աէլ.ս»րճասլհ եղա է, ք էսօաօէ ս§րն.ոմե սէոչորէչ աաէԽ^ 
ցութէքնք^ 9 որուն "՚եո պասո ^ովե-ր կշ փ չէ քան տ ^եոէէիե^ 
սր սէսէքԱս սասաեուքՅ-ե՚անր գէյաեալու. ^սէմաո վրաե^ 

Ր*4 2ր*՜Ր 4Ք ւեցունէրն • մևնք ալ /աքէ էքքլ է^ Ր^1^հ ^^ 
րեսեոսս յոէա ևո ԾէԱԾեէքՈտռ % 

յԲայէս 5 եոկուշաբթի էրիկոէ-աԱ ժամ* \^Գ ^ ճաւՌլա§ 
ելանք • կկս ժաԱ* ^եռէ քարաչէն խան մի կաքՀ* գԷյ^Բ"^ 
լա* Ց /#ն ւբֆշէտ Հիւսէինի կամ^ք^ֆբպէչաքի մֆչ I ժամ* 
ՅՏ^ալով^ ի^յէէկք վըամներու. մէ^ գէշ^Ր 1Ր^՚՚3"^ցէ՚^Ք * 

ւրաքիէէ 6 ^ր^քչ^բք^է աուաու. ժամ* 1 2 ք ւճամիայ Խ^ 
լահք չքեզ Հաեգէսով^ ւԴլ դ և քիչ մէ աեգէն արմաա^ե%ի^ 
՚եև՚րոս ՚քէքէ աե^եւով^ մաաեք ^էրսլէլա գ իՏաՏ Ա^ փա^ 

քոաէէ^ րԱՈԼԱէձ՛ գէւձէն է 

ՄհԵհՏ ՀԻԻՈԷԻն ԿԱՄ ԻՄԱՄ ՀԻՒտ^Ի՚ւ, > հՒ ԿԱՄ 

՝ԲհՐ%ԼԱ ՚ 

^ազտատէ աո1ւէ/աեաե Հարաւսոին կ՚՚ւբֆ ե. աեկէ 
93 •քէէւ^՚^Է^Ր^ ^եո^ի արաբացԱ.ո^ գաչաքան մէ^ե քյփրատի 
մէկ աուա.քՏե վյրպւ ԱՕՕՕ աունով^ պաոսպաաաա քաղաք 
էՐ* է գ իէ/ամ* Ալ1՚ի Լր1քեապաա1էկ մևձ^ոէսթեԽմբւ > Ուեի 
14000 Ր^՚՚^Օ՚ձ* "Ր"^Ք Ը^՛" մեձի մասքէԱ աաոսիւհէեր 
^ 7^1 կր^Ք^՚է* է"^ «•յ*.^"».յ քիչ կաք ♦ նաև. վաճաուակա^ 
%է։ւ.թեաե սլպտ՚ճպէԿաՀ. երթէկեկուլ 30 ի չափ աԼ ^ոեսցւ 

16 



կ/լ գտնուին է. գժոէ^ար էր քրէկտոնկից^ ինչաէս նաև. 
երբս-օս էոա&կէոս Հոս յսէնել ու. կւսէուէսօ՚քէ էոֆբ րա 
ԱքԼ* Տ"^^ՐԲ ք՚՚՚Ր՚՚՚չէն ե՛ն և Հ աա կա պ ք Հուսո ց գռ^երը 

ք\^է զը1^ու.որաեոց մէւ \^^^ է չափ զօոքոյգ ստասէրան 
սլլ ք ՚^էւաեգանոյւ մր ւ էքեծ՝ վաճստո^աեոց ւՌ ք ա֊ր Հ%ք.^ 
Ղ՚Պւ "է– ասսէոսեսէկս1ս բա՛՜րքե՛ր կր ծս*աուին ս§ժան գՐ^ 
եով* մեօ՝ լսաևեո գ գե-ղեռհկ ու. ընգարձակ ռւամսէ^թեեր $ 
մկէւիթնևր % Հոս է Ալ^իՆ որգէ իյայ*Հիւ.սէինին գերևո 
մաէւո՛ նոէե անուն Հո.ստկապ մռկթ/ւն աքէ9ք ուր կուգաե 
անլժրւ. սլարսէկ ու/սաաւոչէհձ՚ր ք որւքեք մեո,ևքև1քն ալ 
*%ոն կր բե՛րեն կր թաղենէ յԲղկիթն ունի Հոյակապ գր՚Հ, 
րեթ սր և երկու, յ^\աՀ^ ոսեեռօծեաէ* նէսև. ւնգարձակ 
բակ աէլլ դ որուն մէ9 աեսակ սէեսակ բնական քարերու. 
վաճառակա՚նա-թիէն կոն են ««էքյ^^էք**^ տակ է փաղաքէն 
գուրս չր^՚՚՚նսւկի ձ՚առասսէան է • սքրէ/աւե և. ո՚-րէյ Աէե՛^ 
սակ ժստռե՚բոմ» չաա մ^^ալ աստրաէոեև՚ր կաե^ վարունգ 
գր ք սելսէ ք յ&ա^լ^Հյէ^ գ ևքև* բեբռեբոմւե-ցան % \քաո^աս^ 
ս§աերե ու. աս/բաէէՈւերուն մհւ.ս կոզԲն ստլ շասէ ժր ^ոաղ^ 
լ-^յ Հ«.|.^«նւէք կան % 

^ո՚֊՚րր իփբստէոինն է որ §դնչև. քաղաք կուգար մե՛ծ– 
աուու.ով մրլ է Տ՚՚՚ՔՐ սս**"՚քէկ Հ՜* ^ԳՐ ^անբ > որուն ասրս^ 
կանոէ^թեստն աասէճսւոներն են սգմաւէ Օ՚առերր գ 

^^*՚Հ\^^\ ^ա^Տա(^^էա^\ պհ*"1տհցՐ (/"""^"՚ճք^՛՛՛/ էՐ"՚ք /^^"«–^ 

փ""^րր 9 սէուներուն ակամներր որ փոսե՚բու. ^էշ^ կր 
գրզուփն ք եւ աստբսէց մեռելներուն գէա1^երր որ ե՚բ^ 
բեէ1և օրերով Խանեբուն ւքէ9 կր մէէէւցու.քէն « *բառաօքն 
պարեսար քանէ մր գու.ռն "ւնե ք և աեղ էոեո թնգա^ 
նօԹներ գրու.ած– են է Հոս քանէ մր օր կեցանք % 

յքա/էս 9 ու.րբաթ էրկոսան ժաւՐ^ » երսնք քւսոա^ 
քին ^աէւոթագ ^աիփ^^յչ ԱԱՈւէսձ՛ էէոսոնէն ք և, աէսոսքքկ ձաի 



էէէոմէն 



423 

չքե՚ռ Հահգէսոմ գացքէնք 4 ժամ* չարոէ%ա1^ ՚**Բ^ 

մալ է աեէոէսո^երու և. պաոսագփէեոու. որյերուե մէ9 էոեր^ 

դէն • մ^ր^Ր քարաշէն կամւէւ.ո9ի մաէ մրաք ԷՆ ւսււ.ու.ի% աք 

կալՏե անցանք % "/Տ/՚յլ մի անգէ§1ւ ճամիուն մրս(յ քարստ^ 

շէՆ մե՛ծ– /սան մի հար * ճ մսէմ^ ^եռէ ոսէոէսշ^ն 1չէսմէ§լ.ր^ 

9ի ա1ր մր^է գստր^եէսլ ^ոյե էսո^ուլա ձալս սոու/ր ան^ 

ոստնք * էսսեէ էս§ եէս մէսմ* Հև՚ո^ի "՚-րԽ Ք՚՚՚Ր՚^շէ՛^ էսան 

աՈք եար ք "^րեէ քառորգ մի անգքքե կր մասէ կփրստսէ 

գեար » և. ոըուն Հաքակոդմի եաւերքէքն վր՚՚Ս էքբ՚^ք Գէ*^ 

շե՚րոսան ժսէմ*3 ին մրամներու էոակ 

յԲ՚՚ւքիս 10 շարաթ սօւաու. մամ* \\ ի՚Ն ^ վասոտաշէ՚ն 

կստմուրքի մի մրսոէ գեան անցնեէոմ եկանք քբ^աէ^^էղ 

րսուսէձ– գէ՚֊զՐ Գ "Ր 42 մ ստմ* Հէ՚ո^ի է Գքսէոսէսւաէ՚ն ■ հքարս^ 

կստսսէանէ՚ն •բէրսլէչա եկող ու.1սսւսօ.որներր քս^ղաքր 

աքանսէէէ% օր միյսքռսՅ^ էսյս գէ՚֊զՐ օթևասն կւհէ1էն գ մհ^ 

էւե^քքն ս»ւ ^ոս կիքհ՜ցր^ե-ն և. ^հսէ1ւեստլ օրր կստւՔէւրքէն 

անցնելոմ կր մսքնե% *Բ**"Բ՚՚քԲ 9 կստմուր^ի՚ն Հստմար մաս^ 

*նա§֊որ սէուրք մի մճս^րե-րմա Գրւռէն երմնռ ու. կփրսէ^ 

աի ձսքա կողմին մր՚՚ք/ կէ" մս§մ* երթսէլոմ անցանք ուրիգ 

գիլզի մի քոմէն • ստսկէ ալ 1 ^/շ մամ* անգքքն ի9անք 

քարասշ^ն էէան ւէր որուն սւռ9իւ,1^ սէՈ-ու. մի կանոն էր * 

ու.րկֆ 2 մամ* ^եռի իքչմնք ուրիչ^քսէրաչէՆ խան մի ք ու^ր 

9ր^"Ր մի կար^ որուն մէանմլ. րտորքլ քսքրաշի% սանգուխք մի 

շքէնու-Աէծ՜ էր իքնալ քրէ֊ր հանելու. Համար • Ասկէ Աէէ 2՚/> 

մամ* Հեռի իքանք ուրիշ քարաշէ% իան մր ժսէմի 40 ք^ 9 

որու^ Հեռսււորու թիլեր ^առաասէէն 6 մամ* էրէ Ասկէ ստէ 

2 մսէմ*Հեռիքայքայեալ ի§անի մի քոմէԴէ սՏնցնելովեկսանք 

կէս ժամէէւ. մէշ^ Տէգրէ՚՚է ՚"Ճ4^՚՚75^ * որուն եռերյ^ *ի մեր 

կէս մամ* երթաւոմ անցանք առուէ մի *քիտմ**ալէքեր ու^ 

րիշ աուուէ միք և. վէրքյլ /^գարձակ քոէ^րէ մէլ Հոոաշէն 

կամուր^ մի վրա/ էն $ ոսրկէ ^ադտաա սկսալ երևնաԼա 



11 յ" 9ր^ր^ չաա Հե՛ռի չէր ^աուուՔսփ ար§էւաոձՏւևըլ % 
որոսե յէշին անցակք % և. կամո%.քւ^1ն վրայ^ մաաեք 
^աոաատ աւս ե-ոկոորռ. անգսօՈւ 2^ օ/ք էե՚ցտսնք է 

1847 ^ւէւնիս 4 րէ^էպէ 3 ^Բ['ե^փշաբթէ իրկու.ան 
ժսէմ* 10 ւ՚ե^ ՀՔ^՚Լ Հ՚՚՚^գք՚՚՚ք"– մեւ^եըաեք ^աոսէասէքքն • 
աեցաԿք իմսօՐ Ազամք^ ք 1ւ օ Էչերւէ1–ս§ե ժստւՐՏ Աե էքաէ՚ք 
^ագ եէնկիճ/էէն վեր յ^ագէՆ ձախ կաչմր « որ 8 ք/#ւք</՚ք|. 
չավէ Հեւսի էր (^աղաատէն « 

^ու.%իս 5 ^ւ^գշ^՚՚րք^է քէրկոէ.աԱ ժսօՐ 9 ճամրսո ե^ 
րսեք ֆ և. գիչերուաե ժամ* \ քքն Է2աեք քԼՀ^գ *»Հա հ՚^Լ 
ըսուսէծ– սէեզքքե ւ/օւ#ք ք որ Ց յ՚էԱէՐ Հեռի էր ե՚լաՏ՜ տեղե՛ր^ 
%էս է 

0ա^իս 6 ուրրաթ իրկուաե ժւսւք*1^/ ՝ճաէֆ.աէ ե՛^ 
րսեք Տէէի \Լպ՚Կ*՛՛^ երթալու. Համարք որ 9 մամ* Հեռա^ 
ւորութիւ^ ոսեի ք ուր գիչերուաե մամ* կ ի՚ն Հասանք տ 
^ամրան 6 մամ* Հե՛ռու, էոաճկաց ուիտսէստաէզի մր կս*ր ք 
որ կըսուի Հ–1քէրյ նէ^ ^^ի^Շ « 

^ուՖիս 7 շարաթ իրկուան մամ* Տ » ՚ճամրայ ելաեք 
•իարա — թէփէ երթաաւ. Համար > ո/ք 10 մամ* Հեռի է § 
րւր մտանք գիշե՚րր մամ* 3 (քե տ 

(քունիս 8 կիր"՚^ի իրկոԱ-աե մամ* 9 » Հեձանք ձիերր 
փիֆրի ե՜րթարու. Համար $ որ Դ մաւՐ Հեռի է . Հոս 100 
ի չափ վրամեեր ւղաէորաոաուաօ՝ հքէե գ որոնց աոակո կե^ 
ցաԱք մքքնչե յոմնիս 14 /^՚՚/ք/՛ Հեձելառօրսէց ու. Հ*»*)))»՛՛» 
«»«*յէք( անա^անեալ անկանոն դօրաց Հեա $ որ մեր պաՀ^ 
պանութեանր Համար Հեսէերնիս ղրկոա^աՏ՛ Է1էն ^օտռաոա^ 
աոի կուսակալին նոոմէ% յ 



I 



1211 

^Ոէ^իս 14 չաքւաթ մնօՐ^ $ ՚ճտաֆ§$քք է լանք ու \1էւ^ 
ւէյ^ք^՚էեէի ճաէֆ.աև բռձեցինքէ Գ1օ–ղքհ մէե եողմէ՚Ն միւսե 
աԱ^եւոմմաաաքեք մեգէսոձտկգէսշէամնմաԱ ձորի մի մէքք 
որու.Ն էքէ9ֆ% 9՚"֊Ր *Փ ^՚՚՚^հ/^^Էր * ^ ամեն եոոէէէ՚ն բաւսւ^ 
եաե բէսրձո էեռներոմ պսօասօ՜ էր • ունէր արաեր /լ 
ձմերուկէ ու. սեէէէ սրսրսէկփէեր % Հոս գեզձի Հոմաեսէ^ 
լոր անսէէսռէ սր մէ^ ս»է անսհե՜չոմ ժաէք*յ ստռա9 գո*^ 
ըք՚եք միշա ձորեր ու. ւ/(^ ու. գէչեր եեցս§\բ * ալ գագ 
աերր Հեռացւսե մեր աչքք1ն^առ^էնա 

# 
Ոունիս 45 կիրակի ք/րկուան ժաէՐ^ , ՚ճամրաք ելանք ք 
եւ 3 յ՜էսէք չարուՏեակ անրեր ու. աաառաժոէ.սէ լեռներ 
ելլելով ի^ելով^ անէլանք քր՚էաը գԷ^ղԷ հ՛ ՚՚^ճ՛^* որուե 
առքե-էն գեաակ ժր կաեցեէր % Այ" գէ*–դ1*^ րեԱսկիհնե ^ 
րր րսք^օթեսԱ արօսՖե՚րե ելած՛ էին ե աու^§ երեին ալ գուլ 
էին է գետակին միլս կքփղմե րնգարէճակ անգաստաե մի 
Լար 9 որուն մէ9 կր աեսնուէր քանի մի ^ասա ու. րաո^ 
ձրր ծառերով ^ոմանաւոր էէայր մի ք զոր գեէոակին մէկ 

^է^ՂԸԼ ՚^էՕք՝ հւԼք^ք^^Ս • ^մ" Գէ^Ղ^՛^ քաո-որգ մէ ^եռի 
էր իալ^ապ^Տ յ»«էՀ^ աեոմե քրգաց գիլքլը ք ուր ի2անք ու. 

գիշեր կեւլանք է Այս գի՚-՚լյԼ լեռեերոմ շր^ասլաաած 
ձորի մր չինուած՝ էգ որուե մօաէն ու լեռան սսէէէրաոէն 
կէսնյնի վերո/իշեալգեաակրէ Ունի 103 ի չափ^իւղի^եր* 
ոչ ծառ կսո ե ոչ^ Բ՛՛Ա՛՛ * 

հունիս 10 երեուշարթի մամ*^ $ ճամրալ ելսքհք ու 

4 ժամ* չարոԱ^եակ լեռներու մր՚քյէ աեցանք գ որէէեց գաչ^ 

Պանմ^սԱ ձորերուե մէ9 գեաակներու. քով կալքւն շէսսւ մի 

^րգաց գի՚֊ղեր « Վ^^ք՚քյլ ^ամիուն վրայ շք–՛ ^քէ աեոմե քրր ; 

լաց գիւռէ մի անցնելով * գիշերուան մամ* 1 ին իքաեք 
որի մէ^ Ա*՚^է ^՚^էէւ՚է՛^ ստորոալլգ ստուար ու րարձր 



Ո6 

ձառերու. %երք1ւ. ու. գևտաեի մի ^ղ^Րք1՛^՛ 4ՐՊ1 ՚//""^^ 
՚նհոու. էոսէե $ ա^ր ստւՆսաու. Րր1^ք * Այ՛* *^ոբհ՚ն մէե ե՚՚ղ^ 
մի §եյա^երր 1Լ՝^^\ք ո***^ղ, և. միւ.ս ^"՚Ր^^Ր *է*՚^է**՛ ՚^՚^՚ՆՐյԽ, 
սա 010՜ §եռ.սե–րույ1է գօսէհներն^ էք^ * 

քքունիս 17 ^Ր^քշ^էք^է ժաւՐ^ ճաէՌւսքյ եըմեք ք ձւ 4 
ժաս շաոուքնԱս1լ աե՜ո^ե՚բ ե՚էանք ու. Է9չսեք > որ ^եսէո^ե^ 
սէէ եո բար^րանայրն ♦ աեյաեք նս§և.մԼ4> •ք>««յ ոսու.աօ– /^^ 
"՜Ռ. • ^ էէ^՚՚^^Ք ՚/է՚^՞՜՚յ^էքէ սէնուե է^էէարձակ ձորին մէ2յ 
ուր աասէու.ա1լան քուր սի Գ՚՚՚Ր * ^ ԳէշՒԲՐ ^^/ք՚^Հ ^Ր^ 
.րասնե՚րու. սէազ տ 

եէս ժամցն ենանռ գէոչ ի *ք*՚»էա^ա քէաղ րսուսւծ– րսյրձր 

§ ւ. անսւռ.ի1լ Ժ՚՚րք^ սսէորոսէո \ Օիչ՚՚՚՚^՚ւ էագէսր^ակ ու. 

գաշւոանէՐսւե ձոր^Ա է1է9 փսիաթէ Հիւ^սուստձ– - անթիւ. 

րլԱԱսԼուԹիմեսեր կայիԱ ^ՐԳ***3 * ամե% սէուե ոէ^էր 

ձի հր ք ոչիտսքրսեր » *^աւ.ե՚ր § շուլե՛ր գ որ աււոանիմևերա^ 

^հ ո /սաունու֊աո– էին • Ամե-% մէե Աէաե մէ9 րառմաթիւ. 

բնսւկոէ.թիւմներ քչոքյիՆ • այս վ^գ^ՐՐ ամե՚եառող9 մար^ 

գ1՚^ Ր11՚*՚1"4 Էր^՚^Յ թոռան թոռներում ^եա մէե *ոեո 

կապրէ1էն է ւբէշէրր՚նի՚ն ոչ ՚եաաանձ և. ոՀ իւարութի^ հ՚^՚Ր* 

ստմե%ր իրո*ր եր ^ոգսւյի7է նւ իրար 1լր էսնամէէէն • յ^րքա^ 

աէսգ կսւրե-ես իէէ ամե՚եր մէկ մարմւան Է1»եէ էյրր Հստսաեք ^ի 

փարաճա սէաոգ աե՚սանյա որ *^ե՚ռու.էս աչյոէերեոլս երևցաօ՝ 

մասառեերր մեօ՚այե՚օ՝ ու. անթիւ. շոճի ծ՚առե-րու. անսսսո–^ 

%եր էին է Այս էե՚ռն անվնելու. ^ասար միակ ճան ասրսր^ 

մի կ^՚ր ք ԱԱն աէ շարունսքկ մրռս/ն բոլոր սէի որ չրքագա^ 

էեոէոքգ Պքոբ էՒառե՚բր բո§որոմին գոռած– էրնք և. •իբգաս^ 

աաեի կս§ո^ս»ւ1արի% Աաաուքչա^ փաշան քանի մի օր յա^ 

ւսւսք իւոչոնգոանեբր բառնալոմ բանսէլ սէուսէօ՛ էր • որոմ 

կարոդ եռանք 1 ժամու, ժէ^ եը»ելլեուան մինչև, գագա^ 



ք 



^^1 

թր 9 Իւր կար պարսպէ մէ սօ^էրակ՛* որուե ^(՚՚քքյ^Լ^** — ՚ 

^ակ»ա աեա^ եամարր մյէնչև ցէսոգ կո կենսս • ստսոր էոա^ 

կ1Րւ անԱեելու/քիուան ւֆւս կողմէն վաո է^յ^ք մքէնՀ՚Լ. 

սաորոսար որ \ ժսօՐ անւե՚ը • շբօիր անսէսէօ^եեոր յյ§նչև. 

Հոս կր շարա^ակէին « (է^կՒց ւեուներոլ. ու. ձորե՚րու. մէ^ 

9էն սկսանքյէսռաք ^րք^՚՚^Լ* ՜ճանստպսէրՀր սարս ափ ու. 

ռարՀու.րաեք կր սլասէճառէր ամսսա^ս • վսօան ռէ սէեղ 

սէեո ասքկ ասսէրճաե կրնեէքհասր որ երկու, կողմի պս§ոս^ 

պսէՏևև. ու. սւպառս»ժու.սէ աս՚ռսերու1է գագա/ժսսրս ու. 

կոոՏքնակէ ցէո^Րր կարհես թէ իրսւրմէ ՛նոր րսէժ%ու.աձ՝ 

ու. կրկ1^ կու.գայ1էն մէանալ իր արու. Հեսէֆ որ ղմձոէ կ"՚–է 

աան • սէոն^ անգսօ1* չէր կրնար թավէաԱոե–§ Հոս^ որ 

փոյթր 1էե\ մեոէքազուեդր ՜ճանասլարՀորոքւն սաոսափր % 

Ա ա եր1^սէբեր3^ ու ապառաժ ուսւ էերունե՚րոսն գագաթդ 

Օ-րէն յԱեհեւ. ^որր Խոոոմա1լներու. %մաԱ §աւն ծերպեր 

բսէոուած– էրե $ որոնց մէքէն սստՀանաո ^նման անձրեէ֊ի 

քուրերր աՀագ/^ որոասասր կր կոսէիՆ ու. սեւ. սարսափ 

կր ձգէին շու.ր2անակի « Ն՚Ս^ ձորին մէք կսօՈէւր^է մի 

աեոեեէոմ ք կէս ժսէս շսՅրոէյևսակեռրնռ ՚ճապւաաիս • ուր 

սէեո աոեո օ՚աոսեր ե աեո աեո ալ քքորենի արաեր կայրն* 

մէկ ժամոս չափ ս»ւրլրաՓ»1ւ՚ր երւսնք ու. /՚2անք գ և գի^ 

չերր ժամ* \^/ իւն Հասանք թ^իմհւր գիւոին մօա ք ուր 

վբսքւ/ներու. աակ կեոանք % 

թ*իմւււր գի^ղ^ սէրաերուգ պար սւ է էստեր ու. ու օ՜ստռե^ 
բու. ՚քէ9քրդ–՚*՚ց գէ՚-՚Լ ՚^*^ * ^ ժաէՐ Հեուի ԱԷ^ ւէյժանի^ 
էն X է\^է պ՚*՚աուսէկւսն ^՚֊ր ժր որ ապառա /ներէն կր 

րղԽէր » Հ"" գիմաւորեց դ^դ V է^֊չէ ,ւ^"^1փ Այ՛ր՛"՛ ^լր^Հ 

փաշան է հ1սէոսէաաէն Սիւլէյժանի երթարէւ. րանուկ ՜ճա^ 
նապարՀր այս չէր ք ր՚՚քյց Աենե կապեա ^էյր գաՀաւո^ 

ւսւեո՚յ ( ԹօւՀսէրրամա1տ) երիէալուն Հասար այս ճասրան 

սլելի յսէրսար գասէուստօ– էր տ 

հունիս 19 ^1ք^Գ1՚**Բ^Է էրէկ՚էԿաե ժաւՐ9 ք ճամռայ 



ա 

լեուաե պ§ գէսգս»թ% ե^եավ^ գասոձաՆք մէւ֊ս Խ^գ^է՛ * 
ուրսէ եերէ$.էսո ւսւՆ.քև%իս է^գարձէսե դ.աշա սբ » որոմն 
յէ^ եր սէնսեու.էո յյէէ֊ւէյ^քաեի ք՚՚՚ղաքր §ե՚ո^է% Չ ժաս^ 
մէււ. չոէփ ^եո^աւ-ոոու-թեսօէռ. » ե. ^որհէր§ե1էն Վր^ "7 
ե՚ր1քևաու1քրձ, լե՚ո^էեր » որ եր ռասւէքէն ^ասճԼսէԱէոանր 

գէս/ *հ վէ՚՚՚Ղ"՚*Ք1Լ ^քբսեե՚աւ ^ոոերու. ու. ոորէրնր ւսրս§Մ^ 
րու. մէ9էն աեըներէվ % գաշէոԱն մէ9 ւսէքձ% /չոոէ/էն ւհոան^ 
%եր եր ^ոսէ1»և ու. ցիր ու. Աաե յթրգաո գիւոե-ր չքէեուաձ՝ 
էին է Վե-ր^ապէս Աիւչէյյօտնիին \ ժաւՐ Տքեալոյ իքչսեք 
ծ^առ.ու.ս§ փքԱրի ՚Օ՛ ՚/ր"ք/ մրաենէ՚րու սքաե ու. գիշե՛ր էե–^ 
ցանք է 

0ունիս 20 ուրռաք^ ժամ* % ճսօՌւայ ե-լանք • ւսռքև.^ 
նէս եե՚րլժային կառարսաւոր ^եաևւոե ու. ձիէսւ.որ գօր^ 
քեր* որոնց գոէէիէն էր քաղաքին եաո^աւ/արԿ Ապսէուա 
լա^ վէաշան $ եւ մ^չե. ք՚^է՚Ր՚՚քր անթիլ. ձիալոր ւլ»ք<ք&է& 
ու. ՛հրացանակիր Շ^ա,յ1^Հյ րսուած՛ զինուորներ երկու, կոո^ 
մ1^ րարևի կեցաձ՛ էին % Այ՚"՚ւԻ՚*ի շքեռ Հանգէսով ժստ^ 
է/ր 9 ի" էԱոանք ք՚*՚Դ"*քր ե, վէաչայ1ւն աւսրսաԱ ելանք < 

V Ի ԻԼհՑՄԱ 1Ի » 

Ամեն կոոմէն 1 ԺաւՐ ^եռի $ շու.ր9անակի րարձր 
ւեո^ներոմ սլաաած– ու. գաչաի մէ^^ շինուաձ– քրգ՚՚՚ց Ք՚^ա, 
քրոք է/*՝ է ^աոչոաաի իչխաեու.թ եան ներքև. • ք1մնի ՉՏՕՕ ի 
չչսվ» աոմն 9 ք;)000^ չաաի րնակիչէ որոնցմէ 14300 քի՚֊րաէ 
1*50 ^ր^՚ք/ • ^30 քիլ՛ո՛ յնի և 1Ս0 ալսլարսիկ 1/ն % *քէա^ 
նի ւՈլ մկկիթ ք 4 մէուիՕ– րաէխիվ^եր . որոնց մէ9 մէկ մէկ 
§սսաոան կայ $ ոսր կր մանեն լուացուեչոլ. ^ամար % վ(ա^ 
նի մի ալ իէան է վաճաւսւմնոց ւֆ ք ուր եր գաէէո^.ի% պա^ 



Լսէեէսո ք գ.1րոձակ ք սէսփրէկ գ գ1^ւսգոոօ– գ ձուրսգորօ– 
( գ^9ֆ՚ք^»'^^ ) ք ՀէՌ-էոաքսագորձ՛ ( <շ^*լ՚*1 ) • \քկՂ**^^1 ք ^Խս*^ 
է1աճառ $ աՔէգստմէսճւսռ » ^նսէվաճսօւ, ( ^»յ^՚5^ ) ւ վա՜ճստ^ 
ռակսէն ք ե.էն էւ/հ է Այւ՛ է/աճառաեոօչլ որոսե է1ր^ Աէե^ 
ր1մեերոյ գոցուած՝ է գ այնքաե ցս»^ ^Բ^ "Ր թ՚՚՚ր^ր*՛*^"՛^ 
սսէկ մաբգիկ գչուիտնին ձ-ռե-ւոմ պիտէ անէւեէի՚ե « քյրկու. 
զինուորանոց $ ոոռնչք մէկու^ ՚^ճ 4՛"/՛ 3000^ Ր"փ ^^^ 
աոնււսկ քուրգ. գրրք ^ միլ սին մէ^ 1000^ չավէ • այս 
եսկբթէքւն մէ9 էր փէօշային սյպարանքո % ^ունե-րե ՝ սօւ^ 
Հստսարստկ գեաեի 4ր՚Պ միսէկուո ու սէզիւսսէկԽրսէ յի^ 
Ղէուսէծ– էի՛ն 9 սէանի^մսերր դ՚՚դրմ գոցուստօ՝ • սէմԼ՚ն սւուն 
օ–ս»զկաղս»րգ ասէոսէէռ ունի 1ւ իոարմէ Հճու^ է գ որոմ 
յջլ^ս՚բ՚՚որ շատ լ^գարձակ կերևաւ և. որոմն Բ"1ՐՐ"՚իքր 
Հքսզիւ. երկու, մամէււ. մէ^ կր չր^սգայուիէ յէուրր աօւսէա՝ 
անու.% ու. աազուկ է գ լմէաէսէ և. Հ"րի 2ր՚–Ր * "՚-Ր "Ր 
^որ րանսա աեպասէճսէռ քբ՚֊ր հ^Ր՚ե * ոէ-սսէի ^անի մի 

^"Բ Ք՚"/ֆ Ք"՛/ Բ՚"9^Ր* էր՚^Ր"՛՜ Հ^՛" ^ս՚ղորգեր և. գհանէքե 
սէակ^ե ճամրաւ մի յինելոմ ու. քիտ մի անգքահ նոյն ^որէր^ 

րոլն 9ր՚–ՐՐ գուրս րղխեցեե՚րով^ արուե՚սաակաե վտակ 
մի չքէնաձ– են ք որ միշտ կշ վաղէ ե քաղաքին ղանա^ 
պան կոդմերան յ/ք^ "1ՐՐ^1^՚Լ կանցեի կերթայ « քբեր^ 
ձակսո ՚էՊւՐ^րք^ "^ լեռներէն սառած՝ ձիւն կր ռերեն 
քադաքր ու. ^ր՚-րի^ կը ի առն են տ ՚իաղաքացւոց սաէո^ 
րութիան եոաօ՝ է սառոմ իտառնուած՝ ա^^աՀ իմեքգ 
նոյնաէս իրսէոու այցելուէ գացաձ՝ մամանակ ձիւնաիտառն 
աէ^աՀ կր ^րաւֆանեն ք ե սրճարաններու. մէ^ ալ նդՐփր 
կր գորձ-ածեն խա^վէի տեղչ Օգե աղէկ կ ք սաստկաշունչ 
քամվեր կըլ փչեն ք որ գետնին փ՚՚շիներր ժոոմեչոմ քա^ 
սքին վրսԱ ^ձԲ^Ր^՛^ "^ անձրևի էգէս տուներու. մէ^ 
ԴԲ 1^31^^՛^ * ասանկ սաստկաշունչ քամիներու. ատեն^ 
քձակի^երԸ վազոցներէն փ^իչք^էՐվ աուներնուն մէԼ 

17 



130 

կլլ փակուքէնէ փաղաքաըիք կ"1^ ^^ է՚-՚է/Յ ^Է^Ր"՚"էր* նՐ^Է^ 
որ բֆսոեբեր րւրք՚ւբ^^ էսմե՚ե բան ասռասէ հլ էսժան էր % 
փադաքէս մե1ւնե–§է՚ն յէսռա^ եառէսվարէչ փաշան՝ էր ^րսք^ 
սանաասյրուռ– աաս գանուսսծ– թէ կանոնէսւ.որ և. թէ ան^ 
եանոս դօրսէո յէսռաքագոաէւթեւ^էր ըոյռ սէէԱէու. կամևւր 
զքէնէսաաղութէւե ՚^/՛՛^^/ """–"՚^ "Ր 6 ժսօՐ սէևեը % 

(յուլէս 7 ^ երեու.չարթի էոքէեուաԱ ժստս^ 9 ՀՔ^Դ 
ՀանգէսոմոաոաքյէՆ եոոեռ 6 ժսաս ^եռէ էեէւաե սր 
սսէորոտն ծ-առու֊սէ և. սսլառւսժուսէ յ^՚յրէ "հ ՚էՐՊյ է^ 
քա՚նք գիշե՚րոսան ժամ* կ քէե * այս սէե-ղսլատու-ւսզան \ք9"^ր 
էէր կր բդէ^էր ե. առքէւն ալ աւաօահ մի շքէեոււսձ– էր % 
^աոառէն էՌնչև. Հոս է՚րկու լ1րրանռ գօսէիՕրրու. ւ/է9մէկ 
ժամէն աւէ-լի րնգարձակութհւՖ ուՕոցոո ւէաչաաէէհ ու. 
քարուսէ ճամբայ մ^^էր 9 ուր ոորեՂւէ արսէեր ^^՚"քր^ » 
սէեո տեղ էսւ քբ^րե՚ր կր րզւսէ^ % 

0ոպիս 8 ^Ր^Ք2"՚բԹ1՛ էրէԱու–աե ժսօՐ^ ք ՚&ասրայ 
երսեռ նւ ^^Ր՚սէշ^՚՚՚է 1^Ր՚*^Ց գօսէրեերու. մէք Աքեոր 
^ոյն գաշաայ1էե ճանապարՀր 4 յ՜աւՈէւ. չո՛փ շարուեա^ 
կեաէս մե՝ր9ք^ բ9՚**^աՈ ոշս՚կե՚ալ աեո սր % ուր աասաւա^ 
կան 9ուր մր կար 1ւ սէւ֊աղան սր ծ^առերու. աակ % (Լր^ 
սէեր ու. այգ1էներ սէէ պակաս տէրն X Այո աե՚ոէն կէս 
ժսէս Հեռհ ասլառաժուսէ ռոոլաօ՛ և սրս§ժայր ւեո^եր 
կր էոեսեուէւ^ է 

Ըոլլիս 9 չ՚^Ր^Ք2է"Բ^Է էըէկուաե ժաւք^Տ ք ճամրպյ 
ե^եէոմ ^ Ղւա1ս անռաեո ձորեր ու ւքէքէ » որ սոգէեերա/ 
ԱԼ շոճէ Շ՚աո^երոմ ոարգարուաս՝ է էն և փ^քրէկ գէ^^ 
ղեր կր գանուէէւե * Վ^ր9բ արագս»սաՀ վաակէ սր որ 
բսէւակաե րաեարձակ էր ու 1 ^/ կանգուն էարութէւն 

Րէձէր ♦ ասկէ Լանգէն (^Ա^^Ը հէ գառՖալով ^կըկէք^ *%,, 



131 

տանք ձորէ-րու. «^Հ» ե.յառա^ Խրթալով ՜գէչեոոսաե 

կուչիս 10 Հք՚^գՀքրք^ւ՛ 1էրէեու.աե ժամ* Տ 9 ՜ճսօփւա 

ելանք *է»էդ1 յյանճփք երթսյաւ. *^ա^1ար ք որ 5 յ՜սօՐ 

Հճ^/ւ^ էր է ե. 1էոյն օրր գրչերուան ժսօՐ \ 1»ն մՆէանռ • 
այսօրուսՈտ ճէսսռւանրս նաա^ "է՚վ "՝§սմռւ. Հափ շէսրու^1ւստս 
ձորերու. մէքէ էր ք ա֊ր հր գանու.էքւե գՐ^գեր $ ասրսաեր 1ւ. 
ւսէգրներ • եսէքր գարձանռ աԽսէէսռուա րւսրձ^ր լեէւ. սր 
որ 2 ժտյամգե աւ.1րլէ աև.եը • §1եր^աաէս մաանռ րնգստր^ 
ձաե զ.§սսոր մր մէ^ որուն ^որէէրսրն ւքրւ^ էե՚ո^էր կր 
սէե՚ատնա^էրե % Ա յս գա շար լժէաէսէ քստրու.աո էր ք րայչ/ 
ամեն Լոռս մչւսկու.աօ– էր ոորե՚եի արաերոմ հ 

Դաաշա/էն օ-այրր րար1ր աեղի մր մրայ չէ%ուսէօ– 1000 
սէնով քր՚էէ"Ը գէ^՚Լ ^*է > "՚-Ր Ք՚՚^է ^0՛ """–^ ^րեալ ալ 
կր գան ու է * 9՛/"– 7^^ ^^^1 ^"՚Ր%, Ք"ԱՔ՚՚(յ^"՚Լ "(՚՚՚րէս՚ղ մի 
կայ » /ւ Ց վաւրկեան կեո^ր րարձր աեոէ էէր մրպւ ՚եոր 
րերգ մւ§ X րՖակ1էչներր չաա կոչա ես < ՕգՐ ^ք՚^Ր է * 

2րլրը դէշ^ Գէ^ղէ՛^ ^ե՛ ներսր և թէ՛ չր2չ"կ՚"յվ^շ կշ 

գսէնուքւն րարերեր այգրներ ե օ^աուաւէա պւ^րաէո^ 
ներ « քխնի մեծ– մէէկէթ մլլ գ ր՚"ղէէք «^ > քսան մր ք մ"*^ 
՚ճսառսւնոո մր ա֊ր կր օ՜արւէրս սոմորարար գորձ՜աՏ^ե^ 
ւիք ^տքէն րաներ % իանու–1մ%երր գուռ% չունէեն ք Հւ ե^ 
րարմէ ալ ասաա^ած– ^Րս՝**^"'^^ մէ^ ^9 կանռնուէր • 
մամն որոյ ամե՛ն իրիկուն կր պաոաաւ.որէ^ ^2.ե եոաձ՝ 
բսսներր ասյրաել ու. սէաքներր աանրլ% *իանէ մր Հ*ս^ 
ր/ս֊ր պէ՚եա.որ կ^^Ր « ^ուներր ըիւլէյմանիի տոսներէն 
ամհւ.ր ու. աոէկ չքէնոսաձ– Էք1ն « քՌակիչհեոն սէռ^ասա^ 
րակ ստմաււներո տանեաց մր**Ա եքլպաո֊կւքն $ տեսակ մի 



132 

մա^ճակաչէ նէ&էհ շինու.աժ սՕտեոփտէ§ց մէք $ փսաէ պէ 
սէու%էրրուձ մէ9 գէշյ^ՐՐ շատ աաք Խ^հ ^ եաոէճ սաչ կըլ 
գաեու.է է Հոս երևե§է ^ստրու.սա անձ ւ/ր (է՚՚՚Ր * 0*€»//ց# 
Պ^քՒՐ ա2ք/ւձ.% » որոմե ^էսմար ձոսէք1ն թէ էսո ^սասաոԱ,^ 
թե՚աե չափր քՐգէ^՚է * 

^ու.լք§ս 1 4 եոկուչաբթի էրէկուան ժտսմ^ 8 ՚ճէսմքւսո 1ր^ 

լանք է ՚էյէս/ս Չ ժսէմհւ. չափ անըանք ձռրերու. մէքէ * ուր 

սէմեւ» աէրո էսոէոեր ա^ սոգքւեեր պէսեաս տէ^ ե՛լ. քՐՐ^ 

գս՚ց գէ՚֊դե՚Ր **՚լ կայէ" * ե՚՚՚ՔՐ ^եկ ^ամու ^ափ ւս§ 
գարձաեք բւսո^ր չե՜ււ. պէ 9 աե/չէ սյ» անողին էրլանռ ու.^ 

րհ) լերաե սը՝ գագէսթր $ ու. է^աեք մէէ֊ս երեսն *ի ւքայր^ 
աևռնելոմքրգաց գիւ.զէ մր *1հքէ * որուն ^այրր մ^չեւ. 
էերաև սաորոան ու. ձորին մէքր էր Հասն էր տ Ա յս ձորքքն 
մէ9^ ու. լերաե սաորոտէցն ապառաժ– ՛նեղ ՚ճայլւաւ 
ներու. . յրայէ ^էե յ՜ամէէւ. չափ ^""^"՚Հ Գ"*ց1^*Ք. *^^ 
էւժուսէրութեէսսր. ք եւ. 1>9անք ձ՚առառարգ ու. անոլչ 
9րոմ աեղ մր \ գէշեր կեՂէալու. ^սէսար % Այ՛* ձորն ա§ 
մշաեեսւլ էր ւ ոսնէր սլսէրսէէէ^եր $ "՚եո ս»եո ալ ծ-լսա^ 
Խոտէ արսէեր է 

ուլիս 15 երեռշարթէ գ ՜ճամրայ ելանք ^ալասստն 
գի՚֊դր երթալու Համօէր գ որ կ, ժաւՐ Հեռի էր տ %ս*ի» ան^ 
րանք ռաշաի մր մէքէ ու. մաանք ձորի մի մէ9 » ուր 
կ՚քլի՚ն ւսրսէեր ու քրռառ գի՚֊դեր • Վեր9ր գս*րձանք 
րարձր լեռ մր $ անկէ ալ իքանք ուրիշ ^որ մի անէքնե^ 
լրմ Հօշաֆ անուն քրգ*ոը գիւղԱն քոմ^ն գ ուրկէ մէկ 
մամ^ Հէրռի աերան սաորոան իքանք (^Աքլստսան գի՚֊դի՛^ 
քոմ$ ու երկու գիշեր կեցանք % 

Այս գի՚֊զր լեռան ռաոև *ի Փ՚քքրի^ Փլ՚Պ շքւեուաօ՛ 
ու մք/նչև.՛ ստորոար կր Հասն էր * ունէր ա/գի՚^՚եր $ ր*"^ 
ոեթեո սլատէմէէեր $ աաոաւէա և Հոմանաւոր ժաուեր • 



433 

օգՏւ Ա՛Լ չաա պատուական էր % 

խուլիս 17 հինգշաբթի $ ՜ճամքւաք ևլաեք % 4 յ՜ամ^ 
չօէբոլքէա1ւ անռնէրչոէք ոնքէարճաս ձոոերու. *քէ9է $ ուր 
կսո^ գէ^ղ^Ր ք ւսրէոեր է այգէներ ք անաառ^եր • աէ^ 
%ոսչ^ ու. յսսէւսե քոսրեր • Է9աեռ օ՜սօսուէո աես մէէ անու.% 

9բ՚՚րէ "Ր ԳԲ"–1՛՛* Գէշ. Ր 4^^""/*"^ կա սար • Սյ*՛ էոեոէ% 
էլէս ԺսօՐ ^եո֊է ևերհ.ստո ^Հ՚^յ^Ա — ^*"^Ը րսու.էսօ– րսքրձր 
ու գժուաոստսաւոէոռ լե՜ո-ո « 



- Աոպհս 18 ուրռաթ աուաու. ք/ս/ւ/ 10 է ՚ճօտսչէսչւ ս-էս/ւ՚յթ 
Րէմաեսւրռ սօաեաւ. *%աւքսէբ $ որ օ Հա աս ՚^եռբ էբ • էէոէԱ 
օբբ յ՜սամ*^ Աս մաաեյօլ մեծ՝ ^աեգէսով հ ՚կսէէս եցս ժտւտմտււ. 
չափ ՏԼոբեբու. յէքէ եբթէսւով հասանք (^^Ն՚^՚^էՀ ե՛"^ Պ^^ 

^ա^ 5*111 բսուած՝ էևբաե սէոոբոէոբ % և. ^ադէւ. 1 ^/, 

ժասու. յէ9 երա/նօէ անոբ գագաթբ է Ա յս ապառաժուսէ 
/ճուք շոճէ Ծառեբոմ ծ^ածկուսէձ– աաբսսլհ պէս բաբձ^ 
րաոաօ՛ էբ • աեո աեոքսւոաե ու. անուչ^ 9բ՚–Ր կր Բղ1ւ*Էր** 
գսէգաթ1/ն սօէո փ՚՚աԸԲր1ւ Հ՚*՚բԹ աե՚ոհ մի մբսկ էքարտեոո 
սբ Խ^բ^ ոբույև մէ9 ղօբյ» 1լսսլասէբ • 

Դաբձանռ §ե՚ռստն գագաԹ՚ն ու. ս1լսահյբլ մէէՄ՛ գբ^ 
ժուաբութեասբ ու. ա^ու. գողոմ փոբ էքԱ"/ ապառա^ 
ժու.սա ՚նե՚ո ՚&աոբու. սւէ ւէբաւէ գ ոբ 2 ժաաււ. Տ՛ոփ ոէև.եո % 
(Լ ւս րքբան սէոոբոէոգն աւոաե ու. առասէ 9ու բ էՈէ 1ւր բր՚1^ 
խէր * ոբ Րէվաեաշզի քազաքշ կԸ,յ՚"Գ^Յ(^էր՚* Ա"կէ 
կէս ԺսօՐ ալ յառա9 ևբթաւով ելահք բւրէ ՚Օլ. ՚/ր"քյ^ 
ուբկէ կէս ժամ* ^ե՚ռի էբ րէմանարռ% 

Այս յթԱէղս՚ոատ մօա ւոեսանք բաբե՛ բԽբ-պաբաոէմևեբ գ 
՚ոոնո մէ9 աոեբ1ւեեբէ չի%ու.սւԾ՛ շաա մի 1սբ՚&էթ%եբ կսա^ 
ի% % Այ" ՚՚՚^ԴՐ փ՚*՚բ*"ք^է կաեոսանբ % 



134 



ՐհՎԱՆՏԸԶ* 



Աապ — յքւսև գէրաքւն մէկ վսէակիԴէ ե՚ղհ՚րքո քւաոէրա^ 
ւանգա1լի մը վրս՚յ չի%ուաձ՛ 1600 աուլով քոգաց գէ^^ 
ղաքաղաք ւՐ*ֆ պարսպաօլատ « ք\Ա^Է 6000 ք^՚"՚կէչ^ Ք1"–Ր"՛* 
1ւ մ^քք հ՚ո1լու. կւսրիւ.ո կրեայ է էրքչու. չժաոքէ րաժնո^ 
ւած– է գ յե-րրս և. սաորրե « որ իոաոմէ փ՚՚քրէհ մէՆէՈէսւ. 
մր ռէսէոու.ասհ՛ 1/կ X ք(նաւ. ^աոթ աոեո սր Տրեայ > ւսւ1ե*ն 
էոեղ զառ *քէ 4"ք1^ ^ * (կստրէսպր^ միէսքե աեռասնո 4^«–«՚/#^ 

գհւ.որ • Ր՚՚Կ սսէորոՄէո չու ր^անւսեր լսրամլւ սսսա աաա^ 
կան 1սորութիւն աՌ կս§յ 10 կաս \^ կանգուն գ որու^ 
մէ9^ն կր վաոէ ^ս»պ — ք/"՛– գեաըն մէկ փասկւ^՜* որան 
ւքրէսյ երկու. կամւէ1.ր^ե–ր շյ1նու.աքՒ եր՚ե^ գիսակի և. քովի 
էեոՏեերր անւքեեւու. ^սյսար • կաա§ւ.րշնօ՚րա,ե գրւ֊զհ կ՚"1^ 
մի Տ^աւրե-րր մկկ մէկ գուռն շրնուէսժ է % 

Գիէ֊ոքւե /4՚#ւ–5# ուզգակի րար^տրայ^ած– Ր11"՚1Բ^ հ"՛^ 
էՐար^ աուներր իրարու, ՚Լր"Ա ^եձ-ա&ի սլէս կևրև^ային • 
^ուներր ասոիւ֊սակե-րա և*ն • ձեղա^սներր ,7"՛"՛ * ՚""՚^էք^ 
%ևրր Հոզոմ ձե՚մէաձ– * ն"Ա փ"ՔՐ1՛^ վաճառանոց մլլ գ 
փոքրիկ րաւլեիք մի ք իսկ Լ ոչ մէկ ձառ էքի « Ջ"՚–ՐԸ. 

վյոակին 9ր՚–ր^ է ^ "^Դ^^ւ * "ք/" հ"Դ^Ր11 Պւ՚21ք ^է^ ԴԸ,"՛^ 
%ու.ևւուն Համարի րնակի^ևրն իրև՚նց խմե-լու. շւէւրերուն 

է1է^ ձիլ.ն կր խառնեն * ՕԳԸ ձանր է ե ամառը չաա 

աաք • ԷՅ կսլկա գիւ.ղր քիռան վրայ կ , րայւյ չա^րիւնակի 

բարձրաբերձ աարաէ^որ լեոներով սլաչարոսած՝ ըյէ^^ 

էուն՛ Համար՝ կարծ՛ես թկ ի՚որ վիրաս^ ես • այս աարա^ 

լոր չեռնևրը որ աաճկաց ^"՚ԱԼ Պ*"Ր"կ՚^*՚՚՚"մեկն կր 

ղաաեն • Դ Հնու.Ձե քԼակրոս կերէնք կր կոչուկին % քնա^ 

կիներն ամառնայիՆ աաք եղանակին մկ^ ասնեաչք 

մրաէ մահճակալի նման շինուաձ– անկոզիններոս մկ^^ կը 



43Տ 

աառԼ1էն % թէ և, տանէյ^ե՚րո 1բաոոլ. մէ9 եո նային մե՛^ 
րէն *1է փսր * շասէեքքն ալ փէսոէսթ է եերթ-աե օգափո^ 
աութեաե տ ք(նաեիՐւերր կոշա հ% • 1լանսոռ \ա^ՀՀաՏ ^ոս^ 
սէէն ք էսմե՜սս աք անսէոթ ու. Աէէէր են • *՚*Ր»ՏԷ ե. 1լանաիթ 
մէ և. նոյն գեսքի ^Է9 եր լոէ֊սւոու.^էն իոարմէ քի) ^եռի « 
կարիճ գասէ 1ւ"*1 * Ա՚եսս ու. ^ասն էսժան էր » սսէւասէ 

աէ յիգեէյէն կայ % Մ^^ ք՚^^՚է ^«՚/»/"–/» ՚ՐՐՔ հ"՚Ս * "Ս 
գի%^ղ1էե ռանապան աողո^ե րույէ մէ9 սասեստւոր Աոուեե՛^ 
րու. րս»յնուսէս՝ էրե « Գրւորն ւսրևելե՚ան կողմի րարծ^ր 
աեռ մր ևա^ որ մէս ժաս ^եռի է - ^րՆսիսայհ՚ե 1ւ"էրՕ՛ 
փիսսաան անու^ չիռր որ երեք ժէսմ* ^եո-է է • արև.^ 

մսէեան ^իւսրսաւին եոոԱքի բե՜րգրոր իչ Ք՚՚՚Ի^ ^Ր""՚–է* 

ուոոաեհ արևսաեաե ^եէ^սիսաէ^ Լոոպէ հ^էոլաք անու% 

չեռր ♦ ^արէսւաւին ե^ղհ՛ *^է՚֊րէ^ աւսոո րսու.ած– լե^ 

ո-ր • ս*րե մա ե ասն Աոոմր քկիճաս աաղր րսուաս– ւեո^ր գ 

ն. ւսրևեւեան ^արաւային ե՚՚դ՚Փ Հ՚^^՚^՚էրէ^ Ժ^՚՚՜էԼ «^"՚^ 
՚՛ մր ^եռի ♦ այս ւեուր ^քենարեան րսուաձ՝ աեղէն է1ր՚*(յ 

րար1րառաօ– է « աս որ ստորոսւր աորունկ 9ր^"ր *Փ ^"Ա * 
ուրեէ սէո-ասւ ու. աասւո սասան 9ր^ր "Ր եր ԲդՒ՚է * ՚^Ր 
^ենսէհեանէն անկնելով ^երթայ գեէոր եր /սառնուի • 
այս ^որին 2"՚–րր ^ե-րէկէն մինչե. կէս գիշեր Կրբղի՚ի • 
րպյռ եէ" գեշՒՐ^^ մ^մւ. ^երէե եր գագրի և. ձմեուր 
Բ–"1"Ր՚՚41^ ^Ռ հ"՚Ըէ "^ Հորն այ եր ցս^մյթի < չ^ինսւիեան 
^աա Գ^Դ^Ձ^^ "՚՜ ՚է^՚՚ՍԺւէ ^քքւ/ւօւոաոո. սէեո ս*է • կււե 
Լային այգինե՛ր $ աարսէէօներ 9 3"րենի ու. ժ՚իւսւիւոաի 
սյրսէեր 9 ուրեէ կանգնի գեսէո տ 1Լյս ղոսստրճալի փ՚ւյրե^ 
րուն յէ9 ք՚՚՚եի մի օր ժստմաեսէկ անռու.ըինք ա 

0"^լէ" 2^ երկուշարթի մսաս^ 9 2.Ք^Ն Հ^^գէ^"՛/ 
օսէմրայ եյաէւռ *իեանօթման երթստյու. Համար 9 որ 6 

յ՜ամ^ Հեռի է X \յաԽ եյանք փիւրէկ — սէսօյր րսոսսւօ՝ 

գժուարաւՌտտոյց լեոԼան գագաթը որ ե՛րկու, ժամ* աև^ 



136 

ք.^0 • էսնկէ սկսանք էք^ալ լեո^ան պււս կլոդՏքե է Փ՚՚Ր 
մքւնչև. ստորոսէէլ ՜^էշյէ ^րկ"՛– յ՜ամհւ. մէ^ ♦ ՚յ^Ր^Ր երկէւլ. 
ժսւմ* էսւ ձոոեոու. մէ9է անռնէրչոմ /§2ա%ք ծ-առոէո գ՚՚՚Հ^ 
սւա։1այոի մի մր*՚1ք » ՚^՚-բԱհ վա§սկ մԱ կանռնէր 1ւ. ոոուե 



% 1 



ուլիս 22 երեոշաթթփ էրէկուան </օււ/*9 ՜ճսէԱրսս 
հլաեք ք 5 ժէԱէՐ չստոունակ ձորեր ու. մէքէ էսնռեե՚էոմէ^ 

քյ*էեո Աապ — (/«ւ վաակէն եպե՛ր օ^ 4Ր"ա1 "^ ԳէշՒՐ ^Ւ^ 
ըա՚նք է 

0ուլք§ս 23 Հ"Ր^աՔ2՚՚՚ր1^1՛ էրէկէէւ֊աե մսօՐ^ ժէսւ/բւա 

եոսՆո ե 5 յ՜ոօՐ Հեռհ էստՀուէոի քե^է Ր՚^ուէւտծ՛ ^Ր^ 

Ր^էՅ Գէ՛–՛^ է9^"^Ք * "Ր 20 վայրկեանի չ՚**փ 4^՛*–/՛ էր 

^ուլէս 24 ^քէնգշարթի էրէկոււան ժսօՐ Տ ^՜ճէա/րւաա 
երսնք ք 8 ժստմ* շսէրունակ չեռներ ու. ճորեր անռնեչոմ 

կէսնընէր է 

^ ու. լիս 25 ուրրաթ իրկուաՆ ժսօՐ § ճսօ/րսայ ելանռ 
(11օւրթուլլա^ կամ* կեաւ/ուր — քէդ/ րսու.սէծ՛ գիէ^է^ ^Ր*՛ 
թալու. ^ամար ք որ 8 մսէս ^եո^ի էր $ ե. ^ոյե օրր մլէ^ 
սէաեք • այս գէ՚-դՐ ւբուսուլէն 4 ժամ ^եռի է • էսսկէ 
սւրագա^ոս 9ր՚^ր ժր կաեօնի^ որոմն մր՚՚՚յ 2րսէզաօեեր 
չիՆուսէՕ– էին է 

Տուֆլիս 26 շարաթ աո^տու. ժամ մէկ ճամրայ ելանք 
Լ ժամ^ ին չքեղ^սՈէգէսով^մաանք յբուսոլլք ուր այԿ 
անգամ 10 օր կե՚ցանք • 



437 

0գհսաոս 4 (րամասսձ 5) երկ^ուչաք.թէ ժսօՐՏ մեծ՛ 
^անգէսոյ մե1քևեցանք քաղաքէ% • ^\հ1^\ ճամքւան բըո^^ 
ւսելով ռարկէւնռ գսւչէոաէ^ ՚ճէսսօւայ մչտ • 3 ^ք-ԱօՐ ^ե՜ււքէ 
ճէսմիուձ մրայ ^աեովէաեըահք /9"(^քքէ^ աեոէ% •քէրք^^է^ 
՚նե՜րու. գէ՚֊-ղր ք "Ր 1000^ )"՚փ Ք՚^Ր՚"շե^ մև& էոունեը 
սմեէո 9 և. գործստծ-ած– ^ւրե-րհին ^որի 9"^Ր էր « Ա՚^^է 
3 ^էսէւոբգ. ^եռէ է ^աթմք^ անուն քէլաանյաեեոու. գէւ^ 
ղլլ % թ^էրքէֆէն 1 ^Հ ժամ* աչ երթաչով ի^աեք ք^փՓսքօքւ 
սճօէմե վ^էէաանք1նեոու. էԱՆեոաե գէ՚֊զՐ ք ուր 150 ւոոլ.% 
միւսէն աքնէսռե՚ր էր % ^ 

Ըգոսսէոս 5 ^Ր^քշ^Բ֊լ^է ^է՚՚մբայ էրլաեք > ^Տւ 6 ժամ* 
ւէաշասւյքէն ռասէւայէ ւկլ երթսէլով էքաեք ասւ.երէս1լ գէւղ 
էՈէ ու. գէշ^Ր կ^Ը՚՚^ք * Այ" գաշաէս ՚քէ9 ռառմաԹ/ււ. 
գՒ՚՜ԴՒւ՛ ^^է^^ մէկ քան^ն քաէքայուաժ $ քե՚ո սէեոաէ 
ծ առեր 9 չասւ ս^ալ վաա1քևեր կանռնէէ՚ե % 

0գոստոսէ 6 ^րՐ^Ք2^՚՚՚բ1^է * ^ ժաէՐ ՜ճամխսո ե՚րթա^ 
ըէմ է^աեք քըգաը գէ^՚լ մէ ք ուր անթէլ սօսիի ծ-առևր 
կայթ է 

Ըգոսաոս 7 ^ւ՚^ԳՀ՚՚՚թ/^քք * 6 ժաւՐ ճաէփայ երթալոյ 
անցան ո մերթ գաշսւեր և. մերթ րաւրներ* մերքր հ9անռ 
դ-աշաէ մէ^ քյէզիաիներու գէ^՚լմը* որուն աո–շ1լէն աո^աա 
քր^ր մր կանցնէր * ճամրան շաա աեո գհ^դեր կ՛ար % ու 
մաաՕէեր կսէկցնէէ՜Կ տ 

Օգոստոս 8 ուրբաթ սօԼաու մաս % ՜ճամևսոֆ եաՏնո 
՜ձէղրհ երթարէւ համարք որ \0 ժամ* ^եո^ի էգ ե ՚նոի 
օրր ժամր 5 ^^ մս/անքէ ^ամրաե շաա գէ^դեր կոոհ՚Նգ և 
երկու կոոմերնէս աերնգ^աա ըորե՚նի արաեր էին • քա^ 
նի մի Լէէւրերիլ Վը՚^Է անցանք • նոր$պէս անցանք ^աթ^ 

18 



138 

էՈսե 2բ՚–րւլ • ե. յ^էզրէի յօա գիմաւոոեց ռմեւլ Նմ^ փ"՛^ 
շան է որ մէկ գունդ. ւ/է յ^Րք՛"/ կսաասէր Ք՚"ղ"*^Ք1Լ * 
մեօ– ^աԱգկսովաԱցանք եաւՐուո^ ու. մէոանձ» Ք"՚75՚՚«ք/ք * 
Զ^քՔՌ Ք՚՚"Ը"ք1՛^ շՐ՚-րնԼ ^10 էիտքքրկևան ^եռի վրան^ 
նծ-րու. սԷլ էրե ք և. մէկ մաէՏհ ալ աարէասէվևերոմն մր^ 
ու. քաղաքքքն մասեաւ. որ աուներու. մէ9 է 

0գոսսւոս 9 շարաթ ճամրայ երոա/նռ $ Տէր^1"–Ժ գէՊ* 
գտնուաձ– չե՚ռն էրրթ-ալու. ^ամար ք որ 4\Հ ժսօՐ ^եո-ի 
է է ուր սէէրութեան րանակր կր կենար % յւեչաէս որ յա^ 
ռա^ագոյԱ գրաձ՜ ա՚աԸ քանի ւՐ*ամիս յառա^ աէրութիւնր 
սպարասլեսէ 0սէ/ան փաչաւի երամանա աար ու թեան ներ^ 
ք1ւ. *իրգասւոպնէ յրայ րսՈէակ դբկ^ւբմ պասէերաղէՐ րա^ 
Ա"Ր էր 9 էւ կուռէր ձե-րրակալԱլ քրգաց ԳւէԱ**՚^"Ր ^ "՚"^ 
յաղթելի Ասսլսւոամրասլետ (կեար^ստե աէյե ու. իրեն նո^ 
սս/ւ/ներր 9 որէէնց ամև*մե ալ պաւոե րազմ1էե սասսւկութեէս^ 
նր չր գիսաեւսամ արգէն անձնէսսէուր եղաօ՝ էրե $ և 
քքևգ^անուր ^րգսէսսէահ ^նւս ղան գութ եան մաած– էր 
քիչ աւուր մէ9 է %քմե օրր անցանք սանր րր^^րե"Ր > 1^–՛ 
գէսրձակ ու էսռսէԱէաՆււր ձորե՛ր • նաև. գարօ^անք սէկ 
օ^որ էՐ*որուն ե՛րկու կոոսր միակաուր աաառէսժէ րարօ^ր 
ւեո^ներ կսոքէն ք որոնց կէս մէ9քին մրաւ գէմ* առ գէս 
թարգե՛ր շինուստծ՝ էին. է/եր9ր ելանք մէկ րարճր լեռ^ մր» 
որուն գս§գաթ1ա կոուքր բաւական էագարշ^ակ տեոէ մր 
մրյսսէակ ու սւռասէ 9ր՚֊ր մր կրրդԽէր * ՚Ղ1՚* քեռն ի9^ 
նստչոմ ^ անկէ ա# եւանռ "՚֊րհշ^ անաառոա չեռան մր մր^ 
րայ ք որուն ռառ *ի մայրին մրսց ^ասսւասէուած՝ էր րս»^ 
նակր 500^ ^"'փ մրաններու աակ • սցս լեււան չաա կ"ղ^ 
մերք^ն առատ ու յսաակ ^ւրեր կր րզի՚էի^ * 4"՛՛ իք^^Ք 
մեծ՝ ^անգէսոմ ու ՚էիշ^ր կ^ց"^ք « Այ" ւեռան արե^ 
ւելեան կողմն է ^^դ^ձ — ճ\*"^\ կամ* յձ\^՚^\՛^ րսուաձ՛ անա^ 
Ո-իկ ապաէՆաժուա ձիւնապաա րարձր լեքԼԱ $ որուն վյըլ^ 



43^ 

րայ չքէեուաձ– էր ^եարՀան պէյէ՚ն Բ^ՐԳԱ 9 "Բ պատե^ 
ոսառմւքս ս§ւոե% ռ.սռա1լոԾ՚ու.թե՚եէ 1լորօ–անեո էր տ 

երգերն էսսանգ.ու.թ եւսսր. կր ե§սր&1քԱ^ թէ ՆՂ/1՛ """^ 
պահր այս էեռան ք1ր"քյ /Հք ^ է * ճէդՐ^ք^ մքէնՀե, ՝ Հոս 
§ե՚ռներու.ն 4Բ՚՚Ս "՚– ձորերում ՚քէ^ ՔՐԴ՜"՚0 * ^Էրոաեցւ.է9յ 
ու. Հայ ոռ աէւթէւ. գէւոեր 1լս\ւքքե % 

0գոսս9ոս 11 էրրեուչարթք§ ժսէս^ գ րաեակոմ Հան^ 
ոերձ ճսօփայ ելանք Ա՚/րս*" 7՜€ 7^ երթալոլ. Հստմար , 
որ 5 յ՚ամ* Հեռ^է է ք և. ՚եոյն օրըլ գիչերոէ^ան ժաէՐ 1 V ի% 
Հասան ռ • ՚նւսլս անոսէնո յօարոԱո ու. յե–ոԱւայ1/ն ճսօՌւանե^ 
րէ I ուր րառսաթէւ. գիւոեր ու. պասէուսէկան կուրեր 
կափ՚ն ♦ ՚1^ր9ր թս՚՚-՚՚՚ւեցւ^ք /^՚*– "Ր "Ր 2% ^ս՛^ *ո1ւ.ե–ռ% 
Ավրէսն լևռան ՚/ր^/ շք^նուաձ՛ քրւէաց գիսւլ ւՐ՝է գեոի^ 
ոիկ աարաէէ^ե՚րոյ ու. այգքւնե՚րոյ» ունի անուշ ու պաղ 
քուր ւ/ր է ^աշորէէ օրն աէ Հոս անըուցքէնք^ որ րանակքէն 
եսէ Տնացող ՚ՐՐՔ^ՐՐ գ*^ ժողովին % 

Օգոսաոս 13 Բ՚Ր^քշք^րք^ք՛ ՜ճամրայ ելանք և 5 ^ա^Ր 
Հեռի գաչաի մէ^^ շինուսէծ թ*էլ անուն քրգսէց ու Հայոց 
գեւոն ի9ասնք ք որ սլաաուական 9րւր ս ունէր % չ^սէւՐ^ 
րան չասէ գէւղեր կայքէն ք և ր^^՚՚՚էր 3"Ր^ ե Աէրաեր ու 
յսսէս§կ քուրեր պակաս չէի՛ն % 

Ոգոսաոս 14 ^ւ՚^գշբ՚Րէ^է ՚&սօՌւայ ելանք^ 9 Ծ՜ամ^ Հե^ 
ո^ի \ք ութ ութ՜ գի^՚քքք երթալոլ Հասարէ Օնցանք ձորեր ու 
մէ9է ք գարձանք լեռներ » ուր գիւղեր դ քուրեր ք "7՛^ 
սէեր ու սցգիներ կրգա՜նուէրն • փ՚՚րքր ^ՐԲ գէ՚–գ1՛^ ՚^^ 
սէեռանք գ սւեսանռ լեռան վրալէս Հ^ագր ք որուն մէք 
կր թափէր ^ւյ^^Ր"»^ — *•*- րսուաձ– րՆւէԱքրձակ սքրագստՀոս 
գեսէակր է յԼյս գեաերուն իէառնուսէՕ– սէեոր Հրուան^ 

գանի մի վրսո ԹԽ *"^"^ ՔՐԳ՚"9 Գէ^Ն Պւ ^"Ս ՝ Մ"՛^^ 



թոյւթ գէ^ղյւլ 9«4Ր–»^ — ****՝^11^ ^ս^ի կողթՅ կ քու.բ1^ քա^ 
ա-րիչ ^՚-ր ՚^^՚՚^Լ Կ"*Ր՝ "Ր Ւ^"՚^է^^ԸԸ. է՚՚ք^լր^ ^ը Գ"Ր^ 

0գոսաոս 15 ուրբաթ ճամրաք ելաեք $ Ց յ՜աէՐ ^1ր^ 
ռե յյոերգ. է՚րթաչու. ^ամար % 1Բութու.թէն կէս ժաս 
^եռէ՛ պգ^թա% չուրին մէշէն աԼ կողմլլ էմնցա%ք , և 3 
ժսօՐ աեոր ե՚ռե՚րռէն չր– ^եէՆ.անալու1 գէսշաավաէրերու. 
յրսոք; յ^"^՚՚՚9 Գ՚՚^տէ^Ք * "՚՜ 1^"– ^*ունցնելոյ մյէաՆք քքև^ 
էւար^֊ան գաչաի սր մէ^ > որ ւյորեսր սՅրսւերոմ ու. այ^ 
գէէեերով ձ-ած^կած՝ էր • աս ոաշաի՚ն մէ^ ոչ գետ կար 
և. ո\ վաակ է միայե Հորեր վէորուաձ– էի՛ն ոչէաք եոած՝ 
9ուրո հոգալու Հասար » 

Ս%ԵՐԳ՝ 

Լեռան յի վրայ չ1ւնուաՏ– ամտէւր գիւղաքադաք էՐԷ* 
ունի 2300 ՚^քարաշէն Հ ուա կապ տուզեր $ որոնց 1800 յ^ 
^Ր1՚ոը է 9 Ձևացաձ-ր Հայ $ ասորի ք քիլաանի քրիսաո^ 
Պւէից X ՚Այիսէկառ^ոյռ մեձ՚ամեձ– աաարամներ % ՚^կիթ՚^երգ 
եկեոեռ1/ներ է մեծ՛ յօէճառանոռ աՐ^ուր ամերե րւսն կբ 
գսաուէր % Այո կո՚րքերր չասէ րարերեր ե՛ն « աաաուա ^ 
կան մեղր ք սոէՐֆ կարակ » սպիասէկ *նաւթ 1ւ ստմեն աե^ 
սակ $քիգեղ^մներ ք թուզ > %ուռ. ք 1^Կղ1՚Լ* ""^"՚ոէ իոա^ 

ղուլ մանաւանգ ^^^\ \*՜ն\՛՜՛^ ոսուաՏ– գ Տ^էթ $ փ^ասէ ք 

և^ • Օգ1Լ ՛հո՛քուր ու առող^ է գ ^՚՜Րձ քէէ. * ք^"*կէ^^^ 
րո առ Հասարակ մայելչագէս ու Հասաարաղուկ 1/ն % 

յբեֆք /լ ռասակ/էն ասաիճանաւոր պաշաօնասէէրնե ^ 
րո մասնաւոր սէուներու մէ^ իքէսէէռ գ ե գ^րքՐ մրս^^ե^ 
րու աակ % 0սէքան փաշան իոկոյն ձեռ^ք անց ուռ գիւղա ^ 
քաւրսքիս եօթ՚ր գյիաւոր ապսէոասր. աԸՐգ^ՐՐ * ^ 1Դ1^՛^^ 



441 

յակասլ ըր^՛՛ առանց ոսե1ի§ ղ%ևլու ոչ կանանց սլաղա^ 
էոանացըւ և. ոչ աղաէոց ոզթոց ադաղաևին » 1լ հրաման ր^ 
բալ. որ ^ետ ոեոու^ ■ 

0գոսսէոս 46 շաբաթ օր ճասչւէա ե՛լանք 6 ժամ* ^ե՛^ 
^Ւ յյ^նար գէւ.մև երթալու. ^^ամար • նաի ժաս Աքի գաշ^ 
աաքի՚ն ՜ճամրու. մէ9է երթ աչով * չիռ%է յՏլ վար էքաեք % 
Ա. կաաւլր9ի մր վ(»քոյէ անռսեչով^ գեւշեր գ1էւ.որ մաանռ • 
վեր^ր գարձեար գաշւոավայրր մէ^է եոթստլով * ելանք 
լերան վրս՚լ ու. $էսւանք Ս՛՛նար Դչ՚^Դր 9 որ այգրներու. ու. 
անթել, ձ առերու. մէ9 գրա1աոանյան գէւոս* էր • րո»^ 
՚նաէքն ալռեաեւլեոաւ. վրամներու. ւոակ սոդէէներու. մէ^է 

Ըգոսառս 17 կ1"֊Ր*՚՚^է ^Բ ^ամրայ ելանք » եւ^ եօթ% 

ժաէՐ ^եռե ^\^\\պ «•*** րսու.ած գեէոակ1էն ^ դեր որ է^ 

9եսան բբք՚^՚ք « ՚ն՚ոքս ՚ 2 — 3 ժաս շարունակ լեռներու. 
կէո մէ9ք1^ ^ՐՊյ գանոսաօ– սեղճաժրայներու Վր"աԷ Է^ 
րարու. եէոեւ. երթալով է^չոնք այգի^երու– մէ^ Գ^ւ/Ւ3է^ 
աեո մր ուր քէչ^ մի ^անգիսա ըրի^ք ♦ ՚/^Ր^Ը ՚^ մամ 
ալերթալովգ ի^անք ^^ք լ^լ — ••*• րսու֊աժ գեսէաե^ եռեր^ 
քէւն վրսէլ գ ուր ր.շ Ծառ կո՛ր ե ոհ տուն* կոս դիշերր 
կեռանք վրսաներու. տակ տ 

Ըգոսւոոս 18 "Րդ"՚–)՚"բթ1՛ ՜եաէքիսււ երսնո 6 մամ 

^եռե ՊրթլՐ՚է երթալու *^ստմար $ ե. սուն Նօրր երեկուան 

մաանք % –ձամրան մի%չ1ւ Պէւ^Ժգէ ^^Կ մամ Ձե ալով Գր^ 

րեթէ գաշսէսոէէն էր ք և. մե՛նք ժէշչո Պէթւէդէ գեաե՚ն ե^ 

ոերքէՆ չր ^եուանալով կերթո»լ\ւնք • րուքց վեր9ր ելունք 

լեու մի « որուն ասլաո-ամուա գսՅգասթ1§ն եոոմի ոքլ.սւն 

Ղաման փորուած՛ ծ՜ակի մի մէքէ անւլնելով մսւանք ^իթ^ 

լիռ % •իաքլաքլա մօւո երկիրր մշակեալ էր* արւոերք ալգի^ 

՛հեք, ոս ա՚ԱՏ,ամ՝աք քՒառկ կայէ՚ն ե. չաա ւՐ՚ալառուակ՚ներ՝ 



142 

որ (կիթլիզի գետշկշթափէի՚նէ 

ԲԱ՚ԼնՇ(ՊԻԹԼԻԶ) 

^ոոևրու ^է^ "՚– ւե–ո%ե՚րու. Ար՚՚Ա չ1քեա.աս՛ 4300 
տուխտով բ1բրգէսքաոէսռ ո է $ .սէմռԱ 1լոոմէե ռաաքաթէլ. 
^^որե՝րոէ1 ու. գժոսէսոաաաոոյո լեո–ներա1 աաւասծ– % Ա^ 
րև.և–ւեաև ւլուրքաքն սէս՚Հմանէսնէռ ու.եր խչաւէ ու. Գւսսէո^ 
է.ան ք ուր/ւէ 5 ^էսսու. )՚^փ ^^"–Բ է * ւսոն.ԱէոեաԱ կոդ^ 
մէ՚ե \բուշ $ ուր/լէ 12 Ժսյմ1էւ. Տափ ^եէւի* 1ւ. ^էլ.սէսէՆ 

\յ*աԱազկե–րսէ ք"*՚ը"վ^ըլ * Ո^է 2Ց600 I՛ ^՚"փ ք^՚՚՚Ա՛) * 

որոնը 520000 ր 9 ^էւրա ու. մսէ^մկաակաև ե՛ն գ 5000 ր 
Հայ ք 600^ օսփ սււ եսւգոէ.այւ ու. ասորր % 100 սւաոէէ 
^Րօտ առսվ 25000 /# չափ աոԼՆ կար , և 100000 է աւ.ևլի 
բեսւսրչ * բ^յւ աեգսւգսւո ուռոմութեաՆո գ անէոանեւե 
Հսւրսսէա^սւրութ եանո և անյմԱսււ սոէ1ե՚ոու. \ո երեսէւ գհ^ 
մանաւոս ոոուե՜ր ծՆ % 

Րաէսոէշ^ ո ^նոււ/ե ^ա.ոուրերան %սէՀանգ1էն աուրսւ^ 

քաղաքն էր է ^ուրուրևր§սն ^ւսՀսւնդր էԱամկօր^ւ 

^արրերու%ի 1ր1րժին Հսոոյ 15 ՚նէսՀանգնե-րէ՚ն մէ1րէ 

էր 9 որու% սսւՀմանսէկիո էր սէրև.հէ1րէսն կոոմէ% Վաս^ 
աու.րու.կան Ղտսւ^անգո * ւսրևմէււէոքէՆ Զ"ՐՐ"ՐԳ Հ"՚/*Ք * 
Հիւսիսէն քՀարւճր ՀսԱք ու. Արարաա • Հարաւէն Առ^^ 
՚նեայ Լւ ւբոկաւյ սա^անգնե-րր է \Լյս §ուրու.րե–րան *նա^ 
կէսնգն էոէ 16 գսււ-աոյևե՚րու. րաժսուսյՕ՝ էր $ որոնռ մէ 
կէ^ էր Բյնունե-ա՚նյ (1) գաւառր • (Հաղէշ^ Ք՚^՚Ւ"*ՔՐ "՛է" 



(I) Ա/" ղաւառին /՚"1ւչ սկղբաւՐբ Ր^քյ^ուէփք րսուելուն 
սլաաճառշ իորե%ացւ.քէյն պաամու-թեն^ն կր սոէ1ո1էՆօ , որ 
Լայկադ \քա՚էւաէ.ազ որդէ.ոյ1տ մաոաՆդԱ եղող ^*աղ %աԿապեւոո^ 
Վ^ա՚եայ ծ^ովոէն արեւմտես/ւէ ^իւ֊սքւսային կոտգ եզերքր ի^ 



143 

Բվևոսնևանց գաւաուին մ1չ է , ինչպէս %աԼ Արձկֆ , 
իէսգ 9 Հիդաե քաղաքներշ * բ֊այց ազգային աշխար^ա^ 
գիրեերէ՚ե ոմանք կը սլեգե՚ն թէ դ ^՚նուսքե Բազէչ Տ"^–^ 
րուէւևրաՆ ՚եա^ահգ11ն մէ^ չէր գսւնու.ևր ք այլ ԱղձՆ&աւէ 
նահանգին մէշ^ կլլ ^ամարուէր , որուե մէշն էր Սաւնոյ 
էճոր անու.% գաւաո-ը • այս սլաա-ճաո-աւ էր որ բաոէ^ճ 
Հայ1րրշ մինչձւ. ^իէէայ Աալէւոյ ձոր կանու.ա%ևն քաղաքէ1ն 
էիեղր է Բաղէչ քաղաք ր ^ որ ձորեր ու. մէ^ ու. չիռներոլ 
վր՛^ շի՚եու.աձ– րլը^լշ արգէՆ ձաէւուցթտք գ ոէ.%ի չորս 
ձոր • սէրեւելևաե դ Ա3րեւ.մաեան ք ^/ւււ/քւ՚^ս՚յ/՚է՛ ե ւ. Հօ/ 
րաւային • առ^ի ևրե-քքէն մէ^ն կր վառեն մչաա^ոս ե^ 
րեք վաա1րտեր ք որոնք երթալովգէպ *ի ^արաւ.ային կոո^ 
մի ձորէւն մկ^ կր միանան « Ա յս երեք մսւա1լեերր իրա^ 
րու. Հեա չը միացած– ղաա ղաա անուն կր կրեն իրենց 
անցած– նշանաւոր աեոերաքն Ասնումներն աո^եյոմ % ես 
կրսուէին Ա/ղա ^ուր ք 0.–է^–^ շ^ուր է խ»^1>յ»ոա կամ՛ խ»>»քսԼ 
2յ՚ւր * այս ՚/^րՕ՚^Ը, Ահ""^Լ վանքին առ^ւէն անցնեի 



րեն բնակոէ-թեան տեղ ընտրելաէ , իր անոէ/նովր ^ւխոէՏհիք 

անու.անաէէ է թէ՛ հակլ եւ. թէ՛ գաւ.աոը • ա յետ "րոյ կե» 

ըեալ ( Հ՚*՚յկւ"յ ) եւ. այլ եւս ամս ոչ սակաւս էՐհռանի , յա11/ա 

ձըն առնելով զբովանգակ աղե \Լրմհնակսւյ որդւոյ 1** րւ*յ է 

\*սկ նորա թոզեաչ երկուս յ^ղբ՚"ՐՅ Է՛՜Ր՛՛Ը ղ\՚*ոռ եւ^ ղ\^անա^ 

Ա-ազ §ոմե%այն աղիւիւէտ իւրեա%ւյ *ի կոչեւյեսէխ Լարք , եւ. ղ^րղէ 

յ^անսւէ-աղայ զՐաղ * • • • • յարեսմսփւյ ^իւսիսոյ զեղր ծա/ուն 

ստզւոյ եւ. ղգասառե եւ. ղ՚^՚՚ֆձ ՚մնու–աեէ է^րով ա%ուամրե % 

|>լ *Ի սոցանէ ասեն լեալ վէւա^ասլետա. թ իւնս (Գաիաւրարու^ 

թիւնս\ ւ^անաւաղեան եւ. պՀ^*փէՈէ^եանց։Ձ % I \տւորե՚ն* Ղ՚էրՔ * * )* 

Վ^ա%այ ձովու-ն արեւմտեան ^իւսիսային Կ"Ղ՛^ 3900 

էարհի Տափ առա^ չինուաձ^ այս \՝աղ անուն պիէ-՚լը ւէի%Հեւ. 

հմա կր կենայ • իհէաէտ գիէ֊ղին Հայ բ1ւսէկի*^երր ժէսմաՆա^ 

Լաւ– քրգ՚՚քյ ՀարստաՀարութիւ.՚1էներէն րոնագատոէ-եԼով ձգեր 



144 

1լանու.աեէոև տ /ւ<՚7 ^Ր**^՚^ք1^ոմե եսէօր ոԱււ^էսնոէսպդս եր 
կոչչոին բաղէշու ^ւ.ր , Ա*>ւ\ –Պ)Հ՚լ\՚Լ » "Ր կը, թ՛՛՛վ՛ի 

•ք^սէուսքես էոոմներն այս երեք էճռրերուքն է/էքէն անո^ 

նոո §1սէէս1^երու*ե եդերռէս սկսելոմ ^եէող^եսէէ գէ՚Կ 

^հ ւ1եր կարգ կարգ րար^րէսեԱԱէոմ լերս/նց ռառ *ի փ՚Ա^ 

րքէե յր"*1 "ք՚րս՚^ո^ս՛^ ^^ 9 որոնք րսա է1եծ–հ սասէէե է^ 

րարմք^ ^եո^է ե% ել. օ առաոարգ սլարաէմեերու. ու. 

արսւերու. մէ^ ղոսարճալի գիրք աՐ* ոմնիՆ X Այսսէուներն 

ու. Հասարակաո չէ՚նքերէէ ամեսն ալ "ԷՍ ոսէնաչափ Խո^ 

րաեարգ կա Լոլո է^գ^էսնրասլէս սւ§արագոյե սրբասէԱէԳ 

ել. աեղ Աէեղ ալ գոյեղգոյե քարերով չքքնոէ^աձ– ե% • կան 

մեծ՛ամեծ ասլարս^մներ ու. կամարակսյսլ շէանուԱսծ՜յ^եր % 

Ր%երգր երեք ձորերու.ն ՚^Իհ՚Է Ղ^ԳՐ՚^1^ Հիւսիսէն գէպ 

ի ^արաւ եր1քևոած՝ քարանձավի մի վր՚Աք շքքնուսւծ– է % 

քի-^ի ^սպէաւսսի՚ն կողմր կս^մարակասլ աւ.երակ գուռ մր » 

որոմկ Վր՛՛ա արարերի մեծ՛ գրերով էսրձաեագրութիւն 



"՚-ր/՚Ա. գ1"–զերւէւ– մէԼ ^րուեր են , բ՚^յը աեղւոի» քէ՚-ր՛" րեա^ 
կէ*^երը գիլ ղին անուեշ միչւո ա՚նփովւոի աա^աե ե% մե%չեւ. 

Պաւոմութէւքւ՚ը չաւանղէր թէ ^սւզ "՚ բհչ 1՛*^^ քս՚դս՚ք^ 
%եր %ինած^ է * ^աղէչ , է՚լ՚^գ * Ա/՚^(ք4՜ 1 Հիղա% քւսզաքներր 
էհէ եւ. բաղ՚Րաթիւ. գարերէ ՛ի վեր չինու-ած^ ԸԼԼ՚՚՚ծ՚Ւ^ մեր 
աղգս>յ1^ սլասէէք^էսց յիչւսսւստկու.Թիւ.ն%երէ% ու. %կէսրագրոԼ^ 
թիւե*1։երէ՚ն յայանի կերեւին , Հ»"^^ ^/» գի՚**ց՚"–իր ք^է ^աղ %ա^ 
^ապե՞աը չի%ա^ է թէ իր յ՚**9"ՐԴ ^"՛ի՛՛՛՛ր քր՚^ե որ կս»մ թսւ^ 
գաւորԿէերը • ուսաի ւսյս քազսէքներուն աեուէէներր ի՛նչ ոահ» 
^ԸԳԲ՚՚՚՚^Բ^ **՚ք–1 Ի^՚՚վ^՛՛ ՚* Ր չի՚^*՚՚դի^ էմնու^ովը կոչուէսծ րլլս*/նին 
յայանի չէ , եւ չատերու անուան քէտւէւդարաեուքք՚ե՚եէն ալ 
քբ՚՚չ իմաստ մը չաոեուիր ւ 



445 

1^ կաք է էւբ աո/ն բ-երգշ ^աՀկաց 902 թու.ական1§Խ սոլլ^ 

թամսեբ1^ մկկոմե շ1էնա^ն ԸԱ^ԱԼ հս^մ^*"^^ * Ւ՚՚ԱՏ 

կերևի՝ որ ՚եո1ն թա.ակաե1էն մէկ սուլթան աէր ՚եորոգսւձ– 

է մէայե պան է • վասն զի րերգին արևե§ե–ան փ**րի 

կողՁե ու. իր էոակր պաաին կից շի՚նու.աձ– խոհարարի 

իտաեութի յի մէշ^ քառակուսի կակու/լ քարերում 4բ*Պ 

մաշած՝ ու. աւրուած՝ գրեթէ անմեր&անելի ք–/՚^/"՚Հ. ձք–՛ 

տքէնե-րք^^ն ^ագոէն ար^ե.ան$սգրու.թիսն մի կաք է ե. սա^ 

%աւ.անգ աո^աքելաշ^^ վանքերունյիշատակարամնէրրն ու. 

ստւ.անգու.թ իւ^մեերր յա քան ի տդքց կուոէան^ որ քՀսէՈգԼ 

486Ց էոարիի չափ ե. անկէ ալ^շաա աո-աք^ Հայոց ՜ճոի 

ու. րազյէա/արգ քաոաքնձ՚րու^ ՚քֆկն եոաՏ– է § և. Հաքոը 

իշԽանութ եան կործ-անման ժամանաւ^ե՚րուն մէ9 աս 

ալ յիԼ.ս քազայ^երոմն աէս իր ճոԽութ-1/ն^ ու. Հա# 

սւնակչաց րաէքմուիէե՚ն^ն մերկացեր է տ Ա^ս^ ասոեց ստ^ 

մ1^ր կր ^ասաաաև՚ն որ թէ՛ քաոա^^ ու. թէ՛ Բ^ՐԳՐ 

շաա Հին ժամանսՅ^երու. մէ9 չինուած ե% % ՚քէսէրան^ 

ձաւին ամե% կողմի երեսներր իորոէուրորսէ է և. մե^ 

ր^ն ՝ի մար ուզղա^այեաց գիրք մ^*ու^§ի ֆ սոս աաէոճա^ 

էւասւ. ր&րգէս միսչև. մ***ր գէ՚Գ ր գուուր^ շրքաաաատ 

՚&ամրսո մր շինուաձ– է ք մրան քսքրաչէն րստրձր կամա^ 

րոմ ձա&կաօ՝ % Հիմա աքս ր^րգր աւ֊րա^աձ՛ % ԷՔ^՚՚՚է "^ 

ամայի Ձնացաօ– է • գո^էն սկսե՚չոմ րէրրՓէին ամե՛՛ն կոո^ 

մե՛րում մրաք րաէքմաթիւ. ասէ-երակաց կուտեր կր ներկա^ 

յանան • սէեո ս»եո ալ կիսակորօ՜ս^ շէ^յ^^Ր ^՚11 ^ "7/ 

ձեերոմ կր աեսնու–իւն • միսԱն քանի մի Հին աուներ կան 

աաճկաց և. մէկ փոքրիկ ^զկիթ՝ ՚ֆ * Ա՚՚կէ 30 — 40 ս՚ա^ 

րի առ–ա9 ս՚քԱ քաոսէքին երրեՁն երկար ժամանասկ աի^ 

րոռ պարսից իէանեբու^ ասքասրամներն <ք#/ կան եէէեր » 

որոնց ՀեավՏս էմնգամ* Հիմ1սք չէ Տեացաձ՛ % քւերգքէն մէ^^ 

առբիւ֊ր չո կաք $ միաքն քանի մի տոուՖերու. մէ^ Հ("*"^ 

րարներ շինուաձ՝ են տ 

49 



•բարանձաւթտ քւեակաե եռաեկյ»սկաձ1ւ , գէրքքք^ ՚քը^ 
րսո իորաեարգ մէսնբ քւսոեոոմ սլատեո չքէեուած՛ էրն $ 

որոնց կարգԱն է/է^ սւեո սւեղ էսւ.երէսկաց կէսսարներր 
կան • սէսոնռ §սւ շ^ս^ "՚^Դ^ՐՐ^ ՚ՒՐ" * սեացաօ^երն ալ 
բոլոր ովրն /սարարէաժ՝ ես % յյաասրներու^ ^՚Ա" /"""/ք/^՚՚՚՜ճ 
*1է^՚*՚կր շատ վէոանգաւ.որ է ռէսոաքքա բնակէչՆե-րուն ք 
մասն զի թեթև, երկրէսշարժ ւԸ*աեգաս կրնաւ աստաճսօՆ. 
րսս^ւ "(ր* ստ^ագոհ րարձրութեեէն ոսէոաք/ւե մրս^յ կք**–^ 
աելու. անւէնց աևթէւ. քարերր % \րա1ւ. երթե.եկու.թեաե 
ճաեապսյւր^ր բերգին ՚^Ասրաւ^ս»ո1ա էսր1ւ.եւեան կոոմրն 
ւ21Ւ "՚*"կհ^ ^՚~ աաաերու^ ոէպղակէէ *եերոե.^Ա րլլաաա^ 
կամար գ սամեաւոր վւոանգներ աւ սրսկաո ^ես րԱա ր ♦ 

յասե ղր երրեէքե երրեէՈէ մէկ քաեե յ^**՚ր Ր–ՐՂ–^1"4 Փ՚՚Ր 
կր թափէւե ու. շաա ամնգամ* աՆռորգառ ֆլաս կր աասւ^ 
Ճառ1/ե X Ուսսէէ կաո^ավարոլթեաե կր ւքնաւ ^է գործ՝ 
Գ^ևէ աա էսմե% մե^ռներ1Ր որ ան^րաժեչա եՆ\աս ծ^ա^ 
՚երր ու. սւղէսէալի վաաեգներուն ասո-^ւե առնելու. Հա^ 
մար X բերւէրն ^իլսիսայիՆ ծ՝ այր էն քԽ ՚Փ ^եռէ րւր*֊ր 
սր կսքյ * որուե մրաւ աշաարակաձև. ոառակուսե ռարէ 
շէ՚^ք "հ կր գտնուի , որ րերգին րարձրութ ենէն քիչ ՚Փ 

•Բէսղաօին ականասւես օ երերր կր աատէՈ/ն որ 70 

էոարէի ^ավէ առաք այս շ^քք^ ՚1^Րէ ^Պ1րէ՛^ Գ^Պ. *է 
րերգրԱ գագաթրԱ մօսէերոմն յրս՚յ կսէսար սր ձգուած՛ 

էր 3 որոսե վրայ^^ Գ^՚Ղ ^է ք^^ՍԳէԼ 1Ր^Ր Բ–^Ր^1Բ^ ^ա^ 
՛քար քարաչէն /սոոովսյէ^երու մէ9 աեոուռած– Հողէ թրՐ^ 
օ՜ոէ-աԾ՝ լսոոոէ1սէ1րէեր չ/աուաԾ՛ էրս • այս 9/"^ րր Բ^Րգ/՛" 
Հրւսեսաւքւն կոոմե էերան աորրւ րգԱ կուգար և. երեք 
մասի րաժ՚նու.ած էր • մէկ մէսսր րերգէան մքէ9 գ երկրոր^ 
գր քաոառ1էե ^եսսեսսէյէե կոոսր գսաոսաս՝ \ւարա1ր9սկ, 
եկեոեցէ-ոյն րսէկին մէ9 9 ե. երրոր/էն Աէլ ՚եոյե իսկ "^^ 
^Է§–սէսւսյ1$ն ւէրսՏս միքավարք1ս վրայ կ^ք^ — 4՛,;*»»**»՛^. 



ըսուաՏ– տե-ղէհքե մզկթ1էն քւակթւ մ/^^ կէ՛րթար • բպ/ց 
Հեմաէ ՝ սոս ճսէԱքւսՏներր րոլորովր% եէանգսէրուսէծ՜ ու. 

սյլրուսքծ– ե% $ 4^1՚11եշՒ՚^Լ կ^"^1ո՛ ՚"/ փլած՛ է ք ե, 

մհայն բերգ1էն սէրևմաե՚աե կողսի սրսրսա1էն Արպյ էէոզո^ 

վս§1քևերոէ1ս Տեառորգեերո սաեո սէեո կր գանուէէե % ք^էր^ 

գէքԱ Թէ՛ ստրևելե՚աե և. թէ սւրև^մսւեաե յսէւոակէ կողմեր 

րր մէկ յէկ էէոռո^եր կան ք ուրկէ գէ՚՚է *1՚ ՚/^Ր^ Ր^Ր^ 

ղ.ր սւանոոյՅլԱէոէ սասսէրճաԱնե՚րոէէ ծ՜սէծա-կ սեռ ՝ճա1ւս§^ 

պստր^^եր ւրորուստծ ես % Ղ^ոսեն^ որ րերգրհ սգ9 գեա^ 

Ղւսէփոր օ՜աՄու.կ ճանասրսր^ սր գար 9 որ ոաոաքէւն Հա^ 

րստւայ1էե կարքր ւ1սէակրև էէրաւ չրեոսաօ՝ *^՚^Հւ\*^^^ անոա^ 

կսէմէււ.ր9րն քոէէր կր ^անէ եդե-ր » ^ս ճասրու% երկա^ 

րութէէ^ր մէկ սէէոնգե աւե-լի է • *^րսաւ սցս գռ^երե 

սէւ չև% սէե-սնու-իր % բՏրրգին րոլորսէ^ռրկէս ժսօՐ կր Աէե^ 

է-է է •բստռսք^բր սլսէրսսլասլսէսէ հԷ • Ր՚^րէ գ/Խս՚ւ որ վաոոոց^ 

հերուն րս՚րաեր ոոսո^եր ունրգ որ ե1և • 1* Վյ*^ — Դ՛*՛^ 

փու.սրէ 2» ՀէեԹէ^էւէր — գսւփու.սր » 3» (//»««"7 — Տարսւււ. 

գսէփսւսր X Ղգ Ամրրսէ — չսՅրսու. — գստփուսր • որուքե ^սոե՛^ 
Րշ Ա^ք*՜ — Լ"–1*^յ ^-'-'^^ կշսե% % 5* Ա՚էյվա^անէ — գա^ 
փու֊սր ա 0Հւ»ուա\ ֆա^աաո^ անու^ոմ գուէւ էՐ^աէ կ^ * "Ր 
շսէսէ չր գործ՜ստծուրր • սւսոր Հայերր ֆադ^աԱ 1^*1*–*^ կրսե՚եէ 
ք\էսղէ) ու.%ի յեծսէմեծ– մղկհէէ-՚Ներ ♦ \*մէր Հ^էմսէսէ^ 

աի%, ճ՚^Դի—Աթիք* Գշղըէ֊Մէ՚՚Դ՛^ * ւբէսճիաի– 

իաթոսե էլ Հքէրէֆէ • ՚^Ս" ^ւ^րէւք^Ր Աէ^ելէ մե-օ՜ստգորժ 
է գ որու.ն գսրերար կհսս§գնգր ձև.ով է ք ուրէւգալկհթսէր^ 
ր^ե ՚ոմէսեո գսրեթր սրածայր է % 

^որս քարաշէն Հայոց եկե՚ղե–ցի%եր * \Հ կարմրակ (/• 
՚1քշան 9 որ Ա* ՚կէրակոս սւյ կրսու.է • մե՛ց սէւՖերու. Ար^ 
Հսէսսէստաուստծ գւՌւե-թստւոր եկեղե՚ցէ սէ ք կստկու.ո "րր^ 
բսէսւաչ յթս§ռստկուսր ^սւրերոմ չրեուստծ՝ * սէսոր մէ9 պ՛"^ 
^ոսած՜ է կենաց փայ՚ոէ մասունք մր որոմն խաչ19ն մր^ 
րայ կարմէր գուՖոմ գոՀար մի կայ ք այս պաաճառաւ 



ա 

է՚կեյքե՚ցթք պլ կա^^էքակ ըսուաձ՛ էէ ^» Ս» Ըաքէգֆո* ԱԾրյպ ա^ 
ււսգ սէդակոքն էոակէն աո^աա ու. աեուչ 9ու.ր ւֆ նբ բդքսֆ$ 
որ սսէոբերերե՚էա 9յրյհւ§^էն՚ոով քաոսս ո^ ղաԱառան Աոէէ 
մե՚ոու^ւ մ^շ^ կյլքւսէժնու.է * քսէոաքասոէ֊ոս շասւե-րր աւո 
քբ^ՐՐ կը գոըձ-աձ-1/ե « 3 * Հք^Գ է՛՛՛ր էսե եե1ոք1րցէ է 4 • 0« 
Գէորգ եկևղեցի տ 

Աւֆէոօչու. սէէէուն վաեք մր $ եէսմ* 1Լ*0որգ՚^11 Ա* 8"^ 
^աՕԱու. վանք • որուն ՚քէ^ ֆ առա^որգարանր $ եւ ու^ 
նի եկևոԽցի մր X ԱւանէէսւՔ՚իւն էֆ կ՚քք^ ^ ք^է Ա՚Փր ^ 
Տ^յ աեայեոմ երկու, եորսորներ կային % որ սոս մակքե 
ու. եկեռեց19ե Ղւորոգաօ՝ ե% • սոս սլաաճառսէւ. անոեց 
անու-ամբբ Ա^է՚^՚ը*^ Փ՚՚^Ք կքչր^ած՛ է • րսք/ց Ր՛**՛՛ ՚^Գ 
կերեր որ սոս րառր Ա՚^\^է^\ րս՚՚^ք^ ասոաւ.աոու.թ–րլյա է% 

•բարայ^ե և. •ոեո ւոես ալ փա§աաշէ% րարձր կամա^ 

րոմ ժա&կած՛ մեծ՝ շու-կաւ ւՌլ ւ որ երեք ձորոը կեգր՚ք^ 
՚եր շք§նու.էսձ– է րերգքէն կէց « Հիլսիսային ձորքէե ժէ^ն 

՚ւ^դր՚է ՚1""՚*կր "քյ" 2Ր՚՚^՚ք/1՛^ ՚քէշհ^ կան^ի ք որոէ.ն մո 
րոայ աեո ւոեո կամէէւրքներ շի՚նուս*օ՝ ե% տ 

յբսամաճաուէտերու^ և մս^րափսճաո1ներոլյե շու.կաեե^ 
րր րունք րարձրակամար ճւ աւ.եշձ կաեոնալոր գ1անու.ած՝ ե%ա 

՚իաեէ լքր մեե– ու. փոքր քարաշեն աաևեր • ճ^ ^••էւ > 

եր^Ք *^^ ք՚՚՚րս՚շէն րաքձիքներ ♦ իա\ - ^աՏաՏշ ք իա^ 

1յ — Շ^աՏա/^ ք ֆաՀա — պաՏաՏ^Հ յբէարէսէներֆ քրիսաէՏնէից նա^ 
խակրթակաե էէպրոցեեր % 

Բազէչէ արեե^ան կոոմր գսէնու.աձ– րարձր ^րաե 
գագաթքէե յրքքյ քաո֊ա կուսի գէրք՚՚4 կիսս^կորժաե կա^ 

մարակասլ չքք^ք ՚^ կ՚՚^յ * "/՚ Ք՚՚՚յ^քէ^ "՚էր՞՚Լ Պ՚՚՚Ր՚՚էՅ 
խաներուէւ ժստմանակէն Տ/նացեր է ք որ մյինչէւ Հիմա Տ^է^ 

(1) Ա/» պա(էսկերէ% քէառը Խ^քէն գիաարան կը^չ^» 



^՚քղ^ է նաԱ. /)^«4Հ«; .ըսու.աձ– Հոփքքին մֆկ մասը • ^* Գե^ 
ոոգ է՚կէ՚ռէրցին սոս քե-րաե սսէորոար շինուսէժ– րքրպուն^ 
»թրաս անու.%% ս»լ Ս* գէորգ լիռ գոաօ– ե*ե • սոս 1^"–Ր 
գէս ԳՐ^ւՐ՛– գ՚՚Բ^՛՛՛^ "՚^աէ– սև, յսէոէ ս§ահւս9էսկք/ն Հսաե 
քէ՚ե գոյսէոած– է տ քէ՚քք^ էե՚րաե աո–9ևո րար^ր ԲՐ՚՚֊Ր ^ե 
կսքք^ որոլ^ գագսէթքէե յրսԱ ռերգանմաե շէ^ք1* *ֆ սօ-ե՛^ 
/քք<ք^/# կս(/^ սր երեսուն էոսէոէէ աՈէ Տափ առսէք քս՚ԱԱ՚քէս 
աէրոո Հթէրւ՚ֆ Պէյք՛^ սէպարանն էր է 

^Բստղաքսէոէք կր ասւսէմե՚ե՝ Թէ երռեՏն ձմեէւ.^ ""^ 

յսրսէկաեէՆ աւելի ՚ձ^լն եկած– Ր1Ր*՚Ր"1^ մեկ1^ ^է մէկ 

ոէ-սքէե (1) բրգեր ու. տակր գանոսած՛ յ>*"**)՚*–1**ք ա^ու% 

թսաոա» քանի մի աու^էերր կոր&աներ օ՝ս§^Ւկեր ու. յէ9ի 

րնստեի^երր սպամներ է % 

Աո-Ա^քյ՚երր շասէ Աէր^եսս9աւ.որներ ^ր գանուէքւն է 
մսՈէաւ-սւնգ կէոաւ^ագորձ– կսօՐ քրււՀակ * թ՚ք/Տ ՚էՒք^ՒՈԼ 
որսվեր ե% ք էւ ՀիմէԱք կր գանուին միսոն ոսկերիչ^ ք էէեր^ 
ձակ գ երկաթ՜քսգորձ– $ կոշկակար » իտաոաիորգ. է ^^՚^է * 
ներկարար 9 ե. 100^ ճ՛"^՛ "՚Լ կ՚՚՚՚՚՚՚-՚՚՚գ՚՚ր^ * որոնց շ*"^ 
էոքքե գոր^Աէրաէէեերա^ կսւաւր 1Լւ1երիկաւին^ն Փ՚՚Ր *Ր 
Տեար « կսէրմիր ՛ներկով ներկուստձ՝ պատուական կէոաւ. 
մի կր չ1էն1/ն $ որ բոար *իրգսւսս§անի մէ^ կր գսրՕ^ստձուիէ 
Ա էս կսէԱէւր շատ գերառաէւո ու. կսնգանի գէԱն է9*սւնի ք 
որ կարմիր թա§–իշ^ չի աարրերիր և կրսուի ՚ՇիՓ * 

՚Բաէչաքին րերքերն են՝ ՚^^ղր 9 ԳԴ1^"Ր * ք*՛^ ^ Ռ*՛ 
իտաիէոա $ ւրշ՛՛"՛՛^ * Խաղոոք գէ^է Լ իանսէրսէիկ կըսեն ) ք 



նակէ • որոէքտևաեւ. Հոս անղ միչտ սլաՀապւմմներ կըլ կենաե 
հղհր Հեոուէն* եկէէղ թ^ամեաց դալու,ստը ղէ՚ոհլւէվ Հսկեա, 
լու. Հսէմասր « 

(I) Ամեռ ատեն լեռնեբուն վերի կոզյերու.ն վբպ ժռզէէա 

էիթսաձ՛ ձիւձակպտ է 



480 

օզի ք ռուպ $ ֆոսռ. ք , թու.թ ւ թու.ղգ Է1նձոհ ւ տանձ » 
սե-խ 9 ձմե–րու.1լ և. "՚֊/՚/օ սւեսաե սէեսստե պաուղևեո • 
՚եոյեպէս խաւրԾ-էլ Բ-ղւ^ր ք "Ր /՚^յ^/՛^ ^Ր բու֊սնի գսէոԱան 
ժւսմաԱԱսկ լեոՆներուն մրԿՈ մաՆսէւ.անգ Վանսո կողմեոե 
ու. Վարագսո լհրան յրաւ ♦ ք*^՚Ր**ք՚*՚ըէք 1լառն1/ն էսսոր 
ՈուՒս^ու.ոիչ ^էւթս ք և. քրոյ ^ե՜ա էսառ^է-չոմ /ւրրտմ1ր% • 
ւիամէ^Աէ ոսուած՜ս ար ասոր արմասա է $ Բ"ք/Ձ ^"Դ՚/՚՚՚ւ"^ 
կոգ չեՖ աանրոէ *ք%§սդաօհն օո-ե սքռոո9 էք Բ՚"/ք1 բա"*"^ 

վէոա1ւներուե շու–ոերէ՚ն ՚ պասւ գրեւժէ ամե*ն աան մէ9 
անուչ^ 9բւրէ ադրիԱ-րներ կան ւ որոնո գլլսսււորնեոն ե՛ն 
/օյօք » ւիաշօ ք ք^էրիֆ էւանի նւ \քաթաշ աղայի աոբէւրնե^ 
որ % ւյև-ֆէր աեկ1/նց ա1Ո§երր $ 1ւչն* ե չնէ ՀԼանաէ լիճրն 
մէ9 գանուած– ^աէԽ,^^ ճ^կան էոեսակի1և ՚եյան ձու.կ ս*աէ 
Բ*"՚1էշէ մաա1Ուեոուն մէ9 կո գանուի ք մանաւանգ գսՅՈ^ 
՛նան ժամանակ % 

Բազէշ գաւմա գաւՈււքժեան միճւսկ մ** է Հհմսւյ • ^1" 
վլւճակը լեռննա քէն է^ ուր կր գանուքան է^կուղէ ք աոանձի 
ձիթե՝նիր ու կաւ^ոյ ան^աանուէՐ անսէառնե՜ր» ունի %աե. 
սլարարա արօսէով &աօ–կուաՇ– լ^ւգարձակ ձորավայրեր ք 
այգրներ է 1յր րուսն/ա աե՜սակ ա և՛ սակ աոաեր գ րուսեր • 
օ-ազէւՈէե-ր ք որէւնո ^է9յՒշ^1բ^ սյրժաեէ հ՚ն ՚նարկիռ և, 
սանուշակր որ էսււաա ու րնաիր մե՛ղր կուէոան % 1/Հք 
գանուհն եղջե՛րու գ աղոլէս ^ սոէՒեաւԱն ք <^^ 9 հ՚՚ՍրՒ 
Ոչէսար ք մարաղդ եզև, ք սսլրաակ ս՚Ր^ք աաարակֆ կայթաւդ 
Ոէր $ մաչկաթև. $ ոոլսակ $ սորեակ ք Ձնասակար օձեր » 
նւ աւ^» < կան կարմիր ք սև. ու ՚ սսլրաակ մարմարիոնի նւ 
ծծմբի առաէո կանքեր % էէ^է ՏՕ ի ^՚^Փ գէ^Դ^Ր * 

\^ասլռեոր գէ՚^ւ* է^^՚^դէշէ՛^ կէ" մամ* ^եո-ի ու անոր 
սէրև.ե՚լե–ան Հիւսիսայի՚ն կ՚՚ղմր $ ^իմա սէւերակ է $ ուր 
կաք մի աքն քաղցրս»Տս*մ* ս§ղրիլր մի է յէմպ գի՚-Ա* ք՚՚՚դս՛^ 
քէ% մէկուկէս ժամ* ^1ուի և, անոր ^աբակպքի% կ^Ոթֆ ^ 



ւոէ 



(կօԱա գէէ֊ւլ • քաղաքք/ն երկու ժաւՐ Հե-ււի ու անոր 
արէւձ-չե՚ան Հիւսիսսյի% ^"՚ըքհ ^"Ր^ ՚^^ * իոկթիկ 
գէ^ղ • վէճսէկէս ամե%է% մևձ– ու. ևոևելի գիււխ է^ որ 
ոսեէ 400 սէոմն է քւ^սէ^փա ոսու.ած՝ սէեոր ք^սղաք1էն Հհւ. 
սհսայ՚ք^ն կո՚րՕ՛ կէ^՚՚՚Ա ՚ "Ր ք–^"/ Ր ՚՚՚րե–էքէէ1–Աէ Ա*"*–^հ 
գաշա/էհ կ"Դ"հ երսեոած՝ ձորա*^ովրէո "՝է 9 և կարաէ^ստ 
՚եր ճէսսրս»ւ է • Բ՚*Այ ^մեռր էսս որ մէ9 սասաիկ փու.^ 
լ^եւու% աասէճէսռաւ. աոեոաեոքԱսրաշէն մե-ձամեձ– ի 
շ11ւ.ս/1տնևր չին աժ՝ ե*ն % որոնը ՚քէ9 երև.ելի է Ա լչսմելե-^ռ ր^ 
սու ած՝ րրռաեր • րոք/յ ,^ւ՚"^յ ասոնը չւսէոր սէւերակ ու. 
ս^ասւր ԱասէոաՕ– 1/ե % 

•իաոաք1քն էքօաերր երե՛ք քարաշէ՚ն ^է*ն է1անոեր կան 
էրե*նը եկեղեըէւներոէԽ որք ե՛ն * \ ^ իքւգրակասէար Ա* 
յԼսսէՈ1.աԾ^աօնայ վանք * քաոաքէն կէս ժամու, չափ ^ե^ 
ո-է ու անոր ^արաւսսին կ"՚րՕ՛ ձոր1ւ մէ9 • թ*էսգէոս 
՚Աուաքեաէ *^րաէագ րած՛ է գ և մրն%ե *^րմսո չասէ 1կորո ^ 
գոռԹհլմներ կրած^է Չ« Աւեաու. Ա» Ասաուածաձնա^ է1անք* 
ոաասքէՆ քաս-որգր *կ^)ոսր ^եո-ր 1ւ. անոր սէրեելես^ ^"՚*, 
րաւսոին կ"Գ՚% լերան սաորոար ձորի մ^^ » որու.% աո^^ 
9ե–էն կանգնի գեսէակ պւ • այս ալ քհսյգէոս Առառելոյն 

Հիէ&ագրաժն է ք Բ"ԱՅ ՚^՚^ճ^ ՚/"^^ 2""" անգսյւՐ %ոոո^ 
գու.թիւմներ եոա*Ւ ե՜ն է Այ" ւէսնքին ՀարսքլայիՆ արև ե^ 
լեան կողմս մէկ երկու, ւիսյրկեան ^եռի ւերան սառ *ի 
մԱՍւր1էն մրպյ երկու^ *^աա իրարու, քոմ շի՚նու.սյծ– կամա^ 
րակաա փոքրիկ շէ"քեր կան ք որք մշւաս^ոս աղրիւ.մներ 
են X Վանքին մէ9 աւ առասէ ու. մչէսսւ^ոս քաորրւս^էսւՐ 
էսոոիէ-ո մր կս^ւ 9 որույտ շք՚՚֊րր գեաակէն բեոու.աձ– է • 
^^ԳուՈսռ \ի (Լսսէուսէծ՜սւձնի մանք կամ^աարակսյբնակ(\\ 
՝Ասւոու.ած–սւծ–ին • քաոաքէն կէս ժամ* ^եռի ե անոր 



Լ\) Վ^՚*4§քն գի չ՚աո սւզաւ^ինեբ կը յաճաԽեն ^ոո » 



182 

էՆի է Գոմս աԱոմե փ՚*քրէ1ւ գէ^՚ԱԷ* Այ՛^ վանքին ւ/^^ "՚Լ^Յյ–՛ 
աա^ոս քաայրա^աէք^ ւսւլբիւր մքէ կայ է ԱսքԱէըմէ ռասէ^ 
վիճակիս մէ9 կր գանուին նաև. քարաչէ% եկէրղիցինձրու. 
ու, մաաուռնէ-րու. աԱ^ե՚րա1քեեր տ 

Հի՚^գ օր նստաեք այս ,Բ*՚^դ^քը^ "՚–/՛ էբ նան. սպա^ 
րաաեար իր րանսէկա/ր մէկէոեոէ 

Դգոսսէոս Տ4 ^իր*՚*կի օր մեէ^ևըա^Հր քազաք^ն Աիտ^ 

լագ. երթալու. ^ամար գ որ \^ ժաաՐ Հեււի է $ 1ւ մինչև. 

^ոե ճսօՌւա^ վՐ՚՚Ա ^Պւէ^ ֆավէչեն գ 1ւստւ/աի » (1կօռ. § 

(^ուստր ք գատվան ք Տ(րԽոր գ ք^ամ^րաւքք կՏ–ոէ.ակ $ \քոակ ւ 

գհղու.սէ ք 1յստրուն9 էւ. *իրիտա.ս աեուե գի^դ^րՐ * 

յյքե՜ո Հանգէսովքսքոէսքիս մէկ ժսէյրէն սէկստլր աս^ 
ցանք ք որս որ կէս ժսաս էոև-եռ գ ել իէէկոյն ւՈ^ւասք քիս՛^^ 
վայի ^որստ^էէվիսքր • ^ո/^* գսյչսւանմաե է^գստր^ստկ ե. 9ր^ 
րստրոէ-ոիէ ձորե-րուե մէ9 ^ ժւսս շարէքլնսյկ , մևտրգագե^ 
Աէէէմեերու. վրաքէ երթսէաով^ ուր քրգ***ք§ ու. Հայոո գիս^ 
ղեր պակաս չէին » հասանք Ալ;»4–շ^ք ( Հայէրրէն Ոլ;^^՛՛^^ ) 
ստեուն քարսէչէն մեէՒ աաևր $ որ \բուչի ու. 1Վսսսգի 
ճստւՌու.ն վրա/ էր • ուրկէ րռնէրցինք 11Խրոգի ՚&սօ/րաե 
և. 2 ժսէս շարոԱ^ակ երթ սալով էքևգարձակ գաչաի մր մէ^ 
9է է ուր մէկ €Ւսէո^ էկէ անգամ* Տրկար * անցաեք կաք^քա^՚փա 
անայև րարձրարերձ էերան սքրեեւեան կոոմգԱ $ որուՖ 
սաորոտե էր ^րիւոր ե ք^ամիրսյմ* դի^դ/^ՐՐ • ^*– ի9*՚*^*ք 
ձորստվսաաի մէ9 Վանայ /րրն սարեաոեաս ծ աք որ գէսէ *ի 
Գստէովաե գի՚-զր • գեռ գ1՚*–Դ1Լ >/»*^«՛՛^ ե աեոր սէրե^ 

»1ւոեաե կոոմչէ սէեսաեք րստրձր լեո^ ա/ր $ շքէ՚ւէլ^ ^/է«^ք»*–«^ք 

^ստյերէքք %երրովիէսԱ չեաոյլ րսա-Աէծ՝ ^րարոլղա չեառր $ 
որ Գրգոէ-Ո. րսու֊ած՛ պսքրաւոր էեո^երոսե րստրճ.րասգո§ 
%րե է • սւէս էերան գ/ր՚-ի՚Ր աեուչ 9ք"–րի րս՚մէսկ մր կս»^ 
որ ւՐուչի մեզրագեսաին չէիեմարամկ ու. առա9ի% ա^ է * 



սփկե՚ր եաե Ա, էիոաե Հիկսիսաքին կէազմէն ալ եոկաթայ1քն 
%^ւքք– էՌէ բդԽ^Ր՚յ գէզոէ.եր ու. լե-րաե պէս բարձրստցեր 

է է Այս /4^#I-շ ւէ2Ւ՚*՚Լ ^բ"*բ"^զէ* ՚ք՚^է ♦ կըսեն թէ 1441 
իս ա/ս /եէւոյաէւկւէէրՏ՛ ա^պհ որոասստե պէս գոո^սէցե՜ր 
ու. ՜ճեզքուէրբ է • սոս ԱՅ^ագքէն աւսսքաէւսւ^աՏ^քէն ս^^Լ 
պստհյան թաևձբ ու. գարչա^աո ծ՚քսոմ Հ՚՚ւբ "^ Բ"3 3"^ 
ոսռէրր ու. սէՀստգք1հ չաո^աչէքաւՌւ ու. որոէոասէա. մեԾստմեօՒ 
քարեր գէպ *է երկ^ք %եաուեր էրն • «սքս Հրարոսղրտին 
երբ. մարաօ՛ Ր1րսլր ^ՐԳէ՚՚^Յ՚՚^էԲ * Լերաե սսւոըոսար քս*^ 
րաչէԴթ խաներ կս(յ1՚ն • 

^եսսէեք նաև. գաավաեէ մօա ձորավայրթե մէք^ 30 
կամ* 40 է ^"*փ *^1 էս֊աոա^^և. սոաանգակ աեո^սՏսմաԱ քս»^ 
րԽր ք որ շղբթ»*՛ . *«»քէք • է^է՚^ք ••-«•• ՚^^^^^^է^ կըսու֊թե տ Աւան^ 
գ.ու.թ–/ււ.ն մր կսքք^ թէ ասոեք %երոովթի ու.ոաերԱ ^^է» ^ 
որ Աոաուս-ոք րարկոա֊թե-ամրր քս»ր գար^^սւ^՝ էրե • բ^ՅՅ 
ոաաՀբ ատ սասէանայե գերեզյաե կրսե% « 

Հասսէհք գասէվաև^ որ Վանատ Տ՚ովու^ ստրեւ&ռեան 
կողՏՏէ է ք ուրկէ քս^եէ մի յ աէՐ ^ևո^ի էր ք1է.րտաա ա^ 
%ու% գէ^ԳԲ * 

Գսքափսե Հստէոռ գր^ղ » Հ^ 60 սւու^ոմք ու^է չէր^ 
րաԽ 4բսո բերգ ՚քր ք նասա^անգէսսէ մր գ աեու.չ^ 9ք*^ր է 
ասրտոեր ու. պարաէմսեր % *իէէ սր ^աեգէսսէ րեեքևէս Աեր^ 
^ր ելանք գքււոէԴք և. Վաեսո ձ-ովքւե գրեթէ յիշա եօերքի 
կոոմէն մէկ ժաէՈււ. ^*՚^փ երթալոմ մէոանք գաչտի ^Է9 
կարմՏււեք^ ( կաէքէէւրք ) գ^ւէքր * Աք/ս ՚ճաւՌւան ո Հ Տ՜առ 
կար և. ոչ^ էբ^Ր • 

՜կարմունշ^ Հաքէթց գիւ.տլւՐ*է գ ուեէ 100 աոսե $ եկե^ 

ղեցէ 9 ուրկէ քսէ֊բ ՚Փ կանցնէր • ^ոս Տ՛առ չրկ՚սր * 

յԼսկէ ալ երերամ անցանք է1րու է1ր ու. սաանք քԼԽչա^ 
գի թաղերում ՚^էք ^ "Բ //""/"^ կէ՛՛ <^«՚<^ ^եո-է 7 թաղ 

էքքկ.% և, էքբւէնց աեուէքեերր ^էթլէղէ կոպմէ^ ^հ^^՚՚՚՚Լ ^^^ 

20 



154 

3» Հարապաօայ Հաւու թա§լ ուր վանք $Ր * ալ օպք «՚ 

թուձոււ* 1. ցօռ. է իչաԴւք խ1 — *–^է–էէԺ կ՛"՛^՛ Ահ^^ 
ըսուաժ– ք^՚՚՚՚քր ՚քէե յ^՚*§եէ օր ԼեԴէար9ւ. ^ստմար է Այս Թ***^ 
ՂՒԲՌ "(""Ըքր^Ր աեաաո^երու մէ^^ շհնուաժ էքե ւ սաա.^ 
%ևրր էրարմէ Հեռի • Բ^^Կ1՚^^ՐՐ քէ^Ր^ ^^ ՚ 

իԼԱԳկամ՚ԱիԼԱգ, 

էյ անէն Հքքնգ օրի ^փ Հեռի է /ր/՛^ Հիւսիսաքի՚ն ա^ 
րեսէոեաԿ ծ-սորե ու. ակեէ քառորգ. մի Հեռի գ §երտաԽ 
սաորոէոր ե գէսչ *ի ւԻ^Ր ԽոնարՀաօ– սարաՀարթի մրաա % 
աաոարեր անաառեերու. ու. սոգիներու.. *քւէ9 շէէեուստՏ՛ 
քրգաը գիւ.ո մ^^է 1 80 աոունով ք որ *ի Հ%ու.է/ե Վասաու.^ 
րաեաե աշիտարՀի՚հ Բդեու.%եաց գաէ-առին մսորս§քաոա^ 
քմք» էր * ՕգՐ րարեիառե^ է ք ^"՚/Ր րքրերեր « ուեի 
Հարուստո պար էոէ դներ $ այգիներ ու. արաեր » (/նաէսռր 
կր րազկաեսէր թութի » ոնկուղի $ կեռասի գ ր՚՚՚ւի դ **^ր^ 
կեիլի է գեղձի գ ձ իրանի ֆ սարէրի » աանձի » թնձորի 
ե խ ձ^առերէ 9 որոնք իրարու, մօա /ւ//ա /#ք^ ^ ճիւ.ոերն^1ն 
իրարու, մէշ^ վէաթթ ուաօր ^րկէ՚նքր կրձէսծկէի^ • իրենդ 
բէսրձրութիւսն ու. արսասաերնուն սաա.արութիւ%ր ՝ 
անաաո֊իՆ Հ՛նութ իէ^ր կր սշահէսկէին • անաառ^է՚ն քիչ^ 
Հեռի էսռաասյրներէքէ րզԽաս– անու^շ^ ու աաած-առ ակե^ 
րու^ Հազար ու. մէկ աո^ուա1աերր օձապաոէոո կր սոոոս^ 
կէին չր-իկ ^քյիկ ան՚ոառ1էն ՚քէ^ > որուն գեաքէնր թրր^ 
^եր*մ գսէրորաոուռած՜ էրն % \Լյո րիւրառոսարճ ու. Հո^ 
փսնստւոր սՏնաս»ռ^ ՚^էք. րնակի^երր ռուար՚ճալի կեանք 
մէ կա՚նցռ-՚նէի՚ե , մ՚անասանգ. գար%ան մէչ , 1որր պաղա^ 
տու. օ՚առերո կանաՀ աերևյևերովկր օարգարիէէ ու. ք**՚զը^ 
րաձայն թռՖոց Գ՚*(ք1Պ1ւէկ1^ կՐ Խս*ոՖուի էսկանստկիէո 



185 

գ1ոոն^ Ժր՚՚Օէէե կանցե^ իոխոշելոյ ու լոյս 1լ ղոմ ար^ 
. ձակ&չոմ Հոզքւէէ 4ր՚*(/ "^ օգքէե մէ^ ք Ւրբ֊ ^""ւ^^՚՚՚Ժց "՚– 

էէՍէչարագե՚ռ սարգսէսաանր անոլգ անոէ-Գ ^աոեր կո բու.^ 
րէ ք ե՛րթ ւսրե֊ուն ոսեի ՚6սէո^ագ%աոքքնե–ոո սէեո1ւ.ս§1սիսա 
աեսւսէՈ-քէն ճեղքե-րուե մէշրս *"՚1Րգ^1ր՚1 աեոր կէսյար^ 
՚եևրուե մր՚՚Ս աչէ ծ՛ուփ ձ^իածամնե-ր կո ձԼւառունե՚ե % 
Հւէե^ ճսքեաաար^որգըլ ք1եքղ1քՆք փավէկութեան գոախաէւե 

՚նապասէնեոուն ^հ^ Գ^Գ^Ր^1Ր4^ էոօթակէգ արէւուե 
^րմա^ե՚րյ* չառսէԼ-էէՐէե-ր^ սքոչոոած՝^ իո &աոաւն յագե^ 
ոուՕքէու. ^էԱէՈէէՈ կ՚՚՚է^էէ "հ քբ^Ր գսքեեէէ*ե յուսա^աս»^ 

վէՈքէաոսՏԱգէ թստփառիկ կայ ճաեէսսլաո^որէէե է^կդ/^ Հ"*^ 
գի կ*առ%ֆ ու. կզգսԱ թէ ա^է ոալաձ ու. Հուրք եկած՛ 
տեզե՚ոո էր %սփքեեաց ^ող1րրե ե*ե ք և. կար&ես թէ ՛կո 
աեսեէ էր ^արաեո էսրէւնր որով էս1ե ^"դր թւսթասեալ 
է 1ւ %աէ§նէ պատերաղյաը փ"շ1՛^ գէ^ՔՐ 2."՚–Ր^. հէԼ Պ՛"^ 
սէէ • ՀքքՆ՝ ^Ր^Ւ^էքՐ * ^՚ՒՐ * ՚/Ր. ՚ ւեռներ՚հ ու. ^"Ր^ՐՐ 

արձագանք կուսաաե էր ՚եաէ§ա^արը րարրստռքէն * և. ափ^ 
սոս ք որ կոզ^ որ գարձմսէ աչու.քր» գ ամե՛ն կողՏե կր 
սէեսնէ գա^երր թափուր ք գսէւաղամներր կուորաած՝ « 
«լք|օշա^^^ճ^#I^ աասէուասէծ՝ $ աալաաներր քաւռաւած– ք կ"^ 
Թուքերն ու ւսշսաարսէ1/ներրյերկէր թաւսէլած՛ ք րերգե^ 
րէՈ§ ու աարէսսքեերր ^ԷՏէեաաասէակ գ ամրութէւէԽերր 
փրած՛ ք սէաճարներր կործանած՝ $ մե՛ն ասսէամն երկ ու ե^ 
կեղեցքէներր աեսէէ ե մէաէն մևգ^անուր արձագանք ժր 
րնգ^անուր ՚^զբ՚^ց աոաոա1Տևերու^ որ աէն էՈտգարձսւկ 

գերեռմօ^ներէն *է վեր կե^ե՚ն •ու այն աւե^ 

րակսէց ^Է9 էր սէրսւն այ/ աւերակ գարձսէծ՝ ճ^եուն ^է 
ձնօաէւն կր նստէ ^ոն ք է ^վ^ աէ է"է ու "ԴԲ^Լ ա^ոնց 
^ետ • • • • • 



186 

գմխէրթաւ-ոբ հոյակապ չիրէՏնեբ ( ք^ք՚՚Հըպէ ) * 8^ քւ(;«»«^ 

նու^նէրրոյք ուր կը Հաեգչքւհ ^^^ 0^^*1^^ ը^^ուաձ– քքխրք 

Թագաւորւսո ոս1լոոնեոո աոնփէեոՈլ (Թէոճլուսէ՝)յկ^գ ս^ 

րոե^ յէք ղմուոեաք ոՈսոմ^աեեո էսլ կր գաէաւքոէ • կան 

նաև. յա^յէտականաո բէաա/աթիւ գերեոմա1ձեր ու մա^ 

Հաոձ^աէ/նե՚ր կաոմէր ու. սաէսէակ մև՚ձ– քաոերովէ, 1Րէ^ 

քբե գարու մէ^ 2^^ փաո^աւոր քաղպք ՚ք**էր ո^ո քա^ 

դո՚քր* Այ" կողմերուե մէ9 երկու, տեսակ ցորեն ^ՐյԱՊ1^ 

որ աե^ամեմատ է մեծ՜ ութ եաժրե ու քաղցր ^աքքհմր • 

120 ահր^էէք* կչււոոպաաուակաե էէեձոր • երկու տոեսակ 

աանձ 9 որուն մէկ աեսակր ձմեուր կր դ.քօ/ան§սյ ել ^քո՛^ 

որ որ ^՚-^ԼԼ աէՏոաէքէ կրսուի ք էոասե ^րէն էսւեյէ ^րգէ^ 

մաԱար • ոոս եաքէւՆր )՚ոա քրոսէ ու կակուո է ե. \փ՚*րՀ, 

գ֊աքուրի պաո^ուակաե ՀօօՐ ժ՚*ու%ի » ոոր Տ՜օ-եըէմ կու^ 

աեն է 

1ւ րերգաւոր աւերակ գ1ււքլ »քէ կաք 200 ^ ձ""/՛ "՚^՚^էք^ * 
Ղւերր փչած– տունեբով^գ որոնց մֆք կր աեսեուէր Նաև. 

մէկ 4^-քէ ով^քպւքպյք՚՚^լ ^ԿէԲ՛ «^ « Այ" գէ՚^զֆ՛^ է"^Ր^ 

ՐՐԸ"^ պարիսս^ ու րերգր և. Աէուձերր քառակուոէ սէւ 
յաարերոմ չքէնուաօ՜ էրե % 

•/է^4 էՐ ^ոքԼ քսօս^ք Հայաոտանի Տ-ոմոա^ ՚էՐ՚՚՚Հւ * 

Հ1ԼՆԱՃ Լհճ ԿԱՄ ԾՈՎ* 

Հաքասաաէւի^ ՛նաև. արև.փքաեան Աաքէո/ էսյենէն բե^ 
Դ-ստր^ակ չր^^ է, ամեՂւ կոոմէ% րէորձրակասէար չեոՖե^ 
րոմ պասէած՛ ք Որ ի ^*նո»Տե ր^ոմնեանց \բոմ կաեուա^ 
*նէր% և. Վասպուրական ք ^ուրուրերաե ու ԱւրՏէեաց ա)^ 
իաո^ներուն էէէԼ կէյեալէւ % էրկաքնութիւհ^ արԼե^է% 



^^1 

բաքաաակ ֆ է Տէ՚^է֊ւդլ իփ^ա ադքէ է 4 քքւոքակհքլա • ու»^ 

ճ% * ուր ամաաքլ ա%որ ^ւ.ր1,ն ^քէքԱԸ^1է^ որ 1Տ — 20 
օրոէ.ա% յէք^ սգևքո% ապքէ% ^ա^ե-քհէէ կր է^գէա/նաք հ, 
աաէաու.ակաե Ճ1րրաքակ րպաէկ ա/րլ կլ գոքաեաէ ա ^յ^ /^^ 
՚^Ն հ^ ք^՚՚՚փ^ 40 է չափ գէէա ու վաա^եր է քքա^է չ՚՚ր" 
կէ1զթ»1րր ք որ էն^ Ադթ՚^՚^ր 9 կտուց » Աուակէ » ք,/՛*՛*» 
շմե՚էւր էքէ՛^ ՚^է *ք*ոոր կր սահ.ի գ է&ւնաւաեդ. 1 ք^ 
կոոմէ՚րր • ր^ց ւ^՚էՐՐ՚՚՚էւ՛^ "՚՚՚^Ււէ^ քՒէ ^^գ"՛՛^ պաաէս^ 
Հաձ– է է Այս չճին մէԼ կաք յիաքե մէկ աեսակ ձհւ^ որ 
^«^1» կրսուէ ^ 1ւ մձքքիո ու յուհէո ա^ոեերՈա^ ւ/^^ 
յէոքձ աԿէթիւ րադէ^ւթէաէֆ. կր գիմէն գէ^ *ք՚ գեաե^ 
բուն յէք^* ձ^որմեհրր ոմեոևց Հաեֆհէ^ առ^ր կ"^^ 
Դէէր ( ոեփէա ) ՚է^^ւբմ՝ առաաարար կոոսաէէ $ ու չոր^ 
քԱ^քք՚ւբժ Խ, վրկ^^ Ր՚^ւՐՐ 1^րգաոսէաե ու ^արոկէսսաաե 
վսէճառէրչու ՀաեՌսր է Այո ձկահ մեձոէթֆա^ր ք^|^<^էէ 
չափ է է 

Օգոստոս 27 9 չրր^քշ^րք^է ՚ճաէ/քւաք եըմեք գ ՓՐՐ^ 
իուս գէ^Փք 1քր(^^յբ^ Համսքր գ 3 ԺսոՐ ^ե-ո^ի « ^աւդ.աե 
շարունակ գաշասէք^ն էր $ ուրկէ յիաքե մէկ փոակ կոձ/ք^ 

՚եէր • ֆրխուս Հ՚դր՚ց գէ^Գ. " ^ * "՚–^^ 80 Հ՚ոոաշք;ն 
խրճիթներ 9 քաուէոկուսի ո1ւ քարԽրոէք շի՚ՆուաՏ– • եկե^ 
ԴՒտՒ ՚ֆյ"՛^՛՛^ Ա* Աա1րփաե%ոոփ • Հարուսսք արէոեր էքո^ 
րենի • րոքւց հւ ոչ մֆկ ծ^առ մր % 

Ըգոսաոս 28 * Հինգշարթ^ի ճամրոքք է՚ըսնք ք ^աըսա 
կև-րա երթարւ Համևղւ > ^ *Հ^ Ժա§Ր ^ևո^ի % Փրիուսէն 
էփնչե. քրաէաեկերա ճաէֆան Հարթ ու գ.աշապքին է և, 
ճէաֆուն Խկոէ. կոփրԴ գաշաէ՚րրլ քորենէ ^արոսոտ ար^ 



*58 

աևբ կը ն&րկաքացն^ի% տ Այս ճաւֆհւն մէ^ ՀէռոԼ0ք 1՛^ 
րևցաւ. (^(ք «1. ք-ւլ աեոմն ւիո՚շ որ այս կողմի ւեո^1էբհսե 
ամե՚նէն քւարձրԽ է Լ մշաաձիւն տ բնակիչհ1րրը կիսե՚ե 
էքէ ՆաԷ •ոապաեըլ Հոս իշսէձ՝ է % ֆրէաւսէն ժսօՐ մի Հե՛^ 
ռի աեսաեք "նաև ^–է.– I Կ՚^՚^Ն^՚ձհ կամ՚գ1,^ա աԴօռն 
րնգարձակ լիճշ , որուն քուրշյսաակ ու, աեու.չ էր . ձր 
մևռ/լ կը սառի Լ ^/րայէն կարաւաննէրր կանոնին . ձոլ 
կշ առաա է « Ասսր արևևւիա՚ե կողմէն շբթլով^ քչանք 
ճաէֆու^ն «էաայ գանուաձ^ Գ^քո անուն Հսքյո^ ու. ^րդ.աո 
գի^դյլ * որ ^էձէ ^ մամ Հեռի էր Փրխոա^սէն « 

Այս վայրևլասն մէչ աւեբակ գիլ/լ մ՛՛ ալ կար \ա^ 
զիկ աեաւե * 

գերսէն և^ևը^վ^ մամ ու. կէս Հէռի ճամիուն ձախ 
կողչ1է աեսաեք –ր.ա^\ յէ*մ՚* րոուաձ^ չիճը , և աչ կողմի ^ 
/ճին ոսղղակի գէա§ քք*. ա՚Ակէ կէս մամ Հեռի Սօխթշլի 
անուե փրգաց ԳՒԴԸ • «՚«"«^ մ՛ալ յառա^ երթալոմ ի^ 
լանք ճամիու.ն վրսԱ գեգերլի ա%ա.% Հայոց բաղմևէ^ 
մարգ գիւ-ղր 9 որոլն աաՖերր աղիա^սակերա իարճիթնե^ 
րկ կր րազկա%այ1^ , ուր եկեղեցի մ՛ալ կար • ասկէ ^ 
մամառա^ երթալոմ Հասանք 1Բաչաղկերա է 

ՄԱԼԱԶնԵՐՏ Կ՛^՛^ Մ ԱՆ ԱԻԱ ԶԱն Ե Ր Տ - 

կփրաա գեաին. ձախ կողՁե ու. անկէ մէկ մամոլ 
չափ Հեռի Լ Մ՚^էՈԳէ՛^ անուն էէոակին քով շինուած^ 
ՀոԱոց ու. քրգաց պարսպապաա ու րերգաւոր գիւղ 
մ՛ է 10^ աունովէ Ունի մէկ մզկիթ և մէկ եկեղեցի « 
պարսպին շաա կողմերր էիլաձ^ էին • րայց րերգր գեռ նոր 
1ր • աուներուն շաաերր վ՚րոձ^ ե ք&ա^աձներն ախոռի 
կր նմանէին ♦ պաաերր Հին ու. սԼ քառակուսի քարերով 
չինուաձ՝ • աանիքներուն վրայ քակորի կոյաեր կսցինք զոր 
փպյաի ա. ածուխի տեղ կշ գործ՝ա&էին $ զի ոէ անտառ. 



458^ 

կպբ Լ ո՛չ Տ՚աա* 11քԱդա%ա.էր է Հողչլ էԴակ99ւաձ– էք ցորէ՛^ 

նֆ արաերսվ եւ վարէէէնգի $ օ^մերէէւ-կէ գ սե՚իէ գ գգումէ 

Լ, (;>ճյէ«^յ պար»ոէփ»երա1ա 1Րալազկ1րրա Հա<§քց իշխա^ 

%օ^թեաե Ժամաեա1լ մևօ՛ ք^՚Ր՚՚ք ^* էր (Ր»սեսքզկ1րոա 

Խսմ* 1Բսէէէս§ւէսսակե^Ս9 աեէէմե գ դոո Հ՚քւկ՚՚ււ որգքէքք Ա"*^ 

%ասապշ1»Խաձ– էր $ եւ էէր է՚բրէէՏե աէ գԽշտուեէ իշխաեաց 

ստԹոռ՚ն եղած– էո • թ՚՚Աց 4^Ր^Ր ք//^«7"՚/ք՛՛^ ^"՚ աճեր ու. 

էսւրեր էֆ և. գեո– այսօր կր կե%ասե կիսսէւէ՚ր աարքասրտէրրր* 

ւյ^աեաղկերտոի վէճսէկքքե ^Է9՝ մաեաւ աեգ Հիէ^սքւս§ս^ 

յ^ն կոդմր որ ք^9քՀ»ա կր կոչոլի $ շաա մր ^ի% շի%ա ^ 

Թեասց ^սօ-երէսգեեր կր գաեուրն • ու֊սէոհ չսփէո Հաէ.ա^ 

%ակաէէ է որ ա§ս երկրրր ^ուրոէրերաեր ^«լ»». դսէւստ^ 

ո-էՏս եղաօ– ՐՍՐ՚Ա * \Լյ*՛ 4հ^"*կր գո»յս»ավաւր է է ար ա^ 

ռաա ոս պատա֊ակաե ցորեն % Գ՚^րէ ^ կատա^աա կր 

րուս%ի 9 ր՚քյը ^առ գրեթէ Հրկ՚՚Ս * 

յ^եսլաեմրեր 1 գ երկո$.չարթէ ( 3 ՚՛^ օյք պ$ս§րա4^ ) 

գէա.ղէ% մեկնեամ գացք§եք կսքրԽաչրա աեուե աաճկբ 

փոքրիկ գիէ֊ղր գ ճ քք՜աէՐ ^եռ-ի է 1Բալազկ&րաէն յ1»հչև. 

1ւար1սասա1ս է^գս՚րձակ գաշա էր մ\ակոէ.ած՛ • ճամրու՚ե 

Սէ^ ու. ձախ կողէԼրրոԱ% վրստյ ՚ աէոա աէ՚զ փքլբր^կ գէ*–՚Ժր 

կր գտոնուէհՆ է Գրւղէս ժսօՒ »1ր *^եաս–անէս§ով աեոաեռ 

\Ր§ս§ազկերսէ վսօսղգե » որ քյփրսէսէէ ՚^էք կր Թափէ 9 ու. 

եկ*ատ*Աք էփրասէի ձսէի եռե՛ր ռքքե կոզմԱ > |լ »/իշսէ անոր 

եռեր,^ *է մեր^ գրեթէ աո-աԱո աեկէ ^եռաեա§ոԱ. եր^ 

թ՜ալով մաանք կարիէսչրի գէ^որ է որ գեւոէն ւ1էկ փ՚՚ԱՐ^ 

կեաեէ չափ Հեււ/ւ էր տ թ*է՛ գք՚֊ղք՚ն ժէ^ ե թէ՛ գեաին 

եսեոքեերուԴէ ՚/ր՚՚ւէ ոօոեաց Ծառեր կոո1ււե գ զոր $խտռ.ե^ 

§ու կր գործ՛ած էին ք՚՚^կ՚՚ր/՛ Հեա ա 

11եաաե»1րեր 2 » ^ք^քշ^^ք^է ^Ր €աէֆ.այ ե/անք իա^ 
յհւ.ր գէ՚֊փ՛ երթաւոլ. Համար տ ^աէփան գաչատտւքին էր 



4«0 

բաա գ1քաի% եդբը §քկա1^ գ Լ է$բաՖ եպէրվթէ գ վիր կէ^ք 
ժամ^՚Ն աւ.1քլէ չէրրսձ էէէոոր^աի քրէքմէ% 1՚բքէալոմսկէ»ածք 
Հեռաեաա սէնկէ «ո. մսէաևք խէսաււր ք որ քկր՚-բքք ^Բ"՛/ 
շՔԱոէ-Աէօ՝ բեր9էԱէԱ.ոբ գր՚֊ց */** էր էքՐԴ-՚՚՚Յ * 30 ԱքաՖոէք* 
մէե քսՏսէ կ§99է% էսլ Հասք կո գաեէ9ա.ք§ տ Այ^ գ/ււէՏե եբբԽէՖ 
բ1էրդ.աքաէւպք մ** էր » գիւ֊զիատ ք^վէ ձորքձ մէ^ն 2ր*^ր 
մի կէմևցեի • «ք յլ ձ»$^9Ա ե. է$\ աաբսէէպ կսԻ» • 

^քփւէ*»ե եբթարաւ. Համար ք 9 մամ* Հեքւէ ք ^սէմբաե գբ^^^ 
թէ գաշսէսս^ էր և. «՚՚^ք. "՚^Գ, ԵփԲ՚՚՚՚՚Փ 1քգե՚րվձԽրէ§ւ% 
մրաք մբանաբնստկ քրգ*"^ բևէօկէէւթէա^եեբ կայք/ե տ Գքքէ֊^ 
օէ^ 6 մաէՐ Հեռի աաբկկի գի^9 մի կ*սր * սակէ ալ մէկ 
մամ Հեռի "ւ֊րիձ գիէ^զ^ մի • է9բ§էւ.% ^9 կր աեսեոսէր ե^ 
կ^՚ւ^ւքիի ՚^ սօ-եբակր է 

ԻԻՏ –ԻԻԼակ» 

)^ յաւք#ւքւ ( 4 ) աե0աէ.ս եր/չեաբերձ /^/՚/՛^ արեւ֊ելեքսե 
Հիէ-սիաէտյիէք սսէէէբսար քքփբառա գեսէին է/օա* Հսսոէք գիէ^ղ 
մ** է 40 իբճիթնեբովա խ%իվանք մի եա. քէերաշէ% ^^1^ 
ու. բաբ1ր ե՛ կեգեցի մի^քոէնուե //• Գոիգոբ յու.ոաւ.որփ գ 
Հասասռոեաէ Հ"/"՛ միէսկաա ր Աասրաորիոնէ ոաու.$սր ոիւ.^ 
%եբու. վբ^ք որուե աւագ խէաբաեի ձելր յոսհաէք եկե^ 
ոեոսա %մաե է » Այ^ ի$որաեք/ե մրաք աԱ.ապաեի պէ^ 
պ.ազ^ի պե/Լ մի ^ երկա. մեձ՛ արկէէ մագագէթթի վբ*^/ 
գրոսէս^ %աիծէեաց ձեռագիր ըէ»սւիբ մաաես^ներ կաքթտւ 



ափ գերեղմա%ւ» կայ կը^ո՚^ի ւ 



461 

որ տձնաաք§ակէ1քս սպգպքին գրակստեօւթէ՚ան ու, պաա^ 
§1հէ–ք^ետմԱ Հաղոսսագիք^ա գաեձե՚ր կր պարուձակէին» րա/ց 
ստփսո ս որ անու.սոլ.Տն ու, անոաայ վօՏն$սկանաւ§ կդ/ր Հ՛՛*^ 
§Քէգյտաֆ.ո աՏԱպէ§§ խսէւսէոամաձ– ու. բանսէսքոկ1ոսյ կր "ԸյԽ* 
%ո»ն ք և՚ւ. օր մր ժայաեակքէե բռ^ա^թէ-սօքրր սլէտէ փրսւ^ 
ս$րե Ու, աե^եէոասեաԱ %. Այո աատուական մէսաեաէէԱերր 
ձեո^յթ ասն^մեե» աե^%եէսր ՐէՐ՚՚ւՐ՛/ * Դ*՛^ ^՚1"(1 ՝մրաքե 
դանոնք աեսեեըէյՀեաառրքրոսթիւեսյագեըու^ել» ոսս^ 
տոի կ"*^Փ՚ցէ մաեա^աւրԱ ու. մքէարա11ներր $ եւ. 20 ոանևայ 
սաէ/գուէէ մր րէ^րե՚է սէարամ էՈոանք եկեոէր^քքե ու. երս՚նք 
աքս աեգք^ մասա1քԱագարահր • շա՛՛՛ր պաէոսութձս^ 
մերարերեպտ Գրքե՚ռէ որոէա մրպ) ^"՚զէ՛– "՚ՏԲ Պլ ՚եետե^ 
ւոկ ս»սէ1/ն ոմնեռպւ • արգք^ե գրեթէ րռնոսթեասր ե^ 
Ըսձ՛ էիք եւ. րէ"է ^Ու^ւ ՚Խր է^ե–էպարաաւ,որեցաւ ՚ րոըքր 
՛ճիգս աոե գիրքերր սօւներււ կամ* մէկ ցաեկր ^աԱռրէւ. 

Համար աեօգու.ւռ եոաւ. * Գի^ղք^ ՚^ճ "^"ՒԻ ^^ "^րՒձ 
էոե՚սակ հ՚աոսեր կր գսւնոլէին • գի՚֊ղր ք^ե՚ղէ՛՛՛ կփրաաի 
մձսա է ք րաա յասսէոլկ առ^ու. մ*՝ ալ րե՚րուստօ՛ էր մրսչե՚ւ. 
Հոե տ Այ" գԻ*–ղ1՛^ աեէխ էր բագաւ.անԼ\) ֆ չասաուա^ 
ո՚ոք ու. Հաեգիսիո սոսշաաաաՏն սէեզքՏս » ուր ԼուսաւՈրիչ^ 
մկրսէեց մեր քէրէիասէ թասգասւորն^ իր աշիէար*%ագու.մար 
րիւրաւոր ք^րքերոմր էքէկտեոգ ու. կառոյց եկեղեցի մր 
յաեոլե 2/* կսսրապեաի » որոկե մր՚ոյ ՚1^րքր փրիսաոսի 
624 իք՚ուակէսեյէե չքքեուեցաւ. արգի Հրաշակառուց սւա^ 
՚ճարր Հերակէէս կաւսեր օմ–անգակու.քՅ–եամր. • "Փ՛ է "Ր 
ի»^ 1^(^*1՛ կանուաեի % 

ՎաէԼքին արև եւեան կողմր քառորգ մր Հեռ^ի է Հա^ 
յոքք կփրաաի մէ^ մկրաութեան տեղր ք որուն ^դերքի 



(1) \քեծ^ Հ՚՚՚յ՚՚ց \կբարատ ՚\^ա^ան^ի% ^ագբեւանդ անուֆ 
գավառին գէէ^փւ էր * 

ո 



162 

քարաժայռևրուե վրպք չ^**» ^ իաչագրոշմ* փ❁ր»ֆաաեՀ^ 
քքե-չէ կան մինչև. Հիմէս • 

\յաասէ լերաե գագւսթքւե մր՚ք/ մէ^^քն ^է՚րսբսբ 
մւ^տ՚քլււնե՚րե /ււ աղօթ աաեղ1քեերո կան ք ուր եբսձելիս 
աղօթքի կայնաձ^ լևրաե սօւ91ւի քիրաւ. գաշսէին մէք^ 
(քաոսի կնե-րուն Հեա Հաաոոց րրած՝ պաէոեոտսպՏՖ ոս յաղ^ 
թա֊թիմնր կր գիտէր « 

յազիա երթալռւ. Համար ք 9 մամ* Հեււ.ի է ^ւէ.* փիլէ՚՚01ն 
մք^չև. ^այաղիա է^գաոձակ գաշաե՚ր էք/ն գ որմեց մէ^ֆն 
՜էքփրաա կանցէ§էր ք և. ուր աեո տեո գէ^՚փր ^^(/^ ^ 
գեաին ե՛ռե՛ր քներուն մրա§ ալ վրաեառնակ ^էւրսէեր կր 
՚գանու֊^ին է /ւ<.4 ՚բիլիսք^էն 3 մամ* Հեռի ^իաաիքե ՝ անուն 
քրգս՚էք գի՚֊ղր Հանգիպե՚ցանքք որ ունի րերգ մր որհւե 
՚^ք *^0 էն աւելի ախաւի նման տուեեր կան « և. 50 ի 
չս^փ ալ րերգէն գուրս • ^ի Հանգիսլոյ քակորէ շրնուած՛ 
ասշւոարասքԽեր կամւն * որ մառերու կր գորժաօ՚ուէրն ք 
§1ասն ռի ո՛չ Ծառ կւյէքր և. ոչ փաքԱէ « 

գիլզիս Հարաւսոքէն կ՚*դՊ* մեձ– ու րարձր էեռ մի 
կ"Ա Աշ՛ ՚^՚^Ն (0 ՚"^՛"–^ > "Ր ^պաոէ լերաե աէս ^որոսի 
մէսսե է ♦ այս լե՚ռր գարեաե մամանակ րիւրսսզգ ի երմէ^ 
նե-րանգ Ժաղի1լներոմ կր ժաձկուի տ Լերաե շասէ կէպմԽ^ 
րէնյոաակ ու անուչ կուրե՛ր կր րղԽին ք ե. աոորոար մար^ 
գոլ Հասսէութեամր երկու, ակեր կան ք որ կ*սկզրւեաւոԼ 
րեն ռիփրաա գեաոէ Այս ^՚֊րի^ ՚^է^ ճերմակ կալի էզէս 
նիւթ աքի կր գոյանայ ւ որ շուրէն գուրա Հաեելոմ կր 



(1) Ս^«՛ լեռն *ի Հ՚նու1& ՝1^աղէլա^ կամ \քադ1լ»^ ^ոա կը կո^ 
չուէրէ որուն վրայ սոսբր 1\սկեաե վկայեերէ ճդնեցսձ ու նա^ 
^աաակուեցան % 



463 

վ^քքաեպք « պքս կաւէ% Հաժիիչ ( թէսպհ^ ) կը չինեն « 

Աեձ՛ Հաքոյ Այրարասէ ^1,ա^ահգին բագբևււմեգ 
գաԱ–առք§ե գլխա§,որ քաղաքեէրր^^ մկէքս ^՚Մ՚Ղ Տէ՚^րեր^ստ^ 
Հ,ան ք՚՚՚՚էք՚քրլ "դք^ ^իսէաին գէէ՚զհ՛^ աևէխ եոա& րւր**լ 

Կէ կ՚^ք^ո^ի • 

^էէսա^^ մեՓտե՚ցանք ու գաչաէսվաէո^ն մ^քէն 2 

ժամու, չ՚՚՚փ ս»ո,ա9 եոԹարայ գաոճ֊աեռ փո^Ր էեռ մր 

ու. մէոաեք ^որֆ/ե գսէշաքէն մէքէ ևւ 2 ժսօՐ անգի՛ն Հա*ն^ 

գէ՚դք՚՚ց^անք քաոաչ1^ կամո».ր9ի մւլ է որոմն *ներքև.էն ա^ 

ռագաօւար կանցնէո ԱԼա շ»«–յ> անուն ընգաոձաե գեսէ ժոլ 

գէպ *է Վ^արսկասաան % կամուրջն անգէՆ գաշտեոուե 

յէշէն 2 ժէԱէՐայ ե՚րթ՜աայ մաանք ^աւազիսէ տ 

ՊԱՑյւտլԻՏ* 

քքէկ ժասլ^ ՚իաէափ^^ կաս *իաէա*Հո^էոաԱ աեուԱ ապա^ 
ռէսժուա լե՚բան Հիւսիսաէի՚ն սառ *է Փ"յր1^ *1ր^1 * ^ 
մհւս մէոսե ալ անոր աոևե՚լե-սՏն կ՚^՚ի/հ գաոնուաե– 1««*(^ 
^«^ էմնոմն էսպէսո^ս§ժուսէ քեոաե մր^ շի%ու.աձ՝ գիլ^ 
ղաքաոաք մ^^գ % 

\։ըբԽՅե շատ բադյամաոգ էր և, \ 2000 է՛ն աւելի աոււն 
ունէր • բս(/ց մօւո ժամանաաւերու. մէ9 րնակչառ մեձ՝ 
մասր աունև՚րերն սէեղե՚րնրն ձգէ՚չոմ Ոաուսսէսաան գաոթհր 
է՛ն « վասն որոյ ^ԷաՈա ^աղիւ 500 աուն և. 4000 ^՚^կէ^ 
ոմեհ ք1$Խրա 1ւ ^ս*է 9 գստոթականկա աուներոմն աւե^ 
ր*ս11եէրր գեռ, կր աեսնուէի% % 

կ»^ վ^–^ քեռր $սւելի ր՚՚՚ր^Ր է ք գէսգաթք/ն կ՚՚՚բՕ՛ 
բերրէէ ւ& կաէ 5 յէրուն Բ-՚՚Ր՚Ր՚՚՚էքՐ կր աե՚սնուէւն աչաա^ 
րսւ1քսեր է ^նութիլքէհէ՚ր ք ^էւսուաձ՛ գուռ մր որուն 
Արաէ թագապսակ ^ս§րաշ^ն սարգրկ յթանգակուաօ՝ են է 
\Լյս ւե-րան կսօոարր 9ր^"ր մր կաք ք 1ւ սասէուռ սրյա^ 
նոէՖ Ս* ԳբԷգ^րԷ * *Բատէսքին այս մասթե առները յէ՛^ 



164 

րան §§տոո§էտէ% սկսևաէ մ^^ւ ռ.եոգ^ հ"Դ^ԲՐ 4ք* 4*"»^ 
1ւ^1ք • է*էկ ^ա^«ւ»ք յյւ ւեքէսՏս կողմի էոոմնեոա^ յյքեչխ գասգաս^ 
թո կո ^աաէն^ * "0" ^"՚քէ ւէոաԱ մրաք աոուներա^§ մէ9 
աեդր ^ոու.աեգանէ պհ" Տե"^՛"^ Բ՚՚՚Բ^Ր ՚*"կաո^աժոէ.ս9 
փ*Սրէ *ֆ մրԱԱ ^ոքակապ քաոէսշ^ բարձր գոե՚ակ մո 
կէսյ կրկեսքքսարկ $ /ւ«աք ֆաշայ ^^քքՀ^Լ ք որուե ՚ճակասէո գէ՚դ 
*է ^է^^՚է" է * շր^ապաէոր 10 մաւրկեաե կո աէւէ էւ. խսէր^ 
ձոր պաաոմ պաէոաօ՛ է տ \Լյ՚* պարսաոր մէկ եբկոկ ոս9^ 
Ղէաչափ քէսռստկուսի քսէրերով շ1§եու.աօ՝ է ք որոնց Ար՚՚՚ք 
ռանազաե ծ–ազէ1Տևեր ու. %կարնևր յթաեգփսևուաԾ՛ էէե գ 
մաեաէ^աեգ ՛ներս յաեալու. րստրձր գրան թ՚՚Ր՚Ր՚^րքՐ * 
Ո՚^հ րնգարձսէկ քարաւարկ րաԼեր $ ւսոթիլո աէր գրան 
ներսր կ"քի1ր 9 որոլյև ասէակ ու. անուչ^ 9ք"–ՐՐ Խ՚՚դր՚/՚՚՚կ՚՚մ 
րերու.աձ– է « րաղմաթէւ. սե^եաՄևերգ որոնց պասէերր ա^ 
րևե§թան ոսկեռօօ՛ %կասրներոմգ և. ձհոոա^ներէ^ մանր ոն^ 
թանկիւ% աասակքւեերոյ ու. ոսկ&ոօՏ՛ գե՚ղեսէկ %կար%է՚րոմ 
ոարգարուած– ե՛ն % (Բէկ «յ^^ք է ոմ մզկք՚քք՛ ւքր /■••»* ֆ՚^ղ^յ 
Հւէ**^»^ ք որ մէ և ^"/ն ՚ճարաարաաեէոու Թեամր. շրնու.ահ կ% 
Այս հոյակապ չ^քր շատ ժամանակէ *է մեր էսէփՏնաս 
Ձնացած^ րԱաէուն^ աոեո աեո փրս& ու. աւրուէսօ՛ էր* մա^ 
%աւ.անգ. սէրսէաքքա երեո.թր աւելէ գէշառեր էր տ 

•իաղաքիս ւոա%երր քարաչք^ են միահարկ կամ* ^Րղ*՛ 
նսոարկ գ ե ք&գ.Հանրաաէս էրարմէ Հեռքւ • մասն զր 
ապառս$ժուսք լերան գ.ժուսքրակարԹ ժսոռերն ու. 
րապմաթիւ. էոուներու. փաաաաէքնե որ արգեէք եոաօ– ռրն 
ամնէէնռ իրարու, կէց գանու,ե§ոա^.* գետնաք ար ւ^նեըն ու. 
ս$անէքներր ^"դրմ Տ՜եփած^ են • սենեաէՏեերր մէկ կաս 
երկու սլատոս^ան միայն ոՇփն առանց ապակիի » 

Գ^սոազիտ ունի 3 ՚^կիթ * 2 ^հ^դէՑէ Հ՛՛Ա՛՛Ց V* Օէ"^ 
տոււսծ՜ած-ին և Ա» էյարապեսէ » 3 րաւԽիք աւրոԱ^ստձ՛ « 
մաճաո^անոց մլլ 100 իւանոա թոմգ ու.ր կր օ՚ստիուի1ն սո^^ 
մորական չնչեն քւանեո սոլո Դ^՚^մ* մեծ՛ գուՈաով քպք^ 



468 

քսոէալէքեվսՏն մի է^«^(ք ^«է Ա1եա^ոմք սո մաճառսՏնո^ 
ց/՚ե, էէէք^ է. $ էլ որուԴէ փոսՏ– սէքեեսէԱեերր ռեսքեչս§ց "՚Ր^ 
աաքեոէքէ եր ԾԱէռայէքւե է յԲրգե՚զ1^ր վ^էչ^ է ե. ^եռսււէ$ր 
գէւ.զերէ% կը րեքեն ա •բաղաքին մէ^և, յօաաեաքեերըլ 
ոչ ձստէւ եսէք և ոչ սլսէոէո^ռ* յբուշսէէսկր* ^^^Հ^հ ՚ է^^Լ^ք 
էւ/ե* արժան էր % Հոս ստլ քակոր եր վառէէե փսքքսէէ ու. 

ած-ուիի աեղ* Զ՚"՜Ր11Լ ՚"՛*՛՛՛"՛՛ է ^ օքնա.շ^* կը^րզէ^է է^^ 

րան ապառ^սօքնէ՚րէՆ * որուԽ ^ամար ^քէսաոՆե §սորիւր^ 

%եր չ11նաՏ– ե% • Ա1^1\»յ^ ՚"էք1՚*ք > որոա^ ն՚՚՜ԲԸ. Ա* կարա^ 

աեսէէ է՚կեո1ր^^ա.էԱ %երք1ւէն սպիաակ ք՚որէ մր կր րզԽԷ • 

ա/Կ եկեղեցի՛ս գդեակին վարէ կողՅե էա Ոէ։է*^է7հ ՚^Դքհ^ • 

առ^ա^յէեէՆ քէէ Հեօ^ի է գ որա^է 2րւ–րըլ գեաեէն կր րրզ^ 

խէ » ^1$–^ –էՐք^ք (՚"^ր"ս չխշյ^՚փ) • ՚»/""–* Ւ՚ու Բչ^ 

աէս 4երե րսքէեք է յերաէէ գագաթէն խողոմակոմ Բ^^ 
րա.աձ՝ է է Ադրի՚^ր ^*՚"լ ^^ք^^^Ր՛ ւերաե գագաթ ր (4^ է 
«ք«»«լ սէեա^ւ գսէԳաամայր արսէէ մր մէ9 է 0*««–ք«ւ«<«ք ^յ կէԱէՐ 
1^է«^ք>(*ք Աէնոմն քոէ՚ր ՚ք**աէ կը վապէ 1^՚*^է*^*\Հ՛ "՚– հ*՚\1 ՚^՚^Լ^ 
աեէւձերուե մէք էոեղէ ձորէն մէշէն • աէո ^"Րր /9"«^<է«^«ւ» 
կր կոչո9.է ե ղրօսաաեսի §Ր*Է • ^օօոուէսկաե 9"^ր մ** ալ 
արեելեան կողմի էեօւնէն կր փ՚՚ղէ * Օդֆ "^՚էֆէ է ՚՛^ "՚^ 
ո,ող9* ամառր րյարեխաոՏե $ էսկ ^մեռր ցու^րա % ե գք^ 
րուեր անձրեաուաա • սաէրսգ ու. քերմաք1ւն ՀիւաԴքգոէ.^ 
Թհւ^ւ/ներր Հէսղոււսաես տ •քէէսղաքքքե ներքն% է Հարց 
մեծ– գերեղմաևաաոէձր գ որոա^ մֆ^ էր Ամենափրկիչ ա^ 
նու.ն քարաշէն եկեղեբքքն գշէք՚ց^ Հեղինէիքորա^§ Հիմա իո^ 
- րաԱ^ տեղր միէսքե էքեացեր է% ^աքազիաի Հարալսցիւե կ՚՚ղԼ. 
մի լեոա մի կաք ՚քէ^քյլԼ «»»<»«լ աեա^էէ որոա^ւ ^Ր^ Բ^ԲԳ Պւ 2^"^ 
ւաձ է 0»Տյէ (^կ ալաաէ՚Տ^է Գսքրձեալ Հարաւսցքւն կողմի 1|*»ք(»( 
^որոգ որայն միէ,ս կ՚^ղմի փդքբ ւէ՚^ ՚Օ՛ կ՚՚ց * Աէսոր էսլ միլս 
կողմէ ւ/1«քա ^է|»է ք ուրկէ աեգի% է Աղտէ^^\» • ասկէ չուր 
մէ կը րղխխ Աղսլուըսխի գագաթը ^^շ^լ 1ի*է^՛՛ կըսուիա 
•քաղաքէն քաւՆորգ մէ Հեռի գաշչռին մէէ 15 աու^ 



46« 

ռձև պաթտէպէԳ կար պազաք.ե՚ր ձ՜առևրոէէգ սալ՚^քք ու, 
ափսնձ « 

ւ . 

կշտեա^ես Ա՚ասի ք (I) ձիւՖապաա քւ աիե պէը ա^ռչակ 
ւիռշ . քաղաքէն ժինչև Հոն գաշաավայր Հ– . այս գաչ^ 
աթ Տէ՚^՚^է Կ^էԴ •էասշ կ յ1«.^4 կշ կոչածի փ և մի^» 
կոդմէ ՝ որ %արոկաց սաՀմաՆին մէք^ էք կանիկոր տ ւբասիսի 
\աքասացթ կաքմէ աաճկա^ Հող է • էսկ Հիէ^ոիոաքին կոդմը 
որ Արարաաօաք ^գարձակ մշակևալ ու. րարերեը գաշօԽ 
կ% ք^ոսոաԱ « պէէԱաղիաքխ 6 ժաէՐՀեռի է շքէ«է(–6%ւչ^ \\ք9սլ* որ 
Խ դաաէ Դաուոա^ ոաՀւՈոնշգ Լ 4 ժաէՐ Հեռի ^–էք 1է՚1է» "Ր 
ես սաաֆ Գարակաց »աՀմձ*է^ր • ^արոկաց աէաՀա&ձագչուիր 
8լէ^»»–*յ* աԴաւն աեդթէ վրպյ րերգ ւ^ շթուաձ^ է տ 

պպ/աղիա Դ հնա^Տէ քբեձ– Հարց Այրարաա %աՀաե^ 
գի% ը՚ասեաց-^քխէե րէաւ.աձ՝ գաէւառթէ մէքյշ կէ^^*^ • 

ցե՚որոեէԴւեր 8 է երկու-շարթի առաու ժաւՐՅձ ք մ1էկ^ 
%եց»^ք Գ»Աադիաէ% 9 գարձամԱք կրկ/»ե ու. էկակէ %դք% 

§էպա&փ1րր 9 է երեքշարթի առաա. ^աէֆ»ց*եըօնք 
%աՀի%ու. վի^ակիՖ 1^՚–է՛^ ք^ւիէ՛ ա%ա.% դի^^է^ ե^աքու. 
Համար գ 7 յ^ամ ՀԽո^է %կամրէմե գաչաոցէն էր % որոԼն 
էէէչ աևէէ աէէէլ րւրա^1էր պակաս ^քձ % ՛լախ գիւ^^ն 
մէկ քառորէէ ա%գթւ Հանգխդէրցա%ք Լփրաա գէաթէ , 
որուն վրսց քարաշէն կամուբԼ մէ շինուաձ՛ էր է ուրկէ 



(4) Ա/»«^« ՚»»* որղի% ^Ամաոքէա իր սԽէէէՖովր )քա^\ա ա– 
նօւայևաե է– • 



44ձտ%եւրվ գա/քթէք 2 ԺաէՐա^ իէս%ք Տէա1իաւ% փա^ ԱԼ 

Տէ հէ հ՛՛՛ր * **"*կէ ^է *^կ ժէսէ/* Հե§Նի Ա. գարձեալ ճամԼ 
րու.ն վրա/ ^աեգիպեցաեք 1|է՚է7"՚*ք "^9*%^ պարս.կկ»0 
գի^զւլ « Մ^ձ^ Հ^" ՚^Կ Ք^է աեգա$Ր 1/վգաա գէաթ» 
^աեգիպ1քլով^ մէքէ% աեցս^ք « է»ԱԱ գքէ^դֆն ալ Տէքաեք ու 
2 */ ժաէՐաէ երթ աըէյիքաեք է^^՚^՚-ւշ անքքւն Հպրց գէ*^*^ 
ՊԼ* 4էրնա. ^"հ^ "է 1 *4 ^աէՐ ևրթաւրվ^ Հս§սա%ք քՏ»ք«» Փէա 
^»է^ տնոէՖ ՀպՐ9 Գ^՚՜դ1Ւ* ՚"/՛ ԴէշՒԲ Կ^Տ՚՚^Ք * փար$0» 
՚Բիլֆսէ փ՚՚քքփկ գէ*՚Ն *^*^ * Պ* Իւնի 25 Հ՚«/»«– 4– 3 աա^Լ, 
կէ աոսն • մէկ եկեղե՛ցի ՚քէաք^ ^քլ(*է^ յա%#^«.1տ»«ք«/ 1 Ա է՚Գ" 
կօղՏՖ ալ տսռափո ցորե%ի սաաեր տ 

՜Աեպաեյիեր էՕ ք չ՚՚Ր^քշ^բթէ ճօօ&աք եաՏեք Մ^է^ 
լա յյքք՚֊ւէյ՚ք՚ս^՛ երթալու. ^աէՐար գ 7 յ՚աէՐ Հե§ւ.ի է ձ*՚՚"Հ1 
ռաեիս երէկուահ գէսչաաքի% ճաե»սպէ»»ր^11ն շարոԱ%օք^ 
կօւթիւմե էր է \*»փէ գիւզէն քա^քի <^ վաքրկեաԽ Հքուա^ 
%ս§չովանցաեք Գ՝^ղ\<է Զհ^ ՚^՚՚ւ վէոա^^ որ իփրսօոի »1էք 
կր թափի 9 ու. կէս ժամ^ երթալոմ աեըանք . ք1#շ^| աեոԱ% 
քրգաց գիէ.ղթ§ մէ^ն • ասկէ ալ մէկ մ ա^Ր աեգիւե Ա^Տլլ^ 
0աՏյԱ անուե քրգաց գիէւղէն ք ուրկէ Աէլ մէկ մաաՐՀեո^ի 
եկանք ՚Շ\ւ\^^ աեուե Հայոյ ու. քրգաց գ1"–ԴԲ • ասկէ 
ալ գարձեալ 2 ժտաՐ ^եո^ի Հսձգիաեցքո1կք ^0*«««»«»^ք( 
գիւք^^ որոԱ^ե մօաե էր իքշ*^ գիւ§լ* վ^րքը 2 ժավել, 
չափ ալ երթ ալով ^ասախք գսաշա^ ^"ՕՐ^ փեոձևրու. 

սաորոար ^^5Լ,է^ ա–ւՏ։»^–^ գէ^ԴյԸ. * "՚֊Ր Կ^Յ՚^Ք գք՚ԺՐԸ * 
Այս ըեղ.արձակ արգաւանգ. գաշան ք որ ցորենի ու, 
գարիի արաերով^ ձ-աձ-կաձ՛ էր $ ե որոմն մէԼ անթիւ, 
գիր՛դեր չինուաձ– էին ք կըսուփ &է.«շ|է–ք« Օէ^է • 

Մ^էա^ յւէ^ւ^յ*^*^ ^է^աէԼ\) քերահ ւ^էՏէաւոր ւէրանց 

(1)՚ք է««^ Տ«"«լ– Գ՝յ»եուաքե ԴոաաՀաէա կամ\\ոաՀաԽ.^գ» ա§գա»աժ0ա.ա 



168 

սաորոաըլ գաչտի% մէԼ չինուաձ; ՀսԱօց գէ^՚է *^՝ե 40. 

Ա99»ա%ոյ գ որսէձ Հիւսիսաք^ կոռմք/ն կանէքեէ խ§^^»աա ^ա,րե ք 

որ ^էւ«է ^օք^է^ էէ)*^1Ր՚Լ ԽՒ^՛՛ ձորի% մէշին վապեւով 

եերթաք կշ խառ^նուի ^^էԽ^յս վտակին մէք^ • Օդ֊^ "^ ն՚^ՐԸ. 

ստղէկ է * աՏէէ քարաշ^ մե՚Տ– եկեղեցի մէէ ^ո^ոփ1էակաե 

Հաքու/ է •բէօսէ ւերաե սէոորոտր Բ՚1Ր՚–րի հ՛ 4ր*՚Ա Գ^Ր^Ղ– 

՚ մամե՝Ո9 մի կոո ու֊իէաատեզի Հսոոց գ ոէ֊բ կր կանգչքքե 

17ք(^*՚9 0՚^^ք՚"**"՚^9 է^^^ %ա^աէոա1/եերուե ոսկորեերր գ ո^ 

րոէ.% %եոքե աէ ստղրիւր մի կար քՏւակչաց գորՏ-ած՚էսՏ– յե^ 

աաԱ% քրգերէն էոէ գիւդֆն մաւք§/իՀեուի ձորերակ մէշ^ու. 

քեւսեերոԱքե մբպք ս*աե^ի գ սոսիի գ (««^շ^ 1*՚^ք^քք ^/^ ^«ք#^ 

ռեր պակաս տհ1^^ * նաե, իաէա ^լը գ §1ևքեա4.անգ Զ՛»^ *ւ*էք(՛ 

անա.% ձորին մէք^ « Ջ՚*1^ աԱո%% գի՚–գ1*^ ասերակ աատե^ 

րր կր կենան է 

կփւդէս \^/^ ժաէՐ ^եո^ի է ի՚^դէէ աեոէ^ն գի՚՚ղր • 4 
ժաէՐ^եռի *1^^հ1հ^ գի՚֊զր * որէէեց բնակիՖերր ^ռովմէա^ 
կան ^աքեր էին • 1ւ 2 ԺաէՐ ^եռի /9»ք &|.«ք «/էայէ , որ կե^ 
րեաք Հչէռեաե (է) վաակ1^ արևէ/եւեան կոաՈէ աերան 
սաորոար տ 

ԹՕԲՐԱք՛ ՚ԻԱԼն 

11րսչկերսէ գաւ.առ.ին գմսասոր քաոայՏս է • ոսնի 300 
էոո^ն քի$.րա ճև Հ՛Ա/ • սրած՚աւր էերաե վրաք պարսաաս^ 
պատո րերգ մր • քազաքէն մ^շկ. Ր^ՐԳէԼ 4^" Ժ՝ամ1^ե ա^ 



^ոա ու. անրեբ սրակաաար լե» մ* էգ ոբու^ եբկնաթեբձ գլո*–իէը 
կը խբոիտտայ շբ^ակայ լԽռ%երու% վբայ , ոբոՆք 1"*»|^ ^՚^Ղէէ ^ 
Բաա»1քԱ^ ես կաղկX^ լեոՆերոս դօ»ինեբ% են է 

(1) նէոես^ վտակը \^^\\ V^յէ^ լեոներէն կիքնայ ու. էփ^ 
բաա կը թափի % 



469 

ու. գժօւարին ՜ճամիէ մըւ է կշ կար&ուի որ սքյ99 ք՚"զ«՚քը 
^ին Վաղարշակեոա քաղա^ 1ոլաժ Հք//ա / ք որ ՚Այրարա^ 
աայ բագրևանգ. գաւաո-իԴէ քաղաքն էր $ ե. ազասաղե^ 
ւրԱ ^էմա ՚Արսչեերսէ րսուէսծ՛ է * 

յյեպէոեյխ&ր 1 1 > ^է՚^գյ^Բ^ք^է առաու. կանուի Ճաւ/Լ 
ք.ա/ եքանք ^էէ,( Գ^ա*ղա գէսւ^ երթալու ^ամէսր > 10 ժաւՐ 
^եո-է X Այո գէւ.1^ երԹաաու. ^ասար մէե քանի ճսէմռւաէ 
նար * որէէնռ լաԱ^ագունր ծևորէ ՜ճասրաե Ր1Ր**1Ր*1 ^ ^ղ/^ 
ճաէփէն գայինք ♦ ու^սսէի նաի *ի^9•է^ Տ՚^ղ\1՛^ արևէՈոեահ . 
կողյէ% ու. 1Ր9ԼԼ1՛ Աւ՚՚ւէյ^՚՚^ւ լձրրան սաորոաէ՚ե երթալով \ V 
ժսէտ/ք էՈոանռ ձորի մէ9 ♦ ուրևէ ալ 1 V . ժամու, չո՛փ Ժ՛՛"–^ 
սեր եիել ու. էք^ե՚լով կրեք^ մաանք ձորէ մէ^ք ուր վրա^ 
աւաչԱւակ Լք՚^րա չաարրլո) յթրգեր կա^^դ և. ^ր^ր ՚^^՚^է Խ՚՚^Տ 
՚եէր • թէ՛ սյս ձորն և. թէ՛ երկու, կողմի լեուեերրլ փ՚*4՚րէկ 
ձ՚առերու աեաաոքեերով ձաձ^կաձ– էին • Ա՚՚կէ 3 մամ* ^ե^ 
ո-ի ՚^էսսէո ու. բարօ^ր աե^աանոսմ* մայրի քէաէԼերու. մ^^ 
գարձսսկ ասաառ ւՈւ կս»ւ (յ՚^դ^է^ սաուն ք որ կարսի ու. 
Բսէսենի միճս/կներր իրարմէ կր ղաաէ է Այո 9րոյ^ 
օ.ասօ§ ու. ձ-առաւէսւ ձորիքե մէ9 4 մամ* ճամբա է ^ր^՚*՚է^ 
նէս եէոքր ^ եէս/եք /^՚ւ մի 9 որոլն գս»գաթէ1ն մրաւ 1^/.> 
մաս շարունակ երթաչոմ՝^ (մասն ղի Հոս չե՛ ուներ ու.ն գա^ 
գաթ-ի կ՚՚ղմերո իրարու. Հեա միաբեր ու կարձ՚ես թէ րն^ 
գարձակ գաշա մր ձէւաոոԼոեր է/ք^*) ի9"՚^Ք Հա4^ Հ՚*լք Լ "՚*. 
նույնովքրգսէ^ գի^ղրգ ՚՚՚֊-րկէ ՚"1^ք^^1բմ ^^/շ մ ամէն գար^ 
ձստնք լեռ մի ու ւՈոանք ^էլ^ Գ^աղա ^ ուր գիշեր կն՜էքաէ՚ք • 

Այս Հ՚՚ւյո^ Գ1"–ԴՃ Բ*՚*"ե՚Լու վիճակին մէ^ ւ^գար^ 
ձակ գաչաի Ար՚՚Ա շինուաձ՛ է • ունի 30 տուն » մէկ ե^ 
կեղեցի 9 գմիեթաւոր չիրի*^ ՚Օլ որ է Տէլ1՛ Պ՚՚"՚1ՊւՒ Գ^^ 
րեղմաԽն ոլ աաճկառ ուխաաէոեղի ք ուր նաև. Հալերն 
աէ եերթան ամեն չարաթ օր % ^ուներր գեօքնի *1Ր"Ա 

22 



470 

չիՆուաձ– աքսոէւէ %ւ/ան ր.աե1րր է էն * ձեղուՅմեեըքլ էր^^ 
բօւ. եիո պս^Աէուաևան գե՚Հէսսմեերոմ չքէնոէ^աօ՛ $ պասէու^ 
Հանէւե-րո^ ձե-ղունի կողմ^ էոանիքնեոուն մր«^ բաըուէսօ– 
^աեի մո ձաԼե-ր է^էն ♦ ւոաԱէքնե-րո վույով ձեփաձ–^ ո^ 

րոեդ մր՚^ք էբՐ^ փ"ԴԲ9Ւ ՚՚^ճ հւ1Ք՚"1հ1*^ * ՚"^՛^ ւոաե ՚1Է9 3 
սեՕրէսկ ե՚յ^ր ք որոնռ մէսր ՜ճանաաստր՚^ոոգ էագունեւու. 

էասէևսՅռած– էր $ ^էէր՛ ս^ք ասա էոիրոք 1ավեբոէյև ու. ձէե^ 
րու.ե էէ֊չե* ահաէւնոօ ալսոռյԱ էր • ես1ւ երբորգե րԴւսւսւ^ 
*^՚Ւք1/^ նստե-լու, ու. աաո–1լելու. սե%եսւ1Ու էր • աւս յե՚ր2ր^ 
նէէհ գեսէի՚Նր փոս ւ/ր վէորուած– էր * որու^ե ՚քէ9 փւսյս» 
1լաս քակոր կր վաո-էքքն աայքևաէու. և. ^սէոերեքէն ա^ ^^^ 
րակո,.ր՚նին ևփևը.ւ. ^ամէսր է կնայ .Րարգ էրևակայէքլ 
թէ ո*րչափ գժուարքւն է թեսյկէէա ասանկ սոԱ^ւսոմ »եոո^ 
ւած՝ սե՚սեակր սր մէ9 գ "՚–/՛ սարգոմե էԱՏքգե ասրաա 
սուքեեր կր փ^զէ ե. կոն այ էտե՚զգայա^ Բ1Ա"Լ* ՕԴ^ ՚"^ 
ո–"՚ք9 է * ձմևռո շասէ էքուրա կէ^է և. ա1արգաչ§սփ ձիմե 
կր գէղէ • քր^ՐԸ^ գեաակւքմն է աէւոսշ^ ու. պաաուստկան հ 
1յայ առ^աա ըորեՂւ ու. գարի % 

յյեպաե-յիէրր 12 9 ուրրաթ ճամրսէյ ելանք ւ^առան 
գիլ էլն երթալու. Համար 9 7 մաւՐ Հեո^ի % ^այիաեիս 
գաչչոաքին էր ^ որ կր կոչուի /է««է^ ՕՆ**՚է • որուն ^պ/րը 
կշ Հաս՛նի մինչև. ՜էր զր ում* քաղաքին մէկ ժամ* Ձնաավ 
գսէնուաձ– ^է^է Պ՛/"**^ անուն ցաձ՛ չի՚ունե՚րշ X քՀասենու. 
գւ"2չ"Ը ց՚^ր^՚^Ի "՚– Գ՚՚^րէէ արաևրոմ ձ-աձ-կաձ– էր ք որուն 
մէշ^ 3 ^Հ մամ՛ երթա^էս վէրկլ եկանք ի՚՚ղ^^^^ անուն 
Հ^1"3 Գ1"–7Ը * "^Ր^է «՚ձ *^""^ ^ Հե՛ռի Հանգիպերանք 
ճամրուն վրպյ 9»»՚^**3**ք "^"՚^ Լ"Ս"3 գէ^ՂՐ ♦ ^ ասկէ մէկ 
մաէՐ Հեռ^ի^ գարձեալ ճամիուն վրաք գ մաանք \Ր\^*^\կք^ 
անուն էոաճկի գիւղր « ուր քանի մի մեձ՛ ձ՜առեր կաաէՏն% 
Ասկէ աէ կէս մամ* ^^"֊Ի ^ ^ամիուն վրայ աեսանք իմԼ^ 
րագոմ*քրգաց գիպը ♦ ա/ս ^Ր^ւ՚^է՛^ "՚Լ մամ՝ մէ Հե^ 



471 

ուի երթալով հասանք 1յադան § ուր գք՚շ^ր ^ ^^ց*^Ք * 
կազս/ն Հաէոց ու քրգ՚՚՚յ Դէ՚^՚Լ ՚^* ^ * որուն մօա^ն 

ձէսն^Դւի կրասխ գե-աըլ ( Արաս սու. ) < 

11ւեի 50 Ոէունք մէկ ևկեղեցի ք մէկ յկ1ւիթ և. սերխի ու 

ձմերուկի արտեր % 

՚ԱեաաեէՌւեր 13 » Բ"^"՚1^ ՜ճամրսէք երսՆք ^Հէ՚՚\^^** 
գեւՐ§ երթալու Համար գ 7 մաո Հեռի % ՚ձամրանիս գ^^՚չ^ 
սէայի՚ե էր ճւ սորե*Աի արսէերոմ Ծասկաօ՝ % որուն «/Հ^ ա^ 
մե՛ն Կ"՚ր1՚* գէ^՚ւ^Ր կր գաեուէէքե $ մաեաւաեէէ ճսքմիուս 
մրա/ X Այս ^ամբէն ^ մամ* Հեո^ի կերնւնար Հա*աա\ *^-»\\^ 
գիւոաքաոաօր % 

ՀԱՍԱՆ ք^ԱԼէ* 

Բասեն գաւառքէե գլխաւոր գիւղաքադաքե է գ որ 
չիւնուած– է \յ^^ա^աև աեր^ սսէորոար ^ /ւ 6 մամ* Հեուի 
էրղրումէն % Ասոր Ք"վ^ Կ^ւ1^է Հ«– .1 ^–չէ - - ( 7՛ ^ը^ 
%ու ա» Ա՝ուրռ կ*սմ՛ \Բրցամօր ) րսուած– ^"^րՐ * "ր մէկ 
մ ամոլ \ափ Հեէւանաամ քաէրոքէն կր լմսէփի \ րսյսխ 
(1) §էեա1ւն մէ^ •ի^ք^^^ա ՚^^ք^յ^ա րսուաձ՝ գիւղի՚Ն մօա ք ո^ 



(\\ \*րա$ւխ կամ \^րստս եւ. կամ Ա-րաքս ք \)րե|^ պևտ • 
ք կրսՈէի որ \Լրյե%ակի որդին ՚Արմայիս իր Արասա թոռան 
սԻաւէէովր ^»յս գեաի՚Խ անուեը ՝\յրասԽ գրած– է ) է ^1;,րմաեի 
վիճէսկին *քէ9 ^քփ^կէօչի լեւմեերէ՚Ա չաա ւ/ը առոսակլեհր կր վ-ս^ 
զե%ք որէէԱք միաեսէէով կռ գինե% այս դեար է \յրասխ ^Հք*քէա*%է% 
փողելով կանցնի ^ասենի վիճակէն մէ^ ^ անկ է կա*քւէքնի կարսի 
%ա^անգե ԱԼ. կը մանէ ^արսկաց ^"դը* ^Ը Թք*9է ՚\ք*ոի*^եսս/նր , 
՛խափանի եւ. գարապաղի մոզերն ու ՚Ս՚վ՚սաէի մէ^ ՚^փ՚՜Ր կ"**^ 
\\ուր գեսէքան ^եա միանալով կր աէնայ *^իւ%թասէֆի սէսՀմա՚ն ^ 
ներուն մէ^ ու կը թափի \\ասպից ծովքչ երեք րերս/ն՚ներտտվ տ ՚ 



472 

յէէւրք մլլ եոկաոաձիգ ու. էաՏև % Հասան ՚բաչէ ու^էի 
1Ց00 ԱէուՖ քիւոէո ու. Հայ ք լիրան մրս՚ք Բ^Րգ "Ւ Հ*"*"*^ 
•իա^ անուն * ասՅրսաաաասէ է ճւ շուր2էսնաեհ խրաս* Պ՛"^ 
րհ^պր ^րկ"^ գուո^ ունէգ որոնգ առ9ե.ր կայհւոքներ շր^ 
նոէ֊ած՛ ե՛ն ( \եոան գւր՚-Խր 9ր^"Ր Պւ ^*՚Ա * "Ր """^4՛"^ 
ուխսէասէեզէ է Հա*«»% ձէք*է անոմնովէ ուր կերթսէն %անւ 
քրէսառեեսոներր % Լէ՚րան արևեէէրան կ՚՚դ՚Օլ Ղ՚րէգ՚՚Ր 
յրագիստրոսէ չքւնած– ^իրսէմօր մանքր կ"Ա * *իաղաքէէֆ 
վ^աուորգ - պլ Հեռի Հա^նքսոքէն ^ւրերու. գսիէ՚թաւոր 
րաւ^ի^ևր շինուաձ– ե՛ն « քյառանէն յթնչէւ. ^^Է՚-աԷ^ Գ*"2յ*՛ 
աթէ մէ^ ւճայրանու.ս վրայ գանու.ահ՛ գէ^ղիրը^ Հ**^գէ^ 
Պ.^1^4 ^ր1՚՚կ"1^՛^ Հէսսանք կիպլիւ. ք ու.ո գէշեր զեըանք% 

կէ՚֊ւլէ՛– Բւբ՚-րէ ^0՛ ՚էՐՊյ շէքնուաօ– փոքր էգ ԳՐ^Գ, ^ 

Հաւոը ու. քրգ*"Տ * "՚^է ՚^էկ ^^^^1^ցԷ * ՚՚^4 ^^հհէւ * 
րաոնիք մր գ աուոզ^ օդ, ու. աղէկ ^՚֊բ * 

Հոս *^9^^աԱ կր՚^փրէր ♦ ամե՛ն մարգ սարսավփ մէք^* 

էսե՚՚դճ արարած^ ք աւս յուսաՀասէ վիճակիս մէշ " ^^ Բ^Իշ1է 

կպւ 9 ոՀ գ^Ո ^ "՚^ "ԴէւՂ՚^^հհ կ՚**^՚*^*՚՚3 Հրահանգներ * 
շեէՐ կրնար նկարագրել ինչ ազգեցութիւն որ րրաւ. էէլ^ 



կրասխ կէէկէ գետին չը խառ%ու.աե^ , իր մէքր կրնգունի 
քանի մը մեձ^ամէքծ^ վաաէքեեր , ինչպէս ենդ Հասան ՛Հ՛որսեի « 
^ո՚՚Ր » ճէնկլի գեաակ , ւձյլփայ չայ , ^անկու եւ.ալԸ»գ եւ.ա^ի\ 
է^Թաոքո գւ-սիսէն ^աբաւ. է եւ. սբըեթա^, մանաւանդ ձիւ^ 
ներուն ^ալաէՒ ժամանակ հ ՏԼո՚֊ՐԸ չ՛"*" պատ ուա կան է • ունի 
իր մէ^Ա Կամոէէ ձուկԿր , մանասանգ քՀասենի կողմերը ^ա– 
՚նաո. անուն ձա-կը երկա/1ւ մինչեւ. 2 կանգուն եւ սպիտակ նըա. 

ման կյ*–4՚*2. ձկան , Լէօք երկայն ու^ բարակ , դեղին պորտ , 
\քուբղ ք կս՚րւքբախէտէ \տրկայ%ու թիւեն է 617 մղոե միՆչեւ 

\\ուր եւ 93 մղոե ւ;տլ անկէ մինչեւ կասպից եոփշ » 



^3 

բաս աճյւղՀ ժողովոէ.րգի մըլ աեսիլւլ ահէէք և. աէփձամ* 
քքթբե. դ^^Փ ձգոսաձ– ԱԱՔՔ յքէձկարձա^ատք համաճարակ 
Հիւ.ս/նգութ1րան առշյ^. * այՐ§ էսաէէ՚^ութիւ%ո մէշւո կր 

%որոգի երբ *9^է՚^ձ ^պք^՚շ ը*եէՐէ ա^կէ *է վէր ե. է/անա^ 

սաեգ մասեասոոաաէս 186Ց թուին Վ^օլէս սլաաա^էսձ– 

^9ւ^ք^յ1)ւ՛^ ժայէմեակ էբրե. /^^/>շ^ ե. աեգսէէՐ ողքաստ^ական 

յանՅՖասժոոովԱե բաւակաե մեօ՝ գէ՚ո /& ԽադառստՏ՛ ր§ 

Ր^ւր՚ք է 1ւ *է մօաոէ ուսած– ու կշէւսէօ– աքո ոաո^ո$.ոելէ 

^էւաեգոլԹեաե վերաբեոեալ պաեէսղաե աաոէսգաէեե-րր 

ւաս ուոեւոոու թեաես *եկարագոու.թեսՏև ՚քե՚ր^ր կր կսեմ*գ 

սոքս ^իւաեգութեաե %կս»րէսգրութ–իւԱ մր Հաեգէ՚րձ 

աԽսաարաե ութ ե այրն ու րուժսՅրաեութեայրր որ քյլրո^ 

պպւէ այենէ^ե վարաեաո րժէշՓ»երուԱ փորձե՚րոֆլ ու. #/&^^ 

Ր՚յՓյ^՚՚՚ւթ^^՚՚՚կ՚Փ՚թ^ Պ^ԸքԴւ ՚^է2, գոլմարե՚ալ րժշկակաե 

յ-ոզովթհ յաո^էքտ9 րեայսե՛ գէաեակէսե ու. փոր ձա կան ար^ 

գէ^վ^^Ր"փր ^աստատեալ ՚ճշյարաոլթէւմեեր են • Վ ե^ 

րր րսաձ՛ ազգեռութեաես ^ամար* ^օ՜է անանկ եկաւ 

թէ այս նկարագրութէ^^նր չէէ կրնար ոլո1ւորութեաես 

նկարագրութենէ^ե պաաեԼ% քՀսԱց առ՛ աքժյ* Յ^ո-ք առ^ 

նենք մեր աատմութեաե թելր է 

ըեպտեւֆւեր 14 ք կէը՚՚՚կէ ^է*–Աէ*–է՛^ ւճաւդւսա§ ելանք 
իրզրոլմ* երթաչու. Համար » 3 մամ* Հեռի ա 

կէ" յ՝""^^ 1քփ ^րթ՚՚՚ը՚քԼ անցանք Տ^է^ ^«/^«»*– ւՒ՚*–^ 
ներր և. իսկդ/ե տեսանք քաղավի ^գարձակ գաշաէ մրլ 

մֆ9 ե. 1 /՚. մամ ճամրաէ աո%ելոմ մտանք ք""1աքր տ 

ՆԱՀՃՆ* ԷՐԶՐՈԻՄԻ՛ 

հբօրումի նաՀանգը Ասիական թուրքաստանի մէկ 
քիաշաքութիւէւն է $ որ Գ^րօէց և. հուսաց սաՀմստննե^ 



174 

«քքքւ1ք քքք. ւյէւ ձ-ովի և. ւրուսուլի % աՀանգին ՚^ե^ ՚՚^^ՂԸ, 
եեքեայ • ւեո^այ1ւԱ է գ և. երևելի աեձներե 1քե^ Պ1՚^՚1^^11՛ 
( րէւրա^եեսո ) մէաղօաէ լեւՀեերրք որոՆցմէ 4/11 /* 2** 
կոէսսքս ե "^րէշ^ գեէոեո * է^գէսրձսէե գւսշաեր սւլ 
ուեէ % 

Ր^ւնի 400*000 ի չափ րնակիչ , որուՖ մեծ֊ մասչա 
յթէ§.րա ու. աաճէկ՛ է /ւ ՁեաԱՕէքՒո Հայ ♦ է^կյդր՛ * ^Ր"՛՛^ 
ձւ պարսիկ վքէչ^ կր գսէեաւէքն % 

ք(նսէկէ^երն է^գ^սարաաէս §սուոո9 $ կ^րոԱհ ք ^Ր^ 
կւսրակեաց * ք-՚^Յ աեկիրթ 9 ագէա ու. աղքաա մստրգիկ^ 
՚եեր ե% է սանաւ.անգ ՔՐԳ՜^Ր1Լ "Ր գ^՚է^^-Թեաէ/ս. մէսր^ 
գասաանութեամբ. կաարք/հ և րարրարոսակաԱ կեանյշ 
կո վարե՛ն X Հսոերե ու տաս՚ճկմևերր էլ, գէւոարւեակ ^րր^ 
Դ-^րՐ ^ր^ր՚սսէր ե% % 1յր գաեուէ աէրոււթեան մէկ թա^ 
՚եակր ե աեկսՏնոն քօրք % Այ^ սա^ւՈսնէ1ս մ^^ն էր րար^ 

Կբ Հ՚՚ւ/Ք • Ջ"րր"րգ Հ՚պք * Այր՚^րաա , Ադձնիք , ևչն < 

Ո^հ շասէ մի գեաւսԱհեր 9 զոր օրք/նակէ Աարչամու. գեոէֆ 
•իարասու. % վւոա1^եր • ոօր օրքքնակ $ փուրու. չայ > ^"(/է 
գեէո ք ինուս ք թ^որգուէՐգ կեռի ք *էՐ էՐք ՐՐ՚^Ք փոակ^ 
%երր է գեէոեր* քանչաէս ե%է իփրաւՈէ չ1"ր"ի ե 1յրասիւ9 որ 
կոռոգեն \քԱէ^աեգիս գաշտերհ ու. ձորերր տ 

^ա^աեգիս գեաինր րարձր է ե րարձրագագաիէ՛ 

չեո^ւոյ Տ-ԱէՏ-կուաԾ– • ոէ%ի Գ^Դ^յ^իկ գէրք *Փ ՚ Բ՚՚՚Ր^^ 
րԽրեր ^ոոե ՀաԽէԱոիէէ քուրերէ կլիէՌ/ն կսօՐ օգրռուրսէ^ 
ր՚քյց առոո՚է • գաչաերն ու. չեոձերր ձիւեով նր աասէիւե 
սեաօէեյրերի սկիռրէն մինչե ապրիլի Աեր9ո % Գլխաւոր 
ռերքերե ե%^ լ^էոիր ցորես գ գարի ք ^ասճար ( չավաար \գ 
կաէսւ,աա ք գեաեաիՈօճոր ք րան9արեոէ%ներ ք աոֆ օ՚իրա^ 
%ի ք տանձ ք ՚ք^գր * "Ա^է (^էֆք^է^ * ոչխարի մորթ՛ գ 
•իոէձԼէքթոաղ^ 4«^«>«Տ, ք գայլի գ կօի և կաաուի մորթ • սեկ ք 
տան կսէաւ ք ի*ամ* մանուսալ ք րնաիր կաշի $ կաաւի մա^ 
նած– ք րուրգֆ շաԼ » րոսրգէ Գ՚^՚՚Ըքէ"(/ * կ՚է՚^^ատի է^քԼ ^ 



4՚7Տ 

էէէեսակ մ1լ փսիաթ % շզի 1ւ ^ւմկէայքւն աՏ^սւխ » էէո Տ*4*՚ք 
էքք^ւ»*» և. Փաը\ $(է^է^ չիռձէո.՚9ւ.ն դօ՚ոէնհրոմԱ ւ/Հ^ կր 
գանուքւ ք Ր՚՚Այ ա^գոոՕ՚ած-ե լի էքեաք^եր է % կր գսէեուհ 
ծիծէրռնիկ • կաքէսւ. $ էո է ( "1Ր՚*ՐՐ^1*^ ) * /""ք՜ * 
կււու^քչ ԼթուոՏեա ) գ կիյկի՚է* ճնճղուկ է կարապ ք արա^ 
գի է 9 սոհաէկ 9 ձւրէկոսլԼ սաիա գու.շ^) գ ագռւսւ. ք թու^ 
թս»կ ք սէսրե-կ ( "րդրրճրիէ ) 9 ազաւ1ւի գ սւրէէւր գ ( չաէ^ 
Հ/յյ/ս ) էսրծիւ. ւ փլոլ դու. ( սէսգի %ւ/սէե կե՚Նգաեի մր ) ք 
ոոկ գ գւէմէ^ գ Կ"՚1 * ^7 * էէաաոասկ ոկիտսր ք ս§էօ՝ գ Ա»ր9 • 
գս՚ււ 9 սաուէս I 9բՀք"–^՛ ( "ւ՚ւիաի ) » ես§աէսսս§ստե % *1^՚էա. 
րե%ի Աքւ^^ ք փքքյրի ")է"*՚Ր * քրի ո%իօսր ( գո§%էոոէ.ռ ^ 9 
կէսէոու. գ կոէ֊պ ( սսէմսսէր ^ ք ^^ , լ՚՚քԼ*^ * փ*ք1Ր^^Ի է՚՚՚Ղ * 
ա^ա •ղ-՚լւլ՚ղշ րսուաօ՛ ձուկ ս*չ թ^որռոլմի վսւստկին 1ւ. ուրիշ 
փոսէ1լեերու յէ^ • 

%Լս§ճէսռստկաեոէ.թիւնր ծ սէոկեալ է գ ա1անսօ.աեգ Նր^ 
զրում* քսէոաքքւն մէ^ որ կեգրոե է $ և. մևգ^ւսերասլէս 

^արսկասսէանի $ գա-սիու ք կոս§ոանէէնուաօր§ոյ ք Գսօ/աո^ 

կոսի և^ վրայ է . 

Սյս ՚եա^սքնգր 13 գաււսռ^էէրրու. րաժնո ւստձ՝ է • 

էրղրուսգ ինու.» ք թ՚էքման ք ր^ասե՚ե • քհորգուէՐգ յյսչէրր § 

պսւյազիա , քՀարե–րզ.գ գերճաՆ » հրղ՚՚կ՛**/* ՚ԲէլթԻթ* հ^զԻ ՚՛ 

կՐԶՐՈՈԻՄ 
ԿԱՐԻ՛Ն՛ ԹհՕԳՈԻՊՕԼԻՕ* 

Նրգր"^՛^ Օփք՚՚Ը, Ր ՛՛ու ած– գաչաին արևե՚լե-աե ^ստ^ 
րաւային կ"՚րքր ւէւ"**^ սաորոաե և. կփրաաէ՚ե քիչ^ Հ^«, 
ո^ի պարսսլասլաա քաղաք էՐ*է , ու.ր կր *նսաի \^ա^սէն^ 
գիւե կառավարիչ փաշան գ 

Ոշիար^ագրակա՜ե երկայնութիլ^Ն է 39^26՛ ք և ԸԱք^ 
ԴքՈէթիւնը 35^5՛ « 1էրղբու,էՐ կրլգանոլէր *իՀ%ոյււ& իար^ 



476 

Օ՚-՚^Ի 65.400 ^ձ"՛^ Ր^՚՚՚ԿԻլ » *■*- 41»060 «»՚»»ձ ♦ «« 



բ-կ ♦ 










87.100 «^^՚/է՛ 


\ոակա% և յէկ քահի Վքարիկ « 


93Տ0 աա.%^ 


6.950 Հպ/ ♦ 






1300 


^ 


000 4« ^ռովմէակա՚ն 


* 


290 


99 


200 յ»;* 






35 


ք» 


450 հ«Տ7 /*՚* 


^ոոքաեաե 




25 


9> 


400 Վ*"շք^յ 






60 


9» 


6Տ>400 


4 4 ,060 


9ք 



ք՚|) գիաԴք**է պէաք Հ՜ ւ*/» Հսւ^ասաա% \ *ի ^էէԼաՈէ երկու. 

գլքէէաէ որ մասերու. 1լը րԱէմ%ու.էր ֆոքր Լ*"յք եա~ 1^^^^ Հ՚՚՚յՔ ՚ 

\քեձ^ Լայք ալ 45 ա% խարատեր ոէ. կաէք ^ա^ան^Դտհրու. (՚կա^ 

խաք՚արութեաԱ երկիր ՝^ ր՚էտժնուաձ^ էր է որ էին* ք^ար1ր Լայք, 

Գորրորդ Լ՚^յք • ^Դ^^Փք » %ու.րսւրերա% , ՚\յոկք , <1|ււ#Հք«ք^ա« 

^ստյք , կո|9ճ<ա/^ 9 Վասպոէ րակա՚Ն , \)րձախ « \\իւեիք , Փ՚՚՚յ^ 

էՈէսկարսէե , Ոէ.ւ#ք^/ « գուպարք , 8՛՛՛^^ * \\յրս՚րաս9 ^ որէԲ1ւ€յ 

ս»մ4»Ա մէ1^ Աք է զաե§սզաէ» գսէւառ%երու. րստժնոէ1սէծ– էի՜^՛ ւ ^^7* 

(^օ«^^^ Հ՚*՚յ»11 գւսւ–աոեերոէ% ^էկը Կը Կ^ձ"՚՚(ր կս՚րի՛^^ յ որ 

էսյն կող երոա.% մէք^ չիհոսա^ կւսրիՆ քաղաքին ս§Գոէ.նէ% աո^ 

նուած^ էր • բայ^ ՚Լ՚ՐՆ1 *^Ր ՚Ն*"1՚*^Ի »քո*աե*նէսղ իք^ները* ի՛^^^ 
պէս \»որե՚ն$ս^ին , եւ. աք1^ • ոչ միա^ դ§սւէսո.ի% \ւարի% * սէ^ 
%ուՖը դորեաեել ՚սկսան , §սյ^լ %էսեւ. ը1էգ^աքԱու.ր ՚Լ^սէՀահգիՆ 
ող գ եւ. սախրէսթէսր ք^արճր Հ՚՚՚յ՚՚ւյ էսշ/սէսրՀ ըսե/ու. Աէեզ րո^ 
կըսաե յաճէսիօսկի կաբեոյ ^սէ^ւ»»նդ րսել է \Լսաքէկ ՚կէսրին օ#. 
%ուՖ քղ՛՛՛աք ՚^ը թէ եւ. Հի% եւ. չաա դէսրերէ *ի էէեր %ի%ու–ած՛ 
քԱ"*ա ՚^Ր ոէղգային \սէխ%ի պաամաղրա^ յի%աաակար§սն^ 
՚սերէն ու. սս9որսէգրու.թ՚իւ.%%երէ% յաոյտնի կերեա֊ի ք թ՚՚՚յՏ չր 
ղ իո9ցու.իր թէ ո՛՛վ չքէնաձ^ է եւ. «"«./ք , եւ. ո՚*րի անուձով այս^ 
պէս կոչուեր է • ագա/ե ^լկ%իոէ^ պատմագիրը կրսէ գ ին^^ 
պէ99՛ %աեւ. ^^րապոԿէ ալ կը ՚^Կ՚՚՚յէ* ք^է \քե^ին Հաքո^ \>«»^ 



477 

՛կան %ա1ւ էքպքսպաչքի՝ պսՖգ՚ուիօյհէբ ^ աաձգզֆաւՓ՝^ 
գազզիացիֆ քխո^սիպ Հւ պաքս^ ^իւպաաոսեեր % ՜էրղրէէսէՐ 
պաոսաաաաա է յոիբագոյն սրքւաաաչքարերէ չինոսաէ՛ 

կրկքէե պարիսսՐէերով^գ որոնց մէք^ "՚^գէ Պ՚ն՚ՏԸ. Հ^՚^է ՚^^՚էՏք^ 
եթ1ր՚չու.ի ք քք/ք 10 կաեգոէն ըէՓ՚ոսթ՜իէ^ ունի է Աչէաաքին 
պաաաաքՏե շուր^ ալ իրստմ^ Լ^էնոէէկ) փորոսաօ– է » որոմե 
չո^ասլաաոբ մէկ ժսէմ^ կքէ աև.է • ասոր ալ Հք՚-ր^ քք՛^ 
ասէէո ւճ քտսշուաՏ– է * իրամին արատսքին ^"^ք^^ 2՚՚*–ր2^^ 
1եաԼե յէաոաքքա աոու.ար^՚9սէւե է $ ոա֊ո ռւաաՈսթիլ. աոու^ 
%եր ու, շէ%ք1րո նաե ք /ւ քառաքացւ^ոց $1ե՚ձ^ագոէե մասր 
^ոս է ք *նա1ւ. քաղաքի շոսկայեերոէն ք քւքէւաԱեեոուն էլ. 
ժաճառասոցնէ՚բույէ չասէո « վասե ոոոա յԲէԱէդաքացէք աոո^ 
ւստոձաե չէ՚ն րսեո յասոո ք ա§լ Նոոոու֊մքէ ք^^դաքր * 

Այս աոուաոձահքւհ "՚Լշր՚֊րքր "^Րէ՚Հ էաաէՐ ւՌւ փո^ 
րուաժ է է ոոույւ շբքապատր 3 ^ամ^ կը ւոև.է և. որուե քո^ 



խարարա.թե%էն գարս/եագքէաէո »սեէ$Ա^ով *քէկը *»*ֆէ» կոզմերը 
երթալով կփրաա դե$էփն ակը գտեբ եւ. օգի% սս աեզին գը^ 
բԽ փ՚՚յ^քձյ՚՚^Ք^եէտտեը ^աւձելէէվ * իրեն աեզի բհակու֊թեան 
ոբոշհբ ու. պարիսպ մբ չի^եբ է % Ասոր պաամոէ-թ եաեը նա.* 
յելսվ կը Հեաեւ-ի է»ր \\արէէե աԽոսեը գարաեադէտէս աեու^ 

նէ1է ելա^ քԱ՚"յ 9 Ղ՚՚Բ Գ՚՚՚֊տէ Ա^ր քր յ՚^/^երկ էը^^՚ց յարմար^ 

քքընհլու. ^ամար կրճաաելսվ կարին ըսած՛ են է Րայք դար^ 

ձեաչ չը Հասկ^ուիր թէ գարսճ»ագիաէս ս՚-ր տեղ Հաստա^ 

աաձ էր իր րԽակու.թեաև աեղը • ոսսաի չենք կրնար ըոեէ 

թէ Հիմակօւյսճւ ^րզրու^մ քազաքիւ1§ տեվս եղած– ԸԱ՚՚՚յ 9 

վասե զի \^որենսպթտ կը գրէ ( գ Հատ • \քԲ» Գլ * ) "ը ^"ՐՐ՚՚ԲԳ 

դարոՀե վերքը ( 386 թա֊ակաԿ ^^իստոսի ) յաքևաց ք^էոգսս 

կայսրն Հայոզ\վրայ թագաւ.որ կարգեց \կ՚ԼԱտկ եւ. Վաղարա» 

շակ ^ ^ս*պ թագա^^որին զաւ.ակները ) երկու-քը մէկէն գ որ^ 

"էէ" դի թէ որ *քէկը տսպսասէմրի ք *Փ^^ը գոնէ Հասէստարիմ 

աքայ ք որոԱցմէ աոաջինը դո€–թ1տ քաղաքին ^ք Հաստատեո 

23 



178 

մերո այրոցներ չյքնա^աօ՛ է/ն % և. ու^է 10 գուէւգ որ նր կո^ 
չու^ն ^^^^դ^**՚ +աք*»^էէշ է յԼյս գու^ո^էրուն Կ՚՚Դ՚^^ՐՐ ք 0շ՚**^էւ* 
կր րնակ^է ՏՕ կաւՐ 60 ւրու^ գ որոնք ^այէրրէն կր խօսին » 
րայց ունէ՚ն իրե՛նց սեփական լեռու ս*ա§է Ասոնց գրա^ 
%ուաժ՝ սէեզր ֆօԼայ ՏաՀ^է»^ կր կոչուր % ^աաղաք^ պարրս՜^ 
աասլասէ մէսս^ կեգրոնր րւու-րէ որ մր^ց մէ^արերգ 
( ^ճ Գ՚"1^) Պ՛ ^Պ1 ՚"՛^^/՛ ասէաերոմ &ւ 12 րարձր այ^ 
ԱոարԱսէՈւերովգ որա^է գէրքՐ ք՚՚՚Դ՚՚Հքէ՛^ չաա րարձր է ե 
ոմնհ մէկ գուռ^ մր որուն առ^շե. պահապան դօրք կրս^ 
աասէ է յրէքնարերգ^ ^^ կան քանէ մի տուներ » ճկա^ 



իր աթոռը ♦ իսկ Վազարչակ \րիզա քաղաքին ւ/Հ։^ , եւ. այս 
^Բ^Ր՚*Ր1Ռ ^՛՛՛գի՛– ^"^ ասւրի մը թ–ս»դս§սորելէն եսւես մեոս»ւ. է 
Այ%ք ստաեն %ախաոստրաց սրսէին մէք սւրմաաստցեալ Լասնմիստբստ^ 
%է$ւթ՚իւ1մն ու. թ-ագաԼորենրուձ թուլութիւՖը ս»եղի աուած՛ 
էին Թչնսւմհսէ^ Հայաստանի վրոտյ բռնանալու. $ որ թչուա^ 
ռացեպլ յան^արքէնս կը նեղոէ-էր • ուստի \Լրչակու.նեաց թաս^, 
գսէռորու֊թ իա^մս ս»լ բոլորովին տկարս»ցեալ սպաոսպուս կոր^ 
ձանւքան վտանգի մէ^ էր % Ա|%» ատեն յոյէտերն ու. պարսիէիւե^ 
րը սէիրապետեցին Հայաստանի եւ. երկոս մասի բաժնեքւին • 
յունսէս բաժինն էր Հայաստանի սարեսմտեան կոզմւէն սկսելով 

ֆ՚՚ՔՐ Հ՚"յՔ * \քէ1"*Գ^՚*՚Ք Հ՚՚*յ"9 մինչեւ. %արօնի սալմանը • 
իսկ պարսից^ անոր ս»րեւ.ելեան կոզԱէա \է,րարատէն սկսելով 
այն ընդարձստկ ու. սյրգաէ^անգսէՀոզ ա%խստր^ներր է 

\1Լրչակ սէյնու-^ետեւ. չը կրնս»լով նստիլ պարսից բստմհին 
մէ^ է ձգեց գնաց բնակեցաւ. յՆրիղ՚ո * \ձ»յսպէս ստ^ա կորձա^ 
նեցաւ. \կւչակու%եսէց թ-ագաւ-որա-թ-իւ^տը եւ. սէս$է/նոէ.ւէրսէյ կ^ 
ղաւ. Հստյաստաէ^ որ բաժին էր պարսից • վասն զի պսարսիկ^ 
ները օր օրի զօրանսէլով ամեն ճիգ կը թափէին կրսէկստաստյա 
լիէելոէ^ նայերը եւ. անհնարին կը նեղէին ծանր ^ստրկեր ստոա, 
նելով • ասանկ մյքէնչեւ. ^ինգերորգ գարուն ոկիզբր կը նե,^ 
զուէր խղճալին Հայաստան թշնստմա֊ոյն բուեակալ լուծին 
տակ ծեծելով է Այն ատեն մեծն Աա^ակ կաթուղիկոս լ^գ^ 



479 

իանֆ է միա.^իմԱաթէէաեէ » ^ք1ե փսոպքսաեէ $ մեձամեձ– 
Լւ փ՚՚քՐ ռոլյթեր գ ՜&և՚ոյաե մարյարէոեէ շյ^ոսսւհ՛ ռուսԼ 
բե՛ր • Հարաւայհն Լողմէ որմ^ հհտ^ ճ"/"՛ ոոմասէէ^ե՚րու. 
Վր՛ա եառուցե-ւսլ սև. ու. եստրմէր Հբստրէ չ1քնու.§սծ՛ քւաոձ^ր 
գմբեթ Աէէ ք որուՖ V ա/#քՀք ձուլաՏ-ոյ փ"քրէ^ է*՛" է. Պւ 
Լայ • ^սէրսւլաւ/էն և. ս»ր1ւ.յէոեան ոոմեբոմե անկէւեէ՚ե մր^ 
ՐԱԱ շբնուսէօ– բսքբձր եոթոո էՈ§ յ^է^Հ՚կ^ ձևով և. օ՜այբբ բա^ 
ւ.էոաճ1ւ. (Թէփ*՚1փ ^ե.) է որոմն յբսո երեա§ն ձոո մի գր^ 
բուած՛ է $ ուրկէ էոէրուԹե՚ան Դ-բ^շք^Բ 4/ք բաեան ո§–ր^ 
բաթ 1ւ ուրէյ տօեաեաե օրեոբ « ւսւո Աոթոոո էր ձևոէն 



Հանու֊ր ա^խարգն ^այոց ^ որ կը րեակէր պարսիւք բամնիե 

մէ9գ եւ. որուՖ սիրտը անգագար կը ւոան^ու.էր աեմնելով 4ս#«. 

յոց կոսէէ^ էսևէոանելի ՚1ի^"*^ՐԸ • երսւ. գեաց յոմնստց բաժնին 

վր՚ոյ ^եան առնելով Սուրբն \քեսրոպ եւ. իր երեք թոռները^ 

Վար դան ք Հմայեակ ք Համաղասպեա , եւ. իոր^եցաւ. ա^ 

զատել ազգը յունաց կայսեր օգնա-թեամբ • վասն որոյ զըր՛^ 

կես ւ^ուրբն \քեսրոպ եւ. Վարգան կոստանդնոա.պօչիս յունս*ս 

՚^էոդոս թաղաւ-որին , եւ. օգնութիւն խնդրեց աղաչելով 

որ յու.նաւս>բաժինն եղաէՒ Հայաստանի մ^9 ամրաաարիսա քա^ 

ղաք է/է չիեել տայ* որպէս ղի Հայերը ապահով մնան թշնա^ 

մեաց արչասանքներէն պաՀպանու.ելով է ք^ազստէ^որն րԿէդա–^ 

նելով \\ոա–րբ Հայրապետին Ի՛գդիրը էսկոյե Հրսէման ըրաւ. Ա«. 

նատօլիոս ղօրավարին որ երթայ նոյն բաժնին մէք յարմարաա» 

ղոյն տեղի մը վրտյ ամուր քաղաք մը չինէ Հզօր պարիս աեե^ 

րով Հայոց ապաստանարան ըլլ՚՚՚լոլ. Համար % 

ա^ատօլիոս երթալով Հայաստան ժողվեց իշխանները , 
նախարարները ^ եպիսկոպոսէւերն ու. յունաց զորհ^ա կախերը , 
եւ. ամեն կողմ չու.ր^ Դ"*ւէ ետեւ. Հաւնեցաւ. արդի Նրղբոէ-մ 
քաղաքին դրիցը $ "՚–/՛ բեաւ. շէնք մը չըկար յ եւ. սկսաւ. ս»ն^ 
ժիքապէս Հիմնարկել ու. չինել քաղաքը քրիստոսի 421 թու֊ա^ 
կանին ք եկ. անուանեց քիէոդոպօլ կամ ք^էոդոպօչիո յանուն 



190 

՚եերյքինը գրքրթէ մինչԼ Հ/ո/օ» ափոզչ կշ կէքնաք Լ քւար^ 

րշ կործ^անաՏ-է քԼյս էրկա. պարէսսիերշ //^^^ ոըՔք^ 
ր^ գուրս ձգուսէձ– հ. քառակուսէ ձե.իմ 72 աչաարակ^ 
%եր ուքնէի% գ որոևց մէկ քսսեի1ե կիսակորձ՚ան ե% Հիէ1ա • 
ասոեց ոբմեոէէէձ 4Ր՚Պ ՚^^հ ՚^Հ ՚ կ՚՚՚^գ^^ ^ե–ո^ստ4–պէու^ 
թեաէդլ մև§րդ.աչափ քւարձր «^«•«–քշէք շինհէ^աձ՛ ^էէն « կոկ^ 
պարիօէվեե՚րր Իւէվէե չոբս չորս էէհ՚ձ ամե՚ձնէու.ո.եոէ ոոէՏէքի^ 



թագ աէ. որին % 

\^^§ե Իորենպ^ւոյն այս աատմոկթ-ենֆն կը ^ասկցուֆ ոբ 
բու.% կարին Ք"՚զ՚*^Ը գմակու,ահ կրզրոկմ քաղաքը չէ ,ք ր՚**ՏՏ 
եւ. այեպէս կրզրու.մ Խլ կարի% ըսա-եքաւ. է էէ. վերքյշ տասն եւ. 
մէկերսրգ գարսւն մէ^ երբ. \^ձչճոՆսիները նու֊աճելով աոին 
Ք՚՚^Ղ՚՚՚ՔԸ յուՖսէ^ ձեոքէ՚ե* ստ%ու–անԽ^ի% \^քծրու.ւք ^ ^"յն սւաե% 
քաղաքին մօա ^աեոէ^ած^ ՚Ար^ քէՖաՖ բաղմամարգ ու. երե^ 
^^ւՒ Ք՚՚՚Դք՚^ի^ անունին առնելով • րպ§ց 4Ւրէյ1 փոխառելով 
\Լրղրու.մ կամ կրղրուէԲ Լերկիր յոմեաց^ եղեր է % \^չպէս որ 
մեր սւղղային աաամոէ,թ–իէձտները ցոյ^ կու.ւոան* թէ ^սկոց թա<^ 
զաէ^որութեան Ժամանակ երեւ-ելի եւ. րաղմամարգ շաա քաա» 
ղա^սեր էլայէէԿ^ որ թագաւ-որութեան բարձմտսնէ ետես կամ 
թ-Հնսքմեաց ձեուօք կոր^անոէ-եր եւ. կամ Հայերուն* բոնակա^ 
լաց ձեոքէն կրաէՒ նեղուք-իւններՈւնու. չափ«ողանց Հարստա^ 
^արոէ^թ-եանց չը կրնալ գիմանալոՎ ^եաղ^եաէ ու.րիչ երկիրներ 
գաղթելուն պատ^առաւ. երեսի Վրոէյ ամայի աքեացեր ու. աւ^ 
րա-եր են է յկ՚գ 9 սայս կարգէն է նաեւ. Դրծն Ք*՚*Ղ*՚^Ը "Բ 
չս»ա բաղմամարգ էր Հոլակապ եւ. Հոչակաւ֊որ | եւ. ունէր ե^, 
րեք ^արիւ.ր ^աղարէն աէ-եւի բնակիչ , 800 եկեղեցի , 150 
միճակոէւ.որ ռա^աԽսվներով ^ որ կը գաեու֊էր կտսք^ոյ դաչաին 
^է. Ք՚**Դ,՚՚*քէ^ 3 մամ ^եոի եւ. ա%որ արեէ-մաեան ^ւոիսսա.» 
յին կողմը^ որ այժմ 70 աոմե Հապ եէ. ^ տուն աոսդկ պարաձաա. 



181 

1|^ւ»1»Հ^ ք«.ւ^«»«»*. ^ Հիւսիսա^Դէ 1ր՚ղ^ • Ն^Րքէ^ պարսպին 
քէ^էԱրէ՚լք՚սբուաէին վքքԱ ^Ր^"^ փդքրի/չ պաաու^աննէ՚ր 
կան է որոնո եոեու. կոդմէ՚րուն մրպէ ^.է ո^ո1ա–բե1ւն մեր 
րարձրացուցաձ– երկու, մարգէէւ^էեր քաեգէսկոսած՛ են % 
իրՓէկա քւսրուսքէին ք"մ ներքին պարսաին էպէասւքին 
կ՚՚՚բք/՚ն մրաէ մարքէԱքչւսփ մեժ–ու.թեա*&. կարժիր մե^ 
քար էՏէ կ՚՚դ՛ 9 որոէ^ 4Բ"Ա /^"՚ճ ք՚^*^գ*՚*կ՛*^*^^ հր ե կր 



կող փոքրիկ ԳԻ^Դ, Ժ*է ՚Լէէէ^այ^ղ^անոԱՖէէվւ 

1048 թ-Ոէ-ականի՚ն ^բէսաոսի գետագարձ Պետրոս կա՛» 

թ՜ոա-ղիկոսը սէյս յկէ^% քազաքիե մէԳ %սաե^աւ, \^ոհոմ§սխոս 

յուՖսէէք կայսեր Հբամաեաւ֊ը • վամն ղի 1ՏԹ՚ի քաղաքիհ կաոա^ 

Փ՚՚րիչ կամենստս անա% յ՚*ք* իչիէանը Հւպո^ կսաթ՚ա-ղիեոսու^ 

քՒիէձէը ւքերըւՐ»եԼու. Կէսմաբ Աւէէ֊տ զրսլս»րաէ99ա.թեւսւկւ * բոզոքսէե 

էր կայսեբ սպե կաթոէ^վիկոսին Կամսաբ , ինչպէս կբ՚՚է Արի»՛* 

աէսէկէս \յասաիվհբտ^ի% գ օ։ Հբամայեէ»լ է քեղ դ թ–ագւէաււ§§րէ 

գնալ *ի գս§ւ.§սոԽ \1ար%ոյ եւ. %ստել *ի մեեն քաղաքԿ \կէ^^ 

%ոյ » • 

1049 ՚թու.ականին ՛քրիստոսի , պարաի1լեեբե ու սկիւթաա 
(քինեբը \ք^ք"իք՚՚^ր) Օէեթիւ. բաղժոէ-թեսէմբ ղօբա^ Հեղեղանման 
չարձակելով քաղաքի՛ն վրայք ՚՚բ " չ Բ^ՐԳ ք^էբ եւ. ոչ պարիսպ ^ 
աէե^ կոտորած Հաոու.^ին ժողովրդի՛ն վրո»յ եւ. Հրքյ ճարակ /»• 
րքքե քաղաքը , մինչեւ. աւ^երակաց Հեաք՚ն անգաժ չերեաՖար 
այսօր , ինչպէո կրսէ քկքիսսսսկէս Լաստիվերաքի ականատես 
պաամագիրը <3>ք% Գ^ 56 Հ««/<«ք • ի%չպէս %աեւ. Հայոչլ պաա^ 
մաթեա% ^. Հագ * 948 Եքէ– է 

Արեն. քաղաքին աեղի՚ն վրայ ^ ուր Հիմա կը գա^էու֊ի ՛Լա*. 
րարղ գիւղր ^ ^չ ս$է.երա1լեերու. §&աըույսե^ կերեււ%այ եւ. §§չ ալ 
Հ%ութեա՚ն^ նչա՚ն մը • ափայն ղիւղին մդա փոքրիկ 1*/"^ *կչ 
կայ որոէ^ վբ"՛^ ժեե^ Հիմեր կը աեսԱուին աւ. գի^զ՚՚՚(քիք փո^ 



182 

կւ^չու.էր կարսէր քսաչ $ պոո մէէ.ֆթէ էԼպ՚՚՚էւէ րա^ման 
փսէշաե 1Չ1Ք ԼւուսճկսէոՀ թոււսեաե1էն սօ֊ոել էոոււսօ՝ է » 
և. 1859 քէու^սէեաեքաե ասօոէս^էսժ– երկրսէշարժէն որւՌ փր^ 
ւէրփ^ ոԸլ՚^Ր^ "7 *Խ՚Ր ւքեկսէձ– է է ԱրսէԱէքին ասսրսաին կէ^ 
%ի քսէէւու^ր կողլ1հ կործ-սքնւսՄ՛ ՐւՐ՚՚էր^ ՚^՚Ա^ ԳՐ"^ ^Ր 
միայն կր կե՚եաէ Հիմա « \յ^բ^հ^ պարսա1քե կիւրճի ք՛"^ 
ռուսրբ բաոաւոոի՚ն ւ1րա§ քարաշ^ մարգ մչլ շք/նուաօ– ֆ 
ձի Հե&ս§& ք որու1§ երկու, կողմերոմե մրաւ ալ ւսուիւօ;^ 
%էքր * և. Կոքե գրան մօսա ո^ւսրձէոսէ "Ղ/^ պարսպին ար^ 
աաքիւե երեսր մէկ քաէւի քստրե՚րու. յրպւ յու%աբէն ԳՐ^ 
րա^աՏ՚Ա-ր կան է կան նաև. Հաւէ՚րէն գիրէ՚ր էւ շատ մր 
քանգակե՚ալ իաչէրր ՝|ւ ՍԼր՛ Հք/"՛ գռն1րոուն առ^էւֆն իը^ 
րամին մր.պ1 ՚քէյ ՚քէկ կամուր9 շինուած– է գիմաց աեց^ 
նեաու. Հսէմէսր % յԼւանգա.թեէսմխ կրսէքն որ պարսպին մէյ 
քէն գետեսէփոր է՚րկու. Տ՚ած^ուկ Ճստմր.աե1րր կսքքին պս*^ 
սէերապմի ժամանակ փաիոսսս9 սէալու կաս ներս պ*"^ 
շար րերերէւ. Հսէմար% քէնչպէս որ Հսոստսսէանի ս՚ւ-րիշ^ Ք"*^ 
ոայ^երու մէ9 ալ կր գանուֆր « Այ" ՜ճստմբս/ներուն մէ^ 
կր քսքոաւքին Հսքրստւսոին էեո^երուե քովր կր *^անէրք և. 
միէ^սր Հիւ.սիսա§քւն կողմի Դ-էպ *ի Հ՚՚՚՚փր * Բ՚՚՚ՍՑ ^է՛^ ՚"^ 
սոնս ոչ գուներր կերէւնան և ո\ Հեսէոր կր նշմարուի < 
իրդրուս օանսէօան թաոերու. րսէժնուաօ՛ է ք որոնց 



րելով Հ%ու.թեան փոչինհր կը ^աեեն , ինչպէս նաեւ. գի՚^ին 
սաՀմա^էէ՚ն ոսկոլ^երու. կոյաեր , եւ. խեցեղէԱեեր , պՓ՚^Ի ^Հք** 
Սէորւ1անք%նր յ պՓէձէ դրաա&եր , Գչիո/ե Հեղէնէի հոկիներէնք 
եւ. Հիմևր » Հաէ-անական է որ կան ^ու-թիա^մհեր » բ՚պց ^ողով 
^ա^կոէ-ա^է են • ոէ-ստի պէ՚ոք է ^ետամուա Հ»Հ^ցք| ւ \Լրծնոյ 
գաչաին մէք^ էին Լաս^իվերտ գի՚-ղր ♦ ՚Ծաբազաը գի^ՂԸ 1 
\9ազտոյ Առինձ բերգը , որոնք բոլորովին աւերակ եղաե են 
գմա • - 



183 

քարպքատակ փոզոցնէ՚որ Ա՛ո ու. էէոէոորեակ ԼաէՐ լաւն 
ոէ^զղաձիգ ես •■ աուներր քադաքրն մօաստկաւ չ1քուՕ–բէ% 
բեոոԱ^ստօ՜ յբլսարեո^յւ եէսս եփես§ւ ասոիւսոէք ( թոսոլւս ) և 
կաէՐ ահէրփ ստղքէւսով Լ քէրփէ^ ) յք՚եու^ստձ– 1քն % կոՄևէս^ 
յս՚րկ 9 րեէւ^անրապէս սէձև անռարգ • 1ուայարկ 1ւ միստ^ 
յարկ ե. փայսէաչգե սւու%եր քէչ^ կր Դ աեոէ–ե% ՝• սւունե^ 
ոու% 2^՚"Ր ^եՅՒ կէսմ* փոքրէկ աաոէոէփէԽր ոէ^քէն » որոէւս 
մէ9 ուռե%յւի $ ռւսրաէ և. §էսրէէ1քնրէ ձէսռեո եաե • կաե 
%սէ1ւ. §Ո9գեզ1էնառ օ^էսռեր գ որ չե% ՚*Ի"դէր ^ մէսոե ծ՚ստ^ 
զէկ կր րաեսՈէ տ ^ու^ե՚րոէ^ աաս1ու.^ամներր փ"քրրկ ե. 
էսէգ^աերաաէս Թգլ^*՚՚1 գոէւու^սէօ՝ ես • աաեիյճէերոֆյև 
մրս»1 ^"7 հ * ս»մ1քե աոան ^^9 թաեսէր կայ գ որ ուս մէք 
քսէկոր կր յառե՚ե վ§այտէ տեոք /ւ Հա^% ու. կերակոսրր 

<«ձ կեփե՚ե* 

* Ո^հ ահառստւոր պալաէոներ 9 *^ստրոէ.սսէ փսոաո^ա^ 
%ոգներ է ^րստպարակեեր « Է9եվասեեր գ Հք/ե շքէնու.թեւ%^ 
%եր ք ռրեուորաեոռներ ք ^էւ.անգաեոռ ք րաւՐէէ^ռԱերք *քրո^ 
կէթներ ք եկեղեռ^եր $ գեղեցիկ էոու^եր գ գպրոռեեր % 

•(•աոսյԼօես աստրսաաասւսէ սասրե մէ9 կր գան ու էե 
բնգ^անրաաէս սէաճկսէռ սէՈէ^եր % ^չսլէս %էսե կռւսսէկսւ^ 
աքհն կր1հէԱ9»արկ ու. գեղեցկստշ^ե աարսսէն ւ^գստրճստկ սրսր^ 
աէզի մէշ^ գ ուր քարաշէն փ՚^ՔՐ սեՆեակ «/** աէ կայ գ ո^ 
րու% մէ9 կր պա^են գէշՒր^^ՐԸ. կառավարութեակ րա^ 
մե՛ն աոէ-մէսրներր % •իարաչէ՚ն կամարակասլ երկար *Ղ^^\^ 
^\աև մր գ առասաաոր փայաոէ/ ձաձկած– չուկԽրէեր տ 

Թ^՚էրէ՚ւ ք*որու.սիթե ^արաւսային կուէէր պարսպիս 
կեո կաԱ Տէէ^^ յ^աէ\ք կոչուած– երկու. Դէոյեաձե աշաա^ 
րափէեր իրարմէ 20 ոաք ^եռի $ կապուա յախճապակի^ 
՚եերոմ ( չւ՚նի ) շինուաձ– և ՚ներքթէ կողմրլ գեան^ ՚ֆ^Ժ՜ 
3 կանգում 4^1* սրրաաաչ սևագոյն քարերով » որոնց 
վրայ գե^դէօՒ^ քՒաղէւ^երգ երկգլխես^ արձ֊իւներ ե ու^ 
րէյ ^Խեր յէանգա կուաո՛ են * սոս ճարաարարու֊եսա շհ"^ 



484 

վքէէքոմե աետէքձՏ՚ՏՅ ^^^""՚Ա^ "Ր քր^^Տ ^ւ^աիկթ» գագաթդ 
%երր կտ9ր^ա%աէ՛ ե% % ե. Հքւէ/ա աոև.եւիաե \աչտարակ1էէ$ 
էԳսք/ե գւր՚՚Խր փ՚՚յք՚է ^"7 ^ գբուստՏ– է ^"(քՐՐ ՚^գ^ 
%էս1ոա երեաթ–ով% Այ" էսշասՅրստ1Տևե–ոա% Ք՚՚փւ՛ Գ*Գ՛^^ 
թ՚աւ.որ շքքԿք ՚Փ Կ՚է/ * "Բ *է Հ^"՛–՛^ ^Կ^Դ^տէ ^Ր * ոոոա% 
մէք^ շատ ^%ութէւ\էեեր աա^ուսէժ էքաեգ դոր ռու^երր 4Ւ^ 
քու^աօ՛ ե% 1830^^^ ^ՐՒ "՚Բշք՚֊^ց^ քսէռաքքէն մրա/* 
(I քքք շէ^քՐ՛ Հ/էէՈս զքւեսէրաե ( ճէպէէաեէ ) եղած՛ ֆէ որա% 
գրաւՏե ասո^^ե. պա^էսպաե 9րրք եըսասաէ % Այս գմբե^ 
թ§սա.է9ր շէֆքէն ղաա *է^ՐԴյէշ^՚՚*1 ՋՒֆք^^ մք^աբք^եէոոՀե 
քա/ Լր գաեոէ^է %ա1ւ. Ո^ւ»^ ^ա^ք^ րսա^ստՏ– եոէւելի մկկէ^ 
թ-ր ֆ *ի հւնէէւՏն գէւաեէսաուն $ որ 28 որմասէէ^ւերու. մէ՛ 
րսս Հասսէստսէուսէօ– է Հ"/"՛ հ՚՚՚ՐԳ Խ^մարեերոմ* ուձի 7 
գուռ ք որոեո երեքր որսով գոռու^աօ– էր% տ գւսրձեսէէ 
թ^էէ/րի1քարու,սիթե մօւո կր գա%ուի ^(«–«^է( +է–«յէ /»յ 
սու ած– ^կհէւ^Ր * Մէք^*՚՚Ր^Րգ1՛^ Հիւոիսսքքին Լարֆ ե. 
որյքաե կէց ու. երեայևոէ թեա^Գւր 2^Ք *ֆ Կ՚է1 * "՚՜Ր 4"՛/՛* 
գով 0%գաեօքքեեր շարռւաօ՝ էրե ուրրաթ ե. սըօնի օոե^ 
րր %ևէոերաւ ^ամար տ \քրփ^կա քարուսէի Հիէ.սիսսԱ//ե 
կողհէ կաք 0***՝^յք**լ աայ^այէ րսուաձ՛ քարաշքքե /^գաբձէսկ 
շ^քր * որուն մէ9 Դ-Է՚՚ւ *ք՚ արեէրտէքսճ Կ՚՚ղՊ՛ մաէոուաւ. էՈա 
կաՈէ 4 փ՚՚ՔՐէԿ գ՚քրե՚թ՚եերովք որուն փակեալ գռաե 
ճ/սկստան ու ոնարքեէ՚րր քարերում Փ՚՚՚Ս Աէրծֆւեեր էլ 
կերա կերպ ձ-աոէՄեեր քանգակուաձ՛ ե՛ն • աՏս§ոէռռ1էե 
վրա§ ս»ր3^աեագրութքէէ% մր գրուսէօ՛ է տ 

Ա^ո^քկրովին արեւելեաէտե կաիֆ րարձր գ§ֆ.եթռվ քս*^ 
րէսշէ^ Գ^Դ^^էԿ շհ՚^՚՚^՚՚*ծ%եր կաե^ որ կր կոչուքէե 1ք»՚ւ^^ 
ր^աէ • ասոեո գէմացր կր գաեուք§% կաո^ավարուԹեաէէ 
գործ-ստրամեերր % յ^՚^եկրովէ մաաուո^էէէ մձօա ու Հտտտրտա^ 
ւայքւե կոաԿփյասաճսէասէկիովշքւեուսէօ– կոթոոաՈա եա§ ^հ^ 
՚նաըէի ձէռով^, որ կը կաչովւ Տ^՝1.\ձ 4՝–քէ » "է ՋԻՓԲէ ՚՛/^֊ 
%ւււրքֆ1քրէն ■էսւյրւբ քսսբձր է • ասոբ ալ գսւգոէքքր փւա^ 



I 

1 



է ք էՓՈէաւե մրաք ^ք՚ւ մի գրհւէսՏ– է Դ՜Ր^շ՚՚՚է րաէւաէոլ Հքքք^ 
մար • ասոր չորս կոոՏե հրԱ պօրասց ռՏևէս1լէսրա11ներն ու. յշսա^ 
զաքրե երեէելր դօրաեոօր % Գ^արսսլ^ 1էոլ.րս էյէ^հ քա^ 
փուէն գրոհ եոոմի էսրոէ–արձաե1էն \քոլլթան էՐէ/ք՚ք ր^ 
սուաօ՝ թազին մէ9 եաե երեք մեծաչէ՚ե գէքրեթ՚ներ գ ո^ 
րոնց մէեր էսւելր մեժ՛ եւ գեղեոկաչէն է ք եւ. որուն պս»^ 
էոու–կամեերուե մ րաաթ ոստուն * ցուլի գւոԱ-Խ » իրերաասէսէ 
միշսէպաձեւ. օ^եր եւ օ–Աէզի1քեեր ոլաեգէսկու.ստՏ՛ ե՛ն * ունի 
մէկ գուռ և մէ9ր գերեռման մի% Աւանգութեամր կրսուի 
որ էսսոնք Աու-լթան Մէէէք ոէնունովիշիսՈէներու գե^ 
րեռմաԱներ ^իւն\ սոս գմրեթ՚ներուն չուրքր աաճկաց 
գերեօմամնոց է % է1՚–րէ) փոոոցներու. մէ9 ստլ կան շատ 
աաի գմիեթսեր ք որոնց մեծ՝ մասր կիսաւեր ե՛ն կամ* րո^ 
լորոմրն կորէՒանաս– % 

^յ^լ (|լ;«^<ւ> թազին մէշ^ աԼ գմրեթԼմէ կայք որան յա ^ 

ս§ակր գեանափոր է և. գու.ռո իր՚քովի սւանր մէ9էն է » 

ւսսոր մէ9 8 ասսէիճան սանգիէով կի^նոէւի $ ուր գսւգա^ 

զաձե գերեռմէսն մի Լաք 9 ուատասւեզր ասէճկաց % Այս 

գմիեթին կից փ"ՔՐհհ գերեռմամնոց մի կայ սէաճկաց % 

՛Լոքն աէս աս§րսաք^ գու.րս է^րռնկստ քսյրուսիին ս/րաա^ 

քիե կոզմի Աէրու.սէր^ան1քն մէք ֆաշա Ա^էքոքրքրւքր ահու.^ 

նոմ Սէաճկաց գերեօմամնոց մի կա» $ որուն մէ9 կր Դր՚ո^ 

նուին Հինգ նստՀստսէակներու. գերեզմաններ ք որոնց ս*ր^ 

ձասններր յարիսաոնէից գերեզմամներուն ձևոմր չքանուսէօ– 

են է Աւանգութիւն մի կայ որ աաքնք 7 եզրայրներ էիւն^ 

որ քրիսսէոնէոկթեան ՀէսւՈսր նաՀասէակուեր են • է^*է^ 

պէա ե Հիմսց Հիեգ գերեաքաե միայն կր գանուի ք սէ^ 

նոեք ս/Հ սէռանց սարձսՏնագրութեան $ թոցյք րնակինե^ 

րր մ^մլ. Հիմայ 1յօ^ ^ղ^աՀ^ գերեզման կր կոչեն տ 

•^Ա9զաքիս արու.էսրձսՏն1^ սա» գուրս շքէ՚^ք*^ գրան կոզսր 

2 գմիեթներ կան^ որ կր կոչուին կէ^^՚^Լձ գմիեթներ գ 

իրարմկ 5 մայրկեաե Հեռի ք որոնց մկկթ աւ֊ելի մեօ՛ է 

24 



486 

և. բարձքւ 1ւ հրուն ք^վշ աղրէւ.ք ւֆ կայլ • իսկ մքէւսէփհ^ 
քըյր ու. եէսաէ^եր • կարելի է ոհ ասոեք *<ււ# երևելի աե^ 
ձահօ գերեպմամեեր եղաօ՛ Րլլաե է Հոս աս/ ընգօարձստկ 
գերեւլմաեաէոոա^է մի կա/ Աէա՜ճկսէց % •բազսՀքիս ՚^կէք^^ 
%երուն թի՚֊ր 200 4% աւելի է թէ՝ ս/արսս/1Տե ե թէ՛ ա^ 
րու.սքրՏևաե1էե մէք * գլիօսւո/քեերր ^եսէեեէս^երե 1/ե գ ի^ 
րե%ց գպրիցներոֆէ ոն գտնուաօ– քքւսռերուե անէէւ^/նե^ 
րովշ. 



Ծղկւ՚թ 




Գպր1 


Յք ^ա^ 


1 ւբուրասւ փաշա ճւ 


ամիսի 5 


հրվ^կ՚՚Աի գո՚-ո֊շ 


2 կէօէՓխկ 


99 


5 


կէօէֆիւկ 


3 ԶԿ՚^"՚Լ 


99 


2 


բերգին մէլ 


4 քԼսլէոիւ/րա^մաե 


99 


1 


ՀԷ^աԻՎ ՚քա^/էսի 


5 կւսէոաեսէ 


99 


2 


99 99 


6 1քօլ օղ/ւէւ 


9> 


2 


Դլի փաչա 99 


7 ^էաիա 


99 


3 


Գաս/ս/^փէսչէս ^ 


8 Այ՛*"՛ փաչա 


99 


2 


Գաս/ոՐփաշա $1ա^ա/ւկսի 


9 իօեաախճի (1) 


99 





իչ յէյտանշ 


10 ՚Բշրք չէչմէ (4) 


99 


12 


^/^ք էէշ^^ ^՚^^ԿՓ՚՚Ի 


11 ^աֆէը աղա 


99 


3 


99 99 99 


12 իպրա^էէՐփաչա 


99 


41 


^99 ^ 


13 ձե՚ե՚^՚եթ 75""՛^ 


99 


4 


Է0՚ի քար ու. 99 



(1) Ա""/՛ Հ՛՛Հ Փ"ՔՐ փս»յաաչէ% սենեակ ւէը կա/ ^ որուձ 
էքէքն է էւէէւ֊րբ ք^որոս ահուՖ նաՀստտակին գերեզմաեը ք որ 
ուխտաԽեղի է եւ. տաճկս*^ ձեոքն է % 

(2) Սյ" մզկիթ^ը քաղաքին պսէտուարին մէք եւ. մի^ս§ա, 
րերդիե Հիւսիսային կողմը Գէյ^՚Ւ էէշ«^ ըսու^ա^ թաղին մէք^ է » 
երգը արճիճով պսօոած^» ունի /էեդսէրձսակ պարօէէզ մը , որու.Ն 
ւ1է1 մեհաէՈէէ^ անձանց գերեղմաններ կան է ի ^նոէ.^ սուրբ 
՚Օտծփաննոսի եկեղե^ էր ք 



487 

Ծդկէթ Գպւ՚՚պ Թ-ղ. 

14 ւՓ՚-Ր^ւ՛ Ք՚՚՚Ր"^ ճամխի ՚ձ քքէնիքաբու. ւՈս1^ալւէսի 



45 փարա քուլլուքճշ 


9» 


3 


» «» » 


16 թարման օզլու 


9ք 


4 


ԹէվրԻղ. քարա-սշ » 


17 \Րէթէ 


9> 


2 


» է» » 


18 ՜կասա փաշա 


9» 


13 


յ^էքնաքհրգւ^ քով^ 


49 Ոււրւ. 


քք 


3 


ՏԱւֆթէ մէ%աըկէ » 


20 Լէէէ փաշա 


9ք 


8 


հէ յէյտաե 


Չ1 Հաճ/1 «««//՚Հ 


99 


14 


1)էկէ% աղա մա^ալՓ՚՚է 


22 Տէվրիլ փ-՚շք 


քք 


2 


Ո քք » 


23 ծ^^4* աղա 


99 





» » » 


24 &4>ձ^/՛ 


քք 


12 


«1* » 


25 #Հձ ՚^՚"Դ 


9ք 


3 


» » • « 


86 ֆէրվէ՚լօ^–՛– 


քք 


6 


^«•ձ^ ^^^ »• 


27 Հ/1է«*^ 4օ««է/. 


քք 


2 


^^«^ ւ"՚ը։ր * 


28 Հ^«»^ ^#4^"՛^ 


99 


2 


V 1» 1» 1» 


29 Հաճի ճռսմե. 


քք 


2 


»» քթ Ո 19 


30 փաւ1աե ձաւԴսի 


քք 


1 


»»»»»» 


31 թ՚աբսՀքճը 


քք 





»»»»*» 


32 1Բա<^ւե պայր 


քք 


2 


» » »» 


33 Ա՚ու-մճու. յաՀալՓւ 


1" 


1 


» 1» 1» 


34 &^ւ«^ 


99 


2 


»» »» 1» 


ՅՑ *իավաք 


1ք 


1 


» «» »» 


30 շչէաիա 


քք 


2 


^ 1. «• 


37 Ղյրմաճշ 


քք 


1 


»> 1» »» 


38 «/^ ^#4^«՛^ 


քք 


1 


քքէՖճաչըք է» 


39 Ջ^/՚յ^ք /» 


քք 





» »» 1» 


40 կ4^ մա^ալւֆ 


քք 


1 


» »» » 



ք^ո§.կայ%էրրու% անու^ներր 
1 Սսէոաէ քափոէ^սու. չ^ր՚՚Րք՚ը* 
3 •քէույումճէ 



»#Ոև 



2 /ւչ մէյտքտձ ^քք"1"՚Ր 
4 փաֆաֆ ^ 

6 Կէ՚-ր^է քափուսոֆ, քք 



188 




7 փէօփրիւ պաչը ^արսըսը • 

11 կարւՖշ^ի գԱէւխ 9» 
13 Կէ^լ ա^յէա ^ 


8 *Բ(՚լ/աէ քափու. չ^ր՚՚ձ՚՚՚ւէ 

10 Կէօլ պաչը 99 
12 Մ՚^Հչք^ պաչր 1» 
1 4 քյր^կա քաըուսու. ^ 

16 Պ"՚քըյ՚^րւ"՚ր •• 



17 Աք^– մէյտաե > որ Հոապաբակ §Ր*Է ք ուր կռ ձ՜աիուին 
ձիեր 9 կովե՛ր ք ոչխարներ > եէն է Այս Հրապէսրակին մէ^^ 

սրրասաաչ^ քարերով չԱԱոսահ^ փ"ՔՐհհ. "^^7 հլ հ"Ա ՚ "՚–/՛ 
^քքն ժաէՈսեակէ Տնացած՝ գերեռման է/ը կը գանու.է * քո^ 
վը երկու. "^ր1՚յ գերեռմամներ ա։ կան* Աչի փաչս»յ1քն 
ու Հէաիա պապա անուն գ1/նպետ^ գ ուր շերմեռստն^ 
գութեաւֆ. ուէւտի կերթան աաճկյ^երը « 

յՎեվէմմներն ալ մեձ– և փոքր չուկաներուն մէքն են % 
որոնց սսնու1^երը ^ետեեա^երն են • 

1 խսէէոը օզրէւ էտանը \ 

2 կամպուր 9> ( Պ՚^Ր՚՚էկ վաճաուա^ 

3 Մ՚^վոյ 99 ^ կաններ կը նոաէն • ^ գէ^լէն գը 

4 ՏեվըՒլ ""Ա" ^ ՚ (ը^ւին են 

5 թ-իւթիւն 9ք Հիւ֊անդ. կըսլառկի 

6 ^չեննէթ դաաէ ^ Հ վաճառականներ 
7 Մանսուր օղրու ^ է ^^ ^^^^ ^ 

9քփւչիւկ 5, . \ հհ 

10 յէէրաէր ^ ( պ՚"՚^գ"փ՚«՚եերու (^^Բ"1^"^ք՛ 

ԱկԼա^ա I \1՚1՛–՛՛^ Հ^^՛՛՛՛՛՛՛ 

42 փէլիսէ ^ ^աւոցեկևղիցւոքԼԷ 

43 նէ՚^՚Ի *. 1Հ՚Պ"9 ^֊ 

\ԿիւթիՓյէռ ^ ՀվաՀառակա%՚եեը ^կեղեց^ոյ 



9 



46 Ոչըք 

47 ֆէրվէզ^ շղըււ 
18 Հաճ ԱՀյէտ 

24 յէէ՚եէ% օղւրւ. 
22 ՄաղչբււՐ 

24 1|^է.^ Ա4«/4^՛ ^ 

26 Ապ՚^էրւԻէէր »» 
27 Ղյ"գեղ օյը՛^ ^ 
28 ՏԻքԻԴԺր 

29 թօրՀա%էլի քք 

չափ կրպակեէրրու. մէ^^ 



Խահբ զի%ոէ.§9ր կր%տոէ 



վսէ՜ճէսռաեոռ ե՛ն 



վաճսէռաեոց հ% 



489 
V կամէէւր^ 

նի՚ե գը^ 

\ո։ւ.ին և%» 

\ Մ՚՚լ •ղլի 

Տփողրցշէ 

օթ յէյ, 

սէաեքքե 



պս/հգուիէ 



\ւո մա 
ստռսէեաքւսէց բո 
%աեա–թեաե տե^ 
ղեր ես է 



(I 



\ 






ւրսպիե 



) 



՚եեոսե ե%ա 



գերձակներբ կբրեակին 400/՛ 
եւ. յ^րԹերե ալ աոա. ^ասարաե 



ասոր մէք աււոօոոէ-ր եէ&են $ եւ. քէ^էԺրէգ քարոէ^ս^քձ 
եոոՏն է % 

30 ^աչ խաե • աարսպէն %եոս քաբսէշգե մէժ իքեվաե 
աՐ՝է կր1ձաքաըն | ոոոսե Աերէ յարկքէե մէ^ կը պաՀեն 
ղօբստց Հանէէեբձներ > ե սսէորքքե յ՚՚՚րկբ կաո^էսվաբա.^ 
թ՜եաե բանաե է տ Ա՚՚՚՚Բ 4 աեկէսմեեբբ 4 գեանս§աաբկ 
բէոռոՏևեբ կանգ ոբ Քընսւաէէ կբսու^ձ « 1Ւրքձ Հ"*"՛ հ՛ է^ 
շեփսմեեբ էսլ կբ գէոնուեն ղաեսէղաե փողոցեեբոլ, մէք • 
ոբոնց մէշ^ ձիեբ կբ կապեն ե կաբավս/ենեբ կբ կենան ա 

հր^^էէ բափքէյ1»եբն ւքե 
2 իքի կէօպէք 



Համետվ 



3 ^իէւ֊չիւք 
4 Զեօփլիւք 
5 թ^էսՀսէԱէ 

6 ՚Բըրք չէշմէ 



՜կէօէֆիԱ^կէ Ք՚՚վ^* 

%ազիք չարսիթէ մէԼ » 
կէ§–բճէ քէսբու.սբն I 



4«0 

9 ճս՚^վ^քիէ է» Ո՚֊Ը"– ՚^ամչփ քովշ 

40 աէրպւ « » 9ք ,1ք 

11 ^գէաիաեէ 9» 9» 99 « 

12 *Բարա քու֊լւոէ-ք՜&ու. ^ամաէ^ Զպյղարւաւ ք^աղքլ * 
13 1Րա–՚րաա փաշա 99 99 99 99 

14 ՏէյԻէիր ^ ո Գէ ո 

15 ւքէո՚յէռ 99 ծ^^^ վ^րոէ-սի ք^՚՚*դը • 

կիսաէշեր է եւ. կանաեց քւաեա է 

1||«ա իրարու, մևա 2 եկեղեցէ Հաքոց յա1էուն սուրր 
յԼսաու.աձ^աձ%ի գ որոնց յէկր ՚1էրէ ^ ւֆ$,ոը Փ՚՚րէ ^^ 
ե1քոեցի կրսուէ ք և. կը գտնուին արուարձահքք% |^"*1^հ 
թաղին ւ/Հ^» առաշինր Մ՛՛ԱՐ ^^^1^ձ1՛ ""՚֊Րբ– Ասաա^ա^ 
Տ-ածնսքէ ք որ 20 միսէքար գէաեաձէւ սիւնե՚րու. մրոց Հաս^ 
սքստաուած– երկայե քառակուսի ձնւուք քարաշէն մեձ՛ ոք^ 
Դէոր եկեղեցի էՐԷ է Երկր՚՚ՐԳԸ^ ^աճար Աիարս^ սուրր 
յԼսէՈու.էսձաձ%սց9 որ Ա^ՐքւԳՐ^՚՚՚է եկեղեցւոյե որմքէնքով 
կակոսս ւքէւիրագոքն որրատաԼ քարերով չքէեա-աՏ– կամա^ 
րակասլ ^քէե մաահւ.ռ մ**է « հաճարին գո-ստե երկու, կոհ 
մերր 2 — 3 գերեղմամեեր կան % Այս եկեղեցիներուե մէկ 
կողմր Հարց գ՚ղր՚՚ը *ֆ շինուստձ– է և մէկ կողՏե ալ Հո*^ 
յոց Աէւաքնորղ-արաեր եռպ/արկ շքե՚ղլ ճեովչ ուր կր *նոս^ 
աի կարնոք վիճակի Արքեպիսկոսչոսր « Այս շինութեանց 
ամէէ/ն ա§ րարտի գ ուէսենիի ճւ վարգե%իի ձ^առերոմ 
ղսւրգարոսաձ՝ սքէսրաէալի մէք^ են * 1ւ ասո%ց ^իլսիսակող^ 
յրն է Հայոց րնգ^արձակ գերեղ^ստնաաա-նր որմափակ $ 
ոսրյէԼներն ու ուրիշ քրիսաոեեայ ազգերն ալկրթա^ 
ոե% իրե՛նց մեռե^երր Հայոց մարգասիրակա% շնոր^իւն 
ու թոյաէուութեամրԸ • Այո գերեղմանաասՏն մէքն են 
աԼաքսփսռե^ց կուսին Լ իր ե-զրօրր Գասպարին ե Մ"՛^ 
րիամին գերեղմաններԱ $ որ մինչև ^իմայ կքլ կոչոլի% 



491 

%աճ,ապթա^ քկ^4^ա\ տ կայ յու%աց քարաչէՆ եկեղևցի մէ 
յաեուն սուոռ գէորգէաԱ կէսՈ-էէւոէրէԱէ Տ^Ր*» սհւնե րու. մր^ 
րայ ք որ եո գս^սուի Հ"Ա^Յ գ^րեպ^քաեսաէոաե մօսէ կա\ա4աՏ^ 
քայ րսհւ.ս»օ՛ թաղքա ՚քէ9 • ե՚եէքղՏրցւէէէն չւ^րս Կ՚՚՚րՓ քր՚՚ր^ 
տէպ ֆ $ որոմե »քէք^ շքւՆէէւաձ– կ գսլոոԱե ու. Ս^ռաքնորգէս ^ 
րաեւաա ^է"յ ՚եսէե. մէհ ե-եեզեըի ս»ա Հ^/ ^ռովմէաեաՆասո 
յաեու^ ^իրէԱէՌր * 

•իւսղափէս քք^ՐՐ առաա և. երկու տեսակ է • մէեի^ 
մէքէ՚էէ կւլբյիէ կաէՐ^որ փ՚՚րելով^կը ^անեն ♦ ^քյ" ՚քե՚ր^է^ 
%ը աե^ամ* է և խմեչու. չի գործ ած ու էր 1է կրսուի ծ՚"Լ( 
աոայսա % (քէ^՚՚ը քաղաքին Հէսրաւայիե կ՚^՚րքէ մօտակաա 
էեո^երք^ իողոէ/ակով րերուած է^ որ աւելքէ աղէկ է Ա, 

կրօուի Տ*»է «•՚-յ*»*– < Այ՛՛ 2ք"–Ր^ՐԸ, Ք՚՚՚դ^քԻ՛՛ ամէ*ե է՚^ոհ» 
Սէասրւսծու.ած ե ոաեապաե թստզերու. րսէյքէուէսծ են * 

ուսաի ամէն փողո^ներուն ու. Հրապարա^երուն ^էք 

3 — 4 է^ե էսւելէ Հաոարակէեւք աորիւրներ են $ որ աեգա^ 

գար կր էքաղե^ն ք նոքեաէս ե մասեաւորսէօ էոուներուե 

մէշ^ է աեանկ որ քաղաքի ՚^ճ ^^^ ^ աւեէի յՀաէս^ոո 

աղրէւրներ կր գտկու^ գ որոեց գլյսաւորեերե են * 

4» •Բըրք չէշ^^է • "Ր Բ՚՚"^է<քէ՛^ ՚^՛" ե • ե քբւ^րր քա^ 
ղաքին^ մէ^ն կր րզյիէ • նախնիք շինած են աքս - աղրիււ^ 
րր որուե 9"^ՐՐ աք^ սւաեն 40 օ»ղքւիւ րեերա. րաժնած 
է^ ք վասե որոա ^•«»»*–«*«»#»յէ աՀէ^աՀ կր կոչուի ա 

2* ՚^աՀաաակի Ազրիւ֊ր ք "/՚ ք^է՚1բէ՚ԼՔ՚^Բ"^"էե^ քէէ. 
մի Հեռի արուարձանին մէ^ թ*ապախխանք^ին կամուր^ 

9ք1ն մօսէ է 9 որոէ-ե 9ր^ՐՐ ^7/^ "՚^ՂՐ. գաեուսւծ էոաճկի 
էՐէ ահւեկ կր թղիէ « 1յրէ»ուի թէ սաս տոէ%ր սուրրե Հ^ա^ 
Հակ և 0ոմսէմա (\) նաՀատակաը սէոսմե էր ք վասե "րո§ 



(1) \^սոԱք երեք եղբայրներ էին բնիկ կարնոյ քստզաքէն » 
Որոնց ^այրը աաճիկԼեւ, մայրը ^Աքյ էր^ եւ քաղաքին մէ^ եբեէաեյե 



492 

նոլոէ-Աէոուքքև բժչեուեքու ^ւսմար է 

3» կաթն Ա՚ւբէ^Ր ք որուն 2բ^ՐՐ աե-ղ^ կր բռԽԷ • աքս 
սքոօւքէւոր էրդ^էէԱ քսքրուսիէն քէտ Հեռի աոուսէոձանքքե 
՚^ճ Տ*՚01^Ր՚՚Ս րսէքււսծ՛ գեասէկքւե »1ր՚*Ա յ1էեու.սէծ– 1լէսմէէւ.ր^ 
^է՚ե մօա է գ Այ՛» "՚Դրէ՚-Րէ^ եաե֊ր սեն1րկհ մր "^9$ Գ^^ 
րեօյան մի ե՚քւ* ո*–Ր 1ր*»եսոք ու.խւոի Լե-րիէքսն եաԱ-երեքււե 
շատնաէու. Հսէմար • 

4* Զէք^է^է փ՚՚՚շ՚՚ււէ քզք՚ի՚֊ր^էրր • էսս§քեց 9բ^րր 4 1 64 

քքէսճկսէս թուէսԼան/էն ււէքք՚էճի ԱսլսէՈսլւաՀ փէսշաե ֆա^աԼ 
ձԴէք յ\ է1ուձէ% թերել սաուէԱԾ՝ է * Այ" սլսւսէա֊էսկաե 9»^–^ 
ՐՐՔ՚՚՚Բ՚՚մւ^ կՐ"4 շի՚^"՚–ք^ սէոոոերկրեսո ռսօՌւայի մի Աէք 
շարուսէծ– Ր՚Ան խոոոմա1^եոու^ է1է9է կ՚"–Գ՚՚(է Ք՚՚՚՚Ր՚՚ՔՐ * ^ 
մէկ քանի սէդրիւրեերու. կոռ.սամնու.ի գ որոնց ո լիէսօ^ոոե 
է կուսսէկսքչի պսէէա§ո1էն ՚՚՚դբի՚-ՐՐ * 

Ց* թ՚օբՀաեէյի էսորիլրՆեր * որ ամենէն առատ ու 
ամէնէն ասէաոէ-Աէկաե է $ և. Գո^աԱաՏ լե-րաե սսէոոոէոէն 
ի§ոոովա1^1րոոմ կոլգսո Հ<՚՚7ք«ք/՛ ^ 



ոէ. աեոէւաեի ա%ձի՚քյւքներ էի՛ն ^ եւ. դաղանապէս քրիստոնէու,, 
թէււն կը էքարէին • օր մը ու-զեցին փ՚՚*ի*չիւ էքօրերհու.% ^եա ՛ի 
\\էէԽաանդհո ^ պօլիս յայսձապէս քրիստո%եայ ըԱ՚՚՚լու. ^ամար ք 
թէ եւ. մայրերեի՚ե ու. Աէկ եզբայրնին յա^ողե^աե , իսկ այս 
եսկսւքը ձերբակալ ըչր՚՚լ"՛/ ՛ի մա^ դատապսէրսէուեցան 808 
^քԼբէսաոսի թ ոէւ սէկահին • Հւպոը պաւո՚քսւթեա% Գ« ^սէսւոր • 
418 երես % \*րե%ց գաղազսէձեւ. գերեզմանները ^ի էա կը գը՚ո» 
նոԱ.իՆ պօ»րսպէՆ ներս– 1\ւչու. ճամիին մօս9 անել փողոցի ակ* մէք 
քարաչէն կսէմարակապ սենեկի մը մէք իրարու, քով ք ու֊ր կսՅ 
նաեւ. ՚՚՚-րիչ դո»դո»ղաձեւ. գերեզման մ՛ալ անոեցմէ քի^ մը 
^եոի 9 ^՚ ր էՈ-իսէի կերթան սսէճիկ եւ. քրիստոնեայ է \1Լյս սե^ 
նեկին գրոի կոզմըքպարաէզին մէ^ կան ո^րիչ գերեզմաններ 
աաճկացա . 



ա 

նու,գաք խողովա1Տեերով 1ւ Տէփրէյ՛ "՚Ծ^ աեուն էսեձ մր՝ 

•բստղաքէն եէս ժւսաՐ ^1ոնԷ փէրէմէսէլէռ ոսու.աօ՛ աէէ^ 

ո^է ասք 9բ՚–Ր Խ՚^՚Գ՚՚մ "Ր Եր՚^^՚՚Ա "՚՜ Ն^է քէսբա^ե–^ 
բոա՛ն յէ9 էոէրղէն անյն1քլով 1լր ւՈոեէ պէսրսպէՆ Դւհ՚րէէ քսթ^ 
՚Ր"*ք1^ ՚^^Ճ ^ նրբսէյ^ու.է օանապաե սէդբէլ.ոեերու. * աաս 
9բ1քե ճաեէսասէր^բ ^^էբե՚^է՚՚՚ւէքհ՛^ մ^տէլ քւապաքքքն ւքէ9 
գետե1քե էոակ^^ է է ոբու.ն մէքէ% մարգ կբեաք երթս»ւ* 

7* Հայ ոռ եկէրոե-ցւոյ աղբէւրեե-բ • ասոեց 9՚՚^րբ ք*՛*^ 
ոա օ^՚՚ծ ^արաւ^այքան կողմի էերսքե մօս* ւա/ ե. ա# աե՚դե–^ 
բու. մէք գսէեու.ւսօ– քուբե՚բբ մյիառեե՚լոմ էւ աորւսգոյե էս^ 
կամն1րբ էիորե-չոմ ւԴէնչև. ^էպիռ գբաե կոոմբ աաճկսէց 
գերե՚ղմանասէաե մե՛ր է ^**ԱՐՐ * աեկէ ալքաղա^բ ալե՛ր օէ ծ՛ 
ե՛ն 24 էսղրէւ.րեերու. րէսմՆէսձ՝ տ 

քաղաքիս այս ամկն աղբէէւրներուե քբե՚րբ 9 որ փո^ 
ղոցեերոԱ^ մէ^է՚ն կբ մաօե-% ք ^ողվրմե-ւով փ^քրէկ փոէսկ 
Պւ ^Ը. ^^ոտցլ^1ր% ք որ կր կոչուի քրէփաթապէայ^ •*«•» 1լ յթաղաք^ 
մ^շէՆ կանց՛նի • ^ոե ոաոաքացիք կր աւան րսթ ե՚րնի% ու. 
սէմեն րաեերն1քն % 

վ^ստոաքիս արու.ւսրձէմևքէն մէ^1ցԱ ոս \յրփւկա§ քարսւ.^ 
սիին աէօէոէն ^աէոարսէ անուն մսէստկր կանցնի > որ Փա^^էX 
^\^9^\ք*է, էլ իյկլ^ չեռնե-րուն մէ^^ աէղէն գո՚էոմ ու ա/սպկս 
կրզրումի մէ^էն սՈէցեևլոմկերթսց և. 50 — 60 հղացնե՛ր 
գարձուեևլէ եսէ1ւ կրիտստռնուի ^Աքէֆ.ին մէքա 

յԼյօ երկու ստււուներուե մրոց աեո աեո փայսէէ կաս 
քար է կստմհւ բքներ շքէեուաձ՜ են տ 

Գարնաե Ժամանակ երր մէկ կոդմ^;ն անձրևներըկա^ 
ո^աաաեան և. միւս կողմէն ձիւներբ կր ^ալին > սցատ ^ր^ 
կու մաա1քեերր ^եդեղանման կբյորգեն եւ շասէ անգաս 
չբչակ«Ա ասՀներոմե ֆլաս կշ Հասցնեն , 

քաղաքս՝ կոստս1հդՅււււ.ա»րւու և. աօէակաե Տաճկասաա^ 

25 



194 

%է ղանաօան քաղավ^ե՚րուն ք ^արսեաստաեէ էւ էհ՚՚^՚՚1"Ա 
մէեօմէկու. Հէէո ոմեեցսէծ– էԱէւ.1ւսէոսէևաե յւսրաբերոէ^^ 
թեաեց կեգոէքմն է ու մեօ՛ վաք&ասռէԱԱէԽոի և. փսճաէւէս^ 
1լաեութէւ^ե ըէէգ^անրասլէս Հայոց ձե՚Ովձ է • 

^արսեսէսսւսա1ցե Լուգաա աւսմ* հփէկ գ ճէսու չսէէ • աօե^ 
/#քք.& 25"/ * րութնէ > Է»սէրիա1սէ մորթ ք եէռա արսճասի ք 
թէսսսլէսե ք մուշսէէսկ է 

^սէճկասէՈէմեէ սսք^մե/ւ^է՚ո^՚ն^ քսս^էայ » ՚նչասէոո 9 )հ^ 
մէ՚ո 9 եըկաթ > պաէէո ք կէօե » կաաւեէԱ՚ն ք թամպակ գ 
էէութ^է 9 րօաոէֆէ ք սէթըսպգ չուէոսք > /սստ^ու.է > շեքէր * 
էէ–Ո9 պանէր ք ն. սէե՚սւսկ աեսստկ եէ֊րոսլակաե ւասոազա^ 
գոոԾսեր % 

յբէրրձստկայ գաւ.աո^եր1/ս^ է^Ն ( ^ Դ"^Ր"^2. ) ՚ Պ՚"^եր 
( 2 ղուրուշ ) X 

թ՚ոուէումէն 1ւ յյպե՚ոֆ^ն^ ^ամէն աեսակ յրգեդէ՚մնևո գ 
որ ո Հ քաոաւք1էե և. ոչ չոՆյսկահէերուն մէ9 \կր գսէեուէկ % 

\^արմ1է^^ 9 ք^ալանու ձորէն ք բասձ՚նէն 1ւ Օւք^1՚է^^ 
վառեէու փայսէ 1ւ էԱԾ՜ուքս $ որ յթէսղա^1§ն սօսւե՚րր չես 
գաեուէր 9 աոոր կամար րա§ԽիէՏևերուե ք^«»լՀ««՚)»^էքէ, 9 փու^ 
ուերր և. սէուներր աքաեաւսաեգ կերակուրէ ^ամար աու^ 
Հասարակ յթակոր կր գորօ՚ա^ ե% փայսէէ ու աօ-ուար $ոեւր 

•իաոաքէ՚ն մէքէ% հ^ւՓ """^ կաոաւ » տեսակ մի ա^ 
ճաու ք գդ/^զգ՚ւ/^ սևկ I ւԽաիր կ՚՚՚չէ » ՐՐԴ՜Է 2^՚՚Լ* ՐՐԴ՜^ 
գուէպաէ 9 կսղալի մանած– $ կ^շհփ^1՚քր $ աև՚սակ մի փսրաԱ– գ 
սէրհԽ 9 ապուրէսէ գ օղի % 

է^ե՚րրվ^ է ցորեն ք գարի ք Հաճար $ կաաւատ « 

ԳլԽաւոր արՀեսաներն ե՛ն գ գարրնութիլն > Հիւս^ 
՚նութիւն ք ոսկերչութիւն ք գերձակութիւն գ էաի^նարարու^ 
թիլն % երկաթագորձ-ութիւն ք պէ^ձսքգորձ՚ութիլն ք է^ու^ 
լագորձ-ութիւն ք ե սց/ն • 

Օգն աուողԼ է և. րարեխաո^ • ձմեո-ո ցուրտ ճւ է^գ^ 
Հանրասլէս ^ արեե^ան և. Հիւսիսայքււն Հովեր կր փչեն » 



49Տ 

/սաց մարտ աւֆս^է յրնչև. մայիս Հաբաւաքին հոմ < 

•քԼաղա^ր բսէոեռե-ր սէոաերոմ չբ^ապասէսէ<Ւ է $ որոնց 
մէք կր րուաքեքքե ցորէքե > գ§սրէ և. րստնքարե ղ^մներ $ ^"^Ո^ 
գամ*ք կաոսօՈլ > մարոսնք % ձմևրուկ ք կարմիր րան9ար գ 
գեանաի/նձոր % նւայչհ * 

•քէէսոառիէէ էսրէւաՈոեան 1ւ Հիւսիսաւին կռզմ1րր՚ն րէ»^ 
գստրձւսկ գասշսէ մ*՝ է ցորՄեի ք գասրիի ե. ^աոիր ^գե՚ո^^ 
^ %երու. ւսրսւե՚րոմ ձ-աՏ-կուստօ– 1ւ րւսբձրսւգստգւսԹ րոտրե՚էիր 
ե. 2րէսրուոիէ չե՚էւնե-րոմ շր^ապասոսձ՛ $ որոնց ստռ^սօոստ^ 
քուր. մաաՄներր 1լ ոո^ոգե^ անոր գետ^ր % 1Լ§ս գ.ադ^ 
ս»1ւն երկայնու-իւ՜իւ^ր արէւէ՚լքէ՚ն քորէւմուսՀբ ^4 մւսմ* է $ 
նւ րսէնուԹիւ%ր հիւ.սիսէս Հարաւ. 8 մաստ 

•քԼազաքիս հարաւաւի՚ն կողմի ^ 1 /^ մստմու. չափ հե^ 
՚^Ր է Ծ**էՈ^է կոէմ*գաՇւա\աՏ ^րառաա ք^՚^ը » "ր %աՀա%^ 
գրն րարձր ւեո^եր^ մէւրտ է • Հազիւ. 1 ^ մամէն կեէ 
յու-ի գագաթ ր և. կր աոեմնու.^ քյե. ծ^ոֆտ և. քԲասիս ա 
Այս լէքօ^էն իէոդովակոմ քուր րերսէձ– ե% քաղաքր % 

ւբֆկ մամ՛ Հեռ, ի Լ ԳոՇւյԱաՏ չիրան արևէ/իաԴէ կողթէ 
է Տ^կ ^•>– ^ո.ր X 

Գարձեալ 1 մամ* Հէռի և. ԳոՀանամյքն արև^մաեան 
կողթէէ ֆարսն Տէ^քե՛^ ոլղղարարձ չիռշ, ուրկէ կըրըղ^ 
իեԴէ առաա ^ր^ր * ղոր իոդովա1^էրրոմ քաոաքր բերաձ– 
քքն • Տեացաձ՝ 2ր՚՚ր^րը ^Իք)"մն գէպ *ի Ք*"Դ՚՚*ՔՐ ^ կոռո^ 
գեն շրքչոկ՚քյ արաերե ու. Ջրաղացներ կր գարձունե%* եա^ 
քր Ջ'VV^'^յ թ՚"դէ^ անցնե-լռվ Լ գարձևալ Ջրաղացներ 
գաբձոԱ^ձ-չով^ կէրթան 1յան գին՛դին առ^էն կր թափին 
իփրասէ գեար տ 

ւբէկ մամ՛ Հէռի և ֆաչչսն Տ^^օքէնի կից է ^յ\,ք^ 
ասնուն րարձր քէռր < 

Հինգ մամ* Հեռի և արևմաեան Հիէ-սիսսոքէն կոռ§ֆ^ 
քԼաէաա ղայա կամ* թ^*\> «ոէ՚քէ-՚՚ք աս^առամուա (իո֊ը կից ք^է՚ք^ 
^ քերան. 



196 

^կՏ §աՀշ ըսու.էԱօ՛ աո^ւաէէաքուր րէսբձր ք^՚՚-Բ * որոլե 
գագաթը գերևզման մէ կայ Ա՝\.^Հ\աՏ ^^էլ գ որուն քովֆն 

ստուաա 9բ՚֊ր ^0՛ Խ՛ Բդէ՚ե ^ "՚՜Ր "՚-ր""/՛ եեոթաե սօէոա^ 
կաք գիւ.զևրէ% է 

11 ժաւՐ Հե՛ռի էւ. արն.յաեան եողււՌւ յ1էբ^՚1է Յ^ոո^ 
քով Պ՚^Լձձ «ւ»«*^(լ բսուած– քարաեաուր ^սեաս§ըեա§ Հ^՛*–/՛ • 
ոլը ւԽքւրէ մե՚ղոԱ^երր ժայււ.եոու.ն ՚1Ը"Ս Ր"^^^Ր Հասսոս^ 
"՚^Ր՚յ ւսէււսսէ մեղր կր չք/նե% X 

9 յ՚աւՐ Հեէւ.ի ե, Հիւսիսաւքքհ կ"՚ըֆ էւ՚^գՏյք՚է անաձ 
կոնոնէս^ե. ւ^՚՚-Ր ք որուն Գ1Ր՚–Է*Բ քր՚"/1^3՛՛^ բաժակ մր 
կաւ ե. սաորոէոր ա/սոբժա^էսս տսուաա 9բհ Աէկ ՚^ է 1|^ 
կստբձ՜ու.է որ ա^աէ չ1ուր չէշեսալ հրաբուզի մ** է * 

10 յ՜ստս Հեո֊ի յքաէրու. ՚ճսէէՌւուե Արպյ \Լ^\*^ է^՛* /՚«^ 
սուէսծ՛ էսպառաժուա բարձր էեռբ տ 

6 ժաէՐ Հեռի և. ՀիԱ.սիսայքքե կուը/է Տ*^^\յ^ ^՚^Հէ կամ^ 
իաչափաքաէ չեռր 9 որոսն վրաքք^ պաղ քոէ֊ր «^^ կր րրզ^ 
իէ է որ ոլորոմն յ^թացքով^ խոխոջա ձպՐտ կի^՚՚(յւ ՚կաբեոք 

գքշքւլ • "0" էր՚-րը, Եփբ""" գ^ս՚1քե Ժէկ թև^ *՚^էգբ^ 

է • կըսոսի $ոակ^ սոա կաւՐ իաչափսՅքաի քբ^Ը » Հ^1^***ւԻ 
էւ. շասէ ռոսարճսէչր ծԱ գարնաԱ եղանակ էաս փարեբր% ոսր 
րարեէասռե քաղցր Հովեր մեղմիկ կր փչե*ե և. գետ^քնբ 
իէոաարոքս մարգերով կր ղարգարոէ.իգ ամէ% ^"՚Ր^ բի՚֊Ր՛" ^ 
ղմւ» աեոսշաՀոա քՒաղի1Խեր կր րացոսի% » քբօաակսո գի՛–^ 
ղերէն ու. քաղաքէ՚ն աա՚ճիկ ե քրիսաոեեաք Վարգավա^ 
ռի երկրորգ կիրակի ^ՐԸ "Ա՛* /^"–/^ ուիաի կր գիմեԴէ 
և. 2 օրի )՚՚էփ կր ^տաե X 

ԱւանգութիւՏէ մր կաք որ յուձաք Հ^ր՚"^Լ ^՚Ղ1՚*ԲՐ 
պարսից ձեուքէն առնելով փրիսաոսի խաչափաքար սոս 
կողմերս եկեբ էք և. եսՀքշ երր պարսի1ր§երը ^Բ"^ "Գ՛ա* 
շասեր ե%^ պարասօ^որեր ֆ ^Ը^է^ սլաաերաղմիԼ սձմԱքք 



197 

Հէէտ • սքքե ատ1ք% աքս ւիոսՏև վրպւ պաՀ&ր է իաչափաք^ 
էոո % քհէև. պատյէււթե-անց ւԱ9 ասաեկ յէշաաակո»–թէւ% 
Աէէ չէ՚՚Ա 9 Բ"(/& "՚" մէսէքն յա-աեէ է որ սոն էսսաԱԱեոո 
էրւսւ. Հեոակլ այս եոոմե՚րս կր գանուէր « Մ^Ր յաաե՛^ 
*եւսգիոեերո§է§ւէ1ւ, ԱԱւևղաեակաւ. կաւաեգէրն քսաչափտէէք^ 
էոին գարձէ% պաամո^^թխ^ո $ ոբ Հ^ր՚՚՚կէ կ՚քյ՚՚^Ր ձեռօ^ 
^ք& եոաձ՝ է 9 ինչպք^ս 0ու1^աննյէս կաթուղիկոս երես 
53 « ^ամչեաե Հ» Մ^Ք՚քյԽ փ*՚րգ*՚"՚ւե՚ա^ շ^առքՐտաիրէն 
քաոեչոմ իր Հպւ^^ պասէմու-էւ եաե բ* ^աաոր • երես Ց32« 
է1րձ–աթի գիւղէն կկս ժաաՐ Հեռի և, Հիւսիսսէյին 

կողՏե է քյէւ"^ ՚****էք րսուած– Ր1Բ՚*՚կր * "՚/՛ 1^՛" օձեր կր 
գանու.րն տ 

իրզրումէն 3 է/՚սօք* Հեռի և. Հիւսիսսոին կոոՏե է */2՚«ք^ 
՝^««ր րսուաս– աասէո^սէժուսէ չեուր ք որուե Արսո յօլասրաւր ւ/ր 
կայ* աէ֊անգոա-թեամր կրսե%^ որ ^ԷՀրասէ և էՏւէրէ^ ^արս^ 

կասսէս/նէն Հոս եկեր ք սոս ք՚՚՚ր^րր յէք^^ր ^՚– ^^քյՐ Բ–^***^ 

կեր ե% % 

3 յ՜ամ^ Հեռի և. սէրևելեան Հիւսիսային կ՚՚՚րֆՂ՚՚՚^էՐ* 

էղադաք Պ1՚*>»Դ^էշ րԱՈԼԱՏՕ՜ էեռհերր • 

Չ \Հ յ՜ստմ* Հեռի և. էսրևեէեաե կ՚՚ւրֆ Ջ^Ղ*^ *ւ*1՚*է»է* ՚^^ 
%ու% ւէ՚՚՚Ր * որոէ^ գչուիր պսօԼ ^րի ակ »/ի կսո գար 
քաղաքէ^ ու գիւդերէն շերմ^տաներր կր գիմեն՝ ^"վր 
կր §ու.առա.1»ե *ի րժշկութիւՖ *֊ 

ՉՕ վայրկեաեի չափ Հեռի և. արե.եչեան կոոա/ր թ^փ^ 
•ւ>«»ւլ կամ* 0117^ ^^^յք-^ անուն /ե՚ռր % որուն կիռ է սուրր 
%շան (4) րսուաձ– քեռր ւ որուն վրայ քարակոյա մէ կսքյէ 



(1) \Լւանգութիւ% է^ը կայ որ մե^էն Ղյ^^աԷա ՚կեսարէա^ 
յէն Հոս գարձտսծ^ ժտսմանակ ք՚սրէ իօոչ մը օձ^եր ու. լերանը 

վր՚ոյ գր^ր է իբր ՚ղ^՚^Հ՚՚՚պա^ քաղաքի՛ն • ր՚"յց ը*"" ո։քս§%^ 

ալ այն քարակ^յտը յո^աց եկեղհցւպ աեղ ՐԱալ կր կար^ուի • 



198 

ու.ր յաճաէ§ ուիսւաճոբե1էր ներթան մանաւահգ ^էր^^է 



օ. 



եո % 



՚/"7՛ 

եովևեր չ1^ոէ^ս»հ՛ ե% * Այ" ք^^փ Աէէսղէէ ^արսօ.այք1ն 1լոո 
ւ/հ սաորոււէ^ն է/ոաէ 1860 քք^ մեծ՛ ստյր (յաոաոսէ) Աքի ԳՐ*՛*^ 
սոսեր է գ գէ"1 *է §^րան սէէսեո շատ աոոոէՅ§կ ու. 1^գ*"Ր^ 
ծ^էսեսաաէս սէէսրաօ ուէԱԾ դ ոոայև մէ9 սս1հե§ ու. յՏմեե§ 
մարգ չր ^ասսարձասեամ » սէեոաեամե ևաաէ^ասվարա-թ եաե 
^րսէմանէսւ. գու^ռր փսքկուէԱԾ– է մ^մւ. ^էմսո % 

^աոա^էս ասրսէո մօա ճւ ւսրևսաերան ՚^արաւայրն ԿՈէէ 
էՈ§ ^քքէ*(*^էք^ Լ^"՜Ր * ասոր մբ^Ա «՚/ մարէոևոռներ շբնո^ 
ւած՝ են • 

կԱսրնոէ ընգարձակ Գ"՚2^"՚փ՚ա1ՐՐ "՚ՐԴ"Ղ գեէոա1հէե^ 
րւԸւ ևն . 

աԱոԱերավ կւսրեու սա^սանքէն մէշ^ քէոէ^աեը րերգաքստոստ^ 
քէ՚ն կիք^պյ Աշէ՚՚^Ը" ^ ^ողւսնու. ձոբէւն մէ^ և. կըիառ^ 
%ւու.է է)փրսէսէ X 

2« ԲվըյրսԱ գեա • Հէւէյաարու. և. ք^էքէ աէրէի /էօ.^ 
՚նե-րէ՚ն անցեեւոէէ Բլուր գիլզին քովք^ն կշթափի կփրաա 
կիճէ գիւ-ղին քով% 

րան ար1լ.աոե՚ան Լոոմդե անռեեոէվ կե-րթաւ ^^եոիի օստՀ 
մանին յէ9 հր իա*ռնու–ի յկփրասա % 

4* Աև. քու֊ր ( *բարա սու.) • "կիզր նուաայ ք/փրէսսւ 
գէ՚աին մէկ թև1էն ք Կււբ-ղէ՚է իաչափայտի լիրան րարձր 
կոոմե-րէ^ ք և. կարկաջա Հոս կիքնաք ձորևրուե մէքէւ ^աս^ 
նելով կիրակոսակ գիլզին առշնւ կրխառնուի *Իիլիսէ 



վասե ոբոլ յոքևերր \Լպրէլ ամսոյ 23 էն սուրբ Գէոբգայ սւօնին 
եկեղեէքական դգեսսէեերով կեբթան աղդթք կր^են • 



499 

գէ^դ1^ Ք"4Է 1^՛^^ Բւէ՚^՚Լ գ1՚՚՚՚ո**^1ւէ ՚ֆ Հէ՚ա ֆ և. աեկկ 
եէոքո ւձգոէ%եէոմ իր էքէ9 "՚֊րիյ 2^"՛" ՚Օլ մասեաւոր քրեր^ 
եե՚րթ-աք կարեոէ գասշաքէե մէ9 լճստկ մի կո ձևաեաէ $ և. աե^ 
կէ ալ կշք՚^ւէ գէ՚Ղ ՝է աքանւմու^աք « \կս լիճւլ քաղաքին 
*քիւ.սիսսյէի% կո՚րքհ և. ւքէկ ու. կէս ժէսւՐ ^եռի կասրՆոյ է^^ 
գստոծևակ գաշէոին ՚^^ ^էյ^՚՚Ս * երկաւնոսթ-իսմն է 9սոԽ^ 
է-ելքգե գէսւ *ի էսրև.մէ1Ա–Աէք ե-րկու. ժւսմ* և. §աւնո§.թ իւ%ր 
մէկ ժա»ք% յյէւ քրէ֊ր կ^րսուի քո՚֊րին սեւ-ութե՚անր ^ա^ 
մար • կ^ըսուի Նաև. Աաոլրխ կամ* Սազլր կէօլ » *ի հնոււՏե 
ք11ս§յի% ^Հպէս Նաև րսէո իոր1/նս§^ւոյն ձ^ոմկա9ՈՒոէ1ակ (1)* 
յյւս ց/ ր կէօլ կամ* Հքւսմռ ոսու.ելու^ սլասքճաուն է որ ք^ի^ 
^է^ԲՔա. ^Ռ է՚"^մնիւն եոէգ և. ուոիչ խոաերր % ^մեռր կո 
սաո^ի նլ գարնան "կիդրր ^"Պրիւ ^ մաէիս ամիսնե՚րուե 
մէ9 ամէն կոոմէՖ մասէ1^եր կուգան մէ9ր կո թստփին գ 
որոմ 9ք^*–ՐՐ կ առս^էոանաէ ու. կ ողողէ գաչաամսքւրր « 
րոոգ ամառր9յո–րր ^աոոո^եաէ սուապելոմ^ աեզր ՜ճւս^ 
Հիճ և. աոմհւա կր Աեսոէ Այո ՚^1՚9րյ1^ ^դՒրքԷ ^Գ^Գ^ "՚՜ 
ու֊րիշ^ իոաերչլ գէ՚-Ղ՚՚՚օէՔ կրք"՚՚1^^* Այ" ՚է՚է/ՐՌ գ՚՚՚Ր^՚մն 
մէ9 սիւրալի էոեսարան մի կր՚եերկայառնէ $ ականակիա 
մսւստ1^երր կարկա9ասա^ յառա9 կչոնթանաս ու գալար 
իւոաե-րուՖ մէ9 Հոսքաւէա ծ– ազինե՛ր գոյնզգուն կրբ"՛^ 
ուււ1էն և. րառմերրաս թռչուսմեե՚ր լճակին ե ոե-րքին մր^ 
րուներն^ ^աաոասէաս– ասգ^էն անգին կր ճաարեն ու. 
իրենռ գեղգեոաձսոն ԳՊյՐ*Ա1է^^ՐՐ օե-փիւռնէ-րուձ 
^և-սւ կրիւառնեն • 

Աոոր մէ9 կր գանուի առաա ^ոլկ % որ գի^՚ՐքտէՔ 
^անելոմ կո աանին քաղաք ր % 



(1)տԵ^ դօրավարկ Լայոը ՎաՀաե մամքւկոնեան հրթայր էնգ 
կողէէե արեւ-ելից ձ^ովուձւ կարնոյ » եւ. գուեգ ղօրավաբաքքն 
աաբսից զքք^է ՚եոբա եքթա^ին ան^ասօւթեամր է » *||աՀո. աե ո 

Իորէքն^ գ, գիրք» էյ՚Թ* Գ\; 



ա 

Լճակիս վքսքք յէկ քա%է քարաչէն Ոէւ փայաաչէն կա^ 
ւ/ուո^Դւեր կա% ք որոնէք գլքսաւորներե էրն* Ղ՚*ք՚»ք է( ^Տ^այ^^ 
որ ^ոյե գիւ.զէ՚ե ՝ճաեաաար^1աե Վր^ օըքւաաաչ^ կաըմըա^ 
գոյե քարևոով չ1քեու.աձ– է 8 մեձ՜ամե ձ՛ կամարակապ աէ 

^^Ր"*/^ Ղ*՚*^է^\՚՚յ յ**«^՚՚*–քք,> "ր սրրաաաչ սև. ք^ը1՚Բ"4 կ՛"^ 
ո֊ոէւցեալ է ^Է^Գ կամարակաոլ աչքերով % ()՛^^ է\*՜*ծ $*•» 
^••*"ք 2. * փա/աաշէն և. ՚եոքհ գիսզի ճաէֆ.ու^ 4Բ"Ա * Փէ՚ք"*"1, «> 
Ղ^յ^ 1**^**–քէ * փս(քաաշէ% ♦ և այ^է % 

իրղրոլյի արէւեէեաե կ՚^փքհ մէկ ու. կէս յ՜աէՐ ^եռէ 
քսոոաձորի է/չէ րարձր Ր՚՚^9ք1՛^ 4Ր՚՚(/ ^Ը գաեու.է ոաւրր 
^րէգ՚քր Լուսսօ֊որչի ՚է^^ՔՐ ք՛՛/""՛/՛՛՛՛^՛՛"՛՛ 9 "Բ Մ^ՐՐ^ 
կու. է1չսնք ալ կոսա^է մօաակսո յբուսէուրկա գրւ.դհ% 
սանա^ւովո տ 

շյ քք/ վաեքքէն արէւմաե՚աե կ"դմի ր^սր ^ոբ1էն մկք^ե 
կահըեի 9՚**լէ՚Ս*^ք անու% վաակր ք որ ^արաւէն Հիւսրս 
էրբքժաչու/ կանցնի էրուսէուրկա գիլզին քոմֆն ֆ կե՚րթաէ 
կր թափի իէիրասէ է Այս մանքե ու%ի 30 սէ՚նեակ $ ՚քէկ 
փդքրիկ կսէԱարակապ եկևղեոի ւՈա ոլասրսՅշ^նէ^ յաեուԱ 
Լուսէսւորչի ք որուն մէ9 գեւոնավէոր գս՚֊ր մի կաա 
Խ՚՚է Հ^ք""1 ասուե ա \Լւ.աեգուԹիւն մր կայ որ ե՜ րր ՏՐՐ^ 
գաս» երասան րրաւ. որ աաեիւե Լա-սաւորիչ^ Դրաաշասք 
^օ/^քօ/ոք իոր ^իր՚՚՚ՊՐ ձգելու. Համար « Լուսս/ւորիչ^ 
ճամրան մկկ քանի օր Հի՚^ր եղած– կ այս մաԱք^ մէ^ք 
որ աե ԱէԱէէ/Ա մես-աաոմե իչիւանի մր էսմարսՏնոռ էր է 
1Լյս սէւաեգութիւեր կալանական կերևի գ փսսե զի 
սՀե աաէէե ^րգասէ էքրւ^կս* էր և ՚Արաաշաաու. ՚ճաեա^ 

Աէ՚սրՀր Աքյս կոզմէն Հքսս՛ գԻ՚-րի՛^ էր * Ե^^՚ւՒտ՚^՚մ^ գր***^ 

գրսի Ա՛ք կողմր որմյքե աակ մեօ՝ գերեզմէսեէսքար մր 
կսո գ որուն աոա1քն է Ա^ստգի՚ն Սա^ակ ՚կաթուզիկոս 
( Հայոց հ1ագԼ գ Հագ* 866 էքէ» ) « Վա՚նքքւն պարսպին 
յէ9 Լուսաւորչի եկեզեցւան Հարսէսաւին կոզւ^ կարմիր 
սրթատաչ քարերով հքնաշէն մատուռ մի կայ յանուն սուրթ 



II 

1 
•I 



201 

՚Աարգսի է Վանքքէե պարսպի գուրս մշաոա^ոս ՚^Դրէ^Ր 
մի կսո (ՀաՀ^ՕէաՏ աեուՏե % •իւսոառք/ե աո1ւեչէրան Հհլսիսսա^ 
ւ1քն Լոոմի 3 յաս ^էրուէ կր գսէեուէ կարյէր վանյՖ եէԽէՐ 
Հեձուց վաեք 9 իր մօաակաք Հի՚եձք գիլղ1էն էմհոմԱովո ՝ 
պսՅՈսասէսլէԱէո $ ու^ի 20 ի ^^փ սե՜սէոսկ և. ^բարաշէ՚ե կւս^ 
մաոէսկէսպ մեէՒ եկե-ղե՚էէի աքի տ քԼէ.անգու.Թե–Ատմի կրսոլի 
որ Ա՚էՏ^ \ե–րսէս շիՆած– է սոս փ*քեքր 1յեսս*րիաէք/ն 
գստռնաչէ՚ն ե-Աէռր % Վս/Նքէս մէկ ժսէմէաւ. չափ ^1րռի գէպ 
*ի սէոևելե՚աե ^սքրաւսյին կողմի ձորի մի մէ9 կան քանի 
մի քարսորեե-ր ք որ Հուիվէսիմցի աևո կր կոչէօ^քքն % 

Աէ.անդ.ու.թևայի կըսա^է^ որ Հո^իփսիմէոանք Հայաս^ 
աաե փախսքծ– ատեն ասոնց մէ^ սլա^ուերր ե՛ն թ^ա^ 
մեառ ձեռքփէ սէտ»ասէու.ելու. ^ասմար % Այս ՚՚՚եո կայ պա^ 
աոու.ակաե պաղ ^"՚^րի "՚ՂԲ-Է^Ր ՚Փ^ "Բ ոՎսսէասէեղի է % 
•քաղաքին ^իւ^սիսային կ^ղ^ի ^Ր^Ք "՚^ կէ" մ՜ամ* Հեուի 
իաչստփայտ էերաե սսաորոսար իաչավաեո դիւ.ղին կեգ^ 
րոեր կսո իաչավսաք սաոսե սլարսաասլսէէո մանյար դ որ 
ոէ^ի քարաշեն եկեղեցի մի • իսկ Հարաւ.ա§ին կ^ղ^ի ՚քէկ 
մամ* ^եռի գ»^է^*Տ էերաե սաակր կայ սէաճկաը ուԽաա^ 
սէեղի մի Ադ^^-՚ք՛^^–^ 4՚"1.( աեոէյևոմգ ու.ր շքէնուաձ՛ է 
մզկիթ– մի գ որուն մէք գէ"1 ^է "՚Ր^^ւՔ գերեսման մի 
կայ . 

Աւ.աեղ.ութեամի կոսու.ի՝ որ աո^ա^ այս տեղ Հայոց 
մանք էր է ուր թաղա^աօ– էր ե. Սս*րգիս սաեո^ե Հայ ղօ^ 
րո՚Փ՚՚ՐԸ "Ր ե՚րրեսե օգնեց յոէ^աց^ պարսից դ^էսրրսէծ՝ 
պատերազմի մի մէ^է 

կարին գաւէսռին մէք կր գտնոէ.ք1ն իրարու, մօտ 
բաղմաթիւ. գիլզեր ք որոնց մէ9 րնգՀս/նրսէպէս տաճիկ 

ու, Հայ իտառն կր րնակին * 

« 

ըմաճրա րսուաՏ՛ էոեւ^ եզսէօ՛ գիւպերուն անուններն 
ել իրզրումէն ունե՛ցած՛ Հեո՚աւորութիւննին • 

26 



4 
3 



Տ02 
Արապ քէ^ 

Զըրքսլ 

Ադղշ աչըք 



9 

8 

10 

40 



/•/ 



•ուձ 



9 քուդկ 

41 Ա՚էքօչ 

43 Ղաւ-աղ^թեփէ 
45 թօփրաք քք/է 
17 քկաշկէնա 
49 ^ղաէկանց 
21 •բափուչի 



9 
40 
40 

8 
10 

8 

9 



2 շաթաւլ քէ»/ 
4 ք ^ք քաւէ 
6 ^«՚Հ^ օմաճռօ 

40 շոքւթունեեո 
42 ՚բարա քաչֆ՜ 

44 հ՚-չքէւէ-հ 

16 07^"՛»^^* 
48 յԱսոռ՚ճէէւկ 

20 »4ք//1 
22 է/՚^ւ. 



Ո<ք 



4Աք 

40 
44 
44 

9 

9 
40 

9 
44 
40 

9 

8 



էս 



ւեոէաներե էրլ յԼրգոումէս 

23 Գուրսէ սա^սհւսւ 48 

25 Հ^<ք 44 

27 »օ» 

Չէ) թ^օփաէչամուշ 

31 Հ1;ոզիկ 

3 3 ^սաճէսվու. Ա1 
ՅՑ ^ասեձուէո 
37 էօեճալըք 

39 Ո^ճ^*/^ 
4 1 կե՚օէե օրէ% 

43 փարա Հասան 

45 քքրեսքեմանսուո 

47 0՛^^^ 



քքք. 



44 

42 
47 

4Տ 

13 
9 
9 
9 

42 
9 

44 



ձորոքև մկք^ եղաօ– գիւոիրռւն 

24 Զշյհւա 14 

28 0/^»է.1> «.ա^ 11 
28 պաւթն բերթեկ 13 



30 Աաքւգորան 

32 ^՚ »;// ՛ ձ՛^//՛ 

3 4 ^ււ^սւկօւպս^ 
36 ^ւււթօրաե 
38 ԳաւօօւսւռրՏ 
40 \քոսանց 
42 Գառվըյր 
44 «շ^՚ւ՚ձ^ 

46 տւկ^՚է՚^ք (4) 

48 ՚Բօթա%ֆս 



14 

46 

4Ց 

42 

40 

9 

8 

14 

8 

42 



( 1) Ասորքքվ ակբու^աձ՛ վանք մը կայ )^էբա%աւի$՚նք ա%ուքԱւ 



49 խուրս» տեըէ 12 

81 յյղրոտան 12 

53 Պ"՚չքէ^Ր աերէ 12 

55 ււե՚եէփէ 12 

57 8է\Իք 45 

59 \քու.շաթաեըՐա% 12 
61 Փ՚՚յր գաֆթաէւէ՚ճ 11 

63 11՚**րը պապա 11 

65 Հ;Գլերէն 8 

67 Աչաճա 6 

69 է/ք է^ ^ 



50 ձէկինտուր 

52 ֆ^յ^քէ 

54 կ^յ^ք 

56 (Բե^ճանէօրէն 

58 0>4^^^ 

60 Տ*^շչ"ՂԸւ 

62 Փերձոր 

64 ՚Իէ^֊քէ^րփլէ^ 
66 ԹէղէկՒլ 

68 Աղաւեր 
70 շք/է*^. 



էՕՏ 

11 

48 

5 

Տ 

9 

12 

12 

7 

6 



Հաւսւսէոու. փդքբէ^ գաշա^ մհ^ եղած՜ գիւ.ղերոսե 



71 ^"«^"«ք^ 

73 \Բ*սհ»աեսէԱՏ 

75 ք.«։^«^/՛^ 
77 ծա^ւ^չ»^^ 
79 քՒամիա 



1 
2 



Ց 
Ց 



72 /^.^^^Հ^ քէօյ 

74 յ»>^^4^ ա^/>^«/. 
7օ ՝կիւ.է6սֆսէ 
78 Հայաաըի 

80 ^^՚ըքՓք 



1 
3 
Տ 
5 
4 



ք^գէսոձսէկ գսէշտրե մէք գաէէուաօ՝ գէւ.ղե՚րա% ստ^ 
%ոսե*եերե ե՛լ. իրզրումէն ու^էցստժ՛ ^եէւստւոոութիւ^նհն • 



*-/ «է֊է 




^./ւ 


Դ* 


81 ^էկ ւՈսնսուր 
83 յքէօրաիւ ւյիւ.կ 

88 /էձ"՛^/՛ 

87 Աէօկիբթչ^. (1) 


9 
2 
2 
3 


82 փարապէկ 
84 քքըեկ^ւռթ 
86 իաքաչւա 
88 Ա^.^^^ա^ 


7 

3 
3 
4 



(1) 0|^«՛ Գէ^Ղէ" Ք"Վ 9՚՚*՚Ր^ էԲ՚՚ւ՚է *^^ աւ.ագան տ^ կսց 



Տ04 
89 Գէգկիր 

93 ֆօչիկ 
95 հէ՚ւ՚ի քկ 
97 ւ^ռչիկ 



տ 

4 

4 

9 

. 6 



99 1Բու.ւոո։.րկէս% Դ) I 

03 Ջիֆթժկ 
03 քհասմէտտձոո 

07 ^//ւալ 

09 |ք/1ւ.% կէօրմէւ 

14 ՚իշ՚սլլքէլէ-է 
13 ^ւ^օՀ^ 

17 Գաւթէս 

19 ՏԲ՚"րիգ՚՚*ք 

21 Աբ^ըթի Հճ) 
23 գեզախօո 
2Ց &/'^է^^ 
27 Րղաաձ 
29 /»ո«՛^^ 



Ոք1#7 



1 

2 

յյ 

6 
6 
Ց 

2 7, 

4 
5 
3 
3 

4 
4 



3 



90 /»^^« (I) 

92 հւֆա՚ճուկ 

94 Տէվրե^Ի^կ 
96 Բրգոնք 

98 կարրմճէս 

100 Աօկուք չ&րմ1էւկլտ)ւ 

402 1|ա% 

404 1|4՚՛ 

406 ^էօւ#4^ ւ/^Հւ/Հ^ա 

408 ւյիրակոսակ 

440 փարակէօպէկ 

442 շ^՚ք/^^ 
444 Հ^^ձք 

116 Այղտաո 

118 կամկէր (4) 
120 Ջիթա՚^ոզ^ 
122 Ո^յոէ.աու.յ՝ 

124 ^^ձԲ 

426 իաչկավաեռ 

128 Օ/՚^^ւ^ 

430 Գարաոռ 



4 
Տ 
9 



4 
8 

հ 

3 
4 
4 
Ց 

4 

3/ 
4 ^ 
Տ 
3 



<||«.,ըյ,,շ անուք«, օ^ու.1, մէ1 չաա ձոսկեր կա%, զորո՚Աք բ%ակի^եբը 
՚^ԳՔ Կը ՛կամարին րո՚նհըա ւ 

(1) 8«^ Տ.^Ր>ք"՚–^ներ կան , 

(2) Աս որ մօա է \ոէ.սաւ.ււրչայ վա%քը . 

(3) ^աղ 1սւ.րի աւյսզան մը կայ .որու% մէչ ախտացեալ, 
%եր կհրթւմս կը լոէ.աըու.1Տս % 

(4)Ալ»»/» քովէ լեռ%էն կարմիր քար մը կե/նէ , 
(5) Տ<"՛^ է՚"–բ1Ի աւազա՚Ա կա/ « 



20Տ 



• *• 


>էէ,\ո^^ 




յ-՚ք Հ^ւ 


434 Օ^Ի (1) 


2 7, 


132 Լատիշին 


2 7. 


433 գաձիկ 


3 


134 թ^աբգունի 


37, 


43Տ 1;»էվա՚նք 


3 7. 


136 յյստչաձոր 


4 


437 Բազկաե.իճ 


4 


138 9""՛*/՛ 


4 


439 «/.ք"^*/՛ 




440 «7«7՛** 




441 թ՚որգան 




142 իա^ա^ձ^ 




443 ^Տու-ձ՚ք^ ^4«/ 




444 1ւրճնկոցք 




445 կսւաւ-ե-րանք 


• 


1 46 Հասան մսէնէւուր 


^^^ ՄհէՔ 




148 %էրաիվին 




449 &ւ«4««ւ– . 




. 430 ք^աՀւ/անսուր 




454 ՚իարւոր 




452 Աղսւ իաշշդը 


պէրիվէր 



Լրգրու-՚ք* Ք՚^՚Բ՚^ՔՐ շ1^ոսեըաւ. 421 թուքէն *ք*րէ"^ 
սէոսի գ յու^էսո քհէոգոս թագւսւորէ՚ն ^Ր՚^*Խ ^ Ա"՛^^, 
էոօլիոս աեա՚ե էր ղէհՈէսվսէոԼէե ձեռօռ $ երբ Հայոօ ք^ս*^ 
գսււորոէ֊թրւ.սր րառձստծ՝ /^//"ք/^^ ^ Աէւս սողմերրէոսեստւք 
րաժի՚էւ եղած՛ էր « 502 1ժոլ.էսեան1էԱ ասոէսէէ^ կսօ-ասէ 
էսրքաքն ՚եուէսճեէք քէսոա,^ ու. իր իչաւ$քեութես/ն սէէս՚ր* 
սէո֊աս սւա սոքր1երր ւոա^եէսռ ՂյոսէոաՆգրանոս ոօրավսւրրե 
մաաեութեստսրր որ կարեու ^րասաեսէւոար էր գ Ա. էոա^ 
րէ մր շարուեաե սփրեց % ՏՕՅ է՚ե ք գարձե՚ալ ւունսէը 



(1) ^՚՛ Դէ՚՜Ղւ՛^ դերեղմաես§աստե մէ^ վանքի մլլ աւ֊երակ^ 
%եր կո գսծտա^ին , ուրկէ ^ի՚ն^ստձ– որէԽրու. վրս՚յ բեւեռեսքլ 3 
կս/հդոէ-՚ե երկայՆութ-եամէՀ եւ. ՝*լ կաՆդու.՚1տ իէտյեութ-եւսմր. Խ՚*^Տ 
ք**»ր «^ ելաէէ է է զոր դէէ֊ղ^էն եկեղԿցւոյ մաւոոէ.ռհն է1է՚9 աիո^ 
էօսդրստհ՛ ե% է ու-ր ս^թ՜իւ– ոա-ջսսասէւ-որԱևր կո դիմե% \ 

\Լւ.սՈւդու.թ՚ե$Աէքռ կըսե^տ որ ^ագէոս ԱոստքԼւսլ օձեր է 
այս քս՚սչը եւ. վերքը գօ^ան իմասաասէր Օձնեցին ալ վա%ք 
մը շ/՚^^ք է ^"յ^ խաչին սւեղը • վասԱ ք*րք*յ վաԱքը իր աէէոէ.^ 
%Ոէիըլ սա,րր գոյ^ամեէս կոչոսեր է եւ. գիլ դե ալ Գ^՚եի • 



206 

ձ1ու^ անցաւ է 603 /՚^ ՚Ղ՚"Ր^էՏ հ^՚^Բ^4 ^Րէ1"՚ԲԴ՛ ք^՛^^ 
գալ որը ՚նուա՚ճԽց յաՅԱաց շրք՛ քաղա^եոն ու յէԽէքթսէ^ 
1օսեէսւ. եեէսւ. ստռաւ. %ա1ւ. կարքւն* այեու.կես»1ւ. 1000() 

Դ^ՐՔ"՚Լ ԴԲհ^Ա էր Ք^՚^"Ր՚է1ւ՛^ Մէ^Ր՚^Ը, *է ^աբօնք ^րա^ 
յօոեչոմ սէւերել յթաևգեաբոէոո գս§ւէսէւեերն Ա, ե^՛^^ 
գաեւէԱկ քւէսԱել ՚է^՚^^շէդ "^ Էր1/ե զրեք՚՚լ* եւ էքն^մե ալ 
գաոձստւ. ^րռբոԽ էր թէսգաւորաեհսէո ք.՚^՚Ր**քԲ * էր "՚^^^ 
որ ձգեավ *հ կարրե Աչոսա անուն ռօրապ1ոոր • \*րեու 
էՈ՚յտրհ եէոքր Աշր*"^ իոսրովի ^րամս/եստւր գերր սէարաւ 

՛կարն ոէ Ր"1ԲՐ Բ^^^հհ^^ՐՐ *Ր Հ՚^"»**Աէ՛^ Ք՚՚՚՚ւ՚՚՚Ք * որոնդ 
աէէքն էր ՛նաև. ք\ագրև.ան^ի ^ով^ամնէս կաթուզիեաէր • 

^^ճք^" 4^7 ԳՐ^ 0քքՀՀա%%(/ւ կաթուղիկոս գ հէ^" Տ1* ^ հ"^ 
Սշոէո ոաէե երամանալ \»ոսրոմաէ ^ասեալ ր Հայ՛* ել ԳՐ^ 
մերալ*էվ1րրաւ րէորԱ11սԼ1;ր ողօրսն յունաոՅ ոի #14 է1՚^1ր ԹՒ^ 
սպանե՜լողն *հ գաշա11ն % 1ւ քանյքԱ եա§ե–էԱէ գործ՛ աաաե^ 
րապմ^ն րնգ կասրնոէ ոլաոսսոր սւռնոյր ղնա գ նւ ^էե՜սէ եր^ 
կե՚աէՐ մի ամաց զրնակրչս քաւրոք1էն *է Հսէմաաան փոէսէգ 
և. մասն ռի ձ էր ր ունի կաթուզէեոսն 0օ^ան ե՚՚ք/ր *ի Փ***^ 
էսսսւէսեանուԹԽան ^է ՚նմա ք /^գ ^ոսին 1ւ ՛նա Լւս րմսու^ 
%եա§ մարե-էսւ *է գերու թիլն 1ւ անգէՆ մաիսճանեաարե՛ ^ 
րաւ *ի գիւՓք Օ^՚՚՚մն ք սալէրալ ղաթ ոռ. Հսքքրաաէէոու^ 
թեան ամս քսան և. մե՚ռ % ^ 

Բայո քանի մր աարիք^ եաոքր ՚նորէՆ յունաց Օ՚էւ^ 

քրն ասռաւ ա 628 Ր^^ ^"^^"3 Հ^/"՚՚7Ճ հ.^"1^ԲՐ ^^"՚՛– ՆՐ^ 
որում և. շաաո ի/նս՚մք րրաւ Հայոց 9 ե. Մ^է^ գձունիւն 
իր էոեէքԱ իշիէան գնեէով գար1.աւ իր աթոո֊ր % *6 ^Աէ^ 
ո֊ա9նուս ամի անգ կաթ ուղիևոսութեան սորրն քյղրի * 
էորուս մամանակի ասի ւեալ գս»րձի լսաչրն $ եղն Հե^ 
Հք օւ&ք կայսր *ի քաոաքե կարնոյ % այն է թ*էոգուսլօլիսք 
ուր ե եռոյո բաղում ի1նաս և սէր առ ^այս եէյեայս *ի 
մասն րամ^ի յունստռ և կ՚"ցդյց ի Փ՚՚Բ՚՚Ա ՚նոցա ղօրամար 

և իշխան ղՄմէժ ^ձունի • ^ Հ՚^՚՚յ ^–1՚՛^* Բ Հ-ք* 328 ծք • 



207 

629 /՚շ՛՝ հգր կ՚՚՚ւ^ուղիկոսի օրովս ու. էր Նաիագա^ 
Հու.թե՚ա»ֆը^ ^ազկե-գաձի ժողոման ^ամար եկևղիցա^ 
կան յԽձ– ժ ոզոԱ մր գոէ^մարո^ե՚ըաէ. քստզաքէս մէ9 Հե՛^ 
Ր*՚՚կւ կս»յոեր ^րամանսէւ. • ւիսաքն զի յքոեերԱ քհէգու^աձ՝ 
էրն փէսզկեգոեի ^՚^դբ՚քր ե^ ամեոնո ^ե՚սւ մաաէԱսէԱ.որ Հօւ^ 
յե-ր ալ ^գունահ– Ր1Ր"1"4 1Լգգ1^ ^^2, յեօ՛ Խո ոմու^ 
թիւ^ սր օ-էսգեր էր է Խ՚Ամին էրէ ^րասմսոեաց կսոսրե 
գոՆմարեէ գաԱ.առասկաե ժ ողով ե-պիսկոսլոսառ և.ս էլ. 
յոսնաց *ի քաղավ^ կարքքե ^ % Հ«»յ*5 ^ագք • բ* Հագ» 328 1/^ 
|^[^» » յԼ§–ասգա.քյ՚եաէՈւ կրսուր որ "Հ/" ^՚"Ր"1ր •Ք՚^Ո՛^^ 
քէս մէարան ՜Աուրր Ասէոուսէօ-քսօ-նսո կոչուսէծ՛ աաճա^ 
րին մէչ ևղաձ^ է է 

647 ւ՚ն^ Հաքարացէքգ ԱԱսէւնքեգ յյարակէնոսք առէն 
կարէն ք՚՚՚՚դ՚^քր ե. աւ.երեցքէե շաա աեդէրրր • 753 1^^ 
1յոպրոՆրսոս կոսէոանգ.րծ* յույտաց կ^Ո"Րր առաւ֊ յ^ուոա^ 
որ Հէսգարացւ.ոց ձեօւքէՆ կորօ՚սաելու1 աշսւարաեր % 
756 /Տ^՝ թ՚էրհասէ առաւ. ռաոաորյու^աց ձէրռքէն ճւ րր^ 
%էսկե–ռու.ց "^րէյ ոէաճէէ^եր % ԷՆչսլէս կր գրէ կէրակոս 
պաամէ^ր % 807 (1^ է^գ^աեուր սով էՈ§ սսէսակոդւէտէր աի^ 
րե՚ց ր՚^ւրր *ե$ս^աեգքաԱ մէ^ ւ որ օրր երեք Հաաորի Տափ 
մարգ կր մեո%էր ՚ աեօթութե՚եէ տ 950 ք՚ե^ կոսաաեգէ՚Կ 
^էրփերուժէն յուՖսէց թագաւ.որր էր ^ր^ր՚՚ր՚է աեգաէՐ 
Թագաէ.որու.թ եաԱ ժամանակ ղբկեց Զ*քչկէք անուն Հսց 

ռօրապեէոր անթէւ. ՚է^րք՚՚մ Կ՚"Ր^11 ՚ԼՐ՚^Ա ՚ "Բ արշաւելով 
աուաւ. քադաքր Հագարացւոց ձեո^էն կոր&աներավ աչ^ 
սէարա^երր % Վ ե՚ր^ո աարսէէ^երր ն*ձրէ1ե *նոէ–ս»ճերւավ ա^ 
ուէ՚ն աԲ՚՚՚զ՚^քՐ յ"^՚՚*Ձ ձեո-քէն ա ^ասներորգ գարա^ 
վ^րք^րն ու. աասն և. մէկերորգ. գարուն սկէղրներր 
ՊԼասէէյոէնաց կ^ւ^ՐքԼ աո֊աւ. քազաքր սլարսէց ձեռքէն 

ե անմէ9աաէս դրկ^^ց %էկ^հ^Գ՚՚՚Ցէ է՚լՒ"՛՛^ ՊԼ "/՚ ^"/՚^^ 
շքքնեց բ"1րր փլաձ– աչաարա^ևերր 4019/՛% է 

1231 էքն^ իորասմ* թագասորբ աուաւ կարէն մեձ՛ 



208 

յյոեքաասաեերորւէ գարուն մէ^^ իւ,անէ և ^աքա^ 
րիա Հայազգի ևրկու ևղքւսԱըեևր որ Վրա^ ք^աէՐար թա^ 
գու^իէն ղօրավարևևրԱ էի% գ հարկատու ^/»/՛^ Իր^^Յ 
քաշագորձ^ութեամիր կարնոյ յյուչթանր » թւչէզէս կը 
գրէ կիրաեոս պաամիչ % 

1241 ^^ քհաթարաց քՐու-ւլա/ կաէՐ\ԲողաԼ ցեղասլե^ 
ւոհ՚ե բաղաղուէքի ոօրավս»րր գեսսլահ եկաւ. քազաքա^ 
է^ւոց #քՀք էսնՏ^աաուր րլԸ՛՛^ • Ր՚^ԱՅ ք^^հհ^^Ս1Լ ՚^՚՚՚ԲԴ՛"^ 
՚եօք ևա գաոձու.^քան ղանի^ եւ պարսսլքաե վր՚՚Ս ^/^^/ք՛^ 
սկսան ՚նախաաեւ \բու.ւլալրւ * (^ն ալ ոասաիկ րարկաեա^ 
լով^ կաաաէրսբար արշաւեւք քաղլսվ^^աԿ ՚Հք"^ «- էէեծ՚ա^ 
մեծ– գորձ-էյքևերոմ կործ՜աեևց սլարէսպր և. կոտորեց ր 
սուր սուսերի բնակ^առ մեծ– մասր աոաճիկ ե ,րրի՛**՛՛"^ 
%եա§ 9 մսառա&% սւ§ գերի րրաւ. ք ու ^ա՚րոքի" է/եծ՝ 
մասր ^ԱՐ^ը * վք^ամանակէ մի եսաոր կսքնչեոքմ Աար^ 
գիս եպիսկսպոսր^ որ սոա աաե% սէո^աքՆորգ էր $ Տ/՚«^ 
րաման /լ /ժոէոսուուիրիւս րոստւ որ րեսէկի^եերր մոո^ 
մա.րն ու Աոուեերնհհ շինՄԱ • ան աաես ռրուաօ՛ բնա^ 
կի^ներն ե աէս^մրաաօ– ոստոաոսաոոեերր ժողոմեոաև ու 

քսէոաոր շլաեցրն • «4 քՀառու ոօրամար թ*ալժս§րաս 

գումարեաց ղսոէես րառում* պօրս յայլ ե աւէ առգաց որ 

ր^յգ ձեռամր. թ^ալժԱսրաս էին » *ի ^այոռ ք ր մրաս ե 

յասորւոո $ ճւ աաղասո *ի կարնո§ գաւառ % որ էր րեգ 

իմսանուիէեսէմի ամհրսո^ իկոնիոյ $ որ ե սէսիւր \^ուա 

ԷՏ^ասԱ ^ոո-ոաւց իէիիա սէւհԱ անուն ք և ասէշարեսՅէ սռաոսք^ 

աԲՐ" թ*էոգու աօլիսէ ս։ուս»քեսէո պատգամս ասու. ոաոաոսա^ 

պեան է գ՚*՚1 *ի ^՚նաոանգուիհիւն իւր • Ւ"կ ^՚" անար^ 

գաեգք գարձոյս զաաագամաւորսն ♦ քաոաքաոի^ն ե^ 

ւեալ *ի մ^ր՚՚ց պարսսլիւն կսկ&եցուցիչ րանիւո %ախատէին 

դթ*աթարս յուսացեալ յամրութիւն Բ^Րգ1^ ^ * ^քքք * 

( Հ«յ • պագՏ. գ. Հագ. 216 ծք>– ) / 



209 

1817 քւե^ ՜կարին 0սմանէ՚ս/ե աէըութեաե ձեռ^^ աե^ 
ցսա^ յյուլթան յյէլէւՐ առ.ա9յինի՚ն ատև%ր $ որ ԱրՐք^րյր 
գԱսւ.առԼւե մէք^ սոսսէերսէօմե ոավ ^ասրսէց յւսմէարէ շա*%իս 
Հէոո^ յազթ&ց ու իր իչխաեոսթեա՚ե աաԱն ստռասւ. կա^ 
րքէե Բ"Ր^ր գսււաո^հրովր X 

1600/՛^^ աե^րնւաո աաևէսսոէ֊Թ1քհ1^ երնիրր սէխ էսս^ 

աէճաե երաչաաըաւ.՝^ որ ամե՚եևքէե ր՚ւյս <^ ՀՐԳԴ/՚՚՚Տ՛՛"՜ * 
ուսսփ կորուսիչ ❁ոմ մր սէէսրահ-ե^էս ւ. ^ա֊րուրերաե ճլ 
բարձր Հայոց գսէւառ^երր և. էէէտ/նասաեգ կարիՆէս ՚^^/& 
քյրէիկաք ուր յէկքոու Հ7''/'^^/^ ^ գա^եկանի Լր ձ՚աիաուէր ճլ 
գրամ* աւ չէր գաեուեր • որովշաաերր սովամահ եղան « 

ինչաէս կր գրէ ^րԻգ"Ր Ար^՚Ը՚է/ ՚^կ՚՚՚նաաես պաամիչր* 
^ Բաօոււքք իէոսոսրուա ե՛ղես ֆ սեաոան ե մեռան 99 < 

\ 829 1*ե^ քիուսերր արշաւելոժ աո^իԴէ կարիՆո և մէկ 
տարի եաքո ծագեցին ^գացին է Այս ժամանակէն ^ի վեր 
կարքէն կոոաՏնցու֊ց իր րաղմամարգուԹիւնր փ աաօր Հա^ 
ղիւ. իր րհակչաց )ՐՐՐ"ՐԳ՛ մասո Ձեացեր է « մասն ղի 
Հա§երուն ամենսէմեծ– մասո *ի քիուսաս/ոան գաղԹեռ % 

1859/՛^՝ մեձ՛ ու սարսավաելի երկրաշարՓ մր 30 օ/> 
էոԼւերէէ1քաղաքրն րաւական Տէնաս ^ասուց ե բնակիչ^ 
%երր ա^ու գ^ղի ՚^էք ^Գ^յ * "Ր •Բ՚՚*Դ*",քէն գուրս մր^ 
րաէէեերու մէ9 րնակեցան երեյթ ամի սի չս^փ * 

իրղրում կեցաէքք 12 օր ^էնսէթ Աստաէ կոչուաճ՝ ե^ 
րեւելի անճին րնգարւճակ $ոունր » որ ունէր գ^՚էեցիկ 
պսւրսքէղ մր գ ուր 1^2 աասէու^ամներոմ գեղեցիկ *դա^ 
աչգամր. մր ( քէօշկ ) կ*^ր ե մէ9ր ^(••ք^էլք աւաղան մր • 

յԲէկ քանի օր ^իւսլասէոսներուն ու երեելհ ասնձանց 
փոի/ագարձ այցեոէւթիւմներ եղան • ե գի^րներր թէ 
կուսակէսլր ե թէ ոաղաք1էն եոեելքէ սրսչւոօնէսսէարներն 
ու Աէգէուստկոա 1ւ ՚^արուսսէ բնակիչներր *^սէցկերոէԹ 
տուէն • կերակուրներռ ^օլսոէ ՛նման էին ք իք՚էաէսւ ե 
քաղաքին ազքաա ռնակիչեերո քրգակաե ՚յլերակուրնե^ 

27՛ 



^10 

^«լէք«»ք ^իսէմևղ.ՈԱ.թէԱ^ր քաղաքիս մէք^ Րամապաեի 
10 4^ ^է վ^ր կշ "՚էրէր թեթև, կեըպով էլ օրը 10 կաաՐ 
1 1 ^ոգի կշ էքեռնէր • բա/ց չրքչ^կ՛^ գէ՚-Դ^Ր"*^ ՚՚^ճ 
մե՚օ– ևհտորաօ՝ լաեէՈէ^ ^սէմւսո ոառաքացւոց Վր^ ա1 մե՛^– 
եարսւսփ աթ էոէրէր • մսւմԱ որհէ շասւերո ք*՚"Ր**քՐ ձգեր 
ու. ^էւանգութէււե չեոաձ– գէւղէրրու. «1է9 վւսւԽեր էքւե % 
•իաղաք11ս ռյ՜էշ1քեեոէլ մաեէսսաեղ. ^աէ^աքք^^ա^ւ^ Բ^ՒշհԸ. ^ 
գ.եզագործ՞%երր ս/երեւէ^էսա կաշիատֆին գիշեր ^որեկ % 
՛էս էս/իսկոյն ^սէոորգէցի ^ւսսստրակութ&աե ոոքաէս^իկ 
կաեէքեսէց ^սէմեմասէ աէաոք եոած՝ ^ոա^անէէեերր « Մ^Բ 
ճաեէսաար^որգակից է^կերեերէՆ^ որոնց ք^էւր 40 է կըլ 
Համն էր » մէսցն մէկ Հոգ է մր » \բոԱ.սաաֆա ^ավուշք Հէ^ 
է֊անգուԹ եան զոՀ եոաւ. % 

յյեպա • 22 երկուշարթի ժաէՐ 3 է՛ն գ քաղաքին րո^ 
քոր երեելքէնևրր մէկաեգ շք^՚Լ Հանգէսով^ մեէրէե՚ցաեք 
քաղաքէ% ք ու. կէս ժամ* Հեռի ի^անք պաարասաուաձ– 
վրամներու. տակ ք ու.ր քաղաքացւ.ոց մե& մասն ու. զի^ 
՜նուորաց գոմնգեր կսպասէին X քբէկ մ ամ^ շարունակ ղօ^ 
րաՀանգէս ( թաչիմ) մէ եղաւ. « ե վէր^ Հրաժարական 
ողքոյն աար»մ ՜ճամրայ երմնք ցորեն ի արտերովդ ժ՜սէժ^ 
կեա§ կարնոյ սմն ոնգսէրձսւկ գսէշչոքքե մէ^ ք ա. 2 ժամ* 
երթալոէէ ճամրհւն վրպւ Հանգիպեցանք ՝կէս աեուն Հա^ 
յԻԼ գիէ֊ղյլ » ուր Հանքային աաք ^ւր կր բղէ՚էր • ^*^Ր^ 
կէ ալ ժամ* մի Հեռի մաանք ԸլԸ^՛^ գէ^Դէ^ *7* ^^էք 
աաք շերմոսկ ♦ ասկէ ^սէ ժամ* մր Հեռի անցանք ^«>ք«> — 
»է»ա րսուած– գետր որուն եղերքին մրս(/ էր \1ղ^^էր 
դիւղր • և. մէկ ժամէւլ. չափ ալ երթալով^ էք՚՚^Ք Ղ^էԴ՛^ 
կիր , որ փոքրիկ րլուրի մէ ղառ Գ վայրին վրայ շինո^ 
ւա& աա՚ճկի գիւգմ**է 100 աունով^՚&իշգ 8 ժամ* Հեռի 
Նրղոումէն % ուՖէր աղէկ 2ր^ր <^ * ասկէ ^ տեմեուէր 



211 

՚էրղրուէՐ ^աղաքչլ ւ Հոս կեցաեք գիշեր • ուր ^$ձէ՝^ 
գագրեր էր է քՐք՚^չե» Հ"" ճամրաե ժառ. չրնար % 

՚Աեպտ* 23 երեքշ^րք^է ՚ճաէֆսԱ եէմեք /9*«շ ԱհԷԼ 
պփւոն երթսէէու. Հսէմար մե՛ց ու. կէս ժս$էՐ ^ե՚ուի % 

Գէգկէրհ՛^^ ^ախ երեք քառորէէ յ՚աէՐ ^եուի ճամռւո%^ 
ա^ կողմր աեսաեք Աւ^՛^*^ գէ՚՜ՂԸ. * ""՚^է երկուք ու. կֆս 
ժսօՐՀեէւի Հանգէսլևցանք էքյ^Հ՛^ ՏյԼքաա դէւ-ղՐ քքւսրչա^ 
մհւ. գեսէքէե եզհ-րռքէե է1ր՚*ց • անցանք ա§ս քուրր և. \ 2/«^ 
ժամ* ^ևռէ եեանք փաէա ^աաա\ ^գէւղր • ասհէ ^ ժսօՐ 
^եո^ի Քա^ՓքաԱ գիւդյլ ք ՚/եր^ը 1 յ–ամ*§Ր*աչ եոթալոյի^ 
1*ոկք թ*»ւ^ Աւ6Լ աաճկաց գիպր ձորին մէ^է որ ոլնէր 40 
4ոուձ րնակիէք աղէկ 9ուր ու. 1\ք$յ^ագ^ ձ՛առեր • Հոս գհ^ 
շե՛ր կեցանք է ^ամրաեէս ս՛եռ աեղ^ Հարթ էր $ րա/ց րսա 
մեծ է մաս^է փ՚՚ՔՐէ^ ՐւՐ^Ր^եր էհ՛ն մերկ ու. առաէտց աե^ 
սէաո^է • սէեո ՚ոեո ալ քոէ֊րեր ու. գեաա^եր կաեցնէքէն ա 

յյեպա» 24 շ"րեքշարթ–է ճամրսց ելանք Ն^ք^\ երթա^ 
լու. Համար 6 ՜՚/շ ^*՛"^ Հեռի տ ^ամրանիս միշա լեռնայ1էն 
էր ք լեռներր փոքրիկ ու. ցանցաո^ Լ՚՚էյրէկ) աետաունե^ 
րոմ ձտսձ-կեալ էիքնգ ձորերն ալ ե-առերոմ ռարգստրուած^ա 
Ամէն ձորի մէքէ ե ճամրուձ ամէն կողմերում 4ր՚՚(/ Տ,"^^ 
րեր կերթալին $ րոցց գի՚֊յ շէր երևար % 

ւէ՚ւէրէկ^ ^"րի ՚^է. ^՚*՚րԻ^"՚փ^յրի ^ 4բ"Ա շյ^ոսաձ– 

50 էոունոմ օ՜առագարգ գի՚-՚Լ *^*է տսւճկաց ու. Հալոց $ 
ուրկէ քոԱ֊ր մ^^էսլ կանցնի « 

ըեպա» 25 ^ի^գշ^ր/^ի ՚է^ամրայ ելա%ք ^պլպուրա 
երթալու. Համար 5 մամ* Հեռի տ %աԽ 2 ժամու, չ^փ 
էտէնցանք լեռներու. մրալէ ու. ձորերու. մէ^էա ^այպուրսւի 
3 մամ* աՏՏոյացաձ՛^ ձորի մլլ մէ9 ք ուրկէ ^ուր կանցնէր $ 

գեաոնէն թթու քբ^ր մի ^ՐՐդէ*էր \՚^Հ^ 9 "^ր ուիաա^ 



212 

ւորեեո ու. ^իւաեէէեեր 1էե՚րթպ)1^ լուացուելու Համար • 
Վեր9ը 3 ժսօՐ՚աէ շարունակ գաչտի մք;^է գացինք մին^ 
չե. ^աքպուրա « Այ" գաչաբե յէշխ% կանԱնկը շ^ա չէու.իԼ\^ 
ասեուն ոնգարձակ գեաըգ որ կերթար գհ^ *է ^աղավ^րգ 
ու. մկշ^ անընելով^ երկուսի կո րաժ%էր • փազաք1§ե ^/ա 
ժսէէՐ ւքևաէոմ գեաք§ե ս»^ ^"՚րքհ "է^՚րաէմւէեր էքն * ասոնց 
էոակէն գոգոէրս աեսւաոներու. յէ9է անոնելով մաանռ 

^այաու.րա 

ՊԱ6ՊՈԻՐՏ (ԲԱԲԵ՚ՐԳ) 



11ր1ւԼ՚չիան ք արեւ.մտեաե ու. Հ^ւս/ւսային կողյեր^տ 
լեռներոմ աաաաձ՝ ձորի մէշ^ կսՈւաչաղարգ Գ^Դ^տԻկ 
սւեսարաեոյրերւէէսքաոաք ժ*է ք րոկ Հարէսւայի% կոո^ 
մոլ գէսշէոավսոր է գ ուրկէ մէոաեք ք՚՚՚դ^քՐ < ք^^ՐԳՐԷ "Ր 
կաեու^անի ^^է«*./ալ^1 4*»լ|է*՚( * քաղաքին Հիւսիսային կողմի 
սւսրսռամուա Ր1ր^ր^^* 4ր^Ա շինուէսծ՛ է $ երկաւն ու րԱսր^ 

^ԸԲ Բ՚Դ1Ց ^ե^ "՚– Ք"0Ք"11^"՚Լ ասոր մէչ եկևղեըւդւ շէ\բ 
էքր կայ* որուն որմերուև մր"՚1 մրնչււ. Հիմս§ որրոռ %1լաո^ 
ատեր կո նշմարուի^ւ « 

^այսլուրա ունի 4060 տուն 9 900 ը աաճկաց $ էճՕր 
Հայոց » 10 % ալյունաց • ^Գ ամե՚նր ՏՕՕՕ րնակիտ • 
^էցներր ՚ ^րաաիօօեի միճակէն գաղթաձ՝ ե՛ն % 

•իաղաքիւն մէ9 աեղէն կանռնի շ^որոի գեար Հարա^ 



(1) ՚ձ՚՚ւրա-ի սոէ~ ^ Ղ^Ր՚ք^֊Ք "Ո՛" ՛ի Անունն \քորոխ կա՛ք 
՜ձ՚*Բ"ի* դեէո ) որ (Հառերգի արեւժւոեստ% կողւէի լեռ%հբէ% 
թդիելով կի^է ու. կանցնի քՀաբերդին մէ^էն , \\պերէ% , եէ^ւ* 
եւ. փ՚րք^ը \փւձւէ ու. թաթում քաղա^երիւն մէ^էն աեցնե^ու/ 
կերթայ \^եւ ^աքր կԸք^՚՚՚փի * Ն՚ոտ մը վտա1քևեր կըՆդոէձւի իր 
մէ^ը • չաա մը կամուր^ևր չինուա& են վրան , եւ եզեշ^քեեա. 
րըե ալ տեղ տեղ գի^ղեր կը գտեու.ին % ^ 



լ ՚՝^ . ^.^ ճ^ 



213 

սէ% գեպ ^է ^իւկէս սրյ^թաց խոխոքմաէդւ • գետին եր^ 
դու. դքէէյ^քըլ քւսօ–ա1չաե ւՈտգարձսէեութեաէՌլ ձ-առառսՅրռ, 
պարաէէ^ե-ր կաե և. եպևրքներոսե վրա/ կարգաւ. ծ առ.եր 
աոեեուէսծ– 1/ն է ^ուՖերո այս պարսէէվևեոէ1ս ւսնգի% էե ^ 
րաե սսէորոան1րրֆն սկսելով գէ՚Կ *է 4Ւք շ/՛^՛"–"՛^* 1^'Ւ^ 
^անրասլէս քաըաչէՆ ե՛ն 9 աանիքե երո քու աւ,որ » և. պա^ 
սէու.Հսծ/ներր ապակիով % •իաոաքին մէ9 կր գանակի Ց 
՚ՊհՒէ^ 9 որոեո մէ9 երեելի է ք)^\ը^ 1^«««^ ոսուսէձ ր • 8 վ"*^ 

վ^րր մէսօիսւ* 1 Հ*քյ"Ո %բ՚*^ր՚^շէ*^ "Ղ^՚ւ^տե ՚ ^ "՚ճ Ժ" 3 

փք՚քրիկ ^Կ^Ղ^յԻ ն՚^1^է /""՚^՛՛՛^– Թստոի՚ն ւքէ9 • %էսիտստկր^ 
թսէկաե գաոոռեեո § 2 րստռեիո գ մէկ **^*^»^^ գ *քէկ ^"*^ 
»*.«*\յ1^\«« 9 սրճսէրսէսեեր գ \ վէսճասո^սանոո » աաեեր ք Տրրե^ 
աանսէօ օթեամներ % Վաճսէռ^աեոըքւն մէ9 գանոէ-ստօ՝ ս^Ո^ 
կեսսէսէւորեերս ե%^ աս»ւսքստռ $ երկսէլժսէգոո^ դ գերճսէկգ 
մեսէսէօսստգոոօ՜ ք է^^– ւ^ւ^ո»՛^^ ք էաէէաա՚ճք էքրգսէվստճստռսեո ա»ո 
կր օ՜աԽես սէսԲէձ է սեա $ ձմերուկ ք սստլոր ք չոր ժիրաե ք 
թա.թ % բսռար գ աա^վգ ելն* ստժաե ղրկերով% ՚իս՛^ 
զս*ք1ա գչիտէսէ-որ վաճաո֊քե Հ մեսւսէքոէ /«. ոսկեթեւ 
գորգ ( սէւոճս§Ա9է\ է կս§ռ.§սվէսրու.ա^ե§սե րեւսկարաատերր ք 
%ոյնաէս վերոյիշեալաաեերր $ սրճսքրսՈաերր ք շու.կաեե^ 
րր ձորին ՚քէ9 տեղր գտեու^սէօ– գաշաավաէրէքև վրսո շի^ 
նուսւծ՛ են է 

Հ^Ա՚՚Ց է^՚^ԳՌ 9""" V * գեսւին ^աա կոոմր դ ե կր 
կոչու.ի 8՚է«^էյ* ^–«^է^՚՚յ « գեսէին ձսէիէ կողչքի քաղաքին գիէ.^ 
որ կր Հսօ/արուի* կաեսէին մէկ կոդմէն միւս կողչՕա աե^ե^ 
աու. ^սի/ար երկու, ^ռարասշ^ե գեղեցիկ ու. ՚^աստաէոոսե կստ^ 
մհսր^եր շ1էԱու.»ս& ե^ն * աոոնց ^եկր Ք՚*՚Դ^ը1^՛ ^եկ ^ս^Ո^ե 
է /ւ երկրորգր միէ^ս ձ-Աքքրր % ր^ակի^երյչ ի^սսւակրօն գ 
անկիրթ և. մարգասէեէսց ■ ՕգՐ Աէռոո^ ւ ծևմեռր երկար 
ու, րսօ-սքեան ոու.րս9է Տ^ք^՚^րր 2^"* լաւ. չէք րայո Հէ^էլ ե. ^««^ 
ղա — 9ղ^»» րսուէսօ՝ երկու, աղրիւ֊րնե րոԱ^ 2՚"–ՐՌ *Ք*՚^ԴՅ/՛ "՚՞ 
առոզ9*"րար է « ^ալաո».րա ոէձի 150 գի^Դ* ^^^ Ռ ք՛^^^ 



կարեակ է ք 6 ը հայարհակ ւ \ճ ը իառ% Հպք ու աա^փկ 

իսէբեբգ յ^ե-ձ՛ Հսոոց բսէոձր Լ՚Դ/Ք 9^ոսաե1քԱ9ք նա^ 
ՏաեգէէԽ մէ9 գէոնուաՏ՝ յյաե՚ր գստէ^սէռքւՆ^ որ էր Բստգրստ^ 

՚ սէուձէրայ ց^դ1^ ^^հէՐՐ * ք՜/ր""^՛՛/՛ ք*՚^՚Րք*յ^ էր * Հ*աս 
քս^ի տ/լէ օր կևցաեք տ 

11էրպա1ոՈւէ–ր 28 Կէր՚՚՚կէ առաու. ճամրաք ^^ը՚՚^՚ք 
*^1ԼԲՂԷ գէ՚՜՚Աւ երքէէսէու. Համար 4 ^/^ Ժամ* Հեո֊ի < 
^ստքպու.րաէն Տբ՚՚*պԷ1^ հրթալու. Համար երԽք ճամԼ 
րայ կար ♦ մէկր ձմերէւնէտտյին # Զք^՚Ժ^՛** ^^*^^^» "^36 մամ* 
կր աԿէ • միլս ճաեաաարՀր ամեօւնային » Ղ**'է^^^ է՚՚շյ՛** * "Ր 
Ջէէ ժամ* կր աևէ • և. երրորգն ալ ամաո^այ^ $ ւէոաԱսս^ 
յի% ու, կարճ ^«•էէ^լէ, — 1-էլ*– ♦ "ր Ղ\ մամ^ կ/լ տևէ • 

\ « Քրդետնստ ճանապարՀ • 

Ա* օր իարերգէ%^ ^արսքսօռ • 

Բ* 99 ^աչաիօռ^ն^ \բոէ,րա§ո իան • 

Գ* ք9 ւբուրաա 1սանէո Ա րաասա • 

^խ ք9 Արաասսքէն^ Քրոանտս • 

ի* քք ^Ալղաեաէ՚ե^ Նէը — *^է^փր1"– ♦ 

Ջ– ^ ներ֊՝րէ^փրի՚֊է^ ճեվԻսԻկ • 

է* ^ ճհվէղՓկէ՛^ ՝ կասՓդմն է 

Ջ« Դուրսքժ ճաԱաաարՀ • 
8լ. օր բարերգփա՛ Վիոկ^է . 

բ. ^ Հէոէ1^էէ%^ ւքէլէւիկէ^ գ1րՓ պկԴժր • 

3* Դ^՚^դր,ք/Ր ՜ճաեաաարՀ • 
Ա* ^Ր Բ՚^րէ՚րգէ՛^՛՝ իրկի՚նուս • 
քէ» ո էրկթէուսէն՝ կամկիլԱիլչչիլ. կամ թ»աչ^*քլէօփ^ 

րիւ. 
գ. ո կիւմիւ-չլիէն կամ՛ թաչ—քէֆօփրիւէն՛՛ կաէՐ 



գ. օր փէօփրէս — սլաշըէ՚ն կամ՛ Զ*^ԸքԸ*՚րե^ քրա^ 

պէդօն . 

Վե՚րղքէշե՚ալ գիւղէրք/ն կսօՐ իսանէ՚րէն դաա^ ^ԲԳՐք՛^ 

%ու.թե ճէսաՌւանե՚րուն յր՚՚ք/ "՚-Ր^Լ Գէ՚՜դՒՐ "^ Խաեեր տսէ ք 

ուր ճաեէսսլէսր^որքէեերո երե սա է^*Խ*^1՚է* Ր^1 Հ՛՛"**՛^ 

րակօրէն *1էր՚1քԳՐ^^1^^ՐԸ^ կր րաեԼ1ն% (քձ՜նք ալ սոս վեր^ 

^քէե կարճ ճամրոֆլ երթաէյարմար գաաեցէէնք • ոՆսաի 

^սոսլու րտէ^ Չ ^/^ ժամ* շարունակ գաշասո^ վպւրերկ^ 

ուր աետլ աե/լ քր՚՚րր պակաս չէր ք յաո^աշ^ ե-րթաէոմ ՝ 

^սՈէգէաեցս^ք ՜ճամրուե Ար^Ա Վարսա^ան անուեու/ ^ս»^ 

»ոց գէ՚-ԳՐ * Աք սոր գերեոսաևասէսաԿր ւ/ք^^ գե՚ոհոկանկար 

քանգակու.սւՄ– քարերով ճարտարակերսէ րարձր քասրա^ 

շէն եկեղեցէի մր աւ.երակր կր սսեսեոլէր • Ասկէ ԽաՕէք 

ու. 2 ժամ* ալ գաշաաէ1ւե ճան$սսլար^ր ԱսրոԱ^ւակե-ւոյ մի ^ 

աաեք *իրրզէ աեոսե աաճկաց ու. Հաէոց գէ^զՐ ^Տ՚՚րոխէ 

մօսէ » ու.ր կեռան ո գէշ^ԲՐ * 

յյեպա* 29 երկոէ.շարթի ՚ճամրայ եըսնք թ»աՀ — ^/<ք ք(** 
երթաէու. ^ամար 10 մամ^ ^եռէ % ^ամրւայ եըսձ՝ սօոեն^ 
Դէիս անձրև, կուգար գ սասաէկ ցուրսէ կբ^եր • "քք՚^պէ՛* 
1 ժամ* գօէշաաէի՚ն ու. ձորաքքէն ճամձաներէ երթարոք 
աեցսանք կամուրքի մր մր՚Պ^ ^ կհ՛* ժսէմ^ ալ չարունա^ 
կերմ գ՚՚՚շ՚^՚՚՚փքւրր ք ^անգէսլեցանք ՛ճամրուե ձաէ» կող^ 
մի մէկ գէ^դլ *ֆլ* ՚^ք-րկէ "՛է ^Ա^ւԲմ կէ*՛ ժամ^յառա^ Գ՛"^ 
ցէւնյբէ գայաք^ ՚^9 "՚՛ աոանք /սան մի գ ա§ս իւանֆն ան^ 
գ1^ 1 ժամ*երթարամ^անգիպեցսՏնքւերաեվրա§ գէւո 
մի ք ե այնու^եսէև. 3 ժամ* շարունակ երէՈէարերձ լեո^^ 
%եր երսկք ու Է9՚"^ք * Օ՚՚՚-Ր՚՚՚Ր 4/ք *"՚"*սէկանար ն. օէ^ 
նոնէէ^ասէ ձէլե կր սաեոար • մեր քո մսէաեք մէկ իան մի » 
իլրկէ ալ 1 ^/ ժամ* ձորերու ^էքէ ճամրայ աքւձետոմ ըս^ 
կրսանք գարձեալ Ջ ժամի չ^Փ ւէ^^^Ր ^Ւ՚^Լ "^ ԷԾ՚^Լ * 



216 

վե-ր^ր հասանք ^որէ մէ^ Թ՚^՚Լ — ^է^քքէ^ ըսու^աՏ՛ տե՚ղյլլ 
չԱնոէ֊ած– խանոգ ուր գէշք՚՚րՐ օթ1ւան Բր1^Ք ՚^^ ՂԳ"՚3՚՛ 
էՈււմևգ էբ-րե. թէ թագաէ^որէսկան սլւսլատէ մյէ մէ9 կր գրսք^ 
%ոէ,էէ՚Եքգ վասն զի ս՚էս աանգոկր ՚^^գէ ապասսքաեաոաե 
էրոաւ. պւե ասեսէանելէ ոոա^ոս1Լ1ն գէմ'% 

յյէրպսք 30 » ^Ր^քշ^բԹԷ ճսէմէւայ եհւեւովդ սզսաեք 
՚նաա բսէոծ^ր լեէւ.%է $/§§ մե՚ո 1րլնել շարոսնաե մէե ժէսս ու. 
^աղլւլ հասանք աեոր եէո »^ֆ9,բքքե Լոոմերր ♦ աւս /^"–Ր 
եսՅոօես թէ ոաոէՏո լեո^երու. գագասթ՚նեոոԱ^ 4Ր*՚Ա ԳէԼ^ 
ոու^աօ– էր է Աէոսե որ լերրսաե աոորոաոր չուր9անէսեր րասր^ր 
լեռ^երու. գագսւլյ%երա1 սլաշարուաձ՛ էր գ որէքնո ամչ^ 
սլերու. մէշ^ ժ՜սաօ^Լուած՝ ֆ//ն • էսկ ^եր լեռր իր չոր ու 
ասլսէռէսժու.ւո գագաթ ր ամպե՛րին ալ մ^Ր ր^՚^ր^ր՛*՛^ 
ռաւոս-ր էր • մե՛ր ^ասաօ՝ էոեղէ՚ե շասէ րարճր էր ա՛րան 
գագէսթո 9 ր^ց մե%ք աէ երկքւնյքսերու^ ^^^9 ս՚՚էպե-րու^ 
վրայէն ^Ը,Ք՚^ՓԷ^Ք անձր1ւնե–րու. ու. ձէւ^երու. *քէ9է • 
աքսպէս ւիրաե կէս մէք՛,^ եՏնե-իտէս ՚ք^րքէ^ սկսանռ աւ^ 

՚եու^^ևսէնւ. միշա գէպ *ի ՚Ւ"Ր էքյ^^Լ Պ"^՚"""Ւ ^՚^յք^ ^"՚^ 
ւասարութիւնր գս§ներ9ւ ^ամէսր • էր կանք ոաքե-րեուս 
աակր գսէնու.սէձ– լան էևուներոմն Ար՚՚^յ * ու. ւՈոանօ սօքԼ 
պերուն մէ9 » որոնք մերթ ահձ.րհ.ով կր Թր9է1^ ու. մերԹ 
ձրւնոյ կր սառ1րոույւէքէն ք էւ ւ/էֆք ոսս ւեո^երոէքե մե-րլժ 
գագալժ՚եե՚րոէ^ վրաւ^ե^ մե՚րլժ ոաո. ր ՚/՚ոքրէ՚ե կուէմգն գ 
գա^աւ/էժներու. վրաւէ միշւո մար կէ^է1՚^ք ^^տե. 2 ժամ\ 
մաանք սլանգոկ մր ( ճամրաԱ աեո աե-ո սլանգոկ կր 
գանոէ.էր\ « ^ոս քէչ մր ^աԽգսէոաեա^էս փ՚՜ր9ր ելա՚եք 
ու. սկոանք չարոսեակե-լ ՚ճասրայնրս ժաս էէւ. կէս 9 և 
մաանք րարձր ու. ձէէ^առարգ օ-առերու. անէոաո՚ներով 
ոած^կու.ած՛ լեռ^ե-րու. մէ9^ * որոնց մէկ1էն սաորոաէ՚ն մէս^ 
սքւն գագաթ լա մրոԱ կԷ^Էա^Ք ոանգոոռ %ման • ժւսմ* 
մ՚^աէ սԱսպէս ^րք^^ը՚մ» մեր^աաէս՝ մե՚րքնագո1ե էե՚րան 



217 

գագաթին աէ ՚&էչգ 2 ժամէ% ք^ֆք սաորոտշ Մ՚^\1՚^**յ 
կոչուաձ– ձորին է/է9 մէկ աաեգոկ միգ ուր գէչե՚Ր եեցանք 
և 7 յ^ամ՛ ^ևռէ էր քՒաչ֊–իէօփրիւ.էն % Այս վէրքյւն ^^ 
րաե եկս մէ9^1քե վրս՚յ գ1"–Դ *ֆ հ."՚Ս * ^ ձորքքն ւ/^^ ալ 
նսէմուր9 սի X յյւնսէառուսէ լեո^ե՜րու^ րսքրձր ժ՛ առ^երու,% 

որ ^^^^^էի^ 9 ւը՚^*ք յ ♦ 11^է7– •- ք^ 1^ \հէ\^^1 էի՛^ * ձիւԴտապաա 
րոէ^երըլ որ մյքեչև. իր1/նռ Ծայրր աո–§սնւյ ճիւ.էէերու. կր 
ր ւսրէճրսաայքւն » ՜ճերժսէկ ւքար%1արրոնէ րսՅրձրսւրե՚ր^^ Գ"»՛ 
թողեերու. 1ւ սիմներու. կր ՚եյէսեէին * ^փձ^ՐՌ ՚^^/^ ԸԱ" 
անձրև, կուգար % և ձոր11ն մէ^^ե փ^՚Ր՚լ էսէ^ ^Պ)^ք^ 
մերթ մրա փել կուսէար մերթ կ*արթնռու^էր % 

Հոկաեմրեր 1 Տորեյթշարթր օր ճսօՌւայ ելանք ^րստ^ 
պրօօե երթսքաոլ. ^ամար ն ժամ ^եռէ ♦ ՜ճսւէքրստն ձորաէէէԱ 
էր մրեչ1ւ. քաղաքդ րաա մենք 3 *>Հ մ ստ մ մի աքն սոս ձորե^ 
րու1ե մէշէն երթսէէոմ միշսւ գեսւանմաե մստոալ ■ քա^րե^ 
բոսն է^թ առքին չպրոսնակութեամրր » մերթ 9ուրին 
մցկ կոդյէն 9 մերթ ալ կստաււր2է անընեայ ^ անոր միւ.ս 
կոոմէն 9 և մերթ ալ ձորին չեոՖերու^ ռսւս. *ի մայրեր 
րու.ն մրսէքյէն հասանք էիայաաչք^ կամու.ր9ի է/ր գլուխ գ 
ուր ^րաաիոքէնի կսէռավստրիլ քասմաւիլ փս^շյ՚սի" որգրնգ 
^ա^աՀ^^այ^ ե քօ»»դա^ա1^^ էէերաԱոեսու^երր րաղմէսթիս 
յ«#».«|ք^(.11յ*ք«լ գիմաւորու-թեսԽ եկաձ՝ էիւն տ 

Դյս ձորերուն մէ^ ճատֆ.ուն ՚1ր^Ա^ /՚/""/"՛^ ՔէԼ 
Հեռի վէս՚յաաշէն իքե,աններ սլա կաս չէիքն անցորգաց Հա^ 
ասր չինուաօ– » 

1Լյ"օր էրրկքւնք սլաաո-էր ու. շարունակ աեղատարափ 
ասնձրե. կուգար • գեէոինր ճաիւճաիէուա ^ակի՜ճ գարծ^եր 
էր ե շչսս* աեո ՚^լ էի՚^^ր ձեաոեր էին ա 

ւ|ճ^/ւ^/ք դարկինք գէպ *ի /^"–Ր » Բ"Ա9 25*"" գմուա^ 
րութիլն կր^ց^ք • է1ասն զի լեռներա^ ՚//"^^ "՚^՚Լ "^ ՚Լ 
էսորաուրորտ ու. Տ՚ուո^ ստպսօւստմներու. վրաւէ անցնելու. 

28 



ոտ 

պարտաւ.որէցա%ք « որոնց %ևրք1ւի գաՀավէժնէքրը իրաւ^ 
ցէ^է մաքո ու. սարսավ§ կ^ազգէււե տ 1Լյ՚» չիռՆերլլ մրնչև. 
ճ-ովեղիոքը ն. 3 */• ^աէՐ աեցաձ– ձորերեիս՛ աեաաօ֊ա^ 
է§էա Գ^Դ^ցէկ հ^ առերով ձ-աՏ՜կած– ֆք/ն ^աոուսա արաե^ 
րոմ օաոգաոուաձ՛ % 

յ եռներոսե վրսԱ չասէ էոէրո 50 կաէՐ 60 ^ ձ՛"^ ՓՊ1*՛ 
տաչք^ տոմնեոով գէ^դե՚ր պպէչաս չէէ^ » և– շատ տեղի^ 
րու. յրայ ալ էրարյէ քԽ ^եէւի 4 աու%ով էւեակութիւե^ 
Ր ղ1Լ գ՚՚՚եու.է1էե X 

Տրապիսօեի մէշ^ ^'է^^^'V Հ1՚ւ՚ոնգութիւ.%ը ամիսէ մի 
չափ սս/րսսէփելի կոսէորէսծ՜ (^եքգե վ^ր2ք^ է"Ր" ^Բ մ*"*՛ 
ո^ա^ գագրաՏ՛ էոգ նւ բնակչաը շատերն^ որ ^իէ.ա՚եգու^ 
թես/ն կասէստոի ժա սան ակր ք՚՚^դա^ր ձգելով շր9^կ^ 
գիւ.ոե՚րե ու. էեձներր փսՅքսա1Ւ է /էն ք Հեառ^ևէոէ յթաոա^ 
քո գառեալ սկսեր էէէե « Բ"(յԸ 4* Պ^Ա^՚Ս *եսւսերր աակա^ 
ւ֊քաե չէւքե Հանգիսլեր գ /ւ ^անգիսլալ շոգ1էԱամեերն ասա 
էքիայն րեռ.երնքէն կր պարսլէքքն ու. ճանասլսէո^որգԽեր կր 
ձգէէ% ք բայս " Տ ՜&ամռորգ կառնէի՚ն /ւ ո\ րեռ. տ յբե%^ 
այ մի և. ՚եաե աաաճառու1 չոմէոաՆք քաղաքի ներՕք 1ւ. 
մէկ ժաէէ* Հեռի լերաե գագսէթր շքէնու^աօ՛ ըսման բաշսա 
աքէօշկիւ. րսուաՏ– աոմէւր ր9աեք % 

Ըսման ր՚՚էչալի քէօշկր չերան մրայ րաւական ք^^ 
գարձակ շէ^ք ^*էր* "^Ր^է կ^երեար յյե. ձ^ովմքէեչև. Հորի^ 
գսեր է Հոս կեցաեք 9 օր • աէս մի^ց^ Ք^"Դ՚*՚Ք՚^Ը՚–"3 եր1լ.ե^ 
լէւեերե այցելու.թեաե կուգսային և մե՛նք ալ ամե՛ն օր 
ւիռը կե^էթք ա. կշ չրչէինք « 

Հոկաեմրեր 9 քէօչկէԴէ ելանք^ Հանգկսովյւքտանք քա^ 
դաՓ՛ "^ է^,"՚^Ք կառավաոչքքն ապարանքր % 



219 



ՏՐԱՊԻՏւՕՆ* 



§րասլիօօե Սև. ձովու. Հարաւաքին էռէ՚րքին մր՚քք ^Ր^ 
կարաեիսէո քւև-րգսէւոր քասդաք մ**է գրեթէ ձուաձև. > 
•Բրիստոսէ 800 ասէոէ յստռաւք չին ու էս ժ՛ է 1/րկա/հութ^ւ%ր 
ժոէՐքզի-րքե գ ՚ւէր է արև.ելքէ% արև.յհւ.աք ^ Տէ»«՚լէյ^յ Ա^ 
սուած– թսէոֆն սեսեալ մւքեչև. Այ1՛^ Ս^^1՚* անուձ ճաժթն ք 
եւ 3 քսէէւորգ. ժամէն սււելէ % Լաքևութէւեր ^էւ.սէսէ^ 
Հարաւ. » ք/*.»*./^*^^ ^"(^1^*^ 4^ մ/անչև. \յ^^\ ՚Տ»աքա ըսուաձ– 
թաոին վե-րի ^սսրր 9 ե. եէս ժաէՐէ և. յր^աաաար 2 ^՚ա^ 
մգն սէ§.ելի է Հիւսիսէտքյին (ք՚՚դ^ֆ ձ-ովաաասէ • Ա՛րև ևչէրաե 
և. ^էսոէսւսոէւե կոդմերր Պ^'^ — /^էք է ^ "^րէւ. ոաօ-ուե 
լեէւնևր ու րչուրհեր է Գէր,^ ւ^գ^աերսՅպէս ^սէրթ ք 
ոաո Տ-ովևօերռէն գէպ *հ Հս՚րսա. սեոէՐ օէսռէվեո ձևա^ 
քուցաօ– Հ>ՀՀ1ւ/Հ#/ւՀ ^ քաոէոքք/ն Հսքոսէւայի՚ն ^"ք/ՐՐ Ծ՜ովհն 
ևրևսէն 300 ոօէք բէսրՏ^ո է է ՚Աբևևլևան ու. էսրևմաէ՚ա^ 
եողմէ ^ոոիռոմեևրո Բ–*"Ը "^ աս ոճ ակ ֆ աեանե որ Լա^ 
պէսաանէ սէս^մաե Աթ1էնէս§է մեօ՛ ^րուանգանէ% ու. յ^աւՐ^ 
շէ% գաւ.էսո–է արևմաևաե րարձրարևրձ ու. ձիլ%էսւէէո 
լևոքներք^ մէէն^և քյօուօս Հրուանէէս/նր $ 40 օ՜ստս սէևղ % 
մէկ Նաւուէսծ-քոյ կե՜րևՖսո • էսկ ^արաւային կողմի Հք#^ 
րհպոՆր մևրձսՅկսՅէ §ևռ%երրոսն աաաճառէսւ. կարճ է ու. 
էսմֆոփած՛ « ^րապէպօն երկու, սասևրու. կր րսէժնուքէ • 
րևրգ. և ւսրուարճսէմեևր % քՀերգր երկու, էսորաձորեե ^ 
րու. *քէ9 գսէնուաօ՝ էոափարակ ու. րարձո բլուրհ մր մր^ 
րաք չքքնոսած էգ քաոաքք1ն մէ^ տեղ^ կ^անընէ և երկու. 
սքրու.սէրձս/մներու. կր րաժսէ ղանր • ճևր սեոանսէձև ևր^ 
կսոե քառակուսէ է ^իւ.սէսէ% գէոչ *է Հարաւ. » ուրկէ 
յ^Աէոաքե սւո^աօ՛ է էր յունական անուՖր ^րէսպէռու%* ևր^ 
կա1նութէւնր եէս ժաւՐ է և շր9աաատռ \ ժսւմ^^ աւե^ 
չիա աարիսպներր Րքքքե ու. բարձր ւ ոատ մեծ՚է մասէհ ք՚^՚է^ 



220 

մէսատոքտ ու ^/՚^/^^ • Բ""՛ տեորւարձր ու. աէ/ուր ապա^ 
էււսէքներու. յրոք/ ՀասսէէՈէոեա/ք աեեիւնէ ք քաուաեկէւ.^ 
%ր9 յէաէար1լ ու. կր^^^^րԱ ռաէրքաԹէւ. Բ"՚֊ՐԳ^Ր"՚1 "՚– "քձ^– 
սէէսրէս1ր§երուէ ալ ամիաըեար 1\ւեի դ"յգ գուռզեր* որոնք 
ամուր ւսշաարաՄեերով աւսէոաաարէսծ՝ ե1և է Ա ա ր^Րգր 3 
մասէ թայ^ուաօ– է *■ ^արսււէն սկսէրլոմ ՝ վե՚ոնառե րգ » 
մէ^արերգ. 1ւ. ՚ներյՈօսբերէէ • ստսոնց գէրքՐ ^ ՛որթ՛ է եւ 
որէսրմէ ասսէոճանարասր թԱսրծ^ր ք աէ/ուր պէորրսսրտարրոմ 
օաաուաօ– րրաոմէէ Վերեարերգր րովանգաե րե-րգքէե Տ«՚«. 
րաւաւրե 0-աւրն է 9 մէւս ե՛րկու, րերգեր^էւ րարձր ու. ամւււրֆ 
բոոց աեոն^մէ փդքՐ* ք\արՏ^րու.թիւնր ձ՜ով^ 300 ոտք է • 
էր ^արաւայրն կոռժհ պարհսաեէ՚րր շասէ ^ասսէասա ու 
թարձր ևւ կրգևսոարկ րուրգերոմ ու քառակուսէ ո§շ^ 
սէարաաէերով ասրառեալե*եէ Ո^Ւ "7" ^"Ղ"հ ԳԴ/Գ Գ"^"– 

ւՌլ որ կրԱՈւի Գ՚*ւ^^ ^աքոաս^ ֆ ՈԼրկէ կի^ե՚ե Դ աաղղաԽ\ 

գ\քէ^ * 1Լրև.սաեսՈէ ու արևելևստե կոոմերրուն րտորաձո^ 

րերն ու ժայո^երր անմատչելէ րրաօ՛ 1/ե վե՚րնարերգաէ • 

սոս թ^ՐգՐ կր ղասէուէ մհ^արե–րգէ%1^ էր ^էւսէսայքտն 

կո՚րքր ար1ւեէռ^ արնւԱՈէւաք ձգուած՝ ամուր ու ւու1ե պա^ 

րրսպոմ* սոս սլարէսպր գոլս, մր ուեէ*՝ որ կրԲ"^,^ 

Ոուէ մէ^արերգր X ^ուեառ սէրև.եէե–ան կսոսերաց գ»"^ 

^ր երրեՅե ^ոս էր է երրեՁե ալ մէ^ասրերգ^ մէ^ % 

Այս րերգին մէշ^ մէկ քանի աուն կայ ^իմա * յբի^սա^ 

րե՜րգէն գէրքՐ ՚եեր^ևարերգ^ րարձր է և կարթ » 

ձ1ւր ոաուակուսիի մօտ* էսկ էր ^"Ր՛^ հ"Ղ^ե **1՚"րէ"**ք^^րր 

սւսլաո–աժ%1քրու մրո*§ ՚^ասաասաեալ* աս որ երկու կողմի 

ձորեր ր շսէԱէ ք""Ր Ր//"*/"^ աաաճառաւ^ պարէսպսերր 

շաա ո>եո մէակարգ են % Բ՚^Յ ""^"–/՚ ^ ^քՍ^ * ք1ր^^ձ 

լեահ ւչողմր ունէ երկու գուո^եր • Ջ^*1^է*–է5 ք«»ք ••••ը 

և. թ»աւՀա1պաԱ^ ^ա^ոասէ գ որ կր րաըուքէե սարուար^անէՆ 

մրպյ ք երկու գոլուն ալ Հէւսէսսոէն ու սւրևմաեսՖ կուա 

մերո$ որ կէշեցունեն նե՚րքեարերգը • գուռ ^*^Լ ^^^ 



\ 



221 

սակամԽ %ոոաշէ՚ն սլաւաաւլ գ յանցաւորաց ոլ. մա^ա^ 
պաոէոէս բանսէե-րր • կան մեօ՜էսմեձ՛ ղէ՚ևք1քո ևոևե՚լէ 
սէւսճկառ ք ճսւմհնեո ք բէսռնիքեե՚րք լսաեութ՚ևեոֆ ադռէսո^ 

ԱՆպ մի^աբևրգքէն կր միանսԱ « Ղ*էր*ՔԸ^ 4՛"/»^ ք միայն 

՚ւ^Րէ^ Կ"ԴՊ^. քՒ) հլ օաււ. ՝է վէր * ՚1^Ր1յ^ձ^՚՚^է է՚րկու. 
բերգերէ՚ն աւ.ե–լէ մեձ– ու. չ^ւէաո^ակ տ Արե ելևան 
կողմԱ ծով1էն մօէո ունի գուէւ. սր Պ՚^Հ^է կամ* (/*••• ^՚5»«^ է 
^ա%ո^»»^ որ կր ^անէ սքր1ւել1ա/ն աըու^սէո^անր* Հիւսիսս/յին 
Կ"դՊլ Մ՚մՀա ^**^«**–**ը Տ-ու/ա^այեաց • արև.մա1րան *^իւսի^ 
սաւիս կոոսր 09^4ք*^ ^•"^(••–••ւ» 9 և. էսրև.սսէեան ^^արսսւաւին 
կոոՁն ս»ւ /ւ՚^՚-քէք կաս քչ^^ղաէ»^» •ք»(»Լ ^ոգ^էա^է^ գ ոոոնք կր 
րագոէ-ոն ասրնսԱԱէե՚ան էսրու.ասրձւանր • գու.ռ ս աւ կարա^ 

՚՜՚՚շ//^ Կ՚^՚Ա^ւ՛. "իքյ՚ուրերգե անռնե՚լու. ^ասար « 1Լ 1" Բ֊^Ր^ 
գի՛ն է/է9 կան բադսա1միւ. աու%եր գ չու.կայներ $ ՚^Կի/մ^ 
էօՀ» 9 բ՛աղնիքնե՛ր ք աղբիւրնե-ր 9 ե ւն 1ւքև % Ասոր ստր1ւ^ 
ԱՈոեան կոդմր կրգանուի /••*^( ՝»դ9յ–՛^^^ րսուած՛ երե.եւի ^է՚ն^ 
•ՔՌ ^ք կրկ՚՚՚ր^"՚–ի Ի^ե կռա սլա շսէ ու. թև սան էստ1/նկ Տնառաձ՛ 
Ռ11^Ա* էշքէ ^ոքրասային քՒէսւրն աէ% սոս^յ^դ մի^էսբերՀ 
գի սւրև^մաեսէն ^իւ.սիսայ1ան կողմի % /ւլ(էէ^ •հ9*^ իւորաձորին 
^Գ^ՐՔ1՛^ ՚1Ր՚"Տ հ^՚^է^^ +աք *.-• յ յ՚ւ քով Ա/էքսիոսի բարձր ու 
ամուր էսչււէարակր* այս աեղկն կսկսի 100 ոսքնաչափ բար^ 
^րր կստմէււր9 մր որ իք^յ»^,^ կսէԱ^շՀ^ո՛» ո»շւ +«»ք ւ»ւ– ^^^ մի^սք^ 
բերգր կր^անէէ \1 յս կսյմու.ր9իս երկու կողւէր մարէ^ *ի մեր 

^ասասէսէ սլարիսսրտևր շինուէսձ՛ են $ որոնո մէ9 աոեղի * 
՛նեղ ճամբային գեսէակր կանռնի • այս անռոր ներմևսա^ 
բերղ-քքն ^արաւսայէէն գ.ուուն "՚/ կր^ույ րքչա§է Այս ձեոմ 

կամուր9 մ^^աա մի^ւաբերգին սէրեեէեան կոաէր կս՚յ գ 

նուաօ՚է Այ՛* երկու կսքմւէւրքներուն մրսքւ 9ր՚՚՚^ՅՔ^^Ր Կ՛^ 
րե՚րգին ու քաղաքին մֆԼ քբ՚֊Ր էԱոՖելոս Համար է 



Դւեքսոսէ աչաաոակէն կամ* ի^»*էէ^ ^աքաաա^ ք֊Ա 
գէպ *է ^իԱ.սէսաքին կ՚՚՚ըքըգ ասքսքէեվՏև » գհ՚զ *է ^"4 մթէչէւ 
ւի^էՀ» փա^ոաէ»^ գ %եո^^ւսբ1քրգքէե էսոս.մաեան պարհսպր 
կոՆե՚րկաքացունէ. մեձ՚սամե՚ձ՜ ասչաւսրա1լեե–ր կր1լեսոարե 
ու. քառակուսի • ե. 1Րօլոզի էսր1ւմ1ոեան ձ-աւոե ալ մեծ՜ 
ու ռարձր յդեքէ էկլ ամջւարաոակ « որ աարէսսլէ՚ե զա^ 
էոուերմ ծ-ռած– ու. ասւաղիս է/ր՚*Ո ամԱէսպ1քևււ. ^կեոա& է % 
ի ^՚նոււքե սոս պաոէասպո ւՈլոնէ մի չափ ծոմ1էն ,մէ9 եո^ 
1լնոա& 9 անկէ աէ շոքանակաձնև գաոյեալոմ գարձես§է 
ոասառի սբսոսսմւե ^սէսած՛ գ և. աւս չր9սւնակ1էե էսրէւե^ 
լի-ան Հաոաւսյւին կողյֆն էսլ՚եաւերրու. ^սէմաո մէէսա էէի 
ձգուաՏ– էոք որով կր ձ^ևաօունէր 303 Ք"1/էֆ^ աւ֊եւի էսո^ 
՚եութեասր ասէէւ.ր ու. սռան^ս՚ւի սաւականգիսա ւկ§ * որ 
երրհՏհ Գ^ոնսէոսի մէկ ^ասէիկ սլարԾ-անքե էր է ք^աւԳ ^ի^ 
մայ անոր պատերուե գՒր^ՔՐ միայն կր Աքե՚սնուի քու.^ 
րի^ երէքսր սէե՚ո աե-ղ ժայռի ՜նման % 

Ա*Օէոզի կ"ղմր %երքնառե՚րգի% ^իւսիսսո^ն կողմի 
պարիսպր 300 Ք՚՚ԱէԳ^ աւելի է • ուՖի մեծ՛ ու. ^ասաասա 
պստսէնէշ^ մի Ս*օրէոի գուռր րաւական իյնգանօթ%ե՚րոէք 
ռ1էնե–աէ իքբւամի սսււե՚րու. ւսքրձաեմևտՆռ գէս է յԼ ա 
կոռմի սլսւրսպրն րարծ^րու.Թիէյևր ակարաոած՛ է Ծոմեր^ 
Գ^րքր ւգու֊աս՛ յըլարսրույն պաաճաւՆ.աւ. • (/*օ/օ«ք& սէրևէր^ 
ւե՚ան ժաւրր րերոփ՚ն պարիսպր ծ^ոմր աոաէՒ է ալ. օ-պյրե 
այ մեծ՜ $ րար^տր ու. ^ասաասա աշւոարակ մի կայ տ (1յ^ 
պ՚էէրիսպր մե՜րէ՚ն ի մ^՚՚ւր կսւրուած– րւՐք՚Ր՚մ ՜^՚սմիսո 
րաոուա^Ւ է Դ–է՚՚1 */՛ Մ**^^^՛^^ — ՚ Ե^^1*՜ արուար^աեր ♦ սք^ 
սոր առքքլր օ՚ու/իՆ մգ9 րսյն պարիսսխերու. մեծսէմև-ծ– 
կաորներ կան • կև՚րև.սո որ ^ոս ալ երրե՚Տե մեծ՜ շէ՚^ք 
մի կր գանուէր % 

քՀե-րգր չր9ապաաուլ իւորսւձորէրրր Ղւե-րքնարե՚րգըլ 
^ասաձ– աաևն • արևմսւեանր %եր^աբերգի մ^^ն 
կանցնի ւայե ու, Է՛՛՛Ր ^ևոմ մի § որոմն երկու, կողմի ա^ 



Սոլո ու հաստատ պաաեո չինուաձ՛ և% % յկւ1ւեչիա%հ աչ 
պաէաահն արտաքքէե /չէէդմէն 1լաե^%ի ք և էր Ը՚յե ու է՛՛՛ր 
Օ^Ր Բ^ՐԴ՚Է^ ոտպէուէժհւյ1էր եաւեչյյունէ • <^ս/<# ձորէն ^/՚^ 
եու. Լողւքր սրրասէսյԼ քստրերոժ աատեր շք^եուած– ե% • 
^ադաբ քա/ւուսիին աո^շէլ ս՚յ*» էսոամէԽ վրպյ կայէււո^ 
ու. Խա՛նութներ շէնուաձ՝ են ■ Այո րերգո *է Հւնու1Տէ 
շատ ^ււչաեեալ էր էր ձեէն ու շէնքէն Համար • Բ"ք/ց 
Հէմա աեաէսէ » ե շասէ ևաէմերԱ աա խստրէւաէօ՛ ե% տ 

•իաոսքոք/ն ասրուարճսւսներուէէ *^1,եր րերգ1*ն արև ե^ 
§եաե կուլբե է ք ե մէւսր արԼմաեաե « 

Արևելեան արուասրձաՆր աւելէ մեօ՛ ու դ եոեսէքչ 
է և աւելէ աաաուաւոր • կոս եր գունուէն յբլս*ղաքէն 
մեօ՝ չուկսոներե ու էւս/ներր % եր1ւելէ թա§ւերն ու մե^ 
ճ-ամեէՒ աուեերր ք Հոս կր րՆԱս1լրԱ րՆղ–Հա1ւրաադս ,րրէս^ 
աոնեաւ աոգերե ու եւրոաազէ էքէԱ՝ճա։ւաևաՕհերր % 
ՀէւպսէԱէոաաերր • ուսէոէ աէո աոուարճէսեր րուն յթաոա^ 

ՒՐ գՒր*ք1/^ *^"Ա^11"1 ^Ր^Ք "^"է րէսմ^եուասէէէ պէս է • 
Ա* \^"՚1^Դ^Ր*քէ մերճ֊ակայ ր՚աէլե՚րր էլամ յունառ Օա^ 

ղերշ. 

Գ* Վերէն կամ* Հսյրաւայէն թաոերր կամ* թ»^^^^ ե 

յԼյս թաոերր ձ-ոմեոերքէն սկսեալ էրարմէ ասւոէ^^ 
ճանարար կրրարձրԱսհաե *է ^8հ^ — /^է^է եուսաեա^ ւ1ան^րր% 
\քովեոերօէւհ գէր*ՔՐ ղ**՛"– է ՚1"Ր է • Հոս րնււՀա1էրա^ 
ոլէս յոյներր կրրեակԼէԱ * մէ^սէվաւրրկամ* կկակ^Հ Մ^յ*^՛**^ 

՚^մ^է Ւր 2ԲՆ"հ՚^1 ւ^՚"ԴՒԲ"՚^1Լ *^^Կ "՛ե՛լ աափաասկ •Հոս 
կրրնակէն Հայերր* վերէն կողմէն կամ* թ»*^ք^^ ե ^««չ^/Օ՚էքէ 
անուն Հստրաւայէւս թաոերուԱն ալ ԱքավաարսՅկ • ասոՆ^ 
ալ աաճկաց րնակութէւն ե՛ն • \^ա1եռերեայ աուեերր սէ^ 
^ելէ իէա են . մէշամա/րէններր էրարմէ չափաւոր Հե^ 



2-24 

էւաւորութէոաֆ • իսկ Հ արա լաչինն էրրն ընգ^աբօ^ակ ու. 

Գ^Դ^ց^Օ Տ աււաօարգ. պարտէմև1քրոս ՚քէ9 սէր՚՚^Տ"^ 1.է^ 
՚երւստծ՛ է Արե^յտ1ոսե էՏ՚ոուսէրձաՆէ ^գսէոձսէկոսթըմնը^ 
թկպէւո միւ.ս^ փ*՚Ր էՐ էքեար գ ր^յԱ էւեակութիւ%լլ ՚եո^ 
է֊սսօ է • գէրքր գաշաաձև. $ աոու^ևրն րսս^ մեօ-ի ասսքՏև 
սքեչուք ու. ըրու.աէ^ $ մանաւ.անգ. էսրու.էսոձա1յի ւսոև.պլ^ 

աեաԱ կողմի՚մեեոր • ունի փ"ՔՐ 2."՚–կՊյ ՚^ * 1Լ»1" ՚^/"՛– 

ւարձանչլ Այէա Սօթիա Լ /*«^–քէ1^յ ^այ)>\^ք\^» ղատ ե-րեւելի 

ձեռակեոտ մի Հկոնար ՚ներկսոառունելք Բ"11ց կր^"Ա 

՚Ղ^՚՚Ր էլեր "1*՚^՚1՚^բ^բ օ առերոմ ռարգաոուաս– ոուաիճա^ 

լի ու. մևօ-ամեԱ՛ աարսէէռներուն շօեղութեասիո « ^րւս^ 

աիռօեի արոսաոձս/մեերէէ ու. Բ^ՐԳՐ ^եկ ոէեղ իրաոու. 

կիօ 30 Թս^ոերու. րայնուաձ– են • ասոն^ժէ^ Պ՚Ն — Թ^է^ * 

9»– էէ — Պ՚յէ* Ե^-՚^ւ — 1Ր**^^՛»*» ե թ>^+*1՛ թաղևրոսե գիր^շ ա^ 

սենէն բաուճր է ք սէեսարւաէո սրսսէուականգ օգր գեոե^ 

դիկ ք ասէՈաւ-էՄէ սլւսրտէւՐաե–ո§ւվ ոէսրգարաօ՛ % ք^ոապիոօն 

ոաԻէի 33000 բնակիչ^ $ ւոաճիկ « հս^ ու. յոյն ♦ 5000 էն ա^ 

սև լի աոմե . 3000 աաճկի , ձՕՕՕ յունձյ , Ճ8Տ ^այ , 140 

*^ռու/ւքէսյկէոն Լւ 9 լւոոո բսէկաե ^ալոյ է Ասոեոմէ ռասա 

կան նաև ևւոոաաըի և սլարոիկ օաստրսւկամնևոու. մէկ 

յռլանի էոու^ևո • ք^աուսի $ Հևլէևնագւոռ $ (կաոսիռ $ Անգ^ 

ոիաուոյ » Աւսէոոիոլ ք Գաոոիոյ « իէոալիոյ ք ^քևլճիգսոի և 

ք^րի՚֊սի՚յյ կիէ–սլաւոոսաոա1^ևո • Հալոյ ք^Ի՚-Ր օ987 Ր^գ 

ս*յր և լ^գ Կւ՛^ * որոնւլ 1048/» "7/՛ * ոէունևոն ընգ^աՆ^ 

ռասլէս ^աոաշէե սլաաևոով և կո1քևալաոհ գ սԼ^ևսէ1ւեևոր 

սրտւսբւաց լու.ոէսսւււանև ոոս սաոգսՅՈու.աՕ՛ * Փաէսոս^^ե 

միոոարկ աոէ-եևր ալ պակաս Հևն* կաննաև բառսսւլարկ գև^ 

ոև^իկ կսՅսաասէուն ու. ձևաւոր աայևևոգ սանա%–անգ նոոա^ 

շ^մեևրոսԱ յէ^ * ամևնուե ւ1րէ*՚յ կղ*1էքևար ւ և շսէա սաւե ^"^ 

ւաւոլէ* ոնգ՚^սւաոասլէս իրարու, կից* բայռ ^սօլա^թին ^արա^ 

^"Ս1^ կ^՚Բ^Ի ^ արևաոևան ևոևոռի սէաճկարնսէկ թաոև^ 

րոսն աոմնևրր գ1էւ.դի սէունևրունսան ըսգ.էսրձսէկ ու. ռուար^ 



225 

•6ալ1ւ պալ1տ1^վէէե՚քէհԼ մ1է^ ՝ցխէՈԼքաե է ֆհղոց^ե՚րշ Օ՚էէ ու 
քւԽպմապաէ^տ • ^էմա ւէէկ կէադմէ^ քոձէ որ աոփթ պա^ 
աա^^ կլլքայհցԴէեԴէ փողո^նե–րըլ% բևրգի% մէշ^ 1000 էոու.^ 
Դէէն աւ.եքքւ ՚ կաք $ ամե՜մե ս»լ ոէաճկի ♦* աս որ մֆ9 քրէ՚^էհ^^ 
ֆեաքեերո ո\ աու.% ու%իք§ ե. ո չ եկևդէէ^ի % բե^րգի արե.^ 
մէտէեաե կոոմէ արոսէսրձանրե ամէ% թւսոե՚րն ալ էոաճկսէ^ 
աճակ &ն • մէսոն Սօւթռա և. ^արօռբոուած– ծ^ոէ/էրսէ՚ո1րայ 
Ր^աէէձ՚րուն մէ^ 200 ր չ^փ ՚"Լյ"^՚"^ք «""ւ^ կր գանուֆ % 
բե-րգի ^արաւաքքէե կողմին /ւ/«*քէշԼ » ^•••–լ,է — Պ^է ք^"՛^ 
ոե-րե ու կ^է — ճ"՚–*^"1/է՛ 4<՚7՚«»^"յ/^^ ^^"Ր * արևելե՚ան 
աարսսլ1էն կէց «ւ՚էքէ /–•^«•լլ^»»^ /ւ Ր*»«՚^«*ք — ^••^էյ^«^7^7ւ՚^> 4*»^ 
Հը փաաէՏ և. յբլԱէոառ^ ^արաւաա^ կոոմ1ան մօսա |էէքքէ^ 

թաղո և, Պ^Ն Թ^է^ ""Փ^"՚մ. "՚՚՚՚^կ՚^ց քձակուքժիւն ՛են « 

Արէւե՚չեան արուառ^աեի ծ-ոյևղե՚րեայ մասր աէֆ.հդ^ 

յուեաը թաղեր ե%* ստյս թ^ղէրր ար1ւ1րլքէ՚ե սկօէոլով^էթ^ 

աէլերախերն ե% • ՚^Տ^յ^Հ^ • ^ա^»\^աք ք րէ^ք Տա^ւալ^է»\ գ 1^**^1|է — 

լէլ4՛ ♦ •«•••ւ։ — ^\ք\ք*՛ ե. )քէ4՚ք — **^* * Հարաւայիհ կողմի այ1^ — 
Կ\հ*19 և, ո«Ն ւ^է՚էէ՛^ արհ.եքեսքկ մասրդ էէ^Րք^՚լ^յ ե֊ ՚^^^\^\^ 
թաոերր էոաճնառ ՛ու. ՀասյՈց իստռՆ քաակու֊թաոոն Ք՝1^^ 
ղե՛ր ե՚եէ \^ովեղերքթե ու ^արաւաքին կողմի մէ^^ աեղր գըլ^^ 

ղերն ու ^–՚^^ — ^աոէՏ ու %\ք^^ ^ո^Տա թաղերոէ^ ^իԼէփսա^ ^ 

էին մասերր ^այոցէ ^ռոմմէականաո գ յուեաց էւ փ^ք^ 
րաթիւ սոս՜ճկսէո իէաոՖ րհէսկուիէեան թաղեր են « 

^ատյ^/ղօն ունի Տ^էմիներ » "ր^նց երնեքիներր ճե^ 
աեեա^երն են • 

ւկէեմէոեան արուարծ^ւանին մէք • 
Այ »«#«՛ ^^՚^ կևելի լէնք մ՚՚է. 

Տ^արօղ «, Այ Աօֆիաքի արևե/եան կողմէ • 

իմարէթ– * 99 է^էօքիւր չ՚՚քքիբէք^ արևել1եան 

եոէ1^լ երեւեՓ չ1^ք <^ « 

29 



226 

* Օր^"՛ ^էսար ճամյի բձ–րւէին արեւելէոմն սլաոսպ11ե 

մօա երևսևլի շ^ք " է • 
1քէկ յէ Դ9 վե՚ւ^աբ.ևրգի սահմանին մօա • 

յբիէ֊ս մ** ալ Դ9 թապաքիանէի գււնէ% մար % , 

\քէ1ւ ՚քքլ ճամի ^ադար քա՚փուի ար1լյաևան կո՚րֆ* 

միլս մը ՚ ^ յքաեաԱք՚ճւ^երոմն մօա • 

է;ոլկայէմէչ* 

կէօէֆհւե նամ*իքսւաո ՚ճէսմէ 
, Զ՚^րշր ՜ճամր 

քԼէաճա էսան դդ 

յքուսւու-քլար 99 ^ 

քիւսաաք^աեէ Դ9 

Հա՜ճո գասրւք ո Համանուն /ժէսգին մէ9 • 

կէ%է ճաւմա 99 ՀԱսմահուն թս»ղ11ն մէ9 • 

թ^աւաելր 99 Պ^՚է ք^^՚է^ թսէզի1և մէ9 • 

Թէքքե ՚» Համահաճ թաղյան մէ9 • 

ւբֆյաան 9» Հստ մանուկ թազքւն մֆ9 • ՚ 

Աարմաշշքչը ո 
\Բոսմ*^անէ եօնէ 99 

24 եկևւէհըի յոԱ^աց 9 այլ Լւ այլ թաղերու. ՚քէ9 ♦ մեՏ՜ 
մաէփս շէ^քր Հր^՛ ու, անշուք * աասե Ա. ՚քէկո շարունակ 
բւսց * աոասներեքր ամրմնեոոմ փակէրալ* ասոնռ գլխ՚ա^ 
ւորնե՚րր ^եաևեա^ե-րե ե՛ն • 

Այ — ^անտէ ♦ ^գարձակ բարձր կամարակաա ՚նո^ 
րակաո^ոյց ♦ ^(–«^ք — ^այա թաո1էն ՚^է^ * 

Այ - Դյորոօռ. » եաէսկոաոսէսկան ^նեռէ՚ռհ * թ»ուոար — 
չէշչէէ թազ1էն էքէշ^է առա^նէն աւելէ մեձ՝* ու. գեոէե՚ցիկ •> 
գէրքՐ 25"՛" Ր՚՚՚Ր^Բ * Ծ՚ոմա^աքեաց ւ աաառաժէ 4ԲՊ1 









Հասէուսէոեար ասոր չքքեոէ^թ՚իւ^ր ո^ե՚ռ. ստւաոտաՏ՛ չէա Հոս 
պ; յուեէսռ եպոսգոպոսւսոաեր » 

1Լւ — Վասիլ % ^ամահուն թաղին ^է^ •՝ քքու.սսէէանոս 
Լսէաեր ժ$սսաեաեո չրնուԱսծ՜ » 

Աուրր յյննա ք նէդե թաոֆն ^/^ք■^ • շասւ ^ք/ե ու, խսէո^ 
էէու-լ վիճէսեէ է/է9 * ասս որ բաոձր ու. օ–ոէ1ա^աք՝ես§ց գէր^ 

յար 2՛"*՛՛ պսէ-արճսւլէ է տ 

Աու.րր ԱսսէուաԾ՜ած-րե • սէաստռ^աժէ վաորաժ՜ մեօ՛ ե–^ 
1ւե–ղեցի ♦ քաղպքին ^արաւային ձ-այրր ^9Հ^ — ք է՚^է փ՚րաե 

՝ գս§գսէթր Լու.սանաց վաԱքէ% տ/է9 > 

Այս վաեքշ 150 Ք"(յլ ե^րկպքեութեաւդւ և. ^0 ք««/ձ 
§ա^ՈԱ.թե–ԱօՌւ սլասրէսպոմ չո^ապսէսէեաա է • ոսնի %ասէ մր 
փոքր սսսեաՄևեր սոսսէաԱէառ ^աասր • գԽոեօհև սէեսս» 
բան մի ք պասէուանաս 9ր՚–ր *^ որ ՚քէքէն կր րռ1սէ տ Ա 
ւանգոէ-թեսէսբ սրսես^ թէ յունաո եաւսերու-թեան ժա 
մաեակ ^րապիղօնի մէ^ 360 եկե-ղևցի Կ՚"Ր * Ք"՚Դ"՚*ՔՐ 
սէաճեաո ձեռ^մև աեըէւելցն եսէ1ւ. անւքնռմէ շաէոր ճամհհ * 
բսսքևիքի 1ւ ուրիշ^ րսաերու. վէոչսուսէծ՛ ՛էն • *քէն յէսսէւ 
սէէ յթաեերէմ սէու%երու. ու. սլասէերու. շրնա.թեանս գոր^ 

« ե-աձ-ե-ր են * Հի էսս աԱոնց աւերստեաո նշ1սս»ոևե՚րր մէաան 
եերև.է^» ցիրուցաս * 

նայ ՚1եր2յ*ե թագաւ.որաց ասաեն » այսինքն * ՑՕՕ Աքարի 
բսռաք» "Րք ^^ Աա* յյո՚֊րբ-՜՚Օք^էնսէ կաւՐ Աո^ա^նորգաբանի 
եկեոեռի • յրէյաէսնի սօա Հիււսիսայքէե կոդչէր գ սլարսսլա^ 
պաա $ ունի գեբեռմաեասէու^է աքրգ որուՖ մաՀարձամներր 
ձիթեն1էնԽրքէվ ձաձկուաձ՛ են է բ* Սուրբ Սաեվէաննոս 
կաաՐ ^աբիէափան * պարոսբսպաա գ ու^եի րնգարձակ գե^ 
րեռմաեասէուն սբ ձիչժենիի ժառերոմ • ասա կոոմերր Հին 
ոովորութիւե է գերեոմանաաաե ւքէ9 ձիթենիի ձ՛առ 
սէնկելր^ Գ* Սուրբ ՍովՀաաաէս* ^սքրիւսփւսնի ւսրևմաոեան 
կո՚էքէ 250 Ք^Լ *յ^^՚^ի • ՚ք^^ 2Ր^^"Սծ "՚բե-եչեան ^*"/րր 



238 • . 

էոոմն ւֆ չրքասքատէ ^է^ * 

յյ^էկ եկեդեցէ ^ռովյ^ակաեաց քքուրր Ասաուաձ-ա^ 

ծ՚քւն .անու% 9 ^/1ն ու. կաստաս» շէ%ք * ^է^Գ կտսարաշ^ք^. 

խոոամեերոմգ կէռ — Աչէք"^ ժսօֆ/նակըլ չքէնուաձ– • ուհի 

գևրեաաձասէուե ալ ■ 

1Բէկ 1րկ1րղիցի ըսաինայ ց^յ»^Կ\ — ^՚^^^\ձ՚՚Հթ***զւլէ 
յ^էկ գեղեցկագիր աօ^Րորգարա% ^ա/ոց , եռա^ 

յ^րյկ ե. ձ-ուԽ^պ/եաԱ • ւ/է^ առ^ա^ոոգէսոան Հռոփ1էտ^ 

կաեաց գ եկեդեչքւոք մօա ոաէ^ա\՚^^ա§^ա^ փողոօին ^է^^է^ ՚ 

ւսայաոկ « քառակուսի ձևոժ* Հոս երկու, սեռէ 600^ 
տափ աշակերաներ կռ կրթուԱս ռաետսսսճէ ուսյևտեռ օււ 
1իզոսագէտբւթեա% «/Հչ . մէկ ուսոռՏեաբա՚ե յա֊՚Աաց , 
մեօ՛ ու. ծ՜ովա^այեաց գ ուր կր կրթու/էե 400 է է*՚*փ "՚շ"*^ 
եերաներ ոէ.սւաօ&. ու. չեդուսէգիաութեսսՌւէ իրկու. ասլ%սէ^ 
քսակրթակաե գպրոցեեր *է9ք\^\^ ճւ ««շէ^*» թաոերուե մէ9է. 

յբէկ աղչկա^ց ՚ՒպԲ"Ց 1չ"Ա՚1՚*""3 * Ր**՚1Լէ — ւէւ/է Բ՚^դը, • 

ուր Հայոց ա§ րապմաթէկ ս՚՚քՈքիԲ ու. սէէ^^էՏևեր Լ*ու.սա^ 

^ւ^՚էՎԲէկ էսրքաՖի գաոոց^ որ մ՚ամտսեակէ մի *ի վեր Փ"՛^ 

կեալ է է 1Րէկ քանի %ա1սակրթական գպրռմեեր սէաճկսառ ա 

՝՚ք^ասկ եւ. երկու. Հատ ր՚՚^՚փէք • * 

\) րևեքեաև ս$րոլարձ.ան^1ս մդ^ "ՐՔ ^^ * 

*քաէՀեա օղյու ք ֆաշա * Աչաճա է ^ուքուր » ՚քէեսէւուր % 

1Աերքին ր երգին մ1էշ^^ "ԲՔ ^^ * 
ւքօլօդյ ՈւդուՏէ — օզ/ու $ 1Րէյաան « կօքիւօ — էսքքու « 

ցգշին րերգին յզ ՚ որք են * ^ 

Զիֆաէ ք Գուչէլի « 

^Աէոաեոսի գո^քչե գոլրս մէկ աՐ^ալ՛ որ ե իմարէթ — 

Ս^էյաան » ֆաշա % ե Տէիֆաէ րա^իքները ք^/ք՛ ^^* 
յֆե արաեց յաաԽսԱեէպգ ՝ ե. միւսր եթՏԱփմեց,^ էֆէ^ս 



»29 

կէս օր^ն մյին^էւ. էոեուե կանահ^ է քկէսձգ Համաթ ա» 

գի միլս ^Ր^ՐՐ մա^էքէաուսեաե եաեսՏևց յասակսէոես»ւ ե՛ն տ 
Վյքէճէսո^սակաեւսռ պաեգո1^ե՚ո ու. քէսոս»ձ1^ կէսսա^ 
ըակապ Հաղ^^կ^ խանռւթնէրբ $ –յէլէ-րէ» «^է ^կ^փ^^^աֆ — ^^^^ 
22» անոսն չուկայ էՈլ $ սաքսսօոու^ ք ^^|»յլ^\1»««*^«*>ւյ. աՐէք §էի 
Թձ-բաէւոռհեր է, Ասոնռ սէմէն% աէ ս*ո1ւ.ելհաե սքրու.արձստ^ 
%թե մէ9 կր գանոէ.^ » և. ձ-ովեդե-բքէ՚ե աեմի^ասւկս "կբ՛^ 
"^քրմ գէ՚Գ *է ^րհ–^1Ք "՚– ^ստռաւ. էոսէոսած-ա^ստօ՛ ե% % §ւ. 
օր ա»աո օր է ա# ստէ.եքԱսքւոլ. մր**էէ "^ * 

խաեևրուն աԱոմ1էԱերր արԱեէռէ՚ե սկսելով ^եաևեսէլ^ 



%երն ե՛ն • 






4 \քհյաա% • 


իսձր 




• 2 ■^է^*՚ա օղլռւ. կաաՐ ԱճէէՐ 


9ք 




3 Հաճի եստ^եսէ օռլու. 


9» 




4 1յու.չոլ. 


♦» 


* 


5 յ^սէրաչկէվստ 


՝Ո 




6 ^Տալ 


է« 




Ղ Աըսճա 


9» 




8 կԲրիդին 


^ 




9 Փաչստեաե օոլու. 


քք 




10 Ե՚"1Ը 


^ 




11 կէօւֆիւք 


ո 


« 


. 12 7^/՛ ք"՚բ"Վււ 


Ո, 




ւ՚՜է Հքսճի քա§որ օոէու. 


^ 


■ 


44 յբէ՚-ֆթլ՛ 


^ 




1Ց կֆօէ^իէ-ք • 


9ք 




ւրէյասՏէէ ք պարաչկէվա $ ^ստչ 


9 Ալառսյ էւ. 


ֆաշաի՚ան 


օռաւ. պսահգո1քսերոմե, մէք Արեստ 


ին քաղաքի՛ն 


մեձ՛ փս^ 


՚քաոա^սմոմմեերր % ^է^«^է՛^ յ«՝ քագակոէ֊սէ ձԽով ^Աքե շէ՚եք 



230 . . 

ձ-սէխաքեերու. խանութներ կաե % ^արէսսքևեոր բարձր 
ու. ամէ»ւ.ր գ ^^^Ր^ՐՐ ^րեէղու.թեասեռ աաաճաէւաւ. ^քքե^ 
ոա^՛ է 1\»^է երկալժեաք Տրրս գոսո^ իր չորս կյբղմերրուե 
մրայ գէմ* առ գէէՐ* մէ9 աէոճւ աք ^ււր յԱ անոԱ,յ 9ր՚–րէ* 
՚կր եարԾՈսրՀթէ սոս շ^յթր *է ^յէևու.Տև քաղաքացւոց էսասւս^ 
սէաեսքրասե եոաօ՛ րւրսք ծ բմստսաաաոաեսէց երես^^է 1քսՀք^ 
սասէունր ^ր՚ն ու. ^ստսաասէ շգեք ս*է կր(լ1ւայարե 1ւ. ժոմսէ^ 

^սոեսէո % *քաԱէրանթրեաե^ որ կրսուհ ՚/^^՚լ^լ *էք***^ 9 ե^ 

ր1ւ.ելի շէ՚^ք *^*է ^Ր^^"էէ՚*՚Րհ * ե՚ռ09քսքրկ և. պարսսրս^ 
պաա % ռոր 1740 թու^ստկան^ իէ-չիւեՏիս. օզչու. \Լ^մէա 
փագսքքե շ/*^^^*է աոէ^ստծ– է սսէւա^անգսարե Ա3րև.յէոեաե 
կող՚հլ իէֆուսաի գստգաթԱն մրա/ < Լչէուսա^ Հրուաե^ 
գանհ սլէս ծ՜ովր աոա^ ք /ւ ոստուակու^սր գրՐք՚"1 "՚-դ^ 
ոարերՅԼ կաեգուս ստպառաժ ՛՛Ա՛ր ս*է *» ^րեք կողաՌ՚րր ^ 
ծ–ով1էե երեսէ՚ե 60 պոԴւսքչափյ^քէ աւե՚չի բարձր ք և. գս*^ 
գաթր ^արթ ♦ այս ^արթ գագաթքքն մրայ ^քէե սւաե^ 
*նէէ կամարակասսլ ամէաւ.ր շէ՚^վ^ե՜րու. և. եկեղեցիի աքեա^ 
ռորգԱեր մ1անտ1ս ^իմա կր գանուէ՚ն % ^ասւ րանթ^ամե էսա 
աս որ վրսց շինուած– է % 

Այս սարր ^արաւսքյին կողէ/էն^ պարանոցի պէս 
* նեէք ռաււայթոյ սււ ասսաքրե կցու.ած– է « \յ"Ր ՚ճասբ$աա 
աւս ապաո^աժին ս/ակէն կանցնի և. կիր՜^ի ՚/ր ձէւ. ունի 9 
ներդին կոոմլէ Ծոմ % և Աերի կ"դ՚0՛ աեսասէչէքլր ապա^ 
ո^աժ * ս՚էս ՜ճաեասլստր^ր էիորաժ– ժամ՛անակ * երկու. մեՏՒ 
դ^աաարկ Ք^՚Ր^ԱՐ^^Ր գանոսեցան • •բարանթինային պա^ 
ոեսաներր շոէ-ր^անակի բարձր ու ամտէւր ենգ ոլքէրե ցաս՝ 
ու. փո^ր գա-ո՛ մր ^իւսիսսցին կաըքշ ուրկէ քարակր^ 
աուր ասաիճաեներոմ փոանգաւօր ճամրէ §/չլ ձոմր կէ2յ^ 
նաե • ե մեծ՛ գուռ. ս*ալ ՚^ստրաւաէին կ՚՚ղմր $ ուրկէ նա^ 
ւամաաոյ^ր կիքնեն % Այս շէնքշ ուլ2յէլա^իկ աուն րԱա^ 
աէն ռատ մեձ^ամեձ՛ թնգանօթներոմ զիէնեալ րոալոլե 



• * • 231 

պաւոՀառաւ ք նաւա^անգսաին ու. ս»ր1ւէ՚տիան արո^ 

ա^սէոձանքէե ասէ^պաեութեանր ^աէ/աո ռերգ. մէա կսօՐ 

սարակոց մչլ 1Ալ ^ամարուէ • ՚եաև. քաոաք1աԱ պաաեովէո^ 

« մաէէմե ղ^ու.ը մթերաեո^եո1^ ^է^^ ե ՚ Արև.եւևաե էս^ 

4^դէքքէ^ ՛էր՛՛ս "՚Լ ք՚^ր՚^շէ՛^ փ"ՔՐ *ք***ր՚"եոց հլ ն՚՚ո 

է^^սձ թ՚*<»ղէա 4սհու.ն է »ր կը սլա^սլանէ քաղա^ ու, 

սասա^աեգէսար թ^ամի նաւէրրու. յաոձաքլումէն > և. 
սլասւերառմական զ19նու.ց ալ մթեոաԱոօ է % 

^ փաղաքիս մէ^ կան ևրկու. ^յէասլաոա1իէեո • կէրա^^ 
վռէ^ր յբէյաան ի. գա սլաք — \Րէյաան % Առաշինր ա^ 
ոե.ե՚չ1րաս աոուաոճաեին ւ/է9 քրէսսէոեէիռ ՝թաղէրոու^ 
ոէք է • էսսռո չորս կոդէքե-րուե Արայ օոէ օր Դւոր շԱեու.^ 
թէւմներ աւելեարէմ իր* նսք/սկին րնգարձակութհւնր 
կորսուաձ– է • և. ^իմա ունի միաւե 280 Ք**էյ§ ե՜րկաէեու.^ 
թիւն էլ. 150 ՚Հ՚<^/ լայնուքէիւն • աս որ կեգրոն քոետքր 
ք^աէէթյ^աաաԱ մր կսո ք Տորս ^ի՚ն է/արսւսրիոն սիւներու Վր՛՛ա 
^ասաաաաօ– րսր՛ կամարասկսէսլ շգ^ք, "հ » որան քր՚֊րր 
ո.ագրաօ՛ է ^իսա • Նր՚էՐ՚՚Ր՚է^ "՚Լ արս֊մէոեան արուար^ 
ձաեքէե է1էք^ Այ՛^ ^I՚^^'V^ ՚^՛" է ք Լւ աո֊ա91§եէն ՚1^3 *աև^ 
գամ^ աէ-եւի է^գւսրձակ * ^այրասի օրեր այ՛» *դրաաա^ 
րաէքեերր^ կր ւ^Ը"՛ 1^ պս*րոոաո աու.ռն րառաաւթիւն % 
կան "Բ՚՚դալիո Ծառե՜րուէ ոու.ար&ա§ի.աւ գարնակ ղրօ^^ 
սավաւրեր ք ոսր քո՛՛ր՛* ռաըիք միշա կր ^քստճաիէե-ս սանա^ 
ւ^անգ կիր՚՚՚կի ^Ր^ՐՐ * Ար1ւ.՚/*ոեան արուար ճանիս ՚քէ9 ^ 
Այա ~ Աօֆւ^ , Գ^ղա+–1բ1.յո^յս Ա. ^է՚^^^ք ֊ Ջ-^ըք թս՚զև^ 

րուն աարաէփ՚երր • Գուլլէ "1Դ/Ը * Ե^*^1 — ՚^»^»^*» ե. "ր՚լ 

թէփէ թսէոերան աարտէւՐտերր ար1ւե–լե՜ան արուար^ 

ձանի^ Տ^յԱ^ — •ոէքէ քէօէիրիւսիին չր2ակսԱ վ»՚յրերր ՝ 

որ թկսլկա Տ՜առառարգ չ1/ե $ ր՚՚Աց ՚^է^ն Հոսոո գէսէին 

իէրաոշալ^որ րնԹառքոմր ղուարճաէի որօսամաէր եզաօ՝ ենա 

^րապիօ^ (^^/5'7^^ ՚Փ^)^ հէ1^՛"՜՛"՛* ^^է ե՚օթԴ» նա^ 



այս ՚ւ^Րէէ՚^Ր ^՚՚ր^ե՚ւե՚ան ւլողՏ^ է ճւ մրւսնե–։ր1^ ^՚Գ՚Պ՛^ 
ձստն ու. »սսլսէ^ով ք թ՚՚քյտ ^^՚՚^^ւսոե. Ա3րև.մէոեաե ^էլյսր^ 
սաս I լան սասսսէոև Հաէմւրրուն ւսռ^ն. գսւնոա^եոամ^ սւսէ-հրբ 
չէ/ե կոն ասր ^աաո ձյ1ր>րե§* ոա^օսա՚ի եր սոսոաասա.ոոքքն է-րթսալ 
քյիա-րժէնէ 1րսէՐ ֆրսթասեա ձմերէւ,ն ահ/ն^ոա^նլ* ԱւՌԴաք^ն 

քԼօՈւոա^կ նաւաս^ւճէնգիսոէհե՚ոն էրն քԲ^աՏԽ^աX ն*^հ՜ ^ էք^*. 

լօղէ \^Ոէ1եռե–ո^մևև՚ոոէ^ ՚1ր**՚1 ՚"^7 "՚^Դ բեէմկօՏէ աւսաս^ 
ո-ասժն&ո կան ■ *իաւլաքին մէ9էն կէատն^է երրկոՆ ձորս^ 
և. երկու. գեսէասկ * կոկոլ. աԼեաասփաԽոո կ^մնւ^ք1ն րեի^ 
գ^ն էրոկու. կոոմքւ իոոաձոլճէրոու^ն մֆք^ն • էրրկու. ^ոբակ^ 
նեյ^ աաէլ աօո1ւ.ե՚ահան աոոա,աոոձաա1ն1Խ ա1է9^ն» ձոոասկին ՚^է^ 
կքլ քազաքէէն արնեյեան ձ-ասւրն էգն. 1000 Ք"(/է ^ամԼ^ 
րս՚Հյ կէ^է ♦ ՚՛"՛/՛ ղառ. ^ հ՚՚^յԲ ^ե-դե-ղասւ */"Հ՜ > որ կրս^ 
^ըսք՛ Պ^Ղա — • ւ^ք է ւիրաՆ արէւմանսւն ^իէ^սիռայ1ան կոաէմէն 
ճւ ^աաՐա%ոէ.ն թաղկն անաթաեւոէք^ ԿՒՐ^ Ձւ^^ԴՀ^^ թաղը^ , է 
շաւո աեէլ աոոա^էերու. ու. ՚ճամիներու. ւոէսկքթ քսնքՐւ1րչոմ կր 
թէսփի ^"՚/ււ » Մ^^" ձորաէրէ ալ ^ծլ — Րէքէ լե՚րսէն ա^ 
րև.էՈոևան կոզմէն կ*սկոի և. 1/քս\ — ՚^աաՏա թասոթյւ ^ա^ 
աՐանոա^ն ՚^կէթէն ^քէա,սքաոասյ1էն կողմ1^ և. չասէո ահո ալ 

շխնքերու. աակէ աոն^եըէվկր ^ասնի յշ*»*–^*»*»^ հւ»/«./ > 

աաէնկէ ալեոյն ծձւաամկի^է թ՚աղա+ 4-^1՛ ու կրիաււ^ 

նուր գաաՀէլ>»*Հ — *Ւ^է^ « հբկ"՛– ^ք^րս^ւքնհրե ալ սասկասւ֊ա^ 
^/ք ԼՀք են ֆ է շէնթ^ացւքնին կարճ է գեաոակին ^էկր Ք"*^ 
ղաքքքն ճրշ0է միքավայրկ^ն կասն^ի գ խ կր նոչոլի գ^աղդայս 

•քէքէ • "քք գեաոակր Դ^ղ^ Րէքէ մ՚՚Ր^՛*^ աւրեաՌոեաե 

^էսրաւսո՚քւն կոռմէն $ ըսել ֆ ոսէւրսքեն ռարնեչեան ^եո^ 
րաւէսյքւն սաս^ա/անէն կէս ժսէմ* ^եռոէ^էն կ^սկսքա » ե. կV^^ 
.... ^ոաՏա թաղին ու. րերգ^ն ^Կ9 էոեղֆն ստնռնելոմ կր 
ձե.աեուեկ րերգին սւրևեչեան 1սորաձորր * Դ֊է*^ *ք՚ 
^իւոի^է մֆկ ժամհւ ^ք"փ ^աւԴւաք աոՖելեվ կի Հաա/քփ 



233 

վո X Ա^իէ^ս գեէոա1^ ալ կր կոչումի նւ\^^ Պ^*Լ* 1լսեսէ 

քքրաաիռօնէՆ մէև մ սօէ^ ^եո^ե ^էսոսէւայի՚ե եոոմէ՚ե $ և^ա^ 
ոաոէէն մօԱոեՂւէԱէուէ կր մեռ%սւա ու. կր ձե.ստոու.%է բե-րգքքն 
ս*րև.սս§եաե Խորասձորր գ և. Ա^րքր բէա֊Աէկաե 9ու.րով 
կանսեէ ՚ներ ^$սրերգ1ւե ւ1է9է^» ու. ծ^ովր կր ւՅ-Աէփէ Ա^^ 
լօգ^է գուէւ՚նէն % 

^րասաիռօնհ էսմէ% կոոմի փողոոեերու^ն յէ9 կր ԳՐ՛՛^^ 
սւէւ.լա ւսղրրւրեհքր այո և. այո ^լրերու. ք սսաէսւ.անգ Տ^^ 

էւասէ և ոէսղաոսէոլոռ առ ^ասԱսրսէկ գորԾած-ւսժ– 9ու.րր 
Տ^։հ^՝^ - –ոէք էէ գևաչ/մն ՛է . Այս ^//ւ րշ քաղաքէ՚ն 3 

ժամ* ^եռ/§^ խտԼ^ *11^^ ր՚*ու.ած՝ էոե՚ոէ՚ն^ §սոե ու. ասրէս^ 

ծ ած^ուկ ^յրաեօքոմմր գաւովկրքթաա^ ՛Սալս կ\քա^»ա^ ...^ 
(^^^•|•••^յ արևելևաե ^"ԱՐՐ մե^ ՚"– ^ասաաչէ՚ե ^չլ^ 

Ր^"Ւ՚^շհ՚1՛ ^0՛ ^9 • անկէ ալ Լւր մևօ՝ մասր Գ^^\յ^ 

^՚^շ ^2ք բարւճր կստմոԱ.ր9ի մի ւ1րաւ1/ե կանոնե բերգ1էե 
ԱԷլ • սնսէոաօՆ ալ ոա§լաորե այւ 1ւ. սչ/է /մառերուՖ Փ"^ 
ղոյներոմե 1ւ. սէուքեերուքն կր բաժնու^է X Այս քր՚֊ՐՐ^ 23 
աոարր ստռսէ9 յսսւօնստսէսէր օղլու Ըսման փաչա անուն 
անձր բ^րե՚լ աուստծ՛ է էր օ-սք/սռոմր ք որուՖ քրաեօքեե^ 
րոլյե սորոգու-թեաէւր սլէսք^րե ^ասար սւլ կալոսաօ՜^ 
՚եեր յաաԼառուռաօ– է * աեկէ աօւսէ9 քս՚զս՚քս՚ռէք շք"" 
սՄոութէւն կր կրէրե • Կրսա սւլ երբեՏե պւս քուրլա 
կէորաօ՛ ասւե% գարւճեալ կր սե՜ւլու.հե X Այս 9՚"֊րՐ Բ^"Ր^ 
^րր ր^ ադե բուն մէ9 գսՅԱԱէէՒ Հրլլարս^ն ՚^ստմար^ ՚^՚Ա^ լ^՛"^ 
Դ^յՒք միշսէ 9ր՚–Րհ ՚եեոոՆթէւն կր կրեն X Այս գուբին 
էսէահոՆԹիմմնեբր սօլէկ չե՛ն * անձրև է ստսէես մէկ ք*՛՛^ 
՚նհ օր կեսէր կսէրմեբ սէիէբԲ սր կր բեբէ^ որ սյղբոէ-րնեբր 
կր լեչլանէ ա 

Տփ՚֊րյէր՚՚Աէ էՐ^ՐէԼ ^ յ՜սօԲ ^եռ.ե ^ամանոմն գէ*՛^ 
§^ե է»ոոոմա1հէԽրով բերած՛ Ա, ազբէւ-ք^եըոս բաշիած՛ 

30 



234 

ադրիւրը Հասաձ^ է ♦ այս ^ու֊րը *;*ղէկ^ /"՚^^ փէԼ ^ * Պ՛^ 
աքն յ^է^յ — շ11ո>աՏա\ աղբիւքքներա^է ու. տոմեևրա^ կր 
բաւէ է 

ՒԵ^ՈԼ* յԴյ 1՚՚պէս1ւոսլոսի մի ազ2յիե շ1՚ւեել աուաձ– է • 
ասոր վրպյ 1Տ00 աարԱ^ոյ յիշաաակարաե /չայ • /9*էք՚"<լ( Պ*^՛»^ 
շ1յ աղբիւրնէրր ե. Հաճի 0սման Գայուսր նյւ^որՐ "ր Աե^^ 

ւէկճի և Ա։՚՚1հհ\ՂՓ՚"ղիը"^՜^ յյէլեն է թաԼ\ւլ ^–.4> բ՚^ր^^ 

^աւՐ աղքւիւ.րըլ ^«^ — րէ^է թաղիՆ մէ^ տ ^«..^ւլ^յէ ^..յ,^ 

քէք ազրիէ.րշ ♦ 7-^էէ^է գրա՚ն էէէէՐ ձորթտ յէի^^^ա յ/*^ 

կ^ա ^աէ/^^^ Հարաւսքյին կալմի աաոաէ^1րրուն մէ^ ճամԼ 
բոլյէ ւքրսչք գանուաժ ե՜րկու, էսոռիլոեերր % ՜կլէման բա^ 
րորէառկ է • օէէն էՈ»ղ.^անրսյաէս չաւ. • ^րԱ՚^յ^Ր ՚^^ 
ռախլասլաէո ֆ 1Ւո»1եռե՚ոեսո թաոե-րու^է ^ԳՐ է^՛^^^՛– "<* 
է1աաառող9* բարձր Թ§ս§չ&–րուՖր էւմևաւ.^ ԲՊ19 ""ւ՚՚^ճ * 
Օգրն սոսսլէս րւոՆսէէ.ոէ^1ժիւ^մն ու. երկէքՆյթ1սե մառտսաոս^ 
սչաաոլթիլ^ր մթեչև. ^էւնասւկան լե-ո^էրրուն կսօոարնե^ 
րր կր կամն1էե * էթռ^երոձ մէւ֊ս երե՛ սի » աէսէքե^^ ք ^"՚^ 
րաւակաչմի օգր ՚1իշչո չոր է գրէթէ ք ե, /՚՜րկԻ^քր Ր"՚յ • 
վասե ղի Հե-ռի ե՛ն ձովէ՚ն ու. անասւռ^երէՆ տ Տէր"՚1 ^"^ 
մերն ե՛ն արէւելեան » Հիւ.սիսայի% $ սքրևաոեան Ա. ՚^ս՛^ 
րսէկ^աիՆ Հոմերր * օգոսսէոսէս եսէյթր գ՛իշեր ռորեկ էեռ^ 
ներուն Հէսրաւ.ա§ին Հովերր կր փչեն % Օ^մեռր մէկ ք*^^ 
սի օրգն սէո-ելի ձիւ% չր ՚նսաիր % 

^րապիռօնի րնսէկիՖեոն լ^ւէՀանրաաէս քսէղաքսէ^ 

մար ք րարերարոյ գ «քչ"՛/՛"–/՛^ » ^շէ"11^ ^ աչիէաէոսւսէր 
մարգիկ ե՛ն • ոչ զգեստի ^ամտսր ղեոլսութիմն ու^ին $ 
ե. ո\ ուսէելիքի ե. րմԽելիքի . չէյւաէ1ու.թիմն • Գղյներն ս/^ 
է֊ելի ուսուՏեասէր ւ գորձունեայ և. արթու^ք րայէք ,սնա^ 
աանծ՛ ք ^աարա ու. ար^այարՀոա են է Հայերն ուսումԼ 

նասէը ք աչիաաասֆր ք գրրձ^ուեեսԱ $ քեղոսագիաա^^ 



^ 



ո 



Ո 



23Տ 

թեէսե փափաքոզ* ^աճկաց մեծ– ^մասբլ աաԱգ^յ^՚Տ^ գ հ\ 

սքզքսւսէ յէճւսեի մէք * փ"՚ՐՐ ՚^"^ "՚/ գազէսդ * էռսէար $ 
չու^Հէսճէ Ա. էխէճսէռական % (^ու^սւց էսր^եսԱՈէսւ.ոոոԱերն ե՛ն 
բոուսէ ք ասէաոձագորձ– $ ՚եսէւակերւոֆ որՏնստգէր ու. յթա^ 
ոա^ասէ է Հայոչւ ար^եսէսներն են պՓտձագոոձ ութեւե « 
ամեՂէ սէեսակ ոսւասքեաեկուԹիէ^ բսէսնլէսեէ ու. մեէոառ^ 
սի ք ^ոոագորս՝ա.թիսն ք ՀհւսնութրւՏւ ք սափրչհւ^թիլ^ » 
*կերկսէրարՈԱ.թէւեէ (քոսն աո /ւ Հս՚ւոո լսւսո^^ ար^եսաեեոե 
ե՛ն ոսկերչա.թէւ% » ասէական ու. եւրոաական ^ագա^սաո^ 
Ղէերու. ոերձակա.թ էմն ք սօլեարութէւ^ ք գու%$ոա.րէսճու^ 
թիէ^ ք գասոքւնու.թէմն գ էքաւիֆաթոլոաճութիւՖ և ՚նէս^ 
Ա.ասսէու թել՛ն % էք ւս՜&առականու.է/րլյԱոյույօսռ ե աաճկէսց 
ձեռքն էէ *իադաքէս առեաուչտը քյե. ձ^ովէ ամէ՚ն կոոմեոու^ 
Հեսէ է 9 ե իր յաոաբւերութեէսն գլխաւոր աեդեոն ե՛ն 
1ր Գ^օլիս * ուոկէ | կուգայ եւ.րոսլակսքն ամկ՚ն աեսակ 
աաոանվ^եը • հագնելիք » ՚յէ^ք » երկաթեղէ1մներ ք ա^ 
ո֊ագասաի կաաւ. գ չու.ան գ շաքար ևքև և լն % 

Րումելի նւ թ՚ոսնայ * ա.րկէ կ^աունէ ցորե՛ն ք Հա^ 
ճար է լաոու.ա գ ՚^գր * գառան 1ւ ուքի և ար^^ռաց 
մէէրթ I րա^մելիի երկաթ ք երկաթ եզհ՚ն ապրանք > աս^ 
պա 9 եէն է Հ 

կէր՚ճ և Ո»ասւոոմ* ուրկֆ պաաոսակսւն ցորե՛ն գ ւս^ 

լիէ֊ր գ մաքարօն գ դալեթա գ րուրգ. > ^ասսէ էոաիւտակ $ 
կաշի ք ս*ռ* ^"՚Լ* երկաթ եքՆ % 

ք^ Զէրքե՚լ ե* Վրասաան ♦ ոսրկէ^ լաոու^ա գ ցորէան ք 

ի^Ո* մեղր գ մոէՐգ ևրւ % 

յյօիաւէՐ ե քկաթուէՐ* ուրկէ^ ք^էՐ"է ^՚^՚-կ* 
քհրիպօլի ե 1ր2^կ"(^^ԲԸ^ "՚^ր^է^ աուաա գի՚^ի ք 

րրինձ 9 ամեն էոեսէսկ պէոու.ո ճւ աաաոձ % 

^ւ^իկ գ Ըրսէու. և Սամէէօն * ՈԱ^րկէ ՝ ցորեն % ^ւՒ՚՜Ր * 

՚ րրքէնձ և շասէ թիւ֊թիւն % 



236 

յքքքեաա « ուոկէ^ էոաիսէակ » ատաղձ և, շ^գ աեաե ա 
կզզԲներո • ոէ-ոեէ^ սասլօե ք ձէթ գ ձէթոմե % գէ՚^հ * 
լէսօն և.քև X 

(կոնտոսի ծոէ1ե–դիրքն1էրը « ուոկէ^ ամե՛ն աեսաե ա.^ 
էոելէք և սլաու-ւքեեր % 

ք^աաքաքի կուրքէ՚ե ալ գ/լսաւոր յա րառերութ երաեո 
քքրեհրեե-րե հ՚ե • 

Բաբեբգ ք \յր՚^1ւ՚ա ք գերչաե և. կստրքէե ♦ ու.րկէ 
կուգայ քորեն 9 գ^րէ * ՚*՚ւէ^Ր ՚ ""^^ աեկակ պաոեղէէ^ 
և կթեէՓ՚ե* 

\յիւ.Աէւ–չ1սաեէ * ուոկէ^ պասւու.§սկան աան^ % ե»ոև ^ 
^որ ք չոր Թութ և "՚֊ր/՚Հ^ պաուէչներ « 

Հաչէպ , ^աւՐգ Տէ՚^ւ՚՚դԽէՐ * "՚՜Բ^^ * կասլոսա կը^ 
աաւ. ք ւսմէն աեսակ կէգէ * ԴՐ՚՜լ^՚^է * ^ Թարապոա էու. ^ 
սի գօտէ է 

յբուսուէ* ուրկէ^ սսյլան րսօքսլակէ % 
(կէսրսկասաաե • ուրկէ^ էսմ1^ն սւեսստկ րրգեղէ՚ե $ 
շ*"էէ մեաաքսեսո գորհ ուա^^եեր գ թէմսլէքի % 

քքրասլիոօե քաղաք քէն ու գաւ֊առք/ե րերքերն ե՛ն 
գլրւաւորասլէս թրւթրւն % կաղրն | լուբիա $ քթան $ 
էսՓ՚էւ. Է^֊Ոգ մոԱՐք կաաուէո կտաւ. ք քէչ^ մեէոաքս գ մե^ 
ԱՈէսքսեաւ գործ՜ուէսծ՛ ք սսէւան ք *^րւճուկ գ ձկստն րւո § 
գրեր ք րաձոր ք փորլժուքսէէ ք լրմօն ք սոա ք փաթէյսթէս « 
վւարյսսւէւսէ ք է որ $ ձու ք սանսած՛ $ կասեփ ք ձէթ գ ձի^ 
թուն է թ*իւթիւնր կր ղրկե՛ն ք^փֆ/ք՚ղ* 1յերճ $ Լ^րւրէկւս ք 
1յարեն ֆ ^օլրս տ 1բսո/ւն% ու լուբիան ՝*՝ քկօլիս $ ք)^ուսիւս » 
Հսոասէոան ♦ ի՚֊ղ 9 լսն^ոբ ք աւսք լոր $ ^ոլ ի (կօլես • լի^ 
էէօն ք սոխ ք փաթաթ էս գ փալամուսէ */# Ո^ուսիա • քթսէ^ 
նբ ի Հալէպ ւ *ի Հ^աէՐֆ *ի Գ^աբսկաստան % 

^րապիղօնի բերգերուն ու մթերանոը՚նեբուն սլս»^^ 
պանութիւմն և. ^սկողութիւնբ մէկքանի ^արիւր քհօւի^ 
ճի բսոսած– երկրացի ղօրաց յան ձ՚նուաՏ՜ է • ւսսոնք փո^ 



237 

փոիակի գէւղե՚րէ% կուգաե 1ւ չատ աարթւէ՚ր կշ վա^ 

էեաս *^արստւ.սյյ/ւն /չոոէ/չլ կ*^ Պ^Ղ, ^էքէ ս՚՚եուՆ "՚-Դ^ 

Տ՚Քէվքւն էրեսէն 1000 ոսւնաչա ի տւաոձր • Այս /ճ՚ու^ եէ 
%ելոլ. ՚^սյւ/աբ մ/ւայն է/էն ճանսէասէո^ է/չէ եւս§ ւ»էր1ւմէոեաե 
Լոոմգն 9 "^րքգ կոո մե՛ր է՛ն ան^%էսր է եՈտեւ % 

Պ^՚Լ — քէ^էյ դ1ւէ–ս11սս՚յ1քե գէր^է^ էսրևԱք1ււեէսե կ"Դ՚%^ 
դու.սէոճալո էոեսարւսն պա կր սեոկսէւսէոոսնէ էր գւսրս^ 
րագեո էխքւերլչա-թեէաքրր * էսկ էսր1ւեւե՜աե կոուքր գ սո^ 
"/՚^յ^" • հ1^՚"~"ՊյՒ ^^^Դ֊է՚՚ւ^ Աոլսոկո ու. ստ^սՅոեու. սլսաւ^ 

կեր սչէ ք Ող**՛ ^՚*1^՚*Լ կոտեւ.էսծ՝ հր երկսւրաձհգ էսպա^ 

ռաօՂտերոէ^ սրստճսէՈ-սււ. « ս»ւս էոպւսռսէմ՚ներուն ւէրաւ 
կսէն վրԱքափոր րարճր մաաւււռ-ներ և սււսսոսա է յ երս/եր 
գստգաար ւեէՆ^էւսէգաշւոէսկ էէ ^ է եանսւՀսւղէսրգ % որա^ե 
կեգրոնր կիսաէշեր էէսնք մի կայ ւու^սսո գ րեգարձսէկ 



(4) ^ւէէւէոաեաւյ 1^ր1՚^Ք կլլսու-ի՚էէ ս՚յէւ լհրս/եւչ դօւոհ*1էհք ր 
"Ր Ս/ւ՛՛՛ ^"՚1հ ^դերք1–*1ւ սկսեւսլ Լւ. ^հէող^հաէ ըս»ոձրահսէլու1 
կաէ$^ոսլհսէ\*% ^էէԱ ^ոհսէոսէէ Լւ. \ճսւէէւոհսէւք Աէ^սէրկու. սԱԱ^մաէւ^ 
՚իեքՈ , հւ– ^^ոնէոոսի սէււԼւ.եէես^յ Հարաէ.Աքյի% ւՐսէԱո պսէրս» 
պելուէ կր ^ւսս^փ^ւ \\.թի%սյ րսուած ձ ո§է>ղհոհստյ սէԼաԱո , ո/» կո 
կէսրհքհւվւ՝ թէ ^Է11է ^ոէւսասհ ս>րեէ–հլեա1§ սա\մա\ւսէղլու.Լւ»1ւ ե^ 
ղաՆ Ըէէ՚պ • եւ. էսրեԱ-մէոես/հ կ§ւղմէ՚ն ալ կր ճղէէւէ մԱհ^Աէ^ ՜է\**՛ » 
նիկ %աԿա%ւ1ր է \^յս ւեռ1էերու.% ոէսրճր կսօոս»է^էԱւէ1է ե% Օ*»»^ 
- ^է^ք եա– ^^ա^ա - է««*«ւ«««»\ կո<ու–Ա*հ%երո , ^ոսատսւիւԼՕհէ/1է 42 ժւսէէ* 
^եոհ է ^^ոէւսէսէկա^է լերա1ււք ^իւսիասյի՚ե երեսն րնդ^ա1էրսէսակս 
աեէոառաք/ւն է , ք՚՚՚կ ^ս՚րս՚ւ-Ա՚յէ՚ե երեսի խիսա րսքրձր կողւէ՚ե^ 
րու-ն ՚/Ր"՚յ էքէսւքս ր^։դ^ա1ւրաււլէս էւիսսւ քհ** ծստռ կո ղրսէ^ 
%ու./ւ 



Ո է 



238 

ռռւաօ՛ ու. էսանգարէսժ՝ • գհսաԱւսփոո ճանէսաաո^ մր^ 

որ էեոաԱ ս»ոև.ե§ե՚աե կողմի Ղր՛^ ^աթսւլէ է1ք1էմափոր 

1քկեոե՚ո1էԱ կր ^անէր է Վւաւռրե մօ։ո ու. ար1ւ.եւեսան ^ել^ 
սիսսէյի՚ե կ՚*դ^չլ կ՚քյ ԱՏ^է^^*^ - Տէ՚՚՚է՚յ գեոեռէ1ամհ ու. ^էք^ 
1\՚1է^^՛՛^ յ^^^էք– մըլ չ1^^ա.աձ– \ 803 է՚ե » որու^ )"Ր" կոոմի 
փ՚*ւՐ"ՐՐ աեէոաո^անսաե ղաոգսքոաօ՛ եԱ ասէոսօ^էսէ ծ՜ա^ 
ռերոմ է 

Գադբրքր և. ^իոաեայ լե–ռյևերէ% երկու, էէսէակ կհ^է • 
որոնք Գասլիևստե ու. յբսւչկա ձորերին անոնեչոմ կուգահ 
ւբհւ^իէ-րօ/է րսաԼէՈՕ– սէեոր ՝ ^րսէպէռօեէ 4 օ-աաաՐ Շ^եո֊է գ 
և. իրարու, ^հէո միանէսլուք կր չինե% ՏԽ\է՝^^ ՚՚՚էքէ*՛^ ՚"^ 
սու.ե գԱսէր X Այս գեէոր ,բս*ղաքիս արև^ելեաե կոոմ^ե կէս 
ժսէէՐ կե-Ո-իէ՜ե կաԿռնի ու. կրթավէի ծ՜ովր գ հ-ովեռե՚րք^ 
սօսէ երնոՆ կարգ րսէզւՈսթիւ. ^րսՅոառեեր գարճ.ոԱ^եսէվ % 
\^ու1^ն կէս մւրէե Հ^եռի ք Նէսյղաօնե՚րոսն արև.ելե–աե կոո^ 
մէեՆ մօւո գեէոի^ե է1րսո Հւսոսէէսւո ու. գ^դ^՚ոիկ կէսմ)»ւր^ 
մր չ1քեա.ած– է ^"Ր" բ՚^Ր^Ր կո>ոարով% \ւԱսմհւր^Լէհ յր9ս*^ 
կէՈէ ՚ւ՚՚՚ւր^ՐՐ գս*բոաձ1ւ. գե՚Ժ՚՜ըիկ ^ովաոի աքր վսոեոաւ.^ 
ոէե՚սարամն ոսնք§ն • սւսոնո ւիէսւարագեո ճոիւ անգաս^ 
էոամնե-րր» 9րաոաքքեերու^ առու.Նձ՚րու.ն եղե-րքներր րու.^ 
սւսծ՛ է/օյրսսյլոր ու.ռիե1րբս ու. երե՛րում կսղաւ կաւրս^ 
յնտիւեերր ք առ^ուՕէրու^ ու. գաոոիս իյոաո^աւոր ձսքյն&րր 
ռո1–ար՝ճս^ւի օրօսսէէիսւր սր կր սերկսոադույԱարն § ուր ա^ 
մէՆ կիր՚*՚1(ի Խ՚էւ֊ո^ րէոդչՈււ թիւ*ն մր կր գիմէէ ^րապիոօնէ 
1 մսօՐ ^եուի Ա3ր1ւեէե–ւսն ^արէսւսէէԼւն կ^՚Բ՚Ի Բ1"*՜րՒ *Փ 
Արւպ յ՚^ք *Փ 4"7 Հ**Ս"յ * ւսմ1/նսյւիրկիկ ս/նուՏԱ • էոաճ^ 
կերէն լէ"^«»է«քլ,յ ՏյԱաէ*է»յլր որուն ^ողր ՚Ըաե՚ւիամնոս Հ^էմսէա^ 
էերԱսն անուն ^ա։ իչաան սր 14^4 թուական^ն ( պ^գ 

Հայայ) ՚|/"^ (1ւֆք՚փ ^Ր"՚1ւԼ ^ՐԲ ^՚Պ^ՐՐ "կ"եր էի^ 
շաանաւ քաղաքիՂէ մգ^ գ էէոն^Ր^^ հ՚ոէիւու. առ^եոէվ 9 կս՛^ 



239 

ուու.ըեր կո այս Փ՚՚^աԲԲ * Ե՛– ^ա՚քաասէաօ՛ էր մէւսսւամեոււ^ 
թհմե մր որուն յաեձնած^ էր վանքն ու. ասնգասէոամնևրր < 
Այս վանքո ունքէ ա1է(ձ սւեաո-ոյց քարաչէ*ե եկևղե՚^ի մի ե^ 
րեո մասէոէ^ո^երոմ ք բարձիր ու. քարաշցն ոանգաեաաու^ 
§Ո§ • Հհ է/այ *^է9ր է^/քքք^՛ ՚քէե սլաքապան և. մէե աէ ք՚ս^ 
Հանա։ կաք տ Այ" Փք՚^ՔՐ ^/՚^ աաե-՜ն շասէ ճոի » Հսարուսա 
և. րնգասրձակ էր էւ. րսա մևօ՜ր մասէն քարաչէ՚ն $ ամուր 
ասքրիսօքևերոյ չր^ասլաւոեէսլ տ 

ՎսՏնոլԼէն սւրև.սաեան Հարաւսււ/էն կ՚՚՚րԿլ Լւ քհտ ՚^եռի 
երկու. աորրւ.ր կսքէ • կս*լոսազրրւր էւ. րէւ.սաղրրւր* 9"^րր 
կէորած՛ և. ճամրայներր լսանգստրած՜ • էԼանորն սագաս ^ 
աանաս սէրևմաե՚ան Հէւսհսայրն սա^մանրն է1րսք1 Բ1Րէ 
մր ձաա կեր1ւ1ւն սուրր Ա^սօՈսս անուն ե՜կե՚էէե՚ոիի մի 
չորս կոէրքէ պասէերուն 1էեաոորւէնե–րր $ զոր Հիմաւ լ«**յ1<»Լ 
^քլ^՚՚է կանուանե% • Հ^քյհ-րր քք^իէն և. ՚էլայշԼէն1/ն ք^րա^ 
պիոքին գաոթսէծ– ստսէե՜Ն^ կե՚րև-է որ ՛նալս Հոս Հասսէա^ 
աաձ՛ են հրենց րեակութիմմն և. երկստր ժամանակ 
անռնեէէ վ^-ր^ր մաած՛ ե՛ն քադաքր տ 

ւ^ամաքի կոդմէ՚ն ^րաաիղօն երթ ևեկելոլ. Համար ե^ 
րեաէ ճանսէպարՀ Հար արեելեան$ արև մւոեանք Հարաւ.ա§րնէ 
Արեեէեան ճանսօղարՀր Աէւրմէ^է կր Հանէ* ստրևմաեանր 
Բչօ§Թ ստնա • ՀստրաԼայէ՚նր որ կրսուր /«ք«լ^^ք«***«^ է^՚էՇ* ^է ն՛"^ 
րհնէ Այս 4^րէ1*^ ճամրան^ ոաոաք1»ն Հարաւայ19ն կողմի ^Օղ^ 
— –^^^^ Թաոէն^ Համանուն լերան մրսԱ ^1^^1Ր՚/գէ՛^ առա9 
կերթար • բսքյց Հէմայ չր րանէր • մամն զէ կառավարու^ 
թէաւնր անըորգաց գիւրութէւն րլլալու Համար մէկ քանի 
աարի ստռա9 ՛նոր կաուուոի ճանաաարՀ մի շյրէ^ԱԼ աուաւէ 

Այս ՛նոր ճանասլարՀր Այ Ֆ/ղ1"Ղ^ թաղկ՛ն սկսելոէէ^ 

կանցնի ^Լէ«**«"%;5 հէը^Ը. * ^^ե կըլ գաո^այ գէսլ ^ի Հս*^ 

րաւ և կիրէ Տ^յԱ^՛^ ^կ^\ ձորն ու գեաին ձախ է^դերքն 

7՛ ՚ւ^Բ երթաըւվ Կա Հասնի ի9Հ^%\\^ Լ ՚^^ձ^ Մէ^^է^Ր^ 

ճի ըսուաձ– աէդշ 4 Ժամ* Հեռ,ի ք^ղ^քք^ 9 ուր կշ ՜^՚շ"^ 



240 

ւ#ք/ք% ահոագոեոու ու, մաոսԼէ քէ*եէ^1՚՚ՐՐ * ՚քյ" էոեզր կո 
մեսէեաե գեսւլէ ս»ր1ւ.ել1քօքԱ ու. ս»ոն.ԱՏսա1քԱսԱճիէ–9էերոդ^ետ 
պէէէ Նա1ւ. կսյւաու սօ1աո^աւլա ու. էճւք&ուՖսՔէքւՆ ճանստսլսւր^^ 
՚եերր • կարնոյ ձյեո^սււրէւ ՜ճանէսաար^ր^ որ 1^^այ^ա^^\ք 

է0( ք» երսու-հ գ աոևսսէեաե Լաս \րատ1ւ՚*՚1 ոսու.աօ՜ օ^որէւ§ եր 
ոանԱ է ԱէքաոքնաէքէՆլչ կսօՐ ^ադ^յ^Հ^ — *՜^ԼՀԼ էսոեւեէեաե կամ* 
ԳաԱէևան ՀՏ^որէ՚ն % Այ" երկու. ճաեասլար^%երն ւսլ 
ղ.յ ու.արուէո աեդոր ու.Ալա սառնեէու. % 

^ՍՄռ^այլա ճանասլսյր^ կէսրնոյ* 
յր^«.Հ^*»|էՀ^(.՚ն 1Ր*»*ձ՚–յ^ ծ^որոժ 2 ժսօՐ ճսւէՌւայ էսո1եեւով 

կևրթաս շւ^է^յլ^լյք ♦ աեկէ 4 ժամ^յառսէ^ երթալոէՐ //է^ 

էէ«քքյ– ♦ ասկէ աէ 2 մսօՐ ղ֊էպ *է ^աոաւ^ ^աոանստյ լէ^ 
րաե Աևրքււ. (կէռճիլէր ոսու.սէծ– սէևղր ք ու.ր անսէաո^ե՚րր 
կր է1ևր2չսեաե* Պ^Ք^ԷՓրքք^ *"11^Ր"^ միւ.ս երեԱքե անւյ^ 
՚^ելույ 2 ժսամէու մէք կր ^ասեիս \բա*ք\^ - 1»*է»*^ը»քշ ♦ ասէլէ 
4 ժ սէս գէսլ է ^արաւ. ^օէւաա գս31.աուհ Այ^ո*^***»^ էա-անր* 
1ք րսէասաէ1և գստրձեասէ գէպ */՛ ^արաւ. 6 մսօՐ կ/ւլ.մ^էւշ 
լսանէ Ք"*՚Ր*՚*1^Ր * *^կհ ^էշ*" Գ^Պ V՛ ^՚"/՛""– ՜ճաէՌւուէ շս*^ 
րու^ակեչոմճ ժամ(;՚ն ^1^61 ^սւ «/*(/*• ^;«««ք» 6«յլյ՚* գ1"–ԴՐ ^ ՚^էկ 
ժստս ^եռր շյքք^շ*^^^ կաս կոռս/եց գաչէսհ գէ՚՜դՐ * սսոկէ 
անէի/էն ֆա^ւաաաձ գաղյլ էե՚ռ^ անռեե–ւո§է 4 յ՜աԱԷ^ (կալալսօո. 
և. 2 ժաէՐ անգքէն քՀ\1 $ ուրկէ 2 ժամ* ^ևռի բարերգ. • 
^րասլիռօեէ քՀառերգ այս ճէսւՌւան ՜^էշդ– 38 ժսօ1* է • 

կսէոնոէ ստմաոյւսքյք/ե ճանապարհ • 
ւրիւ^իւրԴԷՆ 2 ժամ եըթաւով^ կը ՛տաս՛նիս ^.««.չ^^»^ 
1)այիլէե1քրր • ասկէ 4 մամէ՚ն ՚յ2։՚–4՚՚1ւ( յեունագագաթ ը^ գ 
2 է/ամէՆ Գ"^զՐք1Ր ւե՚րաե Աեգր*ւՆը^ * ասկէ ալ 2 ժամէէլ, 

մՎ էէսր ԿԻՐ^" ^^Լ^՜^^^^։\՚՚) ԳէրՎ՚՚Ռ * 5–լ– ^է՚՚^քէ՚-է՛^ 2 

մամ գէա ^ի Հարաւ. կր մանևս Աորաճի ձորն ու իշե-վաՆ^ 
ն&ր% , Լ 1 ժամ^^էքուի ՚Բ^շ1շ^ — քէ»/^ ու իշ&վաեը • աեկէ 
5 մաւՐ շարուեսէկ ք՚*՚ւէր"ք ^էՐ ^\^ րսուաօ– ընգար^ակ 

գաշաավսԱ^Ա կ/Լ ^ամնէս թու։ոսաԿց գէ^^ ^^ ԷԼ^փք^ա 



241 

Դէեէձ • ասկկ սՏնգթէ կսկսի բաբերւէու արե^էչե՚ան գաշ^ 
ս»րգ որուն մէք 2 ժաւՐյառա^ եոքթաէսվ կո Հահգ.սչիս կշ*^^ 
ղձ • աեկէ 2 ժաւՐ ալ ^եռէ վա^էը^^աԼ Հայոց գէ^դէրքէ ք ^ 
Չ ԺաւՐ ալ Հեռի քՀաբ.երւէ • ^րասլիպմսէ բաքւերգ. սաս 
ճամիան ՜^իշգ Ջ8 ժաէՐ կը աևէ > 

կոկոլ, ուոիգ սօ/աոՖաքին ճսէմիւայ սքլ կաք • ՚քէկէ^ 
Ու՚լգաւառի գչուիէն աեցնէրչով^ կըխառնոէ-ի ^«–«^^Հ^ 
լ^յ յիւս ճաէֆ-ան • մէւսլլ յյիւրմէնֆէն ու. Գ*»քա — «քէ՚քէէ^ 

^ոաաիօօեէն 6 ժաէՐ Հէէռի է ճ^^մէդյլէկ ըսուաՏ՛ աէր^ 
որ է Այս անունոյ կո կոչուէ նաեւ գաւառո $ որ գստւա^ 
^ժա գաւառի Հարաւային կ"դժըլ կէյեայ ու. ՝ կո ռաժնուի 
էքաչկաքէ Գալիեաեքվագշֆ^ շիկաեոք և. Ո^ղչէր ՚^է^շգԱ"՛^ 
Դւուաձ– երեևևէր ձորե-րոսե ու. գիւղե՚ոա^ աեու^էեե–րոմո% 
Մ^չ^^սԻ ՚՚^ն երևկի է Լխւֆրա գիւ֊ղշ ♦ այս գէ^֊ղւլ կը 
գաեոէ-ի 10 ժամ* Հեռէ ^րապէղօևէն « ուեէ 3 փ**^ք 

Մկրե՚^–1ւ9՚– ՚ Ա.յ–հ՚"՚եի • Այ—Ե՛՛րկի * 

ձե՚ւէդԼէկէ սաՀմաեյլ Հարաւսւքին կոոմւէն գ»նաա^ 
կան ւ^Ր՚՚՚նց րարձրսէրե՚րձ կաաարն է ք արէւե՜լե-ան Կ"Դ^ 
մէքե^ Գաղոքլո գա րա կապան ք աոևէՈոեան կոոմէն^ ԶՒխ^ 
էըսնա լեռր » ու.րկէ կըլ բ.անի կարնոք ձմէոՆնպյին –ճաժԼ 
րանէ 

Այս գաւառքւն քւեակչաց մէ՚^ագոյն մասր յուն է » 
է1անաւանէէ քեռներու. կ՚^դժեքէը^ • ՚կկս կկս անուանեալ 
րազժաթիւ. կե՚ոս^ Աէաէ1ի1^եո ալ կո գանուէի՚ե եորեՏն ք 
որոնք ժամանակէ ժր^է վեր քրէսսէոնէու,թէէ^1ն^յաէանե^ 
ա՚էվ րէ^ եզած՛ ե% * Գասառիս Հէւսէսակողմի ԶէԿ՚՚^՚Ա 
գհւ֊զ/՚ն րնակչաց քսռոժասէրութիւ^մն ու. ասառակու^թիւնր 
ՀոևՀս*կեալ ե՛ն ա բերքերն ե%^ պաաոէ.ակա՚ե է^դչ պանէրգ 
քթաԱ գ մոէՐա §րապքէռօնէն 10 Ժամ* Հեռի^ Մ*՚՚էԿ՚՚11է ՚^էք 
ուճէԱյնա^ վր"քյ կը գանու.ի իկ — փք^տ^^^ա ըսուաձ՝ աեդ^լ • 
ձայէէւ՚ր9(ւե գտեուաՏ– "էեղյըլ իաեեր ոԼ իանութներ չյի^ 

31 



242 

նուաձ– 1քն • Հոս Հսէնքաքին շոէ֊րէ՚ր ^Աքդէ՚է^ * Տք"դէ<^ 
ղօնէԴւ 4 2 ժամ* Հեուի^ Աէզաեա քերան ստոոոաԱ կ ^էք ^ 
^\^է ը^ու.էսս– տեղըլ ք ուր յիշա պաՀապամևեո կսաասձՆ 
ասւ.էսռսէևաո ու. ճեան կիւսէ մսէաեգԱն Համար % 1երան 
մրոԱ ալ աղարէսաեեր շէւնուած– 1/ն ձե՚ան Հէւսհ առ,ա9^քե 
առն&չու Համար» այս լերաե մէսս երեսն է 1ԲապՀի» հ՚^Մէէ* 
Պէք^^ւֆրէ^ 2 ժամ* Հեռի և. կրոմ անուն մեձ՝ գիւոիՆ 
մօսէ • այս է՚՚՚բք^րՐ Խ՛*^ առասէ Հսւնքեր պՓւձի և. աաքԱգ 
ՍէմփՏն ս$ւ երեսի մր՚քյ քքեէեցաօ– X ՚1Րագ\»1 ^ււ»%լ«»|»^է 4 մամ* 
Հեուի կր գէոնուէ Արասէսստ անուն ^օռու.* գասաուէ ս»^ 
ւանր * Արաասայէ առ^1ւ.1^ կանցնի 4ք«՚*^<^լ.ի*»^էք Գ^"՚1^ 
որ կյա կոչուի իարշութք և ք^րի**րւիի մօտ կր թափի ^ոմր % 
^օռուլ գստւառր կր գանուի ւքաչկայի ու. Պոնսէակաե 
էեռներոմն Հարաւային կ"դմր ♦ արեեչքք^ ու, ՀարաւէԴ/ 
սաՀմանակից է 4(***^**շ. ^՚^^է^ * աս որ Հարաւայի՚ն ու. աս^ 
րեմաեան կողմերէն կանընին Գ–»^^ — ք է«ք»՚յ» ու. ^էյրանէ Այս 
գաւաո^ին երէւեքի գիւ֊ռր^ կրոմէֆ որոլն րնս$կիքևերն որաՐ^ 
՚նագիր են և. 400 տարիէ ՛ի մեր շարունակ գաոսէնի քր^ 
րիսաոնեաք ՏեարէէՐ մէկքսՈփ աարի յաուա^կրօնից առա^ 
սէոա^թ եան ՀՆորՀիւ. յ**(յ՚մնի քրիսաոնեայ եղած– ե՛ն % Ար^ 
աասայի Հարաւային ^"՚ըքը ^ մամ* Հեռի կր գանուի 
կիւմիւշ իտանէ Ք՚՚՚՚էքյքքլ ^ 

I 

ԿԻհՄհԻՇ ԻԱՆհ 

Այս Ք""Բ՚՚ՔԱ քերան մէ կոոին փրսԱ չինոսաձ՛ է • 
րնակիներր սէաճիկ $ յոյն և. 239 աուն ալ Հայ • ու^ 
նի ճամիներ է խաներ ք րաւ^ի^եր $ եկեդեցիներ յոէնաց 
և մէկ ալ Հայոո յանուն սուրբ Ասաուաօ-աձնի $ կամա^ 
րակաա ^նաչէ% ու Հ^Խրուսա » Գպրոըներ իւրաքանչիւր 
ստռգաո ♦ Հայոո գ՚Դր՚^ցի^ "է^ 150 ի ^"^փ էսշակերսա կր 
կրթուի Հասարակ ընթերցանութեամի ու ՀէԱկաքսս^ 



՚243 

%էէէ.թ–եսօֆ. է ^աղաքքւն ահորստէն Հիւսիսայքէն կողմէն 

կ*սձցեի յյաՏյւ» — «•«- ^«՚ւ/*|ւ(^«^*»ւ յ»–»^է գեաոո • յԼյս գեար 

\ր\քէ\քԱ՚ճ\ կսօՐ Ղա^ոա^ ըսուաՏ– աեզէ լե–ո^է% կուգաք* գե^ 

Սէ1§ե երկու, կ^զւհլ Հարւսւք^ Հիւսիս ^ յյ9քէք»ա ղա^^*»^\^ 

մյ^չե. իէոատ^ լե՚էւր 4 յ՝Աօ1* շչսրու%էսկ կան գեղե-ցիկ պար^ 

էոկփէեո աԱՈոաւ.էէՈ . ձ–էԱէւ.եոոմ օաոգարու^սսՏ– դ ոոէքնցք 

ւմեձորե ու. սէանձլո մահւսէ^անգ Հ»Հ^ — ^աՏղա րսուած– էոսսե^ 

ձր և. ոււրէյ^ սլատհւական աաա.էիէեոո քւսոայթքււն –^վոստ՜ճէկ 

բնակչաց միսէկ էսարոսսաեերն ե՛ն % •բադառէԴւ մէկ ժսօՐ 

Հեռի ւսրեէՈհեան Հէսսէսայւքև կ^դ^ե ^Պ1"3 Փ^Ք. հ* 

կսո գեոեոկ^սշ^^ 9 էսմե%ափոկէկ աեուե գ ոոու^ ՚^ԷՏ ^Ւ՛^ 

էՈսյ է^աւն աա^սէաաե էՌլ կաք % ^ադառին Հր9քկ^՚^՚երր 

կան սօւասէ խանքեր ւսոօ-աթէ երեսէ ՚1ր՚ա ^գէսծ՝ • 1ք(^^ 

♦^^լ ^«»լ(.(.՚1ւ 5 ժսօՐ Հեռի Հարաւային կոդմի գէ՚կ ^է ^"^ 

ոագէուիէո կրգաեոէ-ի Ըիմօն կէսմ* քԲէէաա^աէքէ ^»ա1 — ^ՂէՇԳք"–*^ 

որ ք որուն մօէոգն կան^ի \յրէհէկու. ճամիաե % քբուրասէ 

խաե օոլուէն մէկ ժա՛մ* Հեռի կրգանհւ.ի ^1^իյիպկա§Ր 

կոդաԱէ^ — 9՚**լք՚**է > գէ՚^ԴԸ.* որուն լերան Վրպյ աՀագթտ 

րերգ մի կայ Հ1էն ժամանակէ Տնէսըաձ՜ * Ա յս կոոմերու.՜ն 

բնակի^երր խաչչո կը կոչու^ Հին իադաեաը անոմեովր գ 

իլ րսսէ մեձ-ի մասին յոյն ե՛ն ք Ձնացաձ-ր տաճիկ % ^ոյնե^ 

րր արՀեսէոաւ֊որ ե՛ն անագօծ ոռ ( դ^րսւ՚ճի ) եքև ♦ գՐ^ 

րեթէ ամ^մն ալ օսէարաչր2յիկ * էոաճի1հ§երր 9որեաս/ն գ 

մէսսն զի երկիր ր ապառաժու^սէ է գ "՚՜/՚/՚ճ կերաոէք Հ1/ն 

կրնար Հոգալ էսպրուսանիա է Վեր9ի7է աարքէներս րապմէս^ 

Ի^ի^յղյն գերգ.աստամներ քիուսասսէասն գստոթեցին է Այս 

կոզւ/երուն 2ր՚–րերը ^1^^*՛% ի*»՚^էյ գեաչլ կր խառնուին» կո^ 

զանց էն անգին է գավ*,^^ — ^աղ^ ւէ"՚Ը. * ^Ւ2քէ ^ *՚«"՛* Հեռի 

ալ հքաչաիօռ գիւզը • ասկէ 2 ժամ Հեռի իրկի գէ՚֊ԴՐ 

կսքՐ որ իարերգէն ալ 2 ժամՀեռաւորութիւՖ ունի « ^» 

րապիզօնէն 10 մամ Հեռի ք; հէ՚^էւԿԷ 1^՚^1լԳ–*ձ^՛^ 1Տ^\է1^ 

^"ՍՈԼ * *^"4^ 2 մամ Հեռի Գ՚^ղըթւը ւէ^Ա ք "բոսե միւս 



244 

երեսի ձորին մէ^ է Տա^ — փ^փ^^յ^ա ըսուաձ– շթե գիւզյլ • 
Հոս յյաեգաըիք եկաՏ՛ ր^աեու.թ–իւն Հաստաաած՛ են $ և, 
ունին եկեղեցի մի % գալիեանի ձոր1^րոսե մէ^ ե կի^իշ^ 
կի ու, Ր՚^ղ^ — ^է՚քք^^ շասէ յի իէաներ ու. իանութնեբ կաեա 
Գ*"ԳՐՔ1րի արեէՈոեան կոոՏՏ§ է Ջ՚^Ղէ — \^՚Լ ՚"նոմե երկ^ 
նսէթեոձ էեռռ ♦ այս էերաե գագաթ րԱ մօա^ մաքուր ու. 
Տեայուե կուրով լիճ մի կայ րաւակաե ոնգարձսակ ք ն. 
ս՚֊րիյ պաաուէսկան աաո շուրերու. ստոթիւրեեր ք գագա^ 

Թ^ ս»1 յ՚՚^՚՚՚Տ "^–Խս՚ս՚ս՚եղի մի ու. սւզրիւր մի % Տ՚*Լ 

4(.9^ք(^(>1 մէ^կ ժամ* Հեռի է արեեչեսձ կոոՁե քքաեգաի 

^"ԲէԼ Բ^բձր էեռեերոմշրշասլասէեալ* սոս ձորէէե մէ9 

8000 աուեէ աւելի յոմեզէց րեակութիւն կայ 7 թաղի 

րաժաեեալ* գի՚֊ղին երկա0էու.թիւ^ըլ մէկ ժամքխ աւելի 

է * ամ^ թազի մէ^ գաա եկեղեցի կայ տ ^ալ — քէ՚ք ք^^է՛^ 

2 մամ* Հեուի Հարաւսցին կ^զմի կր գաեու.ի Զորաքի 

ՅԼորե ու. խաներ • ասկէ ալ մֆկ մամ* Հեո^ի *Բէյ1ւ — ^էք/՛» 

ու. իանր • և, սէսկէ 5 մամ* Հեռի ՚քիորոսանց գի՚֊ղն ու. 

իէաներ ճաեասլարՀի մրսԱ • ^էչ^շյ — ք (՚<^ ք^ ԱԱ– թ^որոսանցի 

մէշ^ Սէե§Տև է 9»ըէ^~^–0^ րսոսաօ– ոնգարձակ չէռեստգաշաոէ 

Այս գաշաին մէ^ կայ երեք գերեղման */^ըքք — այափ սձոէ.^ 

նոմ 40 "՚Դք երկայնութե^սմր « մրանքքն այ քար շարաքէ • 

աայանի չէ ասոեց ինչ գերեռմամեեր ՐԱ՚սլր • Բ՚քւՏ ՚"–/"», 

աատեզի է ամէն ազգաց և մաԱաւ.անգ սէա&եաց % \\ ա 

կողմի 9՚"^Ր^ՐՐ յյի՚՚Ր՚^^եի ^"՚րքԻ Խ՛ Փ՚՚՚Ժ^ * քիորոսան^ 
ցէն կ^սկսի բարերգու. արևելեաե գք՚րոր ե 6 մամ* կր 
սէևէ % յԼյ" գասչտ^ մէք բարերգ երթալու. ՚ճամրուն 
մրսց իրարմէ Ջ մամ* ^ Հեռի կրգաեուին նաիէ ՚կրռզի ե* 
եաքր ՎարղաՀաե անուն Հայոց գի^դերո % 

Տրապիղօնի արևե/եան կողմշ Տ^յ\է՛^"^ •^^^^ են ըս^ 
կսեալ մ^Տնմլ. \յ^ — 1^1է գես^ի մկ^ աեղռ գաոնուաձ– 
երկիրր է որ 7 մամ* երկայնութիւն ոէ%ի > գօմաթա կամ* 
կօմուրա սէեուն ձովեռերեպյ գաւառե է է Այս ^ գաւաս^ 



248 

էւշ ^աբաւՕքքինՀկօղմէ՚ն սահմանակից է ճէ՚1յՒգւԻք Գ*^^ 
ւ.սէ§ւին » Ո՚^է 6000 աուե բնակիչ ♦ աաճիկ $ յոյն • մե^ 
Տ՜ագոյն մասր աաճիկ ք գիսոհրուԱ շ^՚՚՚Ր սւաճկառւնստկ • 
Հաւոց թի՚-Ր 2340 » ^^ 310 աուն « Ամօտռնային նաւա^ 
^աեգիաս ւ/լլ » րարձր չե-ոձտեր ք գեաեր » Հք^ա — «ք էք1՛՛^ ♦ 
որոմն գւր^Խր^ Աայաոաքսա ճւ շ^օըոչւա գիսղերոմե ^ա^ 
ոաւ.ային կողՏե է ձ^ովէՆ 5 մ-ամ^ ^ե՚ո-ի « ^ուօ%Աքյի գե^ 

այլ ^Ո^զ գաւառակի գչու^իէն Այ էկ լիո^էն ըս^ 

կիդր աո^եըավ^ կի^է յխզի ձորին մէքէն կալաֆկա Լ 

^էւփնա ք ու. կրք^՚՚^փի ^"վր 10 մաէՐ ճամրայ^ Ը^^Ա^^Լ* 

^ռօնայի գևսէէՆ մինչև. էքաՏ ղփլ^ գևաին մէ^ "՚^ԴԲ 

գաեուած– ե՚րկիրր ոոէե գաւ^առին րուն իօմէէէ.րստ կոչուէսծ– 
մասն է է \յ^ոէ1եռերքի ^ԳՐ շասէ գէ) "՚– է1էոաաո–ոո9՛՛* 
Հոոր .աեո ս§եո բար երեր « գլաաէ֊որ բերքերն կասոէէն գ 
ասմէն սէեսակ աաուոեեր ք մսանաէ֊անգ իէնձոր • /ւ9/«**.ր<«» 
էլք՚*–Ը • որ ^եռի ւ՚՚րկիրներ կր ղրկեն • քւնակի^ւերն քքնռ ^ 
կէոնրապգս գաո1ն ասգբասէոա–րա–ես1ե ՝ մաէէ^ու^աս– * ՝ մշաո^ 
կու.քմեան նոր ու. գիւ.ր1/1է. կերսլերոմն հո ^եէոևեաոմ ի^ 
րէ^ք՚Գ ^ի" անօգուսէ ու գժուասրին եղոէէէփսկր կր գոր^ 
ծ^ած^են X յբշաէութիւննին ու. սնու.%ռքեի% միաւն լաաաւսէ 
է ք մշակեաւ. ՚Հողերնէէն ասւ քի^ * Ամառ տաոեն իրենո ոհ 
իօսրներն ու. Կ^՚/^ՐՐ մէկսւեօ հ*^^Հ^ կերթս/ն բարձր 
էեռներու. գագաչմ ր Հիւոերու. մէք կր բեասկքէն • գիւռե^ 
րուն սէուներր իրսյրմէ շ^՛" Հեէւի ու. ոիրուոան չե^ 
նուած՛ րրաքուն , ե մանաւանգ. բէէակ^ադ աոռաաու.^ 
թեսՏն աաէոճառաւ. աոաւոց կրթռւ.լժե ան *^ամար գրպ^ 
բոց աք չոմնին գրեթէ « ^էաք է գիտնա/ որ ո\ միաքն 
աա գաւ.սէռր գ ա)1 Գ^ոնաական գաւաո^ներուն մեծ՜ա^ 
գան մասր մշակուիՅ-եան յարմարու.թիմն չանի $ մա՚ւն 
ղի երկիրն րսսէ մե&ի մասէքն քարոա ու. անգործ^ելի Հո^ 
ղաք կամ* անսէտսոներոմ ծաօ-կսւձ՜ է • նոՐէպէս և Գ ի^^ 
ղերուն աոսներհ սւէ ցիրուցան շինուստձ– են ք անանկ որ 



246 

շատ գէ^էՓ ^Ր^՚՚՚(յ^"^ք^հՒ^ ^ յ-ամէ՚ն աւելի կո տևէ $ 
և. մի ճւ ՚եոքե գէ՚-դւ^ լեռձերով շրշասլատեալ աքլ /ւ այԼ 
Օևորերու. մ^9 շինուած Ր1Աք*1Ր՚1^ գաւ.աէւակ մի գար^ 
ձստծ– է է Գրւէաէրրուե թաոե՚րյ^ ձոոերոմ ու էեո^եոոմ 
հոԱսրմէ ռյսքՒնոււսծ՛ % սոույևեոԱ անգասս ոոարմէ ^ասոհւ^ 
րաւոր ք՚սւէ ^եռի ու. անէասռյևեոոմ չր9ապէԱէոեւսլ ե՛ն է 
Հոն իւ-րառանչրւո էասէանիք^ իր րւնաեարաեր իր րե^ 
գարծ^աե մայռուսէ ու. աեսէաո^աաիսէ 1լալոէ–ա0 լա 1լեգ^ 
րոն էոեոր 1ւ. սաս էսւրմար եղեր օրն մրս՚է ^աաոասոսհ * 
կր §ոիրէ սէնոր մէ9 իռր1ւ. իշիւան աո^անձ^ ^Ր^Րէ Պլ * 
ասեէ յառսքք եեսյծ– է ^ոնսէառւոո առանձևնասիրու.^ 
թեան ոգի՛ն ք ալ.ազաեսյրարոյուլժիսմն ու. Խոր ու. թան^ 
^րր ագիէոութիւնր « 

Գօմաթայ գաւառԼէն գլխաւոր աեւ^ է գօւէսթսէ ք 
ուր կր ՚նսէոի միւաիւրր « ^^1– ^սէքոց երեելի գիսղերն են 
՜Աաեֆանոս » յ^անա % Աամարա-քսա ք կսքչաֆկստ ճւ քքւոէ 

յյաեֆանոս քադաքէ՚ն 2 մ ամ ^եռի արեելեան Հա^ 
րաւային կ^՚բֆ • ու֊նի 42 աուն ք 489 Բ^՚՚՚կիչ * որուե 
25՚> /» "///՚ ♦ մէկ եկեղեցի կաէքարաշխն ՛նոր ու. Գ^Դ^սԻկ 
սուրր թ*էոգորոս անուն % ՚Սամարուքսա • յյ§ոեֆանւէսէն 
2 ժամ* Հեուի արևելեան Հարա լային կ"ղմի • ունի 78 
աուն ձւ 41 6 ՝ բնակիչ է որուն 250 ր այր . մէկ եկեղեւքի 
նորաշին քքուրր Լուսաւորիչ անուն $ գիլզին Հարաւս^ին 

^՚ՊՐԸ. Ր"կ*"ֆԻ"՛ թազին մէշ^Հ 

ք^անա ք ունի 74 աուն գ 633 բնակիչ գ որուն 3 16 ^ 
այր ք երեք եկեզեէյի , որոնւյ գլխաւորն է Աուրր Աաբ^ 
գիս . մե^ է կամարաշէն 4 սիւներու վրայ ^ասաաաաձ^ % 
կալաֆկա գ ք^անաի սաՀւՈոնակիչյ արև ելեան Հարաւէն ք 
ունի մէկ նորաշին եկեղեզի Աուրր Գէորգ « ^/է^, 1^ա^ 
րսֆկայի Ղաբալային կոզմէ * ունի մէկ կիսաշէն եկե^ 
ղեցի միք յյուբր Լուսաւորիչ անուն՝ % կալաֆկայի ե Ալ^ 
զի մէԼ 85 աուն կայ Լ բեակչաց թիէ^ ^ Ց38 % ՚»^ 



247 

րոսե 289 շ պյր Կ « 

ի§եսսէ էոարած ուստԾ– են ք էլ է կձո1քչքի%1քրն սւլ աէէանո 
եեգրոեր շ1աեու.§սօ– ես • ոլսսէի շեոմեէՆաեզ. գէւղաոե^ 
՚եերր եեեդեցէ երթսէէոլ. ՀէԱէ/ար^ կո ասքրսէաւ.դր1էե յ՜ս»^ 
մերով ՚&էսսթայ ^՚"/^/ պաշաոեԼւե էսլ ^եա Արք՚՚Ր^մ * Ղ^^^ 
վ՚^Թ՚՚՚՚ւհ էսրեելեան կ"՚րՕ՛ ^ք^Հ գեէոէՆ սեսեավ մէէեչև. 
ւԲէԱ^ոնէԱ գեսէո ք որ 5 մ-էսս եր էոևէ ք կր գտնոէ-է քքիւր^ 
մէ%է րսուսէծ՛ ծու1եղերեսո գսօ-էսռրլ Օֆէ Աէս^սանւս^^ 
կիո է ւԼքԱ գստւաո-ր քյե. ձոէ/ֆն 9 այսքւն^^– » ^իւսրս^ Գ^՚Ղ 
*ե Հար ալ. ք^^՚Բ^Րգէ թ՚որոսաեց լերաե յ^\1ւ Հէւ.սիսսԱ1էն 
երեսր կր Հասնի ք ճւ 16 ժսօՐ է սւսէրսւձ՜ութիւ^ր % Սիւր^ 
յէնէ ոմնի գժուս§րսէսասէՈէց չէուձերու. գօսէքւներ^ ուր 
կապսէսսէԱէնե՚ն չեոձստաոյսՆերՆ ու յաեէէուգե Հրոսակդ 
%երր • երեք սւլ գեսէ ք "ՐՔ ^^ ♦ 1» 1յս՚յ*պօքր որ Ջ–»^ 
<յըք — յէ^լ^ րարձր չեոքնկ՚ե^ Տ՚^Լ — քէօփրիւի ու Սան^ 
թսքյի մէլէն անցնէլռվ կիրէ 01Աաք–ա ձորը , անկէ կր 
,թավէէ ծ^աէր 1 7 յ՜ասաՐ ճսէմրսո է^ե^ եսէվթր % 2 • Գա^ա 

քէք է՝ որ "Կէ՚սբ՛ Կ^՚ոՖէ (;«<ւ/՚"–ք — •»^էք1՚յ "լ ք/–ք ք+էէյ 

չեռ^երէն ք ե. էր ՚քէքր ^եկ քո*եի մաա1ի»եր էԽգուեե^ 

լով կաեռեէ Գա^ա «ոէքէ գաւսէուակյէն ու 0յ*–ք «^^է^ ՚"^ 

ւանին արեմէոեաե կո$ամ1^ ^ր(^՚"փէ ^ովր 16 ժամ^ 

ճամրսց յ^ելէ^ ^"՚ՔԸ. * 3* ՚քՒ11^՛*՛ •ոէքէ՝ "Ր ր"՚ր^ր՛"^ 

կատար Ա՚ապ^ոաքա •^աք^^ էն սկսեչով^ ^է^է Ջ*"է*"1ԱԼ կ՛"^ 

^^ա^ա^ ՚քէքէ > ե. իր *քե2ւլ 2ք"՛ վտաէրէեր ^գուեերամգ 

կր Թ^փի ք^ովր յթոաՏ^ոաՀ^ աւաեի արե^մաեաԱ կողմէն 
10 ժամ* ճամրայ առ^եՓ՛^ ^"՚ՔՌ * ա^է^1 ե-րևելի աե^ 
դերն են Աինճար ք գարա — աէրէ ք Աիւրմէնէ ք ՚Բի՛–^ 
չի՚֊ք — Աքէրէ ք խումուրկէն • և. գլիաւոր աեէ^ կ ՍՒէ^^ 
յ^\^ ^՚*17ք& Գօվաթ-աէի սէրևեէեան կոռմր Ց մստմ* Հեռի • 
ասոր արեմաեան կ"ղհլ կէս մամ* Հեռ, ի Սր**՚կւի Ա^ 
սոսած՛ գէ^ղր ^ նստի մէԱ^տէէ^րր % \)էք՚ր*1^է աւանլլ 



^48 

ոմեի էսսլսէ^ոմ ու. ընգսէոձսէե նստւակաեգիէքտ ա/ր $ /^^/ք 
գժբադգսւբս§ր աեսէսկ մչա էԽսէսսէկսէր փ"քր1պ որգեր եր 
գսէնոէ^^Ա մէքր^ որ նւսասւեաեե՚ե %աւէքրր է Սհւոմէնէի 

սլսէօարր ^1՚՚Գ2^բ1՚^Ւ ^Ր^ՐՐ ^Ր Բ՚"3"՚՜է * ^ ^Ր փ**^**՛^ 
ռե՚ն էսռաա ու. պասսէուասեաե Է^՚Լգ Գ"Ր եր որ1լե% ^եռէ 
ե-րկիրեեր սանաէ-ահգ. կ* ^օլք^ս էծտծ՚սոէ Հսօ/ար $ քԲ^ 
քԺան ք է/անած՜ » գեոձասն գթելգ առաէո ձկաԱ Էք-Ո* Դ"Ր 
կր զոկ1/ն կէսրքւն և. երրւեՏն ալ 1ր ^օչրս ՚&րսագէ Գ"Ր^ 
ծստձ-եէու. Հսօ/ար տ 

Այս գաւաէւը ուեի 60 Գ^^՚է * 8000 աուե րնակիէ » 

0970 աոէ-ն աաճկաց ք \000 յու–նաց և. 30 աոէձւ ^այո^ ա 

Գաւ.աէ»,իս էսրգի ԱէաճԼւ1իէհէրր յ9սռա9ագէԱԱ ^րէսէոո^ 

նեսքյ էքքե ք և. մե&ագոՐէ էՌսսր ստղգաւ. ^Աքյ • 171Ց քք"^ 

ւստկանքւն ձգեայ էրե՚նո Հաւաաքե ընգուՕրո/»ն սէստճ^ 

կակաե կր^վ^ը^ * Ա"՚՚^ց կէ"^ ս§ւ.եա11ն մաքա^ր հայեոէՆ 

կլլ իօսին մրնչէւ Հիմա • յաեաւաեգ կաեսոք ք որ աասճկե՛^ 

րէՆ ալ չին հ,աոքեար ա 11ոքա քրիսաոնէից Հաւաաքր 

կր յարգէին $ քա^աեայևևրր կր սիրէ1էն ու. սէէհէաձ^ու.^ 

թիլն կքհէկ^էԱ • ձ. 1 859 թուականին ասոՆց մէկ մասր 

^ավլաշե-աե ^էր կարապեա քա^ահայի ձէրռօո բ» Գր^ 

րան աղե-րսագէր էոարէւք ձեռք րէրրաւ. կրքքեակաե առա^ 

ւոու.թէւնր « քլ՚էք աաեն երկրքւն ե՝րև.ելէ Տդ^Հաի^^^ "Ր"*^ 

մէոերաոԼ աեոեց գէւՐ^ սկսան աե՚սակ տեսակ Հարսծ-անք^ 

ներ աալ ժողովրգեան * վանքերր քակեոին > հնաշէն 

եկեղեցիներր ^իՏեայաաակ կորձ^աեե^քէե է Հաւեր1^ն իօ^ 

սի Ոք ու. Հայոց սու1ռրու.թիւ,ններր իէսաիւ ՚*՚ՐգէԺ՚՚91/^ ՚ 

Հաոաաէոեցին սէաճկէսկան գարոըներ սէէէաաց կրթ"՛^^ 

թեաս ՚^ասար ♦ Բ^Յ ^ "ԴՐՓ՚^ՐԳՐ ^Ր հՐ^^"1"՚ք ^"՚^*. 
գուրժել աեէէնց խսաոլքյ-եաեոն ու. Հրամամեերուե $ 
խռոէքուիյ իւն յարու.ց ու. Հարսձ^եց •^•յԸ^՚^էքէէ ♦ ՚^^^ երկու, 
տարի անցնելէն վեր^ ալ խաեգարեցաե գոցուեցան 

քէտէսճկական նբրա^աստատ գսչրոցեերթ % 



249 

յ1ււք ժոոովրգեէ$1ե կրօնափքփաւթ-էաեբւ սկօբեա^ 
պատ՚ճաո, եղած– են Ոուռուֆ \Բէ^էմԱէտ և. ^էքեար ա^ 
՚եոէՏէ երկու, է/ա^մէտաեամեեր 4 ւսսոնք այս եբկիոն ու. 
մանաւանգ Հաքեոր անաէր գէոնելոմ^ մասն զի ^աքերչէ 
ան սէաե% Հսօ/շէՆ գաւսէո-ի ^արսԾասաէ^ս ճոռոարեչոժ՝՛ 
խեոճ ու. անդփա սոս կոոմեոե Աէսլասաանաօ– էքէե գ աւոռ^^ 
նա սան ^բկրք^ ՚/Ր՚՚Ս "՚՜ սաս աէկ Հարկապա^անշ^ոէ.^ 
թիլններ ու. չարաչար սսլսձա֊թիսմեեր քքեեէով^ ժոզո^ 
վոէ-րգր ա^ու. սարսափի մէ^ ձգեցին * ասաեկով^ ժոդո^ 
յու.րգր\ կեաե^ր առաաելու. Համար պարաաւորեըաւ. 
կրօնափոխու.թեաե • գիմեր^լ Հեադհքեաէ ա Այս երկու, 
անձինք* մեր քո կրօեակաե ժողոմ մր Հասաաաեցին և. 
օօրաց գա^էգեր կադմեէոմ կարգաւ. գի՚-՚յերր շու-ր^ ե^ 
կան Համարձսյկ • յթրիսաոեեայևերր րո^ւարար թրիա^ 
էոեցին ք ճւ Հաւատք չէրտձ՚աւոոէտերըլ կոզոսչաեցին ու. րս^ 
աս^նեոէսե • սոն Հաէերէն ոմանք գիշերանց մօրեմերկ 

փախա.սա աաչոմ ^րապիդօնի շր2^"՚կ՚՚(ք Գ^^Դ^ՐԸ * անկէ 
՚ձանիկ գ Ս1էնաա ք ե մքէնչհւ ^ Աաարաղար ցրու.եցան % ո^ 
րոնք Հիաէայ Հայ ա§ացին է 

^եուէցս ծերերր կո պաամեն* թէ Դ ուռ ուֆ \Րէ^ 
Հէմմէսէ 40 գեոեցկաՀասակ ու Դ^րեո քրիսաոնեայ ե^ 
րիաասարգներ արարեր ու մերք1էն սՏնգամ* թլփաաու^ 
թեան ՀՔ^Դ Հանգէս մի կաաարէր է \քիմա ոսուաձ՜ 
գիլզին մէչ^ է Այն միջոցին գիւ֊ղին գեաը երեք օր շա^ 
րունակ կարմրաներկ Հոսեր է հ իսկ սցս գէ՚գԲՐ Ղյ"–^ 
ռուֆի մաՀուան պաաճառ. եղեր է » Վասն ղի կրսէքն 
որ ւ^գՀէսնուր գալառ^իւն մաՀմէաակամներռ Ոուռու^ 
ֆի այս ըԲ՚ք^ րոսնուիէիւնր^ մաՀմէաական կրօնքին 
Հակառսէկ /ւ Հեաեարար այս աարօրքէնէսկ երեոյթքքե 
պաաճառ. Համարեչոմ իսկոյն անոր սաանմանալ մճիռ, 
սէուաձ– են • մֆկ քանի օր եաքը ^ՐԲ Դա^ռուֆ կո 
պատրասաուէր երթալ աա՚&կացունել Հպյք^ց 4^ր9յին 

32 



250 

Ձեացորգ Փէրփսեա գքււդի% բնակիչհերծ աԼք մետ^յէ^ 
տականք աեմի^սլկս 30/^ է"՚փ սպառազ19եեաԼ քա^ 
գարանամւօւտ՚ներ դրկ^^1*^ իիմաէն քառորգ. էՈլ Հեռի 

կր^է ՚^ ԳւՐ՚՜Ւ "^^"Ր "՚^Տ^^ւհք ՚ճաէ1բուն մր՚՚ւէ քք//^ 
սպաԴւնելու. Հաէ/ար » չարաչար վյիբաւոոե-ցին Ղոսռոէ.^ 
ֆլլ ք յարմյի%% ալ Հոե գես/ինո ձգէօին աեթաո* 

Սիւրմէնէի արև.եյ1րաե կողՏն է Օֆ ***^"^ է^Գ՚՚՚Ր^ 
ճակ գաւառը • արէւէչե-ան կոոմէն է՚րէդէէ ե. Հարաւստ^ 
յին կոդմէ՚ն Սպէրէ սաՀէ/անակից ♦ այս վե-րքքւնէն Պ"^^ 
էոակաե լե՚ոասց գօաէովո ռասէա^ած՝ * Օֆէ հ՜ոմեռեոեսո 
ե՚ոկ§տտրտութ Էա^Ր 3 յ՜էսմ^ է ք ծ ովե՚օե՚րքէն էէոոա-թէւեո 
48 յ-էսմ** Ո^է աեաառւսրէէո գժոսսէո^ լևո^եի • 3 
գեսէ • 0ֆ աէրէսէ ք Գէսլոս նւ Գաոա — սւէրէ • գչիւսւոր 
աեմև է Օֆ — աառաո1էե^ ուր աօ^ն^տուր կր1Բ^ ԿԷՐ՚՚՚Կէ 
օրեր X Գչիէսսոր րերքերե ե՚Ա քթաե ք յանաօ՛ և է^դյ^ 
1յայ 11>000 ւաս՜&իկ քւեակիչ^ք կէսրւէւսցոո ու. կաքսարգ 
էքարգէկ * ւեռուեւքե յուեարք^ * Ա"՚^ք Ֆ՚^՚ք^էէ ^ամա^ 
^ակ րռՆութեաէՌւ է/աՀմէսէակաե եղած՛ են է Օֆե *ս ^ 
դէկ ՚եաւա^աեգիսա էֆ չուձի տ յյր1ւելեաե կաէհ՛ կր 
գւոեուի յ^րէղե կաւՐ Րէղէ գաւառր * արևելեան կոէէմկ՚ն 
յԼք^է^՚էյէ ՚ Հարաւէն Հաէ/շ(/ն գաւառի ար1ւմՏոեա1է 
չեռներու^ սահմանակից տ է\^է ^5 յ՜ամու. չափ ձ՜ովե^ 
օերեաք երկայնութէւե մքւնչնւ •իէմէր ♦ ^"քե չափ աչ քսո^ 
րոԱ-թիւն մքէեչււ. Հասշէնէ էեո֊ո % Ղ^աե րստրձրարերձ ա^ 
նառիկ էեռ^եր * մէկ քանի գեա » ուևի 12ւ000. աուե 
րնակիչ «11 էՕՕՕ է" ""–^էէ ՚ոաճի1լ Տևացաձ-ր աաե * ա^ 
մ^մե ալ աւառակարսէրոյ > ոիակսւլ ու. էէորսէմաեկ * Ղ^Րլ^ 
իաւոր գէւոաքաոավ^ է ք^է1^ ՚ §րաաիոօն1^ 20 մսսՐ 
Հեէւե « րնակչաց մեՏ-էսգոյն է/ասր աա՜ճիկ $ Ձնացած^ր 
§ոյն • րնգՀանրաաէս երկրագործ՝ ե աոքասւ • մէկ փո^ 
քրր մասն ալ սանաալճէ և. վա՚ճառսէկան • առաք Հոս 
Հայեր ալ կր գս^ուէին $ որոնք մեր9ր ՏԸ^^Պեդ^ Գ""/^ 



251 

թահ^ և՚ն է Րքքդֆ ուձի կաեոնաւսր չոսկայ և. տօեավա^ 
ճւսուէ . օր X բերքեոե ե% սէռսէսէ ու. պասէու.ասես1ս յթր^ 
թան է յանաօ՛ $ կանեփ $ առէսա Յ^նաե Է^Ո և. փսոա ֆ 
էհմՕս ու. փօրթույթալէ 

Րիղէի ոս ււթի՚եայէ մէչ տեւջ» է ք^կմկը Տր՚^պԻ՚Ը^Ի 
սա^մանագչուիշ է Րիդէէն 10 ժաէՐ Հէ֊ո^ի է Աթ^՛^"՛* ՚"^ 
ււս%ր • էսսոր ալ Հարաւաէ^ն Կ՚՚՚րքՒ ^՚^ ժամ* ^եռէ կո 
գաեոէփ Հսէմշէ՚ն գսէւէսռր է 1Լթ^սէս ու.րռ.աԹ օրե՛ր մեծ՛ յէ<»^ 
1^է կրյըքԱ 9 "՚֊ր քւառմաթիւ, մարգիկ Համշէնէն կր գիմե՚ե 
սաօ^եէոա-րե ^ամար % 1Լթ՜1քնսսր րերյ^ է ձկան Է՚-Ո* մա^ 
%աժ ք ուոևկան % մոաՐք որ գլխաւորսէսլէս Հաէ/Հէնէն կր 
բերեն է Այս Կ"՚բՓ քՏեակէՖերր Լ^ղ^ կր կոչուին • ամէնն 
ա§ աաճիկ ք ու, յթա9 $ աո-Խոուրէ յարմար ու յաքոոակ • 
՜քրնկււէլէ չեռուաւ կր իօս^ն $ աաճկերէն ալ գիսէ1/ն ♦ 
ասոնցմէ շասաերր օէոէսր երեէրներու. մէ9 վաք&առա^ 
կաեութրւն մևերէւ. կեոթաե % Այս գստւսէո~ր ա^է ^րկ^ 
նարերճ ֆ գժուարստմաէոչեչր և սՈէէոաո^աԽհէո էեռ^եեր • 
մէկ ալ գեսէ ^ո^^ւ^^յ^ա — գ\քյխս^ աեոլյ§ % 

Համշ^ն^ րարձրառերձ ու. աեսասէչելր էեռ^երոյ չրր^ 
^ապաաեալ գաւառ. մ*^հ • ունի 70 էն աւեԱէ գիւո ե 
6000 աուն րնակէՀ յա^մէաական % քճէակի^երյլ Հայերէն 
կրիօսին ք մանաւանգ կանաէք ֆ որոնց շաար ասէճևերէն 
ալ չէքն ^աս1քԱար* Ասոնց աաճկանալրլ Աիւրմ^էի ու. Գ^^ 
1»«* «ք^էքէ^ րնակչաո էոասճկութԾն1ցն շաա աո^ա^^ է « Գաւա^ 
ռիս մէշ^ Հիմա միայն ^ւէՀովիտ գիլզին մէ^ մէկ քանի 
սքուն Հայ և. մէկ քանի աուն ալ կէսր Հ՚քէ ե կէսր Աէ*"^ 
՛ճիկ գերէէասաամներ ատացեր են * գաւառիս քւնակչստո 
չաար օաար երկիրներու. մէ9 Հացագոր&ութիսն կմևէՈ» % 

^րաաիռօնի չրքաաաար Տ^յ1է՝^^ — ՚՚՚էքէ գեէոին ձախ 
^՚ւէրքՐ Ադճաաաա գաւաո^ կր կոչուի է 1\ւ^ի շչս*" գէ^*՛ 
ղեր ք 5000 էոան չավէ բնակիչ տաճիկգ յոյնք գրեթէ Հա^ 
սասաբ թոսիվք ճւ 312 աոկե Հայ ♦ կան ամԱւբ քեօձեբ $ 



շաա սպկկ է* աքս գետի% ^թացքշ 40 <'ա«/*Հ^ • կԱ^^՚^փք՛ 
յյև. ^ով ^րապէպօեէն 2 յ^էտւմ* Հեուի աո1ւմաեան Լոոմ^ • 
կասրսնիմա գե՚տո Աէրաքէ ու. ֆլաթսՏևսոի ՚^էՏ ԱէԽվև է > 

քերն էԴէ առաա ձ՚խախոէո ք որ ք^էֆէէգ Խ Դրկ^^ * Պ"*^ 
սէուստկաս օևէթ Լւ ձէթսաասէռւ^ո* սպհառաև քուսէսէ ֆ ի%,Ոք 
^աւ. 9 Հաւ^կիթ՛ $ աախաաև % Աղճապաէոի շա^աւոբ վա^ 
՚ճաո^ասէեոքէն ու գլիաւոր §սա.ամկ է ֆէաթ^աԱա $ ^ոսա^ 
պէ՚րեէ արևյէոեաե նողչՕ* 3 ժամ* ^ եռի էֆքաթս/եա ու^ 
նի ղդւ,ար՚ճսէլի գէրք * լալ. օգ $ ՑՕՕ էոուե բւեաեիՀֆ մևձ^ 
մասլայոքե $ մեՏ՛ շուևայ | շառւաթ ու. կէրակի օ/>^/՛^ մեՏ– 
էոօեէոփսճէսռ. • ըեգսւոձակ և, ձմե՚ռուաե *քէ9 ապտս^մ 
սաւա^էսեգիսէո X Այ՛* գսօ֊ասռ^ ^9 գտեուած՛ ^այոս 
ե՜րէլէրչի գիւղիրն են » Սէսթարէա ք ՜կարսնէմա ձոր^ ժո 
րսէք 48 աուն ք էլ 600 բնակիչ « \բալա • Աէրաի ձոր^ մր^ 
բայ 140 աուն > 4400 բնակիչ մէկ եկեզեըէ Ասւբբ Լու.^ 
սաւոբիչ անոմե է յյ^իֆա ♦ Տ^էյէբ4էն — աէբկի ձոբ^ վբ^ 
բսԱ 9 Ց1 աուն ք 670 բնակիչ $ \ եկեղեցի Ա«ւ–բբ Գէորգ 
աեոէ^ % ւյէբանա * ^էյիբմւէն աէբէի ձոբ^ ՚/ր՚՚Ա <^3 

էոոսն ք 693 Բ^'"ԿԷ^^ * ^ ^Կ^Ղ^ցԷ Ա"՚֊Րք՚՛ Ա՚^ՐգԻ՛* աեուն % 
Փըսթաեայի աբեմաեաև կաբՈ՛ 1Ց Ժս§ւէ^եո1ի % պէսին^ 
վ^^դ քքբասլիղօեէն 18 ժսօՐ^եռ^ի կբ գանու.ի հէե"՛– գԻ^գՐ* 
էքԱպք գիլզին մէ9 բաւ.ական առևսէուբ կբոայ ք ունի շու^ 
կաք ւԴլ • Հքքքք ալ մէկ քանի աուն ^աք կաք • Փլաթաեաքի 
և էլէուի մէ^ տեէլ կբ գանու^ ՚Ագճէ — Գալէ ք ^էօքիւ֊ք 

Լիսան և ^օէոսուած՜ ձ^ոմեղեբեսո եբեելի սէօեամա^ 

ճառի աեոեբրլ որ ուն^ առեաուբի Հաւքաբ էաաուկ օ^ 
րեբ « Ֆ^չի ՚^է^ յէկ քանի աուն Հաք բնակիչ կաք թ»աէՐ^ 
պաբաքէն գաոթաձ– « Տւօլ ^բասլիղօեի աբեմաեաե կոոՅն 
4՜ 11 ժաէՐ ^եռի ե էչէո՚՚ին աբեեչեան կաբֆ 1 ժաէՐ 

Հեռի է ՕգԸ գ(^1 * ամաօա ատեն բՏԱակէ^եբԱ /եո^ը կել^ 



Ճ53 

նե% է Աչֆուին ար1ւ.յէոեաե եողմի 6 ժաէՐ Հ1ուքւ կչլ գը*ո^ 

%ս#^|^չէքճո/9քք ասւճիկ $ յ"/^ /ւ 40 սսէԱ^ օ// Հ(՚հ/^ որ ունին 
քարաշէ՚ե ^կ^ղիցի ^է ք կր^՚՚Ա՚՚՚րկ Գ՚^Ր"9 ՚^ ♦ ^ ԿԸՂ^ 
րազին աու1ւարով* Օգը դէձձ.^ * ունի չու կաք <յ^ ք 3 Հ^^ 
բե՜րգ • փ՚^քրէկ ^աւսէ^աեգիսէո մոլ • աէՐէձէ Հանք « Բ-եւր^ 
քերն ե՛ն առասէ կազքան ք գւ^նի գ բրինձ ք ատաղձ տ 

ք^էրէ՚Ղ^ւէէ արև.մվոեաե կոոմԱ 1^2 ժաւՐ Հեուէ կր գրսւ^ 
%ուե կիրսէսոն քաոաքր* աս է^էր1՚ուօլեքք^ էսւ.եէհ մեծ՛ է գ 

և. էր գէրք^ "՚ւււ՛"՛՛ գ^դԷցՒԿ ^ * "^է ^1^ բ^րգ Պւ 

էսպառաժե մրոո և. աէկ ալ նաւակաեգիսա տ քա§էսկեչնե^ 
րր աաճէկ 9 յոքն և. Հայ է Հսոոց ^է*–ր 584 ե 89 տուն • 
Հոոերր թ^ասօարայէն գազթաժ՛ ե՛ն Հոս գ կ*ռթաո1ան սւռ^ 
էէսետրով և, ունքէն 2 եկեոեցէ և. մէկ գոլրոո % 

^րաահդօն կեռանք 13 օր • այս մհ9ոը1»ն Հրւաէս^ 
աոսներն ու. քաոաքհն երեելր ասձԱնք սոոեէութ եահ ե^ 
կան % /ւ փոասՅգսէրձ այոեէոլ.թրլ.՚ն՚ներ եղան ա 

Հոկաեմրեր 22 էն մեծ– ու. չքեղ Հանգէսոմ /՚1^**^ք 
նսէւ֊աՀանգէսան ու. մասքնք ՚Լհմէյէէն / V*** ^կերուէ1եան 
չոգենէսւե • և օ-ամր 6 էն պարղ^ ու Գ^Դ^ըէԿ օգոմ սր 
քաղաքէն մե1քսելոյ գ 72 ժ այ*նսէւսէրկելին եսէե Հասանք 
ու. մտանք կ*^օլէս Հոկաեւքրեր 25 9 մամր 6 րե « 



Փ«^€ՏՏ=– 



284 



ՅԱՒԵԼՈՒԱԾ 



Տեւլ1քվւււ13|ււևք Եփրատ եւՏիգրիս գէտէրուն վրայ. 



ԵՓՐԱՏ ԿԱՄ ՄՈԻՐԱՏ 

Ասիական ^աճեաստաեի ամևնէ՚Ն մևծ– գևա% է^ որ 
*1Ը^շ1 ^^է ՀսԱասէոաեի "(11 և. աւլկողյե-րէն ջւղ1սե՚§սէմևծ՝ 
վաա1իեըէ % \Լռա91ւե վէոակր կրբզէ՚է ^ա§ազիա գաւէս^ 
§ւ.իս մէշ^ ք ^էաէոքէն գէւ.ոա ոսէոաո^ մօսւ ԱրսէՈէսզէ ոսկի 
էևռյեերգե (կորգուսւռ լե՚ռ\ • սւա վսօսկո կփրսէէոի էսրե^ 
է֊1ք§եաե լժև՚ե է I որ յասէկէսսլէս Ա՝ու.րէսսէ կր կոչուի % Այս 
թԱր ՚՚կէզբ^ե՚րր ^սէղմու.ր կրսուէ $ որ կր քստէֆ^ Գ^ա *է 
Աչաչկե-րսէ 1ւ. կ՚րնգու.%հ չասէ ւ/ր վէՈէս1լեէրր • էսէւէս^ք1ն 

Հ;էռ.ևաե ♦ աեկէ կԻ^ե իամհւ • կշք^Փ է՚էե՚Ղ Գ Մէ^ 
րսզկերսէ ք անկէ ւսյ ոսզղակի Ա^ուչի գսւշա^ ^էւսէ^ 
սսոի՚ն կ^քրքր * յ1էեչև. Հոս կք^գունի ստ9 կողմէն Գուզլա § 
Գսէէէ սու. գ ^արաուՀուրք եւ ձաքս կոդյէՆ բստսէիշանք կօօՒ 
1յ*էրողկե–րսվք ք"՚–ՐՐ • ^՚"ՔՐ ՋէորոչուՀուրք/ն Փոր կր 
գառ^այ կրնգու%է 1Րու.շքւ մեղրասգեսէր • կէ9^ե ^"՚-Րկ"՛–^ 
րէն էլ քիչ ^ր փոր կրնգու.նի կինճ սու. * էւ եսէքր լեռ^սէ^ 
գաշսէՆրու. մէ9է անէ^երէմ կ^րք^ոո 1ւասլան յբսէսէէնի մօա* 

մ^ւեչքլ Հոս կրեգուեի աք կոռմէ% Ճ""^Բդ2ր^Ր ""՚՜ ^ Լ^^ 
լիկ (միւ.ս կ»ոոէ գեէո^ րսսէ *նսէի»Աես»Ա^ և. շասւ մր * ուոիգ 
յսէսէ1րտեր ք և. ձաի կոոմէ% ՜խարրերգէ գստւսւէւիս վասէկ^ 
*ներր* աւս աոաաքին ք^ե.ր Հոս կաաաե քբատէնի մօտ կր 
իառՖուի կփրատի յիւս վսէակին Հևա է իսկ ^բկր՚՚բգ՛ 



9ՏՏ 

փոակւլ էարզրսւմի արէւե՚ւիաե ^Էւսէսաւ1էե կողմի ւիոձ1ք^ 
րէ% րզխեալ քանի մէ գետա1^երէ կշ չինուի գ որոց Աէ^ 
կլլ որ յյեաւ. 9ր^Ր (^"7"՛՛ սու.) կրսուի $ ^ուպու. լե՚ռ%է% 
կի^է • միւ.սո յյարչամու. ^^բ^ "ր Ա՚՚/իր՚ւ/ ւեոձերէն կըլ 
բռԽԷ • Ա՛յս երկու, գե տա1քեերրլ կուգան ^րդբու.մի գ՚՚՚շ^ 
էոին յհ9 իրարու. Հետ կո էԴա%աե •այս միաւորութե՚նէ 
եաքր գեար մէկ աեոսեով^ յյէւ քրւ֊ր կը կոչածի ու. կի^է 
*ի գեր2աե 9 որուե ձախ կաչմէՆ իր մէ^յլ կ^»գուեի գեր^ 

^ստնի գետր • սսեկէ եաքր իփրաա աաճկե-րէն ^ք «•Ր •••*- 

անունո կաո/եէ գ կմևթաեայ մքէնչև. իրդնկստ $ անկէ աք 
էէիւնչււ. կապաե \րատէ*ե $ անընելոմ կամաիէէն $ իկի%ք/ն և, 
քԼրարկերէ՚ե • աք կոոմ^;ն կրՆգու^փ իր մէքյլ Գայէ գ^"*Ը^ 
"Ր երդ^Կ՚՚սԻ Ք"^^ կաեէՐէի ք •րէօմիւր — սու $ •իուրու.^ 
չայ » կաարարուԴ/ար ք Գուրմա » Ոսկ1էգէ՚աակ Ս րարկերի 
քովէ՚ն » 1ւ ուրիշ փ"քրիկ գեաաէիեր • իսկ ձախ կոզմէն 
^քէեկէօլ — սու. իր գլխաւոր օէքա^գակը և. կապան Ա՚ա^ 
աէ%էն քիչ յէ վեր կր յիաեայ միւս թևէւե Հեա» այսին^րե 
ւԲուրասէի Հեսէ է 

(յւիրասա^ այս երկու. րաղու1ի»երուն միաւ.որութեաէՐ^ 
րր սսէուարառեւսյ^ կոուոգէ իրզրուսի սա^աեգր գ կր ղա^ 

"՛է Տի"՚Ր"էէքԻրԻ փաշայութիւՖրլ 1/ը,՚է"գԻ "^ 1ք«7»«՚՚շ/՛^^ 
%երէ% • կէՈւթաեայ րովանգակ ւբիքագեսէի մ1^9 Ասորես^ 

աան և բարեչոծ .. կրլթր2է Աէմիդաթ « ^իր , Պէչէ" * 

Ո*"*քք"՛ 9 ՚Ր^րքԻզիէ՚նգ Ա^՚նա ք Հիթ ք ՀԻլը" * Տ՚^փ^^իէ^ * 

յյասա§քա քստոաքեերր է իրկոլ. թևերոլԱ միաւորուՕ ե^ 
%գն եսէքր էյփրաա կմևգուեի արեէՈոեան կողմին Գա ^ 

րայ սու. և Աէրևեյեան կոոմ1^ *^սէաուր % 

(կաուոաաէ՚ն ուլժ աւուր ճաւ/րայ մս»ր •1էուրես*ւի ստո^^ 
շև. միսիայով ^իգրիսի ^եա կրչքէեէ ՚ՇաիՅ՜ — />*-/ — Ար^՚՚՚ւ* 
(գեսէ արսէրառւ.ոց1) որ (11ասրաէն մէկ ու. կէս օր մս»ր^ 
կր թափի ^արսկաց ծ՜ոըր Հի^գ գսէարերամեերով % Հ^սէթ՛ 
— /•*-/- Ար՚՚՚՚քի յէ9 կշ Բ^ցուի •իերքա^ գեար է 



2Տ6 

նփքատ ոս՚ծի 1,880,000 մէթրօ կկայսու^թէմե , 
հփբաս, և Տիգբխ գեակոս՚ե մէչ ^էզյլ ^«^«^«^ 

ղի, որ դ ։խո^Տե ՄԻէագեաք կամ՝ Ա^է^յ^օթամի կա 
՚եոսաեէր . ւբիչագևաի Աէլ կան լաա մէ առաքներ կամ՝ 
քբա՚ե,գ^%եր , որոնց մէկ ^ա%թ պարսից Լ այլոռ ձեռա 
գորձներն ե՛ս. կա՛ս՝ որ ի՚ԱքԱիրեննոսն ղոյացևր ե՚ս\ 
Այո առաչսեբը ^փրաաի լոսրշ Տիգբի-ի ՀԽսէ կը Հա 
ղորգեն . իփրաա պաորայի առչքլ մկո՚եի մէ լափ րո,՝՛ 
նոցյիսն ո^%ի . որ մԼկքձթաըոտԽա՚ե ժամ՛անակ կ՛ա" 
^Գա, * քչնթաց^շ վէրէ կողմերոսն մէ,1արագ է , խ1 
վարի կողմերոմե մէլնո..ազ^. Գարնան մֆչ գԽաին չոլ 
րր կառաաանա/ և արարացւոը գաչաավա,րին մէլ ե 
զէգնոսա ճագՏնկ ոս շնգարձակ լճակԱր կը ձևա՝՜ 
ցունէ , որ Պաորայի և նոյն կողմերոսն օգր կապակա՝՛ 
նեն . գկաիի. Տիաս,ինի րաղոլկին չոսրշ խիոա յսաակ 
է ՚ հԿ հրղր՚՚՚-մի թևինլ, վերի կողմերոսն մկշ պղաոր է 
Սև լուրին պաաճառաս . այո երկու թևերուն լուրեոր 
իրարու ^կեա խառնուելէն եաքը՝ վերի կողմերով մէԼ 
,1»աակ կ , րայց անասլաաին մկչ պղաոր և. գեղին . 
Գեաին մէլ 4լէյ«(. և յաաակշ աափակ նաԼակներՎ կր 
նաւարկեն . առագաոաով փոքրիկ նալեր և լոգենաւ 
անգամ կը րանին Հիլւիէն $ղ^չև ^ասրա * 

Ա.է" գեաին մէլ կան ՀամՏոԼ ձուկեր , թեփուկ , 
գեզիկ , մոխ , կեա եըւ , եըէ է 



257 



I 



1 



է « 



ՏԻԳՐԻՍ » էԱԳ . ՏԻՃԼԷ , ԳւՎԱԹ . 



ՀաբսսսէսՏնէ "Աւ ^ Պ1Լ ^"՚Ր^րէ" րռրաԾ՝ էսսէէսեաե 
^աճկաստանի մէկ գեաե է $ որ կսկսի մէկ կոդմէն, 
Տէարպէքիրի ^իւ-սիսաքի՚ե կողժի. հքթհկէօլ լէրէւնէէրու^ն շա^ 
բունակութիւմե ե ղո՚լ հկէլ Աանճախի չիռԱ-րէն $ Հոե 
սէւէ՚բակ բ^Րգէ ՚ֆ սաորոաո ա/րէ ՚^ ՚^^է^ քւզէ»ե§ով% 
՜կւ. յիւս կողյէն Սրղը^ւ՛ ւիՀնե-րէն $ ոսրկէ կԱԲ֊դէ՚է 
պաեէսռաե ս»ռու.ս»1խեոգ որ ^ասւ.ս»ոու.եւոմ երկու, մեծ՝ Ար^ 
էհա^եբ կր շինեն $ որոնց ՚^^Ը, կս^^^ի Ար դր^ քաոա^ 
քքՏս էերամն սէռքեէն ճև միէ֊սե ալ նոքն ւերաե եաեի 
կողյէն ք ե Արզը^՚ի փքրԻ կողմերոէ^ մէ^ իրարու. ^եէՈ– 
ա1իանէսւնէն եսւռր կերթաե կրիտաոՖուին սէո^ա9ինի% 

Հեէո է հ^ԻւԻ ^ ^ՐԳւ^է "Ա" ^րկ"՛^ գետա1րտերր իրարու. 
^Աքսէ Խաէւնա-եչոյ կր շինեն ՏԻգբԻ" գեէոր $ որ կ*անցնի 
ՏԻ՚՚՚ՐպԷքԻրԻ առ^եէն /ւ անոր ուրիգ երկիրներոէ% մէ^ 

լէն ա. ճէղիրէի առլևֆն է 

Այս վաակին վրԱԱ Տի՚՚՚Ր"ւէքԻրԻ *^"՛ քարաշխե կա^ 
մուր9 մէա շինուած՛ է • ասոր մէ^ կր թափ^ ձախ կողձ 
մք/ն փսէրա - ^ սու^ փարւս — ԱՀյէս՛ գԻ*՜դֆ^ Փ՚՚Ր * Զ՛"^ 

րօոի — սու.^ ^էօճէթի գիւոֆն փքՐ * Ա^ք"/՛ սու^ 

իլյա^ՏըԽֆն մօ§ր • ^էօք - - սու^ փերիէէն մար • ^արսա^ 

մաե սու^ փէօսէ§էլիէն փոր * Գ^աթէէաե •~– սու.^ Պի"^ 

լիմէն մար • ՐրԹմաԱ — սու^ ^իսմիք^ փքՐ * ք^Իլ — ս՛*՛^ 
Հասսա ^հֆ գԻ՚՜ւ^ ՚էքԲ * ք^՚՚՚Դ^շԻ քր^ՐԲ "Բ Վանսո 
\քֆւֆոլ.ա չեոՖերէն կիքնէ % \քւ ՚Աերա կամ^Աղերա գ^^ 
ար ք որ կանուանի նաե Գ^օ^գաե ^ — սոլ.^ որ կուգաք 

33 



^ 



258 

Վաեաք նահանգի՛ն Հչատաէ» գաւաէւէն $ ուր ^^^է^ք. 
Հ^տսասքիու. գեսւ եաեուաեե% պաեէ • շատ Հաւանւսսաս 
§^^ որ ՏէգՐէ"է էք՚"Գ աեունր ասկէ սէո%ու.աժ– րհէու 9 
ա/անւուաէգ որ սոս գե՚սէր Տ1՚ԳՐէ՚՚է "՚րե֊եէն՚ան ք^ե.ր կր 
Համար ու.է տ ^էզէրէէ առ^նւ Տէգրէ՚՚է 4ր"է1 փոաքաոաշթե 
կամոէ-ր^ էՈէ նաէ % 

Այո ամէն մսւստ^1րրոմ Տէգրէ" ե*ոաոա–արանաք ու. 
կր ռօրսձսԱ ճւ կսհէոնէ յ^ու.սու.լի գ Աչհ — Հաէաամէ $ 
թ^փրաք — ^ալէի ք թ^իկրեթի գԳ^ադաաաի % ^յէվաղէրի ք 
Վս»սրգր ք ՀամարսՅէի առ9ևէ% • ^աոասէաք/ն 8 օր փ՛^ 
փու.րնսոէ սէս֊^քի. կր յիաեայ կփրասսէէ Հեսէ ասք * կող41^ գ 

կր/^^փք՛ ^արսկաց ^"^ր * 

Տիգրհ է *240»000 յյէթրօ կկաքէա.թքո.% ու%ի * 
^հզիրէէ՚ե վար է; ագի մէչ կր թափիՆ եօթն ձշւճւձ^ 

փոաաւեր րաո ՝է սանր §ԽէԱէ1քևե՚րք^ ք ռրոեռ ս^ոա^Աներե * 

ե՛ս. 

Հէյգֆէ կոտմ^ Հերմաս 9ր^ր * 

Աապ — սու. $ թօփրաք — •իա/էի աո^^և « 

Ս/թուն — սա, ք կաէՐ ԱլթուՖ քէօփրիւ > թօփրէՀքւ 

՚խսչէէն մար է 

^էյեաւէ — ս§թւ. $ ^սէդասէսէֆ% փ^Ր * 

կփրասէի սէրուեսսսսկաե աո^ա^էրր ՚ձհմապհէոհ աու^ 

չէ.. 

. իէւրրէսապաա — սու. ք ^է-էքասի աօւքև. % 

Աեր — սու. ք ^ե^վառէ առքէւ է 

Այս փոաէքեերոա^ գրԽթէ ամք^ն ա# յ^ագի սաԱ,Խ^ 
քթա% կոու/է% կո թափ^ Բ՚՚՚Ձ *ե "՚՚՚-ա^երյէն • 

գէ՚Աքքւե ւ^ք^ացքր մերե կսղմերուն մֆ9^ մսճսսւ,աէ§գ 
Ա* ու սու չին ու. հ1աոտաքոին մէ^ ւթրագ է % ք՚՚^Տ ^՚*Ք""^ 
յ»0ք վար աքեչափ արագ չէ 9 քրա^սուչին Աէկ սլ, Աէ§է 
^ր վար ^\քձ — ՏոՈ*^ — *է*քք5՚**յ րսուա^՝ մեձ՛ կամն^բ^ 



259 

չւէԽ ա^եքակշ կայ գեաի՚ն մէԼ* Տէ՚^Բպ^քք՚րէ՛^ ՚^է^է^ 
պագաաւռ փ^ք^ոԼնաւարկութիւե կըլը^ » ՚ե. ^ադաատէն 
յթեչԼ ^ասրա փ"քրէկ ^աւեբ ( թէքեէ ) էլ շոգե%աւ. 
կր քւաե11ե % • 

Գխէոսկաք^ ձ-ոցքէե մէսկւ^թացութիւնքլ մքւնչէս ^ուր^ 
%ւս 1ւ մյ^չև \քղրէսսաք գեոեղմանո կր ^ԱէաՏեէ % 

Հքէսգէ 9ուրրյստակ է $ մաեսէւաեգ մ^րէ կ՚"էմերոԱՅւ§ 

գեաեդև՚րվ^երոսե վրպյ շատ աեէլ սպիտակ կրճ 
( ձ1եձՏէքԱա ) կր գանուի ք 1ւ Աքե՚քլ ՚ոեէէ այլ աւլ ու. ռորակ < 
յքուոոււի աէւ.շ1լ 1ւ աեկֆ փքր գետեզրքՏե մրաք %աւ.թ–է 
ակեր կր գտնոսքէն • %ա%.թր ^ւր^ եքմար կը Յեաք ք դոր 
բնսէկիչնէ-րր կր ժոզովէրն ու. կր փսռէն է գեաք1ե */ֆ9 
կր գանուիէէ տեսսէկ սաեսակ ձուկեր « 

կար^էք 1^ կէաԱ^ թէ Տէգրէ" հփբատէ Հեա իսէէւ^ 
ԴէոլաՏ– չէր *է հ^ուՏե ք Խյաաոսկ րԽրաեով ակէ ^"վր կր 
թափէր է 

ՀհՐԶ 



ԾԱ^ՕԹՈԻԹԻԻ՚Ա 

Հհղի՚նակը ՛գրքիս 173 երեսը խոսաա^ա^ է ^է^քայ Գէսսքտ^ 
դհւ-թեան %կարագրութիւ.նն ընել , Հս/նգերձ ախաարսէեու^ 
թեամրև ու. բուժարան ու.թեամբը է ^ակա/ե ք գք^րազգարաբ յ 
ձեոագիրը ձեո^երնիս ^պսաձ^ աԼԼ՚"Մ՚Վ^ էԸ ^րաաաբակեէքինքէ
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Chanaparhordutʻiwn i Babelon ěnd Hayastan"

See other formats
